Adhyaya 39

Verse 1

ययातिरुवाच । यत्त्वया कीर्तितं ब्रह्मन्पूर्वं देवैः प्रसादितः । लिंगं संस्थापयामास स्थिररूपो महेश्वरः

Yayāti dijo: «Oh brahmán, tal como relataste antes—cuando Maheśvara, complacido por los dioses que le rindieron gracia, asumió una forma firme y estableció un liṅga…»

Verse 2

कस्मात्तत्पातितं लिंगं वालखिल्यैर्महात्मभिः । कस्मात्तत्राचलो जातो देवदेवो महेश्वरः

«¿Por qué aquel liṅga fue hecho caer por los Vālakhilyas, magnánimos ascetas? ¿Y por qué allí Maheśvara, Dios de los dioses, se volvió inmóvil?»

Verse 3

एतन्मे कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि । तस्मिन्दृष्टे च किं पुण्यं नराणां तत्र जायते

«Todo esto ha despertado mi curiosidad; debes explicármelo debidamente, tal como ocurrió. Y al contemplar esa presencia/lugar sagrado, ¿qué mérito (puṇya) nace allí para los hombres?»

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । महेश्वरस्य माहात्म्यं शृणु पार्थिवसत्तम । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथांतरम्

Pulastya dijo: «Oh el mejor de los reyes, escucha la grandeza de Maheśvara. Aquí te relataré un suceso anterior: otro episodio del antiguo relato.»

Verse 5

यदा पञ्चत्वमापन्ना सती सत्यपराक्रमा । अपमानेन दक्षस्य यज्ञे न च निमंत्रिता

«Cuando Satī—cuyo valor se asentaba en la verdad—llegó a su fin, fue por la afrenta de Dakṣa y porque no fue invitada a su yajña, el sacrificio.»

Verse 6

तदा कामो द्रुतं गृह्य पुष्पचापं तमभ्यगात् । कन्दर्प्पं सहसा दृष्ट्वा सन्धितेषुं सुदुर्जयम्

Entonces Kāma tomó con presteza su arco de flores y se acercó a Él. Al ver de improviso a Kandarpa—con la flecha ya encajada, difícil de vencer—(Śiva quedó turbado).

Verse 7

आपतन्तं भयात्तस्य प्रणष्टस्त्रिपुरांतकः । स तदा भ्रममाणश्च इतश्चेतश्च पार्थिव

Al abalanzarse él, por temor Tripurāntaka (Śiva) desapareció. Luego, oh rey, vagó errante, yendo de aquí para allá.

Verse 8

वालखिल्याश्रमं प्राप्तः पुण्यं सद्वृक्षशोभितम् । स तत्र भगवांस्तेषां दारैर्दृष्टः सुरूपवान्

Llegó al eremitorio de los Vālakhilyas—santo, engalanado con árboles nobles. Allí el Bienaventurado fue visto por sus esposas, apareciendo de hermosura extraordinaria.

Verse 9

दिग्वासाः सुप्रियालापस्ततस्ताः काममोहिताः । त्यक्त्वा पुत्रगृहाद्यं च सर्वास्तत्पृष्ठसंस्थिताः । बभूवुश्चानिशं राजन्मां भजस्वेति चाब्रुवन्

Vestido sólo con las direcciones (desnudo), y hablando con palabras dulces y gratas, aquellas mujeres—embriagadas por el deseo—abandonaron hijos, hogar y todo lo demás, y todas se colocaron muy cerca tras Él. Sin cesar, oh rey, decían: «Únete a mí; ámame», y cosas semejantes.

Verse 10

चक्रुरालिंगनं काश्चिच्चुम्बनं च तथापराः । अन्यास्तस्य हि लिंगं तत्स्पृशंति च मुहुर्मुहुः

Unas lo abrazaron, y otras lo besaron. Otras, una y otra vez, tocaban su liṅga.

Verse 11

स चापि भगवाञ्छम्भुर्निष्कामः परमेश्वरः । जगद्व्याप्तिं समाश्रित्य सर्वप्राणिषु वर्तते

Sin embargo, el Bienaventurado Śambhu, el Señor Supremo, está libre de deseo. Asentado como la presencia que todo lo impregna en el universo, mora en todos los seres vivientes.

