Adhyaya 36

Verse 1

ययातिरुवाच । चंडिकाया द्विजश्रेष्ठ कथं तत्राश्रमोऽभवत् । कस्मिन्काले फलं तेन किं दृष्टेन भवेन्नृणाम्

Dijo Yayāti: «Oh el mejor de los brāhmaṇas, ¿cómo llegó a existir allí el āśrama de Caṇḍikā? ¿En qué tiempo surgió su fruto, y qué beneficio obtienen los hombres con sólo contemplarlo?»

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवः सम्यक्सर्वपापैः प्रमुच्यते

Pulastya dijo: «Escucha, oh rey; relataré una narración sagrada que destruye el pecado. Quien la oye debidamente queda por completo liberado de todas las faltas.»

Verse 3

पुरा देवयुगे राजन्महिषोनाम दानवः । पितामहवराद्दृप्तः सर्वदेवभयंकरः

Oh rey, en una antigua era de los dioses hubo un Daitya llamado Mahiṣa. Envanecido por una gracia del Abuelo (Brahmā), se volvió un terror para todos los devas.

Verse 4

तेन शक्रादयो देवा जिताः संख्ये सहस्रशः । भयात्तस्य दिवं हित्वा गतास्ते वै यथादिशम्

Por él, Indra y los demás dioses fueron vencidos en batalla una y otra vez, por millares. Por temor a él, abandonaron el cielo y huyeron en todas las direcciones que pudieron.

Verse 5

त्रैलोक्यं स वशे कृत्वा स्वयमिन्द्रो बभूव ह

Tras someter los tres mundos a su dominio, él mismo se convirtió en «Indra», usurpando el señorío del cielo.

Verse 6

आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ मरुतां गणाः । कृतास्तेन तथा दैत्या यथार्हं बलवत्तराः

Los Ādityas, los Vasus, los Rudras, los dos Aśvins (Nāsatyas) y las huestes de los Maruts fueron hechos para servirle; y los Daityas, conforme a su rango bajo su dominio, fueron tornados aún más poderosos.

Verse 7

वह्निर्भयं समापन्नस्त्यक्त्वा देवगणांस्तदा । दानवेभ्यो हविर्भागं देवेभ्यो न प्रयच्छति

Agni (Vahni), sobrecogido por el temor, abandonó entonces las compañías de los dioses; ofreció la porción del havis a los Dānavas y no la entregó a los Devas.

Verse 8

उद्द्योतं कुरुते सूर्यो यादृक्तस्याभिसंमतः । यज्ञभागं विनाऽप्येष भयात्पार्थिवसत्तम

Oh, el mejor de los reyes: incluso Sūrya derrama su luz sólo en la medida que aquél aprueba; y por temor, continúa su oficio aun sin recibir su porción del yajña.

Verse 9

लोकपालास्तथा सर्वे तस्य कर्म प्रचक्रिरे । दासवत्पार्थिवश्रेष्ठ यज्ञभागं विनाकृताः

Del mismo modo, todos los Lokapālas, guardianes de los mundos, ejecutaron sus obras; oh, el mejor de los reyes, fueron hechos actuar como siervos, privados de su porción del yajña.

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य सर्वे देवाः समेत्य तु । पप्रच्छुर्विनयोपेता विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्

Pasado cierto tiempo, todos los dioses se reunieron y, con humildad, preguntaron a Bṛhaspati, el más excelso de los sabios.

Verse 11

भगवान्किं वयं कुर्मः कुत्र यामो निराश्रयाः । तस्माद्ब्रूहि क्षयोपायं महिषस्य दुरात्मनः

Oh Venerable, ¿qué debemos hacer? ¿A dónde iremos, desprovistos de refugio? Por lo tanto, dinos el medio para lograr la destrucción del malvado Mahisha.

Verse 12

एवमुक्तो गुरुर्द्देवैर्ध्यात्वा कालं चिरं नृप । ततस्तांस्त्रिदशान्प्राह जीवयन्निव भूपतेः

Así abordado por los dioses, su gurú reflexionó durante largo tiempo, oh Rey. Luego habló a esos treinta dioses, como si les devolviera la vida con esperanza, oh señor de la tierra.

Verse 13

बृहस्पतिरुवाच । ब्रह्मलब्धवरो दैत्यः पौरुषे च व्यवस्थितः । अवध्यः सर्वदेवानां मुक्त्वेकां योषितं सुराः । व्रजध्वं सहितास्तस्मादर्बुदं पर्वतोत्तमम्

Bṛhaspati dijo: “Ese Dānava, habiendo obtenido un don de Brahmā y estando firmemente establecido en su poder viril, es invulnerable a todos los dioses, excepto a través de una sola mujer. Por lo tanto, oh Devas, id juntos desde aquí a la excelente montaña Arbuda”.

Verse 14

तपोऽर्थं तत्र संसिद्धिर्जायतामचिराद्धि वः । शक्तिरूपां परां देवीं चंडिकां कामरूपिणीम्

En aras de la austeridad, que el logro rápido surja para vosotros allí. Adorad a la Diosa Suprema Caṇḍikā, Ella que es la propia Śakti y que asume formas a voluntad.

Verse 15

आराधयध्वमेकांते यया व्याप्तमिदं जगत् । सा तुष्टा वै वधार्थं तु महिषस्य दुरात्मनः

Adoradla en soledad, a Ella por quien todo este mundo está impregnado. Cuando Ella esté complacida, será con el propósito de matar a ese malvado Mahisha.

Verse 16

करिष्यति समुद्योगमवतारसमुद्भवम् । तस्या हस्तेन सोऽवश्यं वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः

Ella emprenderá el esfuerzo nacido de Su descenso como avatāra. Por Su propia mano, ese de mente perversa hallará sin duda la muerte.

Verse 17

अहं वः कीर्तयिष्यामि शक्तियं मंत्रमुत्तमम् । पूजाविधानसंयुक्तं भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्

Os proclamaré el excelente mantra Śākta: auspicioso, unido a los debidos ritos de adoración, y otorgador de goce mundano y liberación.

Verse 18

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ताः सुराः सर्वे हर्षेण महतान्विताः । तेनैव सहिता राजन्गताः पर्वतमर्बुदम्

Dijo Pulastya: «Así interpelados, todos los Devas, colmados de gran júbilo, fueron junto con él, oh Rey, al monte Arbuda».

Verse 19

तत्र स्नाताञ्छुचीन्सर्वान्दीक्षयामास गीष्पतिः । शक्तियैः परमैर्मंत्रैः सद्यःसिद्धिकरैर्नृप

Allí, después de que todos se hubieron bañado y purificado, Gīṣpati (Bṛhaspati) los inició, oh Rey, con supremos mantras Śākta que otorgan logro inmediato.

Verse 20

सार्धयामत्रयं तत्र परिवारसमन्विताः । बलिपूजोपहारैश्च गंधं माल्यानुलेपनैः

Allí, acompañados de su séquito, realizaron la adoración durante tres vigilias de la noche y aún más, con ofrendas bali, pūjā y dones reverenciales, con fragancias, guirnaldas y ungüentos.

Verse 21

मंत्रेण विविधेनैव चारुस्तोत्रेण भक्तितः । प्रार्थयंतस्तथा नित्यं दीपज्योतिः समाहिताः

Con diversos mantras y con hermosos himnos, en devoción, oraban cada día sin cesar, con la mente recogida y fija en la luz de la lámpara.

Verse 22

निर्ममा निरहंकारा गुरुभक्तिपरायणाः । अंगन्याससमायुक्ताः समदर्शित्वमागताः

Libres de apego y de ego, entregados a la devoción al Gurú, dotados de aṅga-nyāsa, alcanzaron la visión ecuánime de todas las cosas.

Verse 23

एवं संतिष्ठमानानां तेषां पार्थिवसत्तम । सप्त मासा व्यतिक्रांतास्ततस्तुष्टा सुरेश्वरी

Oh excelso rey, mientras ellos permanecían así, firmes en su observancia, transcurrieron siete meses; entonces la Diosa, Soberana de los dioses, quedó complacida.

Verse 24

दीपज्योतिःसमावेशात्तेषां गात्रेषु पार्थिव । मंत्रेण परिपूतानां परं तेजो व्यवर्धत

Oh rey, por la infusión del resplandor de la llama de la lámpara en sus miembros, y al quedar purificados por el mantra, su suprema luminosidad creció grandemente.

