Adhyaya 21

Verse 1

लोमश उवाच । वर्द्धमाना तदा साध्वी रराज प्रतिवासरम् । अष्टवर्षा यदा जाता हिमालयगृहे सती

Dijo Lomaśa: A medida que aquella virtuosa crecía, resplandecía más y más cada día. Cuando Satī cumplió ocho años, moraba en la casa de Himālaya.

Verse 2

महेशो हिमवद्द्रोण्यां तताप परमं तपः । सर्वैर्गणैः परिवृतो वीरभद्रादिभिस्तदा

Entonces Maheśa practicó la austeridad suprema en un valle del Himālaya, rodeado en aquel tiempo por todos sus gaṇas—encabezados por Vīrabhadra y otros.

Verse 3

एतत्तपो जुषाणं तं महेशं हिमवान्ययौ । तत्पादपल्लवं द्रष्टुं पार्वत्या सह बुद्धिमान्

Al ver a Maheśa (Śiva) absorto en aquella austeridad, el sabio Himavān se acercó junto con Pārvatī, deseoso de contemplar el tierno “brote de loto” de Sus pies.

Verse 4

यावत्समागतो द्रष्टं नंदिनासौ निवारितः । द्वारि स्थिते च तदा क्षणमेकं स्थिरोऽभवत्

Cuando llegó para ver (a Śiva), Nandin lo detuvo; y, quedándose en el umbral, permaneció inmóvil por un instante.

Verse 5

पुनर्विज्ञापयामास नंदिना हिमवान्गिरिः । विज्ञप्तो नंदिना शंभुरचलो द्रष्टुमागतः

De nuevo Himavān, el Monte, hizo su ruego por medio de Nandin. Informado por Nandin, Śambhu—aunque inmóvil en su tapas—reconoció al que había venido a verlo.

Verse 6

तदाकर्ण्य वचस्तस्य नंदिनः परमेश्वरः । आनयस्व गिरिं चात्र नंदिनं वाक्यमब्रवीत्

Al oír las palabras de Nandin, Parameśvara dijo a Nandin: «Trae aquí a esa montaña».

Verse 7

तथेति मत्वा नंदी तं पर्वतं च हिमाचलम् । आनयामास स तथा शंकरं लोकशंकरम्

Pensando: «Así sea», Nandin llevó allí a aquella montaña, Himācala; y de ese modo hizo posible el encuentro con Śaṅkara, bienhechor de los mundos.

Verse 8

दृष्ट्वा तदानीं सकलेश्वरं प्रभुं तपो जुषाणं विनिमीलितेक्षणम्

Entonces, al contemplar al Señor—soberano de todo—absorto en la austeridad, con los ojos suavemente cerrados,

Verse 9

कपर्द्धिनं चंद्रकलाविभूषणं वेदांतवेद्यं परमात्मनि स्थितम् । ववंद शीर्ष्णा च तदा हिमाचलः परां मुदं प्रापदहीनसत्त्वः

Himācala inclinó entonces la cabeza y veneró al Señor—de cabellera enmarañada, ornado con la media luna, cognoscible por el Vedānta, establecido en el Ser Supremo—y, con corazón firme, alcanzó la dicha más alta.

Verse 10

उवाच वाक्यं जगदेकमंगलं हिमालयो वाक्यविदां वरिष्ठः

Himālaya, el más excelso entre los elocuentes, pronunció palabras que eran la única bienaventuranza del mundo.

Verse 11

सभाग्योऽहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो

«Soy dichoso, oh Mahādeva, por tu gracia, oh Śaṅkara. Y cada día vendré, oh Señor, para obtener tu darśana.»

Verse 12

अनया सह देवेश अनुज्ञां दातुर्महसि । श्रुत्वा तु वचनं तस्य देवदेवो महेश्वरः

«Oh Señor de los dioses, concédeme el permiso para que ella me acompañe.» Al oír sus palabras, Maheśvara—Dios de dioses—respondió.

Verse 13

आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं च गृहे स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्

«Oh Acala, debes venir cada día para mi darśana. Y, dejando a la doncella en casa, sólo entonces tendrás mi visión; de otro modo, no.»

Verse 14

अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकंधरः । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । अचलं च व्रीत शंभुः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्

Acala, inclinando la cabeza en reverencia, respondió a Giriśa: «¿Por qué no he de venir junto con ella? Dímelo, por favor.» Entonces Śambhu, sonriendo, se dirigió a Acala con estas palabras.

Verse 15

इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चारुप्रभाषिणी । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः

«Esta doncella—de bellas caderas, esbelta y de dulce palabra—no debe ser traída cerca de mí. Lo prohíbo una y otra vez.»

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहनिष्ठुरं वा । तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य उवाच गौरी च विहस्य शंभुम्

Al oír las palabras de Śambhu—serenas, desapegadas y aun severas—Gaurī, tras escuchar el dicho del asceta, habló sonriendo a Śambhu.