Verse 12

स चापि भगवाच्छंभुस्तासां सरति प्राङ्मुखः । भ्रांतस्तत्राश्रमे तेषां दारान्कामेन पीडयन्

Y ese mismo Señor Śambhu se movía ante ellos, vuelto hacia el oriente. Vagando por aquella ermita, agitó la fuerza del kāma en las esposas de ellos, afligiéndolas con deseo.

Verse 13

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा विकृतिं दारसंभवाम् । अजानन्तो महादेवं रुष्टास्तस्य महात्मनः

Entonces aquellos sabios, al ver la extraña alteración nacida del asunto de las esposas, y sin reconocer que era Mahādeva, se airaron contra aquel magnánimo.

Verse 14

ददुः शापं सुसंतप्ताः कलत्रार्थे परंतप । पततां पततां लिङ्गमेतत्ते पापकृत्तम

Ardiendo de indignación por el asunto de sus esposas, pronunciaron una maldición: «¡Que caiga tu liṅga, que caiga! ¡Oh, el más vil hacedor de actos pecaminosos!»

Verse 15

विडम्बयसि नो दारानजस्रं चास्य दर्शनात् । ततश्चैवापतल्लिंगं तत्क्षणात्तत्पुरद्विषः

«¡Con solo tu presencia te burlas sin cesar de nuestras esposas!»—y en ese mismo instante cayó el liṅga del Destructor de las Tres Ciudades (Tripuradviṣ).

Verse 16

ब्रह्मवाक्येन राजर्षे चकम्पे वसुधा ततः । शीर्णानि गिरिशृंगाणि चुक्षुभुर्मकरालयाः

Oh vidente real, por aquella palabra semejante a la de Brahmā, la tierra tembló; las cumbres de los montes se hicieron añicos, y los océanos—morada de los makaras—se agitaron en tumulto.

Verse 17

ततो देवगणाः सर्वे भयत्रस्ता नराधिप । अकाले प्रलयं मत्वा त्रैलोक्ये पर्यवस्थितम्

Entonces todas las huestes de los dioses, aterradas, oh señor de los hombres, creyendo que una disolución fuera de tiempo había caído sobre los tres mundos, quedaron en suspenso y temor.

Verse 18

तत पितामहं जग्मु स्तस्मै सर्वं न्यवेदयन् । प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यन्ते परमेश्वर

Luego fueron ante Pitāmaha (Brahmā) y le comunicaron todo: «¡Oh Señor Supremo, se ven señales como las de la disolución!»

Verse 19

किं निमित्तं सुरश्रेष्ठ न जानीमो वयं प्रभो । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः

«¿Por qué causa sucede esto, oh el mejor de los dioses? No lo sabemos, oh Señor». Al oír sus palabras, Pitāmaha (Brahmā) meditó largamente.

Verse 20

अब्रवीत्पातितं लिंगं वालखिल्यैः पिनाकिनः । तेनैते दारुणोत्पाताः संजाता भयसूचकाः

Dijo: «El liṅga del portador del Pināka (Śiva) ha sido hecho caer por los sabios Vālakhilya; por eso han surgido estos terribles presagios, anunciadores de temor»

Verse 21

तस्मान्मया समायुक्ताः सर्वे तत्र दिवौकसः । व्रजंतु येन तल्लिंगं स्थाने संस्थापयेच्छिवः

Por ello, oh moradores del cielo reunidos por mí, id allá, para que Śiva restablezca ese liṅga en su lugar debido.

Verse 22

यावन्नो जायते लोके प्रलयोऽ कालसंभवः । एवं संमंत्र्य ते सर्वे ततोऽर्बुदमुपाययुः

Para que en el mundo no surja una disolución fuera de tiempo. Tras deliberar así, todos partieron y llegaron a Arbuda.

Verse 23

वालखिल्याश्रमे यत्र तल्लिंगं निपपात ह । तुष्टुवुर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैर्विनयान्विताः

Allí, en el eremitorio de los Vālakhilyas, cayó aquel Liṅga. Entonces, colmados de humildad, alabaron (al Señor) con diversos himnos, palabras autorizadas por los Vedas.