Verse 25

द्वादशार्कप्रभा जाताः षण्मासाभ्यंतरेण ते । अथ तांस्तेजसा युक्ताञ्ज्ञात्वा जीवो महीपते

En el plazo de seis meses, llegaron a brillar con el fulgor de doce soles. Entonces, oh señor de la tierra, Jīva, al reconocerlos como dotados de tal esplendor…

Verse 26

मंडलं रचयामास सर्वसिद्धिप्रदायकम् उपवेश्य ततः सर्वान्समस्तांस्त्रिदशालयान्

Entonces trazó un maṇḍala que otorga toda realización; y después hizo sentar juntos a todos los moradores celestiales en una sola asamblea.

Verse 27

तेषां शरीरगं तेजः शक्तियैर्मंत्रसत्तमैः । आकृष्य न्यसयामास मंडले तत्र पार्थिव

Oh rey, mediante energías poderosas y los mantras más excelsos, extrajo el resplandor presente en sus cuerpos y lo depositó allí, en el maṇḍala.

Verse 28

ततस्तेजोमयी कन्या तत्र जाता स्वरूपिणी । शक्तिरूपा महाकाया दिव्यलक्षणलक्षिता

Entonces surgió allí una doncella hecha de pura luminosidad, manifestada en su propia forma verdadera: encarnación de Śakti, de presencia inmensa, marcada por signos divinos.

Verse 29

इंद्रस्तस्यै ददौ वज्रं स्वपाशं च जलेश्वरः । शक्तिं च भगवानग्निः सिंहयानं धनाधिपः

Indra le dio el vajra; el Señor de las aguas le dio su propio lazo; el bienaventurado dios del Fuego le otorgó el poder de la śakti como lanza; y el Señor de la riqueza le concedió un león por montura.

Verse 30

अन्ये चैव गणाः सर्वे निजशस्त्राणि हर्षिताः । तस्यै ददुर्नृपश्रेष्ठ स्तुतिं चक्रुः समाहिताः

Y todas las demás huestes también, gozosas, le entregaron sus propias armas; y, oh el mejor de los reyes, con la mente recogida le ofrecieron himnos de alabanza.

Verse 31

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते कांचनप्रभे । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते जगदम्बिके

Los dioses dijeron: Salve a Ti, Soberana del Dios de los dioses; salve a Ti, de resplandor dorado. Salve a Ti, de ojos como pétalos de loto; salve a Ti, Madre del mundo.

Verse 32

नमस्ते विश्वरूपे च नमस्ते विश्वसंस्तुते । त्वं मतिस्त्वं धृतिः कांतिस्त्वं सुधा त्वं विभावरी

Salve a Ti, cuya forma es el universo; salve a Ti, alabada por el mundo entero. Tú eres entendimiento, tú eres firmeza, tú eres hermosura; tú eres amrita, tú eres la noche.

Verse 33

क्षमा ऋद्धिः प्रभा स्वाहा सावित्री कमला सती । त्वं गौरी त्वं महामाया चामुण्डा त्वं सरस्वती

Tú eres Kṣamā, Ṛddhi, Prabhā y Svāhā; tú eres Sāvitrī, Kamalā y Satī. Tú eres Gaurī; tú eres Mahāmāyā; tú eres Cāmuṇḍā; tú eres Sarasvatī.

Verse 34

भैरवी भीषणाकारा चंडमुंडासिधारिणी । भूतप्रिया महाकाया घटाली विक्रमोत्कटा

Tú eres Bhairavī, de forma terrible, portadora de la espada que abatió a Caṇḍa y Muṇḍa. Tú eres amada por los bhūtas, de cuerpo inmenso, la que lleva la campana, y poderosa en valor.

Verse 35

मद्यमांसप्रिया नित्यं भक्तत्राणपरायणा । त्वया व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Siempre complaces en las ofrendas de vino y carne; y estás por entero dedicada a proteger a tus devotos. Por Ti está compenetrado todo este triple mundo—lo móvil y lo inmóvil—en su totalidad.

Verse 36

पुलस्त्य उवाच । एवं स्तुता सुरैः सर्वैस्ततो देवी प्रहर्षिता । तानब्रवीद्वरं सर्वा गृह्णंतु मम देवताः

Pulastya dijo: Así alabada por todos los dioses, la Diosa se llenó de júbilo. Entonces la suprema Devī les dijo: «Que mis divinos acepten un don».

Verse 37

देवा ऊचुः । दानवो महिषो नाम पितामहवरान्वितः । अवध्यः सर्वभूतानां देवानां च तथा कृतः

Los dioses dijeron: «Hay un Dānava llamado Mahiṣa, dotado de dones del Abuelo (Brahmā). Ha sido hecho invulnerable: ningún ser puede matarlo, ni tampoco los dioses».

Verse 38

मुक्त्वैकां योषितं देवि तस्मात्त्वं विनिपातय

Por ello, oh Diosa, dejando aparte sólo a una mujer, derríbalo y dale muerte.

Verse 39

देव्युवाच । गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे स्वानि स्थानानि निर्वृताः

La Diosa dijo: «Id, todos vosotros, los Treinta (dioses); volved a vuestras moradas, en paz, sin temor y satisfechos.»

Verse 40

अहं तं सूदयिष्यामि समये पर्युपस्थिते । एवमुक्ता गताः सर्वे देवाः स्थानानि हर्षिताः

«Yo lo mataré cuando llegue el tiempo oportuno.» Dicho esto, todos los dioses partieron gozosos hacia sus propias moradas.

Verse 41

देवी तत्रैव संहृष्टा स्थिता पर्वतरोधसि । कस्यचित्त्वथकालस्य नारदो भगवान्मुनिः

La Diosa permaneció allí mismo, gozosa, en la ladera de la montaña. Al cabo de algún tiempo llegó el bienaventurado sabio Nārada, el muni venerable.

Verse 42

तत्र देवीं च संदृष्ट्वा तीर्थयात्रापरायणः । त्रिविष्टपमनुप्राप्तो महिषो यत्र तिष्ठति

Allí, tras contemplar a la Diosa, él—entregado a la peregrinación sagrada—se encaminó a Triviṣṭapa (el cielo), al lugar donde moraba Mahiṣa.

Verse 43

तत्र दृष्ट्वा मुनिं प्राप्तं प्रणम्य महिषासुरः । विनयेन समायुक्तो ह्यभ्युत्थानमथाकरोत्

Allí, al ver al muni que había llegado, Mahiṣāsura se postró en reverencia; colmado de humildad, se levantó para darle la bienvenida con respeto.

Verse 44

ततस्तं पूजयामास मधुपर्कार्घविष्टरैः । सुखासीनं सुविश्रांतं ज्ञात्वा वाक्यमुवाच ह

Entonces lo honró con madhuparka, ofrendas de arghya y un asiento. Al saber que el sabio estaba cómodamente sentado y bien descansado, pronunció estas palabras.

Verse 45

कुतो भवानितः प्राप्तः किमर्थं मुनिसत्तम । अमी पुत्रास्तथा राज्यं कलत्राणि धनानि च

«¿De dónde habéis venido hasta aquí, oh el mejor de los munis, y con qué propósito? Aquí también hay hijos, un reino, esposas y riquezas.»

Verse 46

अहं भृत्यसमायुक्तः किमनेन द्विजोत्तम । सर्वं तेऽहं प्रदास्यामि ब्रूहि येन प्रयोजनम्

Estoy rodeado de servidores—¿qué necesidad hay de esto, oh el mejor de los dos veces nacidos? Te daré cuanto sea; dime cuál es tu propósito.

Verse 47

नारद उवाच । अभिनंदामि ते सर्वमेतत्त्वय्युपपद्यते । निःस्पृहा हि वयं नित्यं मुनिधर्मं समाश्रिताः

Dijo Nārada: «Apruebo todo lo tuyo; en ti es propio y conveniente. Mas nosotros, los munis, somos siempre desapegados, firmemente asentados en el dharma de los sabios.»

Verse 48

कौतूहलादिह प्राप्तश्चिरात्ते दर्शनं गतः । मर्त्त्यलोकात्समायातो यास्यामि ब्रह्मणः पदम्

Por curiosidad he venido aquí; tras largo tiempo he alcanzado tu darśana. Habiendo llegado desde el mundo de los mortales, ahora iré a la morada de Brahmā.

Verse 49

महिषासुर उवाच । क्वचिद्दृष्टं त्वया किञ्चिदाश्चर्यं भूतले मुने । दैवं वा मानुषं वापि दानवा लंभिता विभो

Dijo Mahiṣāsura: «Oh sabio, ¿has visto en la tierra algún prodigio—divino o humano—por el cual los Dānavas hayan sido superados, oh poderoso?»