Verse 17

गौर्युवाच । तपःशक्त्यान्वितः शंभो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

Dijo Gaurī: «Oh Śambhu, dotado del poder del tapas, realizas una austeridad inmensa. Oh magnánimo, en ti ha surgido esta determinación de emprender tal tapas.»

Verse 18

कस्त्वं का प्रकृतिः सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महेशो वाक्यमब्रवीत्

«¿Quién eres tú? ¿Qué es esta sutil prakṛti? Oh Bienaventurado: que esto sea objeto de reflexión». Al oír las palabras de Pārvatī, Maheśa respondió.

Verse 19

तपसा परमेणैव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितः सुभ्रु अहं तिष्ठमि तत्त्वतः । तस्माच्च प्रकृते सिद्धैर् कार्यः संग्रहः क्वचित्

«Sólo mediante el tapas supremo disuelvo la prakṛti. Oh de cejas hermosas, libre de prakṛti, permanezco en la verdad. Por eso, a veces, los siddhas, los perfectos, también deben refrenar y recoger su propia prakṛti.»

Verse 20

पार्वत्युवाच । यदुक्तं परया वाचा वचननं शंकर त्वया । सा किं प्रकृति र्नैव स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

Dijo Pārvatī: «Oh Śaṅkara, la afirmación que pronunciaste con palabras excelsas, ¿no sería ella misma prakṛti? ¿Y cómo has ido más allá de eso?»

Verse 21

यच्छृणोपि यदश्रासि यच्च पश्यसि शंकर । वाग्वादेन च किं कार्यमस्माके चाधुना प्रभो

«Todo lo que oyes, todo lo que haces oír y todo lo que ves, oh Śaṅkara: ¿qué necesidad hay ahora para nosotros de disputa verbal, oh Señor?»

Verse 22

तत्सर्वं प्रकृतेः कार्यं मिथ्यावादो निर्र्थकः । प्रकृतेः परतो भूत्वा किमर्थं तप्यते तपः

«Todo eso no es sino obra de la Prakṛti; hablar de otro modo es vano. Si de veras estás más allá de la Prakṛti, ¿con qué propósito se practica esta austeridad (tapas)?»

Verse 23

त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो । प्रकृत्या मिलितोऽसि त्वं न जानासि हि शंकर

«Oh Śambhu, oh Señor: aquí y ahora, en este monte del Himālaya, te has unido a Prakṛti; en verdad, oh Śaṅkara, parece que no lo reconoces.»

Verse 24

वाग्वादेन च किं कार्यमस्माकं चाधुना प्रभो । प्रकृतेः परतस्त्वं च यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं मम शंकर संप्रति

«¿Y de qué nos sirve ahora el mero debate, oh Señor? Si es verdad tu palabra—que estás más allá de Prakṛti—entonces, oh Śaṅkara, no debes temerme en absoluto en este momento.»

Verse 25

प्रहस्य भगवान्देवो गिरिजां प्रत्युवाच ह

Sonriendo, el Señor Bienaventurado—Śiva—respondió entonces a Girijā.

Verse 27

महादेव उवाच । प्रत्यहं कुरु मे सेवां गिरिजे साधुभाषिणि

Mahādeva dijo: «Oh Girijā, de dulce palabra—sírveme cada día.»

Verse 28

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न पार्यते

«Oh Señor de las montañas, debes concederme permiso para practicar austeridad (tapas). Sin permiso, no puede cumplirse ni siquiera un poco de tapas.»

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रहस्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

Al oír las palabras del Dios de los dioses, el Señor portador del tridente, Himavān sonrió y dijo a Śambhu esta respuesta.

Verse 30

त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमहं तु महादेव तुच्छो भूत्वा ददामि ते

«Oh Mahādeva, este mundo entero—con dioses, asuras y humanos—es verdaderamente tuyo. ¿Qué podría yo, siendo insignificante, ofrecerte?»

Verse 31

एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । प्रहस्य गिरिराजं तं याहीति प्राह सादरम्

Así interpelado por Himavān, Śaṅkara—bienhechor de los mundos—sonrió y, con cortesía, dijo a aquel rey de las montes: «Ve».

Verse 32

शंकरेणाब्यनुज्ञातः स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया सोऽपि प्रत्यहं दर्शने स्थितः

Con el permiso de Śaṅkara, Himavān volvió a su propia morada. Junto con Girijā, él también permanecía presente cada día para el darśana (la visión sagrada).

Verse 33

एवं कतिपयः कालो गतश्चोपासनात्तयोः

Así transcurrió algún tiempo mientras aquellos dos permanecían entregados a la adoración devota.

Verse 34

सुतापित्रोश्च तत्रैव शंकरो दुरतिक्रमः । पार्वतीं प्रति तत्रैव चिंतामापेदिरे सुराः

Allí mismo permanecía Śaṅkara, inconquistable, absorto en su propósito; y los dioses, al pensar en Pārvatī, fueron presa de la inquietud.