Verse 24

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानां चाभयंकर । नमस्ते सर्ववासाय सर्वयज्ञमयाय च

Dijeron los Devas: Salutaciones a Ti, Señor de los dioses, que otorgas intrepidez a tus devotos. Salutaciones a Ti, Morador de todo, y a Ti, esencia misma de todo sacrificio.

Verse 25

सर्वेश्वराय देवाय परमज्योतिषे नमः । नमः स्फुटतर ज्ञानगम्याय वेधसे

Saludamos al Dios, Señor de todo, Luz suprema. Saludamos al Creador (Vedhas), accesible por el conocimiento más diáfano y perfecto.

Verse 26

त्र्यंबकाय च भीमाय पिनाकवरपाणये । त्वयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव

Salutación a Tryambaka, al Terrible, a Aquel cuya excelsa mano porta el arco Pināka. En Ti todo esto está ensartado—como racimos de gemas en un hilo.

Verse 27

संसारे विबुधश्रेष्ठ जगत्स्थावरजंगमम् । न तदस्ति त्रिलोकेऽस्मिन्सुसूक्ष्ममपि शंकर । यत्त्वया न प्रभो व्याप्तं सृष्टिसंहारकारणात्

Oh el mejor entre los dioses, oh Śaṅkara: en este samsāra—en todo lo móvil e inmóvil—no hay nada en los tres mundos, ni siquiera lo más sutil, que no esté penetrado por Ti, Señor, pues Tú eres la causa de la creación y la disolución.

Verse 28

पृथिव्यादीनि भूतानि त्वया सृष्टानि कामतः । यास्यंति तानि भूयोऽपि तव काये जगत्पते

Los elementos, comenzando por la tierra, fueron creados por Ti a voluntad. Y de nuevo retornan a Tu propio cuerpo, oh Señor del mundo.

Verse 29

प्रसीद भगवंस्तस्माल्लिंगमेतत्सुरेश्वर । स्थाने स्थापय भद्रं ते यावन्न स्यात्प्रजाक्षयः

Por ello, sé propicio, oh Bienaventurado Señor, oh Soberano de los dioses: coloca este Liṅga en su lugar debido—que te sea propicio—para que no haya destrucción de las criaturas.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । निर्विकारस्य मल्लिंगं वालखिल्यैः प्रपातितम् । कथं भूयः प्रगृह्णामि यावच्छुद्धिर्न जायते

Dijo el Señor Bienaventurado: «Este Liṅga mío—de naturaleza inmutable—ha sido derribado por los Vālakhilyas. ¿Cómo he de alzarlo de nuevo mientras no nazca la pureza?»

Verse 31

शक्तोऽहं वालखिल्यानां निग्रहं कर्त्तुमञ्जसा । किन्तु मे ब्राह्मणा मान्याः पूज्याश्च सुरसत्तमाः

Puedo, con facilidad, refrenar a los Vālakhilyas. Sin embargo, oh el mejor de los dioses, los brāhmaṇas son por mí honrados y dignos de veneración y culto.

Verse 32

अचलं लिंगमेतद्धि नोद्धर्त्तुं शक्यते विभो । एक एवात्र निर्दिष्ट उपायो नापरः स्मृतः

En verdad, este Liṅga es inconmovible, oh Señor; no puede ser alzado. Aquí se ha señalado un solo medio; no se recuerda otro método.

Verse 33

यदि मे त्वं पुरा लिंगं पूजयेथाः पितामह । ततो देवगणाः सर्वे ततो विप्रास्ततोऽपरे

«Si tú, oh Abuelo (Brahmā), adoraras primero mi Liṅga, entonces todas las huestes de los dioses seguirían; luego los brāhmaṇas, y después también los demás».

Verse 34

ततो नौ शांतिमागच्छेज्जगत्स्थावरजंगमम्

«Entonces la paz vendría a nosotros y al mundo entero: a los seres inmóviles y a los móviles.»