Verse 50

नारद उवाच । अत्याश्चर्यं मया दृष्टं दानवेन्द्र धरातले । यत्र दृष्टं क्वचित्पूर्वं त्रैलोक्ये सचराचरे

Dijo Nārada: «Oh señor de los Dānavas, he visto en la tierra un prodigio sumamente asombroso, jamás visto antes en lugar alguno de los tres mundos, con todo lo móvil y lo inmóvil.»

Verse 51

सर्वर्तुपुष्पितैर्वृक्षैः शोभितः स्वर्गसन्निभः

Adornado con árboles que florecían en toda estación, parecía el mismo cielo.

Verse 52

बकुलैश्चंपकैश्चाम्रैरशोकैः कर्णिकारकैः । शालैस्तालैश्च खर्जूरैर्वटैर्भल्लातकैर्धवैः

Estaba colmado de bakula y campaka, de mango y aśoka, y de árboles karṇikāra; con śāla y palmeras, con datileras, banyanos, bhallātaka y dhava también.

Verse 53

सरलैः पनसैर्वृक्षैस्तिंदुकैः करवीरकैः । मंदारैः पारिजातैश्च मलयैश्चंदनैस्तथा

Aquel monte estaba adornado con sarala, como pinos, con árboles de yaca, tiṃduka y arbustos karavīra; y también con las flores celestiales mandāra y pārijāta, así como con el fragante sándalo de Malaya.

Verse 54

पुष्पजातिविशेषैश्च सुगंधैरप्यनेककैः । खाद्यैः सर्वेस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः फलवरैर्वृतः

Estaba rodeado de muchas variedades singulares de flores y de incontables fragancias; y asimismo de toda clase de manjares—para comer, lamer y sorber—y de los frutos más exquisitos.

Verse 55

न स वृक्षो न सा वल्ली नौषधी सा धरातले । न तत्र याऽसुरज्येष्ठ पर्वते वीक्षिता मया

Oh, el más excelso de los Asuras: en la tierra no hay árbol, ni enredadera, ni hierba medicinal alguna que yo no haya visto allí, en aquel monte.

Verse 56

पक्षिणो मधुरारावाश्चकोरशिखिचातकाः । कोकिला धार्तराष्ट्राश्च भ्रमराः श्वेतपत्रकाः

Había aves de canto dulcísimo—cakoras, pavos reales y cātakas; también cucos, junto con aves dhārtarāṣṭra, abejas y aves de alas (o plumas) blancas.

Verse 57

येषां शब्दं समाकर्ण्य मुनयोऽपि समाहिताः । क्षोभं यांति त्रिकालज्ञाः कंदर्पशरपीडिताः

Al oír su canto, aun los sabios absortos en samādhi—conocedores de los tres tiempos—se conmueven, heridos como si los alcanzaran las flechas de Kāma.

Verse 58

निर्झराणि सुरम्याणि नद्यश्च विमलोदकाः । पद्मिनीखंडसंयुक्ता ह्रदाः शतसहस्रशः

Había cascadas exquisitamente hermosas y ríos de agua cristalina; y cientos de miles de lagos, engalanados con extensas lagunas de lotos.

Verse 59

पद्मपत्रविशालाक्षा मध्यक्षामाः शुचिस्मिताः । विवेकिनो नरास्तत्र शास्त्रव्रतसमन्विताः

Allí moraban hombres de discernimiento—de ojos anchos como pétalos de loto, cintura esbelta y sonrisa pura—dotados de saber y de observancias prescritas por los śāstras.

Verse 60

किं चात्र बहुनोक्तेन यत्किंचित्तत्र पर्वते । स्वेदजांडजसंज्ञेया उद्भिज्जाश्च जरायुजाः । सर्वलोकोत्तरास्तत्र दृश्यंते पर्वतोत्तमे

¿Para qué decir más? Cuanto existe en aquel monte—seres nacidos del sudor, nacidos del huevo, brotados de la tierra y nacidos del vientre—todo es extraordinario, superior a lo de otros mundos, visible en ese monte excelso.

Verse 61

दशयोजनविस्तारो द्वाभ्यां संहितपर्वतः । उच्चैः पंच च स श्रीमान्मर्त्ये स्वर्गो व्यजायत

Aquel monte glorioso se extendía por diez yojanas y se alzaba a una altura de cinco; en el mundo de los mortales parecía el mismo cielo.

Verse 62

तत्राऽहं कौतुकाविष्ट इतश्चेतश्च वीक्षयन् । सर्वाश्चर्यमयीं नारीमपश्यं लोकसुंदरीम्

Allí, poseído por la curiosidad y mirando de un lado a otro, vi a una mujer de belleza maravillosa, una verdadera encantadora del mundo.

Verse 63

न देवी नापि गंधर्वी नासुरी न च मानुषी । तादृग्रूपा मया दृष्टा न श्रुता च वरांगना

No era diosa, ni doncella gandharva, ni asurī, ni siquiera mujer humana. ¡Oh, de hermosos miembros! Tal forma no la había visto jamás, ni siquiera oído nombrar.

Verse 64

रतिः प्रीतिरुमा लक्ष्मीः सावित्री च सरस्वती । तस्या रूपस्य लेशेन नैतास्तुल्याः स्त्रियोऽखिलाः

Rati, Prīti, Umā, Lakṣmī, Sāvitrī y Sarasvatī: ni con una mínima fracción de su hermosura puede comparárseles; ninguna de ellas se le iguala.

Verse 65

अहं दृष्ट्वा तथा रूपां नारीं कामेन पीडितः । तदा दानवशार्दूल वैक्लव्यं परमं गतः

Al ver a una mujer de tal hermosura, fui atormentado por el deseo; y entonces, oh tigre entre los Dānavas, caí en la más extrema turbación y flaqueza.

Verse 66

ततो धैर्यमवष्टभ्य मया मनसि चिंतितम् । न करिष्ये समालापं तया सह च कर्हिचित्

Entonces, afirmándome en el valor, reflexioné en mi mente: «Jamás entablaré conversación con ella, en ningún momento».

Verse 67

यस्या दर्शनमात्रेण कामो मे हृदि वर्द्धितः । तस्याः संभाषणेनेव किं भविष्यति मे पुनः

Con sólo verla, el deseo ha crecido en mi corazón. Si llegara a hablar con ella, ¿qué sería de mí entonces?

Verse 68

चिरकालं तपस्तप्तं ब्रह्मचर्येण वै मया । नाशं यास्यति तत्सर्वं विषयैर्निर्जितस्य च । तस्माद्गच्छामि चान्यत्र यावन्न विकृतिर्भवेत्

Durante largo tiempo he practicado la austeridad mediante el brahmacarya. Si soy vencido por los objetos de los sentidos, todo ello se arruinará. Por eso iré a otro lugar, antes de que surja la perturbación de la mente.

Verse 69

नारीनाम तपोविघ्नं पूर्वं सृष्टं स्वयंभुवा । अर्गला स्वर्गमार्गस्य सोपानं नरकस्य च

La mujer, como obstáculo para la austeridad, fue creada antaño por Svayambhū (Brahmā): cerrojo en el sendero del cielo y escalera que conduce al infierno.

Verse 70

तावद्धैर्यं तपः सत्यं तावत्स्थैर्यं कुलत्रपा । यावत्पश्यति नो नारीमैकांते च विशेषतः

El valor, la austeridad, la veracidad, la firmeza y aun el honor del linaje perduran sólo mientras no se contemple a una mujer, especialmente en soledad.

Verse 71

एतत्संचिंत्य बहुधा निमील्य नयने ततः । अप्रजल्प्य वरारोहां तामहं चात्र संस्थितः

Pensando así una y otra vez, cerré entonces los ojos. Sin dirigir palabra a aquella dama de hermosos muslos, permanecí allí de pie.

Verse 72

पुलस्त्य उवाच । नारदस्य वचः श्रुत्वा महिषः कामपीडितः । श्रवणादपि राजेंद्र पुनः पप्रच्छ तं मुनिम्

Pulastya dijo: Al oír las palabras de Nārada, Mahiṣa—atormentado por el deseo—oh rey, aun con solo escucharlas, volvió a interrogar a aquel sabio.

Verse 73

महिषासुर उवाच । काऽसौ ब्राह्मणशार्दूल तादृग्रूपा वरांगना । यस्याः संदर्शनादेव भवानेव स्मरान्वितः

Mahīṣāsura dijo: «Oh tigre entre los brāhmaṇas, ¿quién es esa mujer de suprema hermosura y tal figura, con solo cuya visión incluso tú has sido agitado por Kāma?»

