Sukta 2

Mantra 1

रुद्रः। भवा॑शर्वौ मृ॒डतं॒ माभि या॑तं॒ भूत॑पती॒ पशु॑पती॒ नमो॑ वाम्। प्रति॑हिता॒माय॑तां॒ मा वि स्रा॑ष्टं॒ मा नो॑ हिंसिष्टं द्वि॒पदो॒ मा चतु॑ष्पदः

રુદ્ર—ભવ અને શર્વ—કૃપાળુ થાઓ; અમારાં વિરુદ્ધ ન આવો. હે ભૂતપતિ, હે પશુપતિ, તમને નમસ્કાર. જે રોકી રાખેલું છે તે સંયમમાં તાણેલું જ રહે; (તમારો) બાણ ઢીલો ન છોડશો; અમને હિંસા ન કરશો—ન દ્વિપદને, ન ચતુષ્પદને.

Mantra 2

शुने॑ क्रो॒ष्ट्रे मा शरी॑राणि॒ कर्त॑म॒लिक्ल॑वेभ्यो॒ गृध्रे॑भ्यो॒ ये च॑ कृ॒ष्णा अ॑वि॒ष्यवः॑ । मक्षि॑कास्ते पशुपते॒ वयां॑सि ते विघ॒से मा वि॑दन्त

કૂતરો કે શિયાળ અમારા શરીરોને ફાડે નહીં; ન ચીસ પાડનારા, ન ગિધો, ન તે કાળા અને વિષાળ (જીવો). હે પશુપતે, તારા માખીઓ, તારા પક્ષીઓ—ભક્ષણ માટે અમને શોધી ન કાઢે.

Mantra 3

क्रन्दा॑य ते प्रा॒णाय॒ याश्च॑ ते भव॒ रोप॑यः । नम॑स्ते रुद्र कृण्मः सहस्रा॒क्षाया॑मर्त्य

હે ગર્જનાર (રુદ્ર), તારા પ્રાણ માટે; અને હે ભવ, તારી ઉપચારક શક્તિઓ માટે—અમે તને નમસ્કાર કરીએ છીએ, હે રુદ્ર, સહસ્રાક્ષ, અમર.

Mantra 4

पु॒रस्ता॑त् ते नमः॑ कृण्म उत्त॒राद॑ध॒रादु॒त। अ॒भी॒व॒र्गाद् दि॒वस्पर्य॒न्तरि॑क्षाय ते॒ नमः॑

પૂર્વ તરફથી અમે તને નમસ્કાર કરીએ છીએ; ઉત્તર તરફથી અને નીચેથી પણ. ભયના ધસમસતા આક્રમણમાંથી, અને સ્વર્ગથી સર્વત્ર—અંતરિક્ષને (વ્યાપતા) તને નમઃ.

Mantra 5

मुखा॑य ते पशुपते॒ यानि॒ चक्षूं॑षि ते भव । त्व॒चे रू॒पाय॑ सं॒दृशे॑ प्रती॒चीना॑य ते॒ नमः॑

હે પશુપતિ, તારા મુખને નમઃ; હે ભવ, તારી તે આંખોને નમઃ. તારી ત્વચાને, તારા રૂપને, તારા દર્શનને—અમારી તરફથી વળેલું (પ્રતીચીન) જે સ્વરૂપ છે તેને—તને નમઃ.

Mantra 6

अङ्गे॑भ्यस्त उ॒दरा॑य जि॒ह्वाया॑ आ॒स्याऽय ते । द॒द्भ्यो ग॒न्धाय॑ ते॒ नमः॑

અંગોથી તને નમસ્કાર; તારા ઉદરને નમસ્કાર; તારી જિહ્વા અને તારા મુખને નમસ્કાર. દાંતોથી—તારા ગંધ (ઘ્રાણ)ને—તને નમઃ.

Mantra 7

अस्त्रा॒ नील॑शिखण्डेन सहस्रा॒क्षेण॑ वा॒जिना॑ । रु॒द्रेणा॑र्धकघा॒तिना॒ तेन॒ मा सम॑रामहि

અસ્ત્રો સાથે—નીલશિખંડવાળા, સહસ્રાક્ષ, વાજી (તીવ્ર/ઝડપી) સાથે; અર્ધકઘાતી રુદ્ર સાથે—તેની સાથે જ મારી રક્ષા માટે (આ આપત્તિ સામે) અમે સામનો કરીએ.