Verse 35

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तः स भगवाञ्छंकरेण नृपोत्तम । ततस्तं पूजयामास ब्रह्मा पूर्वं सुभक्तितः

Dijo Pulastya: «Oh el mejor de los reyes, así interpelado por Śaṅkara, Brahmā lo adoró primero, con devoción excelsa.»

Verse 36

ब्रह्मणोऽनन्तरं विष्णुस्ततः शक्र स्ततोऽपरे । वालखिल्यादयो विप्रा मन्त्रैश्च शतरुद्रियैः

Después de Brahmā, adoró Viṣṇu; luego Śakra (Indra) y después los demás. Los sabios brāhmaṇas, como los Vālakhilyas, rindieron culto con mantras, incluido el Śatarudriya.

Verse 37

ततस्ते दारुणोत्पाता उपशांताश्च तत्क्षणात् । अभवत्सुमुखो लोको वृत्तो गन्धवहो मृदुः

Entonces aquellos terribles presagios se apaciguaron en ese mismo instante. El mundo quedó sereno y de rostro luminoso, y comenzó a soplar una brisa suave y fragante.

Verse 38

अथोवाच महादेवः सर्वांस्तांस्त्रिदशालयान् । वृणुध्वं सुवरं सर्वे मत्तो यन्मनसीप्सितम्

Entonces Mahādeva habló a todos aquellos moradores entre los treinta dioses: «Elegid todos de Mí un don noble: aquello que vuestro corazón anhele».

Verse 39

देवा ऊचुः । तव लिंगस्य संस्पर्शादपि पापकृतो नराः । स्वर्गं यास्यंति देवेश नाशं यास्यति किल्बिषम् । व्रतदानानि सर्वाणि तीर्थयात्रायुतानि च

Dijeron los dioses: «Oh Señor de los dioses, aun con solo tocar tu liṅga, los hombres que han cometido pecados irán al cielo y su culpa será destruida. Por ello, todos los votos y las dádivas —e incluso innumerables peregrinaciones a los tīrthas— quedan, por así decirlo, contenidos en esto».

Verse 40

तस्माद्वज्रेण देवेन्द्रस्तवैतल्लिंगमुत्तमम् । छादयिष्यति सर्वत्र यदि त्वं मन्यसे प्रभो

«Por ello, oh Señor, si lo apruebas, Devendra (Indra) cubrirá por doquier este excelso liṅga tuyo con el vajra (rayo), para que no sea abordado indiscriminadamente».

Verse 41

श्रीभगवानुवाच । अभिप्रायो ममाप्येष वर्तते हृदि पद्मज । एवं करोतु देवेन्द्रः सर्वधर्मविवृद्धये

El Bienaventurado Señor dijo: «Oh Padmajā, Brahmā nacido del loto, esta misma intención mora también en Mi corazón. Que Devendra (Indra) obre así, para el acrecentamiento de todo dharma»។

Verse 42

पुलस्त्य उवाच । ततः संछादयामास वज्रेण त्रिदशाधिपः । तल्लिंगं सर्वमर्त्यानां यथाऽदृश्यं व्यजायत

Dijo Pulastya: «Entonces el señor de los treinta (Indra) lo cubrió con el vajra; y aquel liṅga llegó a ser, para todos los mortales, como si fuese invisible.»

Verse 43

अद्यापि वज्रसंस्पर्शात्तत्सान्निध्यं गतो नरः । आजन्ममरणात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

Aun hoy, quien llega a esa Presencia por el contacto con el Vajra queda liberado de los pecados acumulados desde el nacimiento hasta la muerte; de ello no hay duda.

Verse 44

माहात्म्यं कीर्तितं यस्मात्तल्लिंगे शंकरेण तु । वस्त्रेणाच्छादितं चैव शक्रेणैव धरातले

Porque el propio Śaṅkara proclamó la grandeza de aquel liṅga, Śakra (Indra) lo cubrió con un paño sobre la faz de la tierra.

Verse 45

ततःप्रभृति लिंगस्य मर्त्त्ये पूजा व्यजायत । पुरासीच्छंकरः पूज्यो यथान्ये त्रिदशालयाः

Desde entonces, entre los mortales surgió el culto al liṅga. En tiempos antiguos, Śaṅkara era venerado solo como los demás dioses, en sus moradas celestiales.