Verse 74

देवी वा मानुषी वापि यक्षिणी पन्नगी मुने । कुमारी वा सकांता वा ब्रूहि सर्वं सविस्तरम्

«Oh sabio, dímelo todo plena y detalladamente: ¿es una diosa, o una mujer humana, o una yakṣiṇī, o una doncella serpiente? ¿Es una joven doncella sin esposo, o una que tiene marido/amante?»

Verse 76

नारद उवाच । न सा पृष्टा मया किंचिन्न जानामि तदन्वयम् । एतन्मे वर्त्तते वित्ते सा कुमारी यशस्विनी

Nārada dijo: «No le pregunté nada, por eso no conozco su linaje ni su historia. Esto es lo que guardo en mi mente: ella es una kumārī, una doncella de renombre.»

Verse 77

सोऽहं यास्यामि दैत्येश ब्रह्मलोकं सनातनम् । नोत्सहे तत्कथां कर्तुं कामबाणभयातुरः

Por ello, oh señor de los Daityas, partiré hacia el eterno Brahmaloka. Afligido por el temor a las flechas de Kāma, no me atrevo a hablar más acerca de ella.

Verse 78

एवमुक्त्वा ततो राजन्ब्रह्मलोकं गतो मुनिः । महिषोऽपि स्मराविष्टश्चरं तस्याः समादिशत्

Dicho esto, oh rey, el sabio fue al Brahmaloka. Mahīṣa también, poseído por el deseo, ordenó a un espía que fuera a vigilarla.

Verse 79

गत्वा भवान्द्रुतं तत्र दृष्ट्वा तां च वरांगनाम् । किमर्थं सा तपस्तेपे को वै तस्याः परिग्रहः

«Ve allí de inmediato; tras ver a esa mujer exquisita, averigua: ¿con qué propósito practicó austeridades, y quién es en verdad su esposo/consorte (parigraha)?»

Verse 80

अथाऽसौ महिषादेशाद्दूतो गत्वार्बुदाचलम् । दृष्ट्वा तां पद्मगर्भाभां ज्ञात्वा सर्व विचेष्टितम्

Entonces, por orden de Mahīṣa, el mensajero fue al monte Arbudācala. Al verla—resplandeciente como el corazón de un loto—y al conocer todas sus acciones,

Verse 81

तस्मै निवेदयामास महिषाय सविस्मयः । दृष्टा दैत्यवर स्त्री च सर्वलक्षणलक्षिता

Con asombro se lo comunicó a Mahīṣa: «Oh el mejor de los Daityas, he visto a esa mujer, adornada con todos los signos auspiciosos».

Verse 82

देवतेजोभवा कन्या साऽद्यापि वरवर्णिनी । त्वद्वधार्थं तपस्तेपे कौमारव्रतमाश्रिता

Ella es una doncella nacida del fulgor divino, y aun hoy posee un cutis excelso. Para tu destrucción practicó austeridades, observando el voto de doncellez (kaumāravrata).

Verse 83

एवं तत्र भवंती स्म पृष्टाः सर्वे तपस्विनः । सत्यमेतन्महाभाग कुरुष्व यदनंतरम्

Así, cuando todos los ascetas de allí fueron preguntados, respondieron de ese modo. Esto es la verdad, oh muy afortunado: haz ahora lo que corresponde a continuación.

Verse 84

तस्या रूपं वयः कांतिर्वर्णितुं नैव शक्यते । नालापं कुरुते बाला सा केनापि समं विभौ

Su hermosura, su juventud y su resplandor no pueden describirse en verdad. Oh Señor, esa doncella no habla con nadie como si fuera su igual.

Verse 85

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा महिषो वाक्यं भूयः कामनिपीडितः । दूतं संप्रेषयामास दानवं च विचक्षणम्

Dijo Pulastya: Al oír esas palabras, Mahiṣa—de nuevo atormentado por el deseo—envió como mensajero al Dānava llamado Vicakṣaṇa, sagaz y prudente.

Verse 86

विचक्षण द्रुतं गत्वा मदर्थे तां तपस्विनीम् । सामभेदप्रदानेन दंडेनापि समानय

«Vicakṣaṇa, ve deprisa y, por mi causa, tráeme a esa asceta: con conciliación, sembrando división, con dones, y aun con la fuerza si fuese necesario»

Verse 87

अथाऽसौ प्रययौ शीघ्रं प्रणिपत्य विचक्षणः । अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे यत्र सा परमेश्वरी । प्रणम्य विनयोपेतो वाक्यमेतदुवाच ताम्

Entonces Vicakṣaṇa partió con presteza y, postrándose, se dirigió al Arbuda, el mejor de los montes, donde moraba la Diosa suprema. Tras rendirle homenaje con cortesía y humildad, le dijo estas palabras.

Verse 88

महिषो नाम विख्यातस्त्रैलोक्याधिपतिर्बली । दनुवंशसमुद्भूतः कामरूपसमन्वितः

«Hay uno célebre llamado Mahiṣa: poderoso, que se proclama señor de los tres mundos; nacido del linaje de Danu y dotado del poder de asumir formas a voluntad.»

Verse 89

स त्वां वांछति कल्याणि धर्मपत्नीं स्वधर्मतः । तस्माद्वरय भद्रं ते सर्वकामप्रदं पतिम्

«Oh, dama auspiciosa, él te desea como esposa legítima, según el “dharma” que reclama como suyo. Por ello, elígelo—que te sea propicio—como esposo capaz de conceder todo anhelo.»

Verse 90

यदि स्यात्तव कांतोऽसौ त्वं च तस्य तथा प्रिया । तत्कृतार्थं द्वयोरेव यौवनं नात्र संशयः

«Si él fuera tu amado y tú, del mismo modo, su amada, entonces la juventud de ambos hallaría su pleno cumplimiento; de ello no hay duda.»

Verse 91

एवमुक्ता ततस्तेन देवी वचनमब्रवीत् । किञ्चित्कोपसमायुक्ता मुहुः प्रस्फुरिताधरा

Así interpelada por él, la Diosa respondió. Levemente colmada de ira, sus labios temblaron una y otra vez.

Verse 92

देव्युवाच । अवध्यः सर्वथा दूतः सर्वत्र परिकीर्तितः । अवस्थासु ततो न त्वं सहसा भस्मसात्कृतः

La Diosa dijo: «En todas partes se proclama que un mensajero jamás debe ser muerto, en cualquier circunstancia. Por eso no has sido reducido al instante a cenizas».

Verse 93

गत्वा ब्रूहि दुराचारं महिषं दानवाधमम् । नाहं शक्या त्वया पाप लब्धुं नान्येन केनचित्

«Ve y dile a Mahiṣa, el malhechor, el más vil de los Dānavas: “¡Oh pecador!, tú no podrás obtenerme, ni nadie en absoluto.”»

Verse 94

वधार्थं ते समुद्योग एष सर्वो मया कृतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महिषं स पुनर्ययौ

«Todo este empeño lo he realizado para tu destrucción.» Al oír sus palabras, él regresó de nuevo junto a Mahiṣa.

Verse 95

भयेन महताविष्टस्तस्या रूपेण विस्मितः । सर्वं निवेदयामास महिषाय विचेष्टितम् । तस्याश्चैव तथाऽलापानस्पृहत्वं च कृत्स्नशः

Abrumado por un gran temor y maravillado ante su forma, lo informó todo a Mahiṣa: sus actos, su modo de hablar y, por completo, su falta de deseo alguno (por él).

Verse 96

तच्छुत्वा महिषो राजन्कामबाणप्रपीडितः । सेनापतिं समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह

Al oírlo, oh Rey, Mahiṣa—herido y atormentado por las flechas del deseo—mandó llamar a su comandante y pronunció estas palabras.

Verse 97

अर्बुदे पर्वते सेनां कल्पयस्व सुदुर्धराम् । हस्त्यश्वकल्पितां भीमां रथपत्तिसमाकुलाम्

En el monte Arbuda, reúne para mí un ejército formidable—terrible, dispuesto con elefantes y caballos, atestado de carros de guerra y de infantería.

Verse 98

ततोऽसौ कल्पयामास चतुरंगां वरूथिनीम् । पताकाच्छत्रशबलां वादित्रारावभूषिताम्

Entonces dispuso una hueste de cuatro cuerpos—salpicada de estandartes y parasoles, y engalanada con el clamor de tambores e instrumentos.

Verse 99

ततो द्विपाश्च संनद्धा दृश्यंतेऽधिष्ठिता भटैः । इतश्चेतश्च धावन्तः सपक्षाः पर्वता इव

Luego se vieron elefantes acorazados, montados por guerreros, arremetiendo de un lado a otro—como montañas a las que les hubieran brotado alas.