Verse 35

ते चिंत्यमानाश्च सुरास्तदानीं कथं महेशो गिरिजां समेष्यति । किं कार्यमद्यैव वयं च कुर्मो बृहस्पते तत्कथयस्व मा चिरम्

Entonces los dioses, cavilando, preguntaron: «¿Cómo llegará Maheśa a unirse con Girijā? ¿Qué debemos hacer ahora mismo? Oh Bṛhaspati, dínoslo sin demora».

Verse 36

बृहस्पतिरुवाचेदं महेंद्रं प्रति सद्वचः । एवमेतत्त्वया कार्यं महेंद्र श्रूयतां तदा

Bṛhaspati dijo estas buenas palabras a Mahendra: «Esto es lo que debes hacer, oh Mahendra; escucha ahora».

Verse 37

एतत्कार्यं मदनेनैव राजन्नान्यः समर्थो भविता त्रिलोके । विप्लावितं तापसानां तपो हि तस्मात्त्वरात्प्रार्थनीयो हि मारः

«Esta tarea sólo puede cumplirla Madana, oh rey; en los tres mundos nadie más será capaz. Puesto que él sacude la austeridad de los ascetas, por eso debe invocarse a Māra de inmediato».

Verse 38

गुरोर्वचनमाकर्ण्य आह्वयन्मदनं हरिः । आह्वानादाजगामाथ मदनः कार्यसाधकः

Al oír las palabras del maestro, Hari convocó a Madana; y ante aquella llamada, Madana—capaz de consumar la obra—acudió allí.

Verse 39

रत्या समेतः सह माधवेन स पुष्पधन्वा पुरतः सभायाम् । महेंद्रमागम्य उवाच वाक्यं सगर्वितं लोकमनोहरं च

Acompañado de Ratī y junto con Mādhava, aquel de arco de flores (Kāma) se presentó ante la asamblea; acercándose a Mahendra, pronunció palabras orgullosas y, a la vez, encantadoras para el mundo.

Verse 40

अहमाकारितः कस्माद्ब्रूहि मेऽद्य शचीपते । किं कार्यं करवाण्यद्य कथ्यतां मा विलंबितम्

«¿Por qué he sido llamado? Dímelo hoy, oh señor de Śacī. ¿Qué obra debo cumplir hoy? Habla, no te demores.»

Verse 41

मम स्मरणमात्रेण विभ्रष्टा हि तपस्विनः । त्वमेव जानासि हरे मम वीर्यपराक्रमौ

«Con sólo recordarme, los ascetas se desvían de su austeridad; sólo tú, oh Hari, conoces mi poder y mi valentía.»

Verse 42

मम वीर्यं च जानाति शक्तेः पुत्रः पराशरः । एवं चानये च बहवो भृग्वाद्य ऋषयो ह्यमी

«Mi poder lo conoce incluso Parāśara, hijo de Śakti; y del mismo modo muchos otros sabios, comenzando por Bhṛgu, lo conocen bien.»

Verse 43

गुरुरप्यभिजानाति भार्योतथ्यस्य चैव हि । तस्यां जातो भरद्वाजो गुरुणा संकरो हि सः

Incluso el Gurú sabe, en verdad, que ella es la esposa de Utathya. Y sin embargo, en ella nació Bharadvāja: se dice que es de linaje mezclado, pues fue engendrado por el Gurú.

Verse 44

भरद्वाजो महाभाग इत्युवाच गुरुस्तदा । जानाति मम वीर्यं च शौर्यं चैव प्रजापतिः

Entonces el Gurú dijo: «Bharadvāja es sumamente afortunado. Prajāpati conoce bien mi potencia y mi valor».

Verse 45

क्रोधो हि मम बंधुश्च महाबलपरक्रमः । उभाभ्यां द्रावितं विश्वं जंगमाजंगमं महत् । ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं प्लावितं सचराचरम्

«La Ira es en verdad mi pariente, poderosa en fuerza y hazañas. Por nosotros dos, el vasto universo —lo móvil y lo inmóvil— ha sido puesto en conmoción; desde Brahmā hasta la más pequeña brizna de hierba, el mundo entero, con todo lo que se mueve y no se mueve, ha quedado anegado.»

Verse 46

देवा ऊचुः । मदनद्वं समर्थोसि अस्माञ्जेतुं सदैव हि । महेशं प्रति गच्छाशु सुरकार्यार्थसिद्धये । पार्वत्या सहितं शंभुं कुरुष्वाद्य महामते

Los dioses dijeron: «Oh Madana, siempre eres capaz de vencernos incluso a nosotros. Ve pronto ante Maheśa para que se cumpla el propósito de los dioses. Oh magnánimo, somete hoy a Śambhu—junto con Pārvatī