Verse 46

एवमेतत्पुरावृत्तमर्बुदे पर्वतोत्तमे । लिंगस्य पतनात्पूजां यन्मां त्वं परि पृच्छसि

Así ocurrió en tiempos antiguos en Arbuda, la más excelsa de las montañas. Me preguntas por el culto que surgió a causa del descenso (caída) del Liṅga.

Verse 47

फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां नैवेद्यं नूतनैर्यवैः । यो ददात्यचलेशाय स भूयो नेह जायते

En el decimocuarto día al término de Phālguna, quien ofrezca a Acaleśa naivedya hecho con cebada nueva no vuelve a nacer aquí.

Verse 48

ब्राह्मणान्भोजयेद्यस्तु भक्त्या तस्मिन्नवैर्यवैः । यवसंख्याप्रमाणानि युगानि दिवि मोदते

Quien, con devoción, alimente allí a los brāhmaṇas con cebada nueva, se regocija en el cielo por yugas tantos como granos de cebada haya ofrecido.

Verse 49

तत्र दानं प्रशंसन्ति सक्तूनां मुनिसत्तमाः । नूतनानां महाराज यतः प्रोक्तं पुरारिणा

Allí, los mejores sabios alaban la dádiva de saktū fresco (harina de cebada tostada), oh gran rey, pues así lo enseñó el Matador del antiguo enemigo (Śiva).

Verse 50

किं दानैर्विविधैर्दत्तैः किं यज्ञैश्च सुविस्तरैः । किं तीर्थैर्विविधैहोमैस्तपोभिः किं च कष्टदैः

¿Qué necesidad hay de múltiples dádivas o de sacrificios extensos? ¿Qué necesidad de diversas peregrinaciones, de ofrendas al fuego o de austeridades penosas de practicar?

Verse 51

फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां सुमहेश्वरसन्निधौ । धर्माण्येतानि सर्वाणि कलां नार्हंति षोडशीम्

En la Caturdaśī al término de Phālguna, en presencia de Sumaheśvara, todos estos actos de dharma no igualan ni siquiera la decimosexta parte de su mérito.

Verse 52

शृणु राजन्पुरा वृत्तं तत्राश्चर्यं यदुत्तमम् । कश्चित्पापसमाचारः कुष्ठी क्षामतनुर्नरः

Escucha, oh rey, lo sucedido en tiempos antiguos: allí ocurrió un prodigio excelso. Había un hombre de conducta pecaminosa, leproso, con el cuerpo consumido.

Verse 53

भिक्षार्थमागतस्तत्र लोकैरन्यैः समन्वितः । तेन भिक्षार्जितं तत्र सक्तूनां कुडवं नृप

Oh rey, llegó allí pidiendo limosna, acompañado de otras gentes; y con esa mendicidad obtuvo allí una sola medida, un kuḍava, de saktu (harina de grano tostado).

Verse 54

ततो रोग परिक्लेशाद्भोजनं न चकार सः । दाघार्दितो जले तस्मिन्स्नातो भक्तिविवर्जितः । सक्तून्कृत्वोपधाने तान्स च सुप्तो निशागमे

Luego, atormentado por la aflicción de la enfermedad, no comió. Abrasado por el calor, se bañó en aquella agua sin devoción; y poniendo el saktu junto a su almohada, se durmió al caer la tarde.

Verse 55

ततो निद्राभिभूतस्य सारमेयो जहार च । भक्षयामास युक्तोऽन्यैः सारमेयैर्बुभुक्षितः

Entonces, mientras él estaba vencido por el sueño, un perro se lo llevó; hambriento, lo devoró junto con otros perros.

Verse 56

अथासौ विस्मयाद्राजन्पंचत्वं समुपस्थितः । ततो जातिस्मरो जातो विदर्भाधिपतेर्गृहे

Entonces, oh Rey, por el asombro llegó a su fin, alcanzando el estado de los cinco elementos. Después renació en la casa del soberano de Vidarbha, dotado de memoria de su nacimiento anterior.