Mantra 8

स नो॑ भ॒वः परि॑ वृणक्तु वि॒श्वत॒ आप॑ इवा॒ग्निः परि॑ वृणक्तु नो भ॒वः । मा नो॒ऽभि मां॑स्त॒ नमो॑ अस्त्वस्मै

ભવ અમને સર્વ દિશાઓથી ઘેરી રાખે—જેમ જળ (ઘેરી લે) તેમ, જેમ અગ્નિ (ઘેરી લે) તેમ; ભવ અમને પરિ વૃત્ત કરે. અમને આઘાત ન કર; તેને નમઃ.

Mantra 9

च॒तुर्नमो॑ अष्ट॒कृत्वो॑ भ॒वाय॒ दश॒ कृत्वः॑ पशुपते॒ नम॑स्ते । तवे॒मे पञ्च॑ प॒शवो॒ विभ॑क्ता॒ गावो॒ अश्वाः॒ पुरु॑षा अजा॒वयः

ભવને ચારવાર નમસ્કાર, આઠ વાર; હે પશુપતિ, તને દસ વાર નમસ્કાર. તારા જ આ પાંચ પ્રકારના પશુ વહેંચાયેલા છે—ગાયો, ઘોડા, પુરુષો, બકરાં અને ઘેટાં.

Mantra 10

तव॒ चत॑स्रः प्र॒दिश॒स्तव॒ द्यौस्तव॑ पृथि॒वी तवे॒दमु॑ग्रो॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। तवे॒दं सर्व॑मात्म॒न्वद् यत् प्रा॒णत् पृ॑थि॒वीमनु॑

તારી જ ચાર દિશાઓ છે; તારો જ સ્વર્ગ છે; તારી જ પૃથ્વી છે; ઉગ્રના આ અંતરિક્ષ પણ તારો જ છે. આત્માવાળું જે કંઈ છે—જે કંઈ શ્વાસ લે છે, પૃથ્વી પર વ્યાપેલું—આ બધું તારો જ છે.

Mantra 11

उ॒रुः कोशो॑ वसु॒धान॒स्तवा॒यं यस्मि॑न्नि॒मा विश्वा॒ भुव॑नान्य॒न्तः । स नो॑ मृड पशुपते॒ नम॑स्ते प॒रः क्रो॒ष्टारो॑ अभि॒भाः श्वानः॑ प॒रो य॑न्त्वघ॒रुदो॑ विके॒श्यःऽ

વિશાળ છે તારો આ કોશ, વસુ-ધારક; જેમાં આ સર્વ ભૂવનાં અંદર વસે છે. હે પશુપતિ, અમારે પર કૃપા કર; તને નમસ્કાર. દૂર—અહીંથી દૂર—હાઉલ કરનારાઓ, આક્રમણ કરનારાઓ, કૂતરાઓ ચાલ્યા જાય; દૂર જવા દો દુષ્ટ ચીસ પાડનારાઓને, વિખેરેલા વાળવાળાઓને.

Mantra 12

धनु॑र्बिभर्षि॒ हरि॑तं हिर॒ण्ययं॑ सहस्र॒घ्नि श॒तव॑धं शिखण्डिनम्। रु॒द्रस्येषु॑श्चरति देवहे॒तिस्तस्यै॒ नमो॑ यत॒मस्यां॑ दि॒शी॒३तः

તું ધનુષ ધારણ કરે છે—હરિતવર્ણ, હિરણ્યમય; સહસ્રઘ્નિ, શતવધ, શિખંડિન. રુદ્રની ઇષુ દેવહેતિ બનીને ચારે તરફ ફરતી જાય છે; તે (ઇષુ) ને નમસ્કાર—જે દિશામાં તે હોય, ત્યાંથી અહીંથી દૂર.

Mantra 13

यो॒३भिया॑तो नि॒लय॑ते॒ त्वां रु॑द्र नि॒चिकी॑र्षति । प॒श्चाद॑नु॒प्रयु॑ङ्क्षे॒ तं वि॒द्धस्य॑ पद॒नीरि॑व

હે રુદ્ર! જે કોઈ ભયથી છુપાઈને તારો આશ્રય લે છે અને તને હાનિ પહોંચાડવા ઇચ્છે છે—તેને તું પાછળથી અનુસરે છે; જેમ ઘાયલ થયેલા મનુષ્યના પગલાંના નિશાનને અનુસરીને પીછો કરવામાં આવે તેમ.

Mantra 14

भ॒वा॒रु॒द्रौ स॒युजा॑ संविदा॒नावु॒भावु॒ग्रौ च॑रतो वी॒र्याऽय । तभ्यां॒ नमो॑ यत॒मस्यां॑ दिशी३तः

ભવ અને રુદ્ર—એક જ જોડમાં જોડાયેલા, એકમત—બંને ઉગ્ર—પરાક્રમ માટે આગળ વધે છે. તે બંનેને નમસ્કાર; તેઓ જે દિશામાં હોય તે દિશામાં—અહીંથી દૂર રહે.

Mantra 15

नम॑स्ते ऽस्त्वाय॒ते नमो॑ अस्तु पराय॒ते। नम॑स्ते रुद्र॒ तिष्ठ॑त॒ आसी॑नायो॒त ते॒ नमः॑

તું આવતો હોય ત્યારે તને નમસ્કાર; તું જતો હોય ત્યારે પણ નમસ્કાર. હે રુદ્ર! તું ઊભો હોય ત્યારે નમસ્કાર; અને બેઠો હોય ત્યારે પણ—તને નમસ્કાર.

Mantra 16

नमः॑ सा॒यं नमः॑ प्रा॒तर्नमो॒ रात्र्या॒ नमो॒ दिवा॑ । भ॒वाय॑ च श॒र्वाय॑ चो॒भाभ्या॑मकरं॒ नमः॑

સાંજે નમસ્કાર, સવારે નમસ્કાર; રાત્રિને નમસ્કાર, દિવસે નમસ્કાર. ભવને અને શર્વને—બન્નેને એકસાથે—મેં નમસ્કાર અર્પ્યો છે.

Mantra 17

स॒ह॒स्रा॒क्षम॑तिप॒श्यं पु॒रस्ता॑द् रु॒द्रमस्य॑न्तं बहु॒धा वि॑प॒श्चित॑म्। मोपा॑राम जि॒ह्वयेय॑मानम्

હજાર આંખોવાળા તેને મેં આગળ તરફ જોયો—રુદ્ર, અનેક રીતે (શરો) ફેંકતો, અત્યંત વિદ્વાન. તે ચાટતો (ભક્ષવા તત્પર) હોય ત્યારે હું તેની પાસે ન જાઉં.

Mantra 18

श्या॒वाश्वं॑ कृ॒ष्णमसि॑तं मृ॒णन्तं॑ भी॒मं रथं॑ के॒शिनः॑ पा॒दय॑न्तम्। पूर्वे॒ प्रती॑मो॒ नमो॑ अस्त्वस्मै

લાંબા વાળવાળાના કાળા ઘોડાવાળો, કાળો-શ્યામ રથ—ચકનાચૂર કરનાર, ભયંકર—જે મનુષ્યોને તેના નીચે પાડી દે છે; પૂર્વજોની જેમ અમે તેને સામનો કરીએ છીએ; તેને નમસ્કાર હો.

Mantra 19

मा नो॒ऽभि स्रा॑ म॒त्यं देवहे॒तिं मा नः॑ क्रुधः पशुपते॒ नम॑स्ते । अ॒न्यत्रा॒स्मद् दि॒व्यां शाखां॒ वि धू॑नु

હે દેવપ્રેરિત શસ્ત્રધારી, અમારી સામે—મર્ત્ય સામે—તમારું દેવહેતુ શસ્ત્ર ન છોડશો. હે પશુપતિ, અમારાં પર ક્રોધ ન કરશો; તમને નમસ્કાર. અમારાથી દૂર, બીજી તરફ, તે દિવ્ય શાખાને ઝાડી નાખો.

Mantra 20

मा नो॑ हिंसी॒रधि॑ नो ब्रूहि॒ परि॑ णो वृङ्ग्धि॒ मा क्रु॑धः । मा त्वया॒ सम॑रामहि

અમને હિંસા ન કરશો; અમારા ઉપર શુભ વાણી બોલો. અમને ચારે તરફથી આવરી લો; અપશકુન/અપકાર દૂર હટાવો—ક્રોધ ન કરશો. તમારાથી અમારો સંઘર્ષ ન થાય.

Mantra 21

मा नो॒ गोषु॒ पुरु॑षेषु॒ मा गृ॑धो नो अजा॒विषु॑ । अ॒न्यत्रो॑ग्र॒ वि व॑र्तय॒ पिया॑रूणां प्र॒जां ज॑हि

અમારા ગાયોમાં, અમારા પુરુષોમાં અમ પર શિકાર ન કર; બકરા-ઘેટાંમાં પણ અમ પર લોભ ન કર. હે ઉગ્ર, અન્યત્ર વળી જા; પિયારૂઓની પ્રજાને તું સંહાર.

Mantra 22

यस्य॑ त॒क्मा कासि॑का हे॒तिरेक॒मश्व॑स्येव॒ वृष॑णः॒ क्रन्द॒ एति॑ । अ॒भि॒पू॒र्वं नि॒र्णय॑ते॒ नमो॑ अस्त्वस्मै

જેનો તક્મા (જ્વર) અને કાસિકા (ખાંસી) હથિયાર સમા—એક જ ઘા તરીકે—વૃષણ અશ્વના હિહિનાટ જેવી ગર્જના સાથે આગળ વધે છે; આક્રમણ અને સામસામેના સંઘર્ષમાં તેને બહાર હાંકી કાઢે છે—તેને નમસ્કાર હો.

Mantra 23

यो॒३न्तरि॑क्षे॒ तिष्ठ॑ति॒ विष्ट॑भि॒तोऽय॑ज्वनः प्रमृ॒णन् दे॑वपी॒यून्। तस्मै॒ नमो॑ द॒शभिः॒ शक्व॑रीभिः

જે અંતરિક્ષમાં સ્થિર ઊભો રહે છે, મજબૂતીથી આધારિત; યજ્ઞ ન કરનારાઓને કચડી નાખે છે, દેવપેયૂન્ (દેવપાન કરનારાઓ)ને દબાવે છે—તેને દશ શક્વરી છંદોથી નમસ્કાર.

Mantra 24

तुभ्य॑मार॒ण्याः प॒शवो॑ मृ॒गा वने॑ हि॒ता हं॒साः सु॑प॒र्णाः श॑कु॒ना वयां॑सि । तव॑ य॒क्षं प॑शुपते अ॒प्स्व॑१न्तस्तुभ्यं॑ क्षरन्ति दि॒व्या आपो॑ वृ॒धे

હે આરણ્ય (વનદેવી), વનમાં વસેલા પશુઓ, મૃગો—વન્ય શિકાર; હંસો, સુપર્ણો, શકુનો, ઉડતાં પક્ષીઓ—આ બધાં તારા છે. હે પશુપતિ, જળોમાં રહેલું તારું યક્ષ (અદ્ભુત બળ/શક્તિ)—તારા વૃદ્ધિ માટે દિવ્ય આપઃ (આકાશીય જળો) તારી તરફ વહે છે.

Mantra 25

शि॒शु॒मारा॑ अजग॒राः पु॑री॒कया॑ ज॒षा मत्स्या॑ रज॒सा येभ्यो॒ अस्य॑सि । न ते॑ दू॒रं न प॑रि॒ष्ठास्ति॑ ते भव स॒द्यः सर्वा॒न् परि॑ पश्यसि॒ भूमिं॒ पूर्व॑स्माद्धं॒स्युत्त॑रस्मिन्समु॒द्रे

શિશુમારાઓ, મહાન અજગરો, પૂરીકયાઓ, ભક્ષકો, અને માછલાં—જેઓ સામે તું રજસ્ (વિસ્તાર/આકાશીય વિસ્તાર)માં પોતાની શક્તિ ફેંકે છે; તારા માટે ન દૂર છે, ન કોઈ સીમા. તું એવો જ થા: તરત જ તું સર્વ ભૂમિને ચારે તરફથી જુએ છે; પૂર્વ તરફથી તું પ્રહાર કરે છે, ઉત્તર સમુદ્રમાં.

Mantra 26

मा नो॑ रुद्र त॒क्मना॒ मा वि॒षेण॒ मा नः॒ सं स्रा॑ दि॒व्येना॒ग्निना॑ । अ॒न्यत्रा॒स्मद् वि॒द्युतं॑ पातयै॒ताम्

હે રુદ્ર, તાપ (તક્મન)થી અમને ન માર; વિષથી અમને ન માર; દિવ્ય અગ્નિથી અમને ભસ્મ ન કર. આ વિદ્યુતને અમારાથી દૂર, અન્યત્ર પાડી દે.

Mantra 27

भ॒वो दि॒वो भ॒व ई॑शे पृथि॒व्या भ॒व आ प॑प्र उ॒र्व॑न्तरि॑क्षम्। तस्मै॒ नमो॑ यत॒मस्यां॑ दि॒शी॒३तः

ભવ સ્વર્ગનો અધિપતિ છે; ભવ પૃથ્વી પર શાસન કરે છે; ભવે વિશાળ અંતરિક્ષને વ્યાપી દીધું છે. તેને નમસ્કાર—આ દિશાઓમાં જે કોઈ દિશાથી તે અહીં આવે.

Mantra 28

भव॑ राज॒न् यज॑मानाय मृड पशू॒नां हि प॑शु॒पति॑र्ब॒भूथ॑ । यः श्र॒द्दधा॑ति॒ सन्ति॑ दे॒वा इति॒ चतु॑ष्पदे द्वि॒पदे॑ऽस्य मृड

હે રાજા ભવ, યજમાન પર કૃપા કર; કારણ કે તું ખરેખર પશુઓનો પતિ (પશુપતિ) બન્યો છે. જે શ્રદ્ધા રાખે છે—‘દેવો છે’—તે પર ચારપગિયા અને દ્વિપદ જાતિમાં કૃપા કર.

Mantra 29

मा नो॑ म॒हान्त॑मु॒त मा नो॑ अर्भ॒कं मा नो॒ वह॑न्तमु॒त मा नो॑ वक्ष्य॒तः । मा नो॑ हिंसीः पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च॒ स्वां त॒न्वंऽ रुद्र॒ मा री॑रिषो नः

અમારા મહાનને હાનિ ન કર, અમારા નાનાને પણ ન કર; અમારા વહન કરનારને હાનિ ન કર, અમારા નેતા/આગેવાનને પણ ન કર. અમારા પિતાને અને માતાને ઇજા ન કર; હે રુદ્ર, અમારી પોતાની તનુ (દેહ)ને પણ ન ઘાયલ કર—અમને હાનિ ન પહોંચાડ.

Mantra 30

रु॒द्रस्यै॑लबका॒रेभ्यो॑ऽसंसूक्तगि॒लेभ्यः॑ । इ॒दं म॒हास्ये॑भ्यः॒ श्वभ्यो॑ अकरं॒ नमः॑

રુદ્રના હૂંકારતા (હાઉલર) ગણોને, દુર્વચનને ગળી જનારાઓને—મહામુખી શ્વાનોને—આ નમસ્કાર મેં અર્પણ કર્યો છે.

Mantra 31

नम॑स्ते घो॒षिणी॑भ्यो॒ नम॑स्ते के॒शिनी॑भ्यः । नमो॒ नम॑स्कृताभ्यो॒ नमः॑ संभुञ्ज॒तीभ्यः॑ । नम॑स्ते देव॒ सेना॑भ्यः स्व॒स्ति नो॒ अभ॑यं च नः

ઘોષિણી (ઘોષ કરનાર) ટોળીઓને નમસ્કાર; કેશિણી (લાંબા વાળવાળી)ને નમસ્કાર. અમારા નમસ્કારથી પૂજનીય બનેલાઓને વારંવાર નમસ્કાર; સાથે ભોજન કરી વહેંચનારીઓને નમસ્કાર. દેવ-સેનાઓને નમસ્કાર; અમને સ્વસ્તિ આપો અને અમને અભય પણ આપો.