Verse 100

अश्वाश्चैवाप्यकल्माषा वायुवेगाः सुवर्चसः । अंगत्राणसमायुक्ताः शतशोऽथ सहस्रशः

Y también los caballos—sin mancha, veloces como el viento, radiantes—provistos de armaduras, por cientos y luego por miles.

Verse 101

विमानप्रतिमाकारा रथास्तेन प्रकल्पिताः । किंकिणीजालसद्घंटापताकाभिरलंकृताः

Mandó preparar carros de guerra, semejantes a naves celestes, adornados con redes de campanillas tintineantes, ornamentos sonoros y estandartes ondeantes.

Verse 102

पत्तयश्च महाकाया महेष्वासा महाबलाः । असिचर्मधराश्चान्ये प्रासपट्टिशपाणयः

Había infantes de cuerpos enormes, grandes arqueros de fuerza poderosa; otros llevaban espada y escudo, con lanzas y hachas de guerra en las manos.

Verse 103

लक्षमेकं मतंगानां रथानां त्रिगुणं ततः । अश्वा दशगुणा राजन्नसंख्याताः पदातयः

Había cien mil elefantes; los carros eran el triple; los caballos, diez veces más, oh Rey; y los soldados de a pie eran incontables.

Verse 104

ततश्चार्बुदमासाद्य वेष्टयित्वा स दूरतः । संमितैः सचिवैः सार्धं तदंतिकमुपाद्रवत्

Luego, al llegar a Arbuda, cercó el lugar desde lejos; y, junto con sus ministros escogidos, se precipitó hacia las cercanías de ella.

Verse 105

ध्यानस्थां वीक्ष्य तां देवीं कन्दर्पशरपीडितः । ततोऽब्रवीत्स तां वाक्यं विनयेन समन्वितः

Al ver a la Diosa sentada en meditación, atormentada por las flechas de Kāma, entonces le habló con palabras adornadas exteriormente de humildad.

Verse 106

श्रुत्वा तवेदृशं रूपमहं प्राप्तो वरानने । गांधर्वेण विवाहेन तस्माद्वरय मां द्रुतम्

«Al oír de tu belleza tal como ésta, oh de rostro hermoso, he venido. Por eso, elígeme de inmediato en un matrimonio gāndharva.»

Verse 107

षष्टिभार्यासहस्राणि मम संति शुचिस्मिते । कृत्वा मां दर्पितं कांतं तासां त्वं स्वामिनी भव

Oh, de sonrisa pura: tengo sesenta mil esposas. Haz de mí un amado espléndido y orgulloso; sé la señora y dueña de todas ellas.

Verse 108

अनर्हं ते तपो बाले भुंक्ष्व भोगान्यथेप्सितान् । त्रैलोक्यस्वामिनी भूत्वा मया सार्धमहर्निशम्

Muchacha, la austeridad no te conviene. Goza de los placeres que desees; hecha señora de los tres mundos, permanece conmigo día y noche.

Verse 109

एवमुक्ताऽपि सा तेन नोत्तरं प्रत्यभाषत । ततः कामसमाविष्टस्तदंतिकमुपाययौ

Aunque él le habló así, ella no respondió palabra. Entonces, poseído por el deseo, se acercó a ella.

Verse 110

ततस्तं लोलुपं दृष्ट्वा सा देवी कोपसंयुता । अस्मरद्वाहनं सिंहं समायातः स साऽरुहत्

Entonces, al ver a aquel hombre codicioso, la Diosa se llenó de ira. Recordó a su león, su montura; cuando llegó, lo montó.

Verse 111

अब्रवीत्परुषं वाक्यं गच्छगच्छेति चासकृत् । नो चेत्त्वां च वधिष्यामि स्थानेऽस्मिन्दानवाधम

Ella pronunció palabras severas, repitiendo una y otra vez: «¡Vete, vete!» «Si no, te daré muerte aquí mismo, oh el más vil de los Dānavas».

Verse 112

अथाऽसौ सचिवैः सार्द्धं समंतात्पर्यवेष्टयत् । प्रग्रहार्थं तु तां देवीं कामबाणप्रपीडितः

Entonces él, junto con sus ministros, la cercó por todos los lados—queriendo apresar a la Diosa, atormentado por las flechas del deseo.

Verse 113

ततो जहास सा देवी सशब्दं परमेश्वरी । तस्मादहर्निशं सार्द्धं निष्क्रांता पुरुषा घनाः

Entonces la Diosa, la Soberana Suprema, rió en alta voz; y de aquella risa, día y noche, brotaron juntos densos grupos de hombres.

Verse 114

सुसन्नद्धाः सशस्त्राश्च रोषेण महताऽन्विताः । ततस्तानब्रवीद्देवी पापोऽयं वध्यतामिति

Completamente acorazados y armados, encendidos por gran ira, se dispusieron. Entonces la Diosa les dijo: «Este es un pecador: que sea muerto».

Verse 115

ततस्ते सहिताः सर्वे महिषं समुपाद्रवन् । तिष्ठतिष्ठेति जल्पन्तो मुंचन्तोऽस्त्रणि भूरिशः

Entonces todos juntos se lanzaron contra Mahiṣa, gritando: «¡Detente, detente!», y soltando una y otra vez innumerables armas.

Verse 116

ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह । ततस्ते सचिवाः सर्वे वैवस्वतगृहं गताः

Entonces se entabló una batalla entre los Gaṇas y los Dānavas. Después, todos sus ministros fueron a la morada de Vaivasvata (Yama).

Verse 117

अथाऽसौ महिषो रुष्टः सचिवैर्विंनिपातितैः । स्वसैन्यमानयामास तस्मिन्पर्वतरोधसि

Entonces aquel Mahiṣa, airado porque sus ministros habían sido abatidos, convocó a su propio ejército allí, en aquel paso de montaña que hacía de barrera.

Verse 118

रथप्रवरमारुह्य सारथिं समभाषत । नय मां सारथे तूर्णं यत्र साऽस्ते व्यवस्थिता

Subiendo a su excelente carro, habló al auriga: “Oh auriga, llévame presto adonde ella está, firme en su puesto.”

Verse 119

हत्वैनामद्य यास्यामि पारं रोषस्य दुस्तरम् । एवमुक्तस्ततो राजन्प्रेरयामास सारथिः

“Tras matarla hoy, cruzaré más allá de este océano de ira, tan difícil de atravesar.” Dicho esto, oh Rey, el auriga impulsó el carro hacia adelante.

Verse 120

रथं तेनैव मार्गेण यत्र सा तिष्ठते ध्रुवम् । एतस्मिन्नेव काले तु तत्रोत्पाताः सुदारुणाः

Por el mismo camino condujo el carro hasta donde ella permanecía firme. Y en ese mismo instante, allí surgieron presagios terribles.

Verse 121

बहवस्तेन मार्गेण येनासौ प्रस्थितो नृप । सम्मुखः प्रववौ वातो रूक्षः कर्करसंयुतः

Oh Rey, muchos malos augurios aparecieron en el mismo camino por el que partió. Un viento áspero, seco y cargado de arena sopló de frente contra él.

Verse 122

पपात महती चोल्का निहत्य रविमंडलम् । अपसव्यं मृगाश्चक्रुस्तस्य मार्गे नृपोत्तम

Cayó un gran meteoro, como si golpeara el disco del sol. Y las bestias, de modo infausto, se movieron hacia la izquierda en su camino, oh el mejor de los reyes.

Verse 123

उपविष्टास्तथा वांता बहुमूत्रं प्रसुस्रुवुः । रथध्वजे समाविष्टो गृध्रः शब्दमथाकरोत्

Sentados allí, vomitaron y orinaron en abundancia. Y un buitre, posándose en el estandarte del carro, lanzó entonces un grito.

Verse 124

स तान्सर्वाननादृत्य महोत्पातान्सुदारुणान् । प्रययौ सम्मुखस्तस्या देव्याः कोपपरायणः

Sin hacer caso de todos aquellos presagios terribles y espantosos, avanzó de frente hacia aquella Diosa, entregado a la ira y al desafío.

Verse 125

विमुंचंश्च शरान्नादांस्तिष्ठतिष्ठेति च ब्रुवन् । न कश्चिद्दृश्यते तत्र तेषां मध्ये नृपोत्तम

Soltando flechas con grandes clamores y gritando: «¡Detente! ¡Detente!», el excelente rey no vio a nadie allí: ningún adversario se mostraba entre ellos.

Verse 126

महिषं रोषसंयुक्तं यो वारयति संगरे । तेन हत्वा गणगणान्कृतं रुधिरकर्दमम्

¿Quién puede contener al asura-búfalo cuando, en la batalla, se une a la furia? Por él, tras masacrar huestes tras huestes, el suelo quedó hecho un lodazal de sangre.

Verse 127

ततो देवी समासाद्य प्रोक्ता गर्वेण पार्थिव । न त्वया संगरो भीरु नूनं कर्तुं ममोचितः

Entonces la Diosa se acercó y habló con altivez: «Oh rey, eres tímido; ciertamente no eres digno de hacer la guerra conmigo».

Verse 128

न च बालिशि मे वीर्यं न सौभाग्यं न वा धनम् । न करोषि हि तेन त्वं मम वाक्यं कथञ्चन

«Y tú, necio, no tomas en cuenta mi poder, mi buena fortuna ni mis riquezas; por eso no obedeces mi palabra de ninguna manera.»

Verse 129

नूनं तत्त्वेन जानामि अवलिप्तासि भामिनि । कुरुष्वाद्यापि मे वाक्यं भार्या भव मम प्रिया

Él dijo: «Ahora lo comprendo de verdad: eres arrogante, oh mujer de ardiente ánimo. Aun ahora, cumple mi palabra: sé mi amada esposa.»

Verse 130

स्त्रियं त्वां नोत्सहे हंतुं पौरुषे च व्यवस्थितः । असकृन्निर्जितः संख्ये मया शक्रः सुरैः सह

«Porque eres mujer, no deseo matarte, aunque permanezco firme en el valor varonil. Muchas veces en batalla he vencido a Śakra (Indra) junto con los dioses.»

Verse 131

त्रैलोक्ये नास्ति मत्तुल्यः पुमान्कश्चिच्च बालिशि । एवमुक्ता ततो देवी कोपेन महताऽन्विता

«En los tres mundos no hay hombre alguno igual a mí, necio.» Al oír tales palabras, la Diosa se llenó de una gran ira.

Verse 132

प्रगृह्य सशरं चापं वाक्यमेतदुवाच ह । नालापो युज्यते पाप कर्तुं सह मम त्वया

Tomando el arco con sus flechas, pronunció estas palabras: «Oh pecador, no te corresponde hablar conmigo; sólo la acción en combate es lo debido».

Verse 133

कुमार्याः कामयुक्तेन तथापि शृणु मे वचः । न त्वया निर्जितः शक्रः स्ववीर्येण रणाजिरे

«Aunque la lujuria te arrastre hacia una doncella, escucha mis palabras: en el campo de batalla no venciste a Śakra (Indra) por tu propio valor.»

Verse 134

पितामह वरं देवा मन्यंते दानवाधम । गौरवात्तस्य तेन त्वमात्मानं मन्यसेऽधिकम्

«¡Oh el más vil de los Dānavas! Porque los dioses tienen al Abuelo (Brahmā) por supremo y, por reverencia a él, tú te imaginas superior.»

Verse 135

मुक्त्वैकां कामिनीं पाप त्वं कृतः पद्मयोनिना । अवध्यः सर्वसत्त्वानां पुंसः जातौ धरातले

«¡Oh pecador! Salvo una sola mujer, el Nacido del Loto (Brahmā) te formó para que fueras invulnerable a todos los seres, dentro de la estirpe de los hombres sobre la tierra.»

Verse 136

पितामहवरः सोऽत्र जयशीलोऽसि दानव । यदि ते पौरुषं चास्ति तच्छीघ्रं संप्रदर्शय

«Aquí está el don del Abuelo; te jactas de victoria, oh Dānava. Si en verdad tienes brío varonil, muéstralo de inmediato.»

Verse 137

एषा त्वामिषुभिस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् । एवमुक्त्वा ततो देवी शरानष्टौ मुमोच ह

Ahora, con estas afiladas flechas, te enviaré a la morada de Yama. Habiendo hablado así, la Diosa soltó ocho flechas.

Verse 138

चतुर्भिश्चतुरो वाहाननयद्यमसादनम् । सारथेश्च शिरः कायाच्छरेणैकेन चाक्षिपत्

Con cuatro flechas envió a los cuatro corceles a la morada de Yama; y con una sola flecha cortó y derribó la cabeza del auriga de su cuerpo.

Verse 139

ध्वजं चिच्छेद चैकेन ततोऽन्येन हृदि क्षतः । स गात्रविद्धो व्यथितो ध्वजयष्टिं समाश्रितः

Con una flecha cortó su estandarte; con otra le hirió en el corazón. Perforado en sus miembros y atormentado por el dolor, se aferró al asta del estandarte para sostenerse.

Verse 140

मूर्छया सहितो राजन्किंचित्कालमधोमुखः । ततः स चेतनो भूत्वा मुमोच निशिताञ्छरान्

Oh Rey, presa del desmayo, permaneció boca abajo por un tiempo. Luego, recobrando el conocimiento, disparó flechas afiladas.

Verse 141

देवी सखीसमायुक्ता सर्वदेशेष्वताडयत् । ततः क्षुरप्रबाणेन धनुस्तस्य द्विधाऽकरोत्

La Diosa, acompañada por sus compañeras, lo golpeó en todas partes. Luego, con una flecha de filo de navaja, partió su arco en dos.

Verse 142

छिन्नधन्वा ततो दैत्यश्चर्मखङ्गसमन्वितः । विद्राव्य सहसा देवीं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

Entonces el Daitya, con el arco cercenado, tomó escudo y espada; arremetió de improviso contra la Diosa y clamó: «¡Detente! ¡Detente!»

Verse 143

तस्य चापततस्तूर्णं खड्गं द्वाभ्यां ह्यकृन्तयत् । शराभ्यामर्धबाणेन प्रहस्य प्रासमेव च

Cuando él se abalanzó con presteza, ella cercenó su espada con dos flechas; y, riendo, abatió también su lanza con flechas y una media flecha.

Verse 144

विशस्त्रो विरथो राजन्स तदा दानवाधमः । ततोऽस्मरच्छरान्भूप शस्त्राणि विविधानि च

Oh Rey, en aquel instante el más vil de los Dānavas quedó sin armas y sin carro. Luego, oh soberano de la tierra, evocó flechas y diversas clases de armas.

Verse 145

ब्रह्मास्त्रं मनसि ध्यायंस्तृणं तस्यै मुमोच सः । मुक्तेनास्त्रेण तस्मिंस्तु धूमवर्तिर्व्यजायत

Meditando en su mente el Brahmāstra, lo soltó hacia ella como si fuera una simple brizna de hierba. Mas, al ser descargada aquella arma divina, surgió un remolino de humo en espiral.

Verse 146

एतस्मिन्नेव काले तु स ब्रह्मास्ते दिवौकसः । परं भयमनुप्राप्ता दृष्ट्वा तस्य पराक्रमम्

En ese mismo instante, los dioses del cielo—junto con Brahmā—fueron presa de un gran temor al contemplar su proeza.

Verse 147

ततो देवी क्षणं ध्यात्वा तदस्त्रं पार्थिवोत्तम । ब्रह्मास्त्रेणाहनत्तूर्णं ततो व्यर्थं व्यजायत

Entonces la Devī, tras meditar un instante, oh el mejor de los reyes, abatió con presteza aquella arma con el Astra de Brahmā; y así quedó inútil.

Verse 148

ब्रह्मास्त्रे विफले जाते ह्याग्नेयं दानवोत्तमः । प्रेषयामास तां क्रुद्धो ह्यहनद्वारुणेन सा

Cuando el Astra de Brahmā resultó ineficaz, el más excelso de los Dānavas, airado, arrojó el Agni-astra; pero ella lo abatió con el Vāruṇa-astra.

Verse 149

एवं नानाप्रकाराणि तेन मुक्तानि सा तदा । अस्त्राणि विफलान्येव चक्रे देवी सहस्रशः

Así, la Devī, por millares, volvió estériles aquellas armas de muchas clases que él soltaba en aquel momento.

Verse 150

एवं निःशेषितास्त्रोऽसौ दानवो बलवत्तरः । चकार परमां मायां दिव्यैरस्त्रैः सुरेश्वरी

Así, cuando aquel poderoso Dānava hubo agotado todas sus armas, la Soberana Diosa desplegó la ilusión suprema, sostenida por astras divinos.

Verse 151

व्यक्षिपच्च महाकायं महिषं पर्वताकृतिम् । दीर्घतीक्ष्णविषाणाभ्यां युक्तमंजनसंनिभम्

Y ella hizo surgir un búfalo enorme, de cuerpo gigantesco, semejante a una montaña, negro como el colirio, provisto de dos cuernos largos y afilados.

Verse 152

सिंहस्कंधं च सा देवी ततस्तमध्यरोहत । खड्गेन तीक्ष्णेन शिरो देवी तस्य न्यकृंतत

Entonces la Devī lo montó, con porte heroico de hombros de león, y con una espada afilada la Diosa le cercenó la cabeza.

Verse 153

शूलेन भेदयामास पृष्ठदेशे सुरेश्वरी । ततः कलेवरात्तस्मान्निश्चक्राम महान्पुमान्

La Soberana Diosa lo atravesó por la espalda con su tridente. Entonces, de aquel cuerpo surgió un gran personaje.

Verse 154

चर्मखड्गधरो रौद्रस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । तमप्येवं गृहीत्वा तत्केशपाशे सुरेश्वरी

Un fiero guerrero, con escudo de cuero y espada, clamó: «¡Detente, detente!». Pero la Soberana Diosa lo apresó del mismo modo, asiendo el mechón de su cabellera.

Verse 155

निस्त्रिंशेनाहनत्प्रोच्चैः स च प्राणैर्व्ययुज्यत । दानवः पार्थिवश्रेष्ठ पार्श्वे सिंहविदारिते

Ella lo hirió en lo alto con su espada, y él quedó separado de sus alientos vitales. Oh excelso rey, aquel Dānava cayó, con el costado desgarrado como si un león lo hubiera abierto.

Verse 156

ततो जघान भूयोऽपि दानवान्सा रुषान्विता । हतशेषाश्च ये दैत्या निर्भिद्य धरणीतलम्

Luego, colmada de ira, volvió a abatir a los Dānavas. Y los Daityas restantes—los que sobrevivieron a la matanza—rompieron la superficie de la tierra y huyeron hacia abajo.

Verse 157

प्रविष्टा भयसंत्रस्ताः पातालं जीवितैषिणः । ततो देव गणाः सर्वे वसवो मरुतोऽश्विनौ

Aterrados y ansiando sólo conservar la vida, entraron en Pātāla. Entonces se congregaron todas las huestes de los dioses: los Vasus, los Maruts y los dos Aśvins.

Verse 158

विश्वेदेवास्तथा साध्या रुद्रा गुह्यककिन्नराः । आदित्याः शक्रसंयुक्ताः समेत्य परमेश्वरीम्

Los Viśvedevas y los Sādhyas, los Rudras, los Guhyakas y los Kinnaras, y los Ādityas junto con Śakra (Indra), se reunieron ante la Diosa Suprema.

Verse 159

समंताद्दिव्यपुष्पैश्च तां देवीं समवाकिरन् । स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रैर्नमंतो भक्तितत्पराः

Desde todos los lados colmaron a la Diosa con flores celestiales; la alababan con diversos himnos y se postraban, enteramente entregados a la devoción.

Verse 160

युक्तं कृतं महेशानि यद्धतः पापकृत्तमः । त्रैलोक्यं सकलं ध्वस्तं पापेनानेन सुंदरि

“Es justo, oh Maheśānī, que haya sido abatido ese peor hacedor de pecados. Oh hermosa, por su maldad los tres mundos enteros estaban siendo llevados a la ruina.”

Verse 161

त्वया दत्तं पुना राज्यं वासवस्य त्रिविष्टपे । तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसीप्सितम् । सर्वे देवाः प्रसन्नास्ते प्रदास्यंति न संशयः

“Tú has restituido de nuevo la soberanía de Vāsava (Indra) en Triviṣṭapa (el cielo). Por ello, elige—que el bien sea contigo—el don que tu corazón anhela. Todos los dioses están complacidos contigo y lo concederán, sin duda.”

Verse 162

देव्युवाच । यदि देवाः प्रसन्ना मे यदि देयो वरो मम । आश्रमोऽत्रैव मे पुण्यो जायतां ख्यातिसंयुतः

La Diosa dijo: «Si los dioses están complacidos conmigo, y si ha de concedérseme un don, que aquí mismo surja mi santo āśrama, colmado de renombre».

Verse 163

अस्मिंश्चाहं सदा देवाः स्थास्यामि वरपर्वते

«Y aquí mismo, oh dioses, habitaré por siempre—sobre esta excelsa montaña (Varaparvata).»

Verse 164

रूपेणानेन देवेशि ये त्वां द्रक्ष्यंति मानवाः । आश्रमेऽत्र महापुण्ये ते यास्यंति परां गतिम्

Oh Señora de los dioses, quienes te contemplen en esta misma forma, aquí en este āśrama de grandísimo mérito, alcanzarán el estado supremo.

Verse 165

ब्रह्मज्ञानसमायुक्तास्ते भविष्यंति मानवाः

Esas personas quedarán dotadas del conocimiento de Brahman (brahma-jñāna).

Verse 166

यस्माच्चंडं कृतं कर्म त्वया दानवसूदनात् । तस्मात्त्वं चंडिकानाम लोके ख्यातिं गमिष्यसि

Puesto que realizaste una hazaña feroz—al dar muerte al dánava, el demonio—por ello serás célebre en el mundo con el nombre de «Caṇḍikā».

Verse 167

तव नाम्ना तथा ख्यात आश्रमोऽयं भविष्यति

Este āśrama también se hará célebre por tu propio Nombre sagrado.

Verse 168

येऽत्र कृष्ण चतुर्द्दश्यामाश्विने मासि शोभने पिंडदानं करिष्यंति स्नानं कृत्वा समाहिताः

Quienes aquí—en el decimocuarto día de la quincena oscura, en el auspicioso mes de Āśvina—tras bañarse, con la mente recogida, ofrezcan piṇḍa,

Verse 169

गयाश्राद्धफलं कृत्यं तेषां देवि भविष्यति त्वद्दर्शनात्तथा मुक्तिः पातकस्य भविष्यति

Oh Diosa, ese rito dará el mismo fruto que el Gayā-śrāddha; y por tu darśana habrá también liberación del pecado.

Verse 170

कृष्ण उवाच । एकरात्रिं भविष्यंति येऽत्र श्रद्धासमन्विताः । उपवासपरास्तेषां पापं यास्यति संक्षयम्

Dijo Kṛṣṇa: Quienes permanezcan aquí una sola noche con fe, entregados al ayuno, verán su pecado consumirse hasta desaparecer.

Verse 171

पुत्रहीनश्च यो मर्त्यो नारी वापि समाहिता । तन्मनाः पिंडदानं वै तथा स्नानं करिष्यति । अपुत्रो लभते शीघ्रं सुपुत्रं नात्र संशयः

Cualquier hombre sin hijo—o también una mujer serena—que, con la mente puesta en ello, ofrezca piṇḍa y se bañe aquí: el que no tiene descendencia obtendrá pronto un hijo virtuoso; de ello no hay duda.

Verse 172

इन्द्र उवाच । भ्रष्टराज्यो नृपो योऽत्र स्नानं दानं करिष्यति । सर्वशत्रुक्षयस्तस्य राज्यावाप्तिर्भविष्यति

Dijo Indra: El rey que ha caído de su reino, si aquí realiza el baño sagrado y la dádiva, verá destruidos a todos sus enemigos y recobrará la soberanía.

Verse 173

अग्निरुवाच । अत्रागत्य शुचिः श्राद्धं यः करिष्यति मानवः । आत्मवित्तानुसारेण तस्य यज्ञफलं भवेत्

Dijo Agni: Quien venga aquí purificado y realice el śrāddha según sus propios medios, obtendrá el fruto de un sacrificio (yajña).

Verse 174

यम उवाच । अत्र स्नात्वा तिलान्यस्तु ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यति । अल्पमृत्युभयं तस्य न कदाचिद्भविष्यति

Dijo Yama: Quien se bañe aquí y luego ofrezca semillas de sésamo a los brāhmaṇas, jamás conocerá el temor a una muerte prematura.

Verse 175

राक्षसा ऊचुः । पिंडदानं नरा येऽत्र करिष्यंति तवाऽश्रमे । प्रेतोत्थं न भयं तस्य देवि क्वापि भविष्यति

Dijeron los Rākṣasas: Oh Diosa, los hombres que aquí, en tu ermita, ofrezcan piṇḍas (piṇḍa-dāna) no sufrirán en lugar alguno el temor nacido de los pretas (espíritus errantes).

Verse 176

वरुण उवाच । स्नानार्थं ब्राह्मणेंद्राणां योऽत्र तोयं प्रदास्यति । विमलस्तु सदा भावि इह लोके परत्र च

Dijo Varuṇa: Quien aquí provea agua para el baño de los eminentes brāhmaṇas será siempre puro, en este mundo y en el más allá.

Verse 177

वायुरुवाच । विलेपनानि शुभ्राणि सुगंधानि विशेषतः । योत्र दास्यति विप्रेभ्यो नीरोगः स भविष्यति

Dijo Vāyu: Quien aquí ofrezca a los brāhmaṇas ungüentos puros, blancos y, sobre todo, fragantes, quedará libre de enfermedad.

Verse 178

धनद उवाच । योऽत्र वित्तं यथाशक्त्या ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यति । न भविष्यति लोके स वित्तहीनः कथंचन

Dijo Dhanada: Quien aquí, según sus fuerzas, done riqueza a los brāhmaṇas, jamás será indigente en este mundo.

Verse 179

ईश्वर उवाच । योऽत्र व्रतपरो भूत्वा चातुर्मास्यं वसिष्यति । इह लोके परे चैव तस्य भावि सदा सुखम्

Dijo Īśvara: Quien permanezca aquí durante el período de Cāturmāsya, dedicado a los votos sagrados, gozará de dicha ininterrumpida, en este mundo y en el venidero.

Verse 180

वसव ऊचुः । त्रिरात्रं यो नरः सम्यगुपवासं करिष्यति । आजन्ममरणात्पापान्मुक्तः स च भविष्यति

Dijeron los Vasus: El hombre que cumpla debidamente un ayuno de tres noches quedará liberado de los pecados acumulados desde el nacimiento hasta la muerte.

Verse 181

आदित्य उवाच । अत्राश्रमपदे पुण्ये ये नरा भक्तिसंयुताः । छत्रोपानत्प्रदातारस्तेषां लोकाः सनातनाः

Dijo Āditya: En este santo recinto de āśrama, los hombres devotos que donan sombrillas y calzado alcanzan mundos eternos.

Verse 182

अश्विनावूचतुः । मिष्टान्नं श्रद्धयोपेतो ब्राह्मणाय प्रदास्यति । योऽत्र तस्य परा प्रीतिर्भविष्यत्यविनाशिनी १

Dijeron los Aśvines: Quien aquí, con fe, ofrezca alimento dulce a un brāhmaṇa alcanzará un gozo supremo, imperecedero.

Verse 183

तीर्थान्यूचुः । अद्यप्रभृति सर्वेषां तीर्थानामिह संस्थितिः । भविष्यति विशेषेण ह्याश्रमे लोकविश्रुते

Dijeron los Tīrthas: Desde hoy, la presencia de todos los lugares sagrados permanecerá aquí, y de modo especial en este āśrama célebre en el mundo entero.

Verse 185

गंधर्वा ऊचुः । गीतवाद्यानि यश्चात्र प्रकरिष्यति मानवः । सप्तजन्मांतराण्येव रूपवान्स भविष्यति

Dijeron los Gandharvas: El mortal que aquí practique el canto y la música instrumental llegará a ser hermoso y resplandeciente durante siete nacimientos sucesivos.

Verse 186

ऋषय ऊचुः । आश्रमेऽस्मिंस्त्रिरात्रं य उपवासं करिष्यति । चांद्रायणसहस्रस्य फलं तस्य भविष्यति

Dijeron los sabios: Quien en este āśrama observe un ayuno de tres noches obtendrá el mérito equivalente a mil votos de Cāndrāyaṇa.

Verse 187

पुलस्त्य उवाच । एवं सर्वे वरान्दत्त्वा देव्यै देवा नृपोत्तम । तदाज्ञया दिवं जग्मुर्देवी तत्रैव संस्थिता

Dijo Pulastya: Así, oh el mejor de los reyes, después de que todos los dioses concedieron dones a la Diosa, por su mandato partieron al cielo, mientras la Diosa permaneció establecida allí mismo.

Verse 188

अथ मर्त्त्या दिवं जग्मुर्दृष्ट्वा देवीं तदाश्रमे । अनायासेन संपूर्णास्ततो मर्त्यैस्त्रिविष्टपः

Entonces los mortales, al contemplar a la Diosa en aquel āśrama, ascendieron al cielo; y así, sin esfuerzo, el svarga quedó colmado de seres humanos.

Verse 189

अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टा धरातले । धर्मक्रियास्तथा चान्या मुक्त्वा देव्याः प्रपूजनम्

Todos los ritos, comenzando por el sacrificio Agniṣṭoma, desaparecieron de la tierra; y también las demás observancias del dharma, salvo la devota adoración de la Diosa.

Verse 190

ततो भीतः सहस्राक्षः संमंत्र्य गुरुणा सह । आह्वयामास वेगेन कामं क्रोधं भयं मदम्

Entonces Sahasrākṣa (Indra), atemorizado, deliberó con su preceptor y, con presteza, convocó a Kāma, Krodha, Bhaya y Mada: Deseo, Ira, Miedo e Intoxicación.

Verse 191

व्यामोहं गृहपुत्रोत्थं तृष्णामायासमन्वितम् । गत्वा यूयं द्रुतं मर्त्ये स्थातुकामान्नरान्स्त्रियः

Junto con el extravío nacido del hogar y de los hijos—acompañado de ansia y fatiga—id presto al mundo humano y apresad a hombres y mujeres que desean permanecer allí, atados a la vida mundana.

Verse 192

चंडिकायतने पुण्ये सेवध्वं हि ममाज्ञया । विशेषेणाश्विने मासि कृष्णपक्षेंऽत्यवासरे

Por mi mandato, servid y frecuentad el santo santuario de Caṇḍikā; especialmente en el mes de Āśvina, en el último día de la quincena oscura (kṛṣṇa-pakṣa).

Verse 193

एवमुक्तास्ततः सर्वे कामाद्यास्ते द्रुतं ययुः । मर्त्यलोके महाराज रक्षां चक्रुश्च सर्वशः

Así interpelados, todos aquellos, comenzando por Kāma (Deseo), se apresuraron a partir. En el mundo de los mortales, oh gran rey, establecieron su “guardia” por doquier, extendiendo su influjo en todas direcciones.

Verse 194

एवं ज्ञात्वा द्रुतं गच्छ तत्र पार्थिवसत्तम । यदीच्छसि परं श्रेय इह लोके परत्र च

Sabiendo esto, ve allí sin demora, oh el mejor de los reyes, si deseas el supremo bien, en este mundo y también en el venidero.

Verse 195

यो याति चंडिकां द्रष्टुमबुर्दं प्रति पार्थिव । नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः

Oh rey, quien va a Arbuda para contemplar a Caṇḍikā, sus antepasados se regocijan y danzan, y aun los más antiguos progenitores claman con aclamación triunfal.

Verse 196

तारयिष्यति नः सर्वान्स पुत्रो य इहाश्रमे । चंडिकायाः प्रगत्वाऽथ कुर्याच्छ्राद्धं समाहितः

«Ese hijo nos conducirá a todos a la salvación: en este santo āśrama irá a Caṇḍikā y luego, con la mente recogida, realizará el Śrāddha.»

Verse 197

एकया लभ्यते राज्यं स्वर्गश्चैव द्वितीयया । तृतीयया भवेन्मोक्षो यात्रया तत्र पार्थिव

Oh rey, con una sola peregrinación allí se alcanza la soberanía; con la segunda, el svarga (cielo); y con la tercera peregrinación se obtiene la mokṣa, la liberación.

Verse 198

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यात्रां तत्र समाचरेत् । अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे सर्वतीर्थमये शुभे

Por ello, con todo empeño debe emprenderse la peregrinación allí: a Arbuda, el mejor de los montes, auspicioso y que encierra el mérito de todos los tīrthas.

Verse 200

पुनंत्येवान्यतीर्थानि स्नानदानैरसंशयम् । अर्बुदालोकनादेव विपाप्मा तत्र जायते

Otros lugares santos purifican sin duda mediante el baño ritual y las dádivas; pero con solo contemplar Arbuda, allí mismo uno queda libre de pecado.

Verse 201

यः शृणोति सदाख्यानमेत च्छ्रद्धासमन्वितः । स प्राप्नोति नरश्रेष्ठ कामान्मनसि वांछितान्

Quien escucha este relato sagrado con fe—oh el mejor de los hombres—alcanza los deseos anhelados en su corazón.

Verse 202

यस्यैतत्तिष्ठते गेहे लिखितं पुस्तकं नृप । तस्यापि वांछिताः कामाः संपद्यते दिनेदिने

Oh rey, en cuya casa se guarda este libro escrito, también sus anhelos se cumplen día tras día.

Verse 203

पठति श्रद्धयोपेतो यो वा भूमिपते नरः । सोऽपि यात्राफलं राजंल्लभते पुरुषोत्तमः

Oh señor de la tierra, el hombre que lo lee con fe—oh rey—también obtiene el fruto de la peregrinación; tal persona es excelente.