Verse 57

भीमोनाम नृपश्रेष्ठ दमयन्तीपिता हि यः । तं प्रभावं हि विज्ञाय सक्तूनां तत्र पर्वते

Aquel rey excelso se llamaba Bhīma, en verdad el padre de Damayantī. Al comprender el poder extraordinario del saktu allí, en aquella montaña,

Verse 58

फाल्गुनांतचतुर्दश्यां वर्षे वर्षे जगाम सः । कृत्वा चैवोपवासं तु रात्रौ जागरणं तथा

Año tras año, en el decimocuarto día al término de Phālguna, él iba allí; y observaba ayuno, y asimismo velaba durante la noche.

Verse 59

अचलेश्वरसान्निध्ये ददौ सक्तूंस्ततो बहून् । सहिरण्यान्द्विजेन्द्राणां पशुपक्षिमृगेषु च

En presencia de Acaleśvara, él ofreció entonces abundante saktu—junto con oro— a los más eminentes brāhmaṇas, y también (como dádiva de alimento) a reses, aves y animales del bosque.

Verse 60

अथ ते मुनयः सर्वे गालवप्रमुखा नृप । पप्रच्छुः कौतुकाविष्टाः सक्तुदानकृते नृपम्

Entonces, oh rey, todos aquellos sabios—con Gālava a la cabeza—movidos por la curiosidad, preguntaron al rey por la razón de su ofrenda de saktu.

Verse 61

ऋषय ऊचुः । हस्त्वश्वरथदानानां शक्तिरस्ति तवाद्भुता । कस्मात्सक्तून्प्रमुक्त्वा त्वं नान्यद्दातुमिहेच्छसि

Los sabios dijeron: «Posees una capacidad maravillosa para dar en donación elefantes, caballos y carros. ¿Por qué, dejando eso de lado, deseas no dar aquí nada más que saktu?»

Verse 62

पुलस्त्य उवाच । अथाऽसौ कथयामास पूर्वमेतत्समुद्भवम् । सक्तुदानस्य माहात्म्यं मुनीनां भावितात्मनाम्

Pulastya dijo: Entonces relató a aquellos munis de alma disciplinada el origen antiguo de este asunto, y explicó la grandeza del saktu-dāna, la ofrenda de saktu.

Verse 63

पूर्वं भक्त्या विहीनस्य शुना वै सक्तवो हृताः । तत्प्रभावादियं प्राप्तिर्मम जाता द्विजोत्तमाः

Antaño, cuando yo estaba falto de devoción, un perro robó en verdad mi ofrenda de saktu. Sin embargo, por el poder mismo de ese acto, oh mejores entre los nacidos dos veces, este logro ha llegado a mí.

Verse 64

सांप्रतं भक्तिद त्तानां किं स्याज्जानामि नो फलम् । एतस्मात्कारणाद्दानं सक्तूनां प्रकरोम्यहम् । तीर्थेऽस्मिन्भक्तिसंयुक्तः सत्येनात्मानमालभे

Ahora no sé cuál será el fruto cuando las dádivas se ofrecen con devoción. Por esta razón realizaré la ofrenda de saktu. En este tīrtha sagrado, unido a la bhakti, me consagraré mediante la veracidad.

Verse 65

पुलस्त्य उवाच । ततस्ते मुनयो हृष्टाः साधुसाध्विति चाब्रुवन् । चक्रुश्चैवात्मशक्त्या ते सक्तूनां दानमुत्तमम्

Pulastya dijo: Entonces aquellos munis, llenos de gozo, exclamaron: «¡Bien hecho! ¡Bien hecho!» Y con su propio poder espiritual realizaron esa excelente ofrenda de saktu.

Verse 66

एष प्रभावो राजर्षे सक्तुदानस्य कीर्त्तितः । महेश्वरस्य माहात्म्यं सत्यं चापि प्रकीर्त्तितम्

Oh sabio rey, así se ha proclamado el poder del don de saktu, la harina tostada; y también se ha declarado la grandeza de Maheśvara, y la verdad de ello.

Verse 67

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या कथ्यमानं द्विजाननात् । अहोरात्र कृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

Y quienquiera que lo escuche con devoción, recitado de la boca de un brāhmaṇa, queda liberado de los pecados cometidos en un día y una noche; de ello no hay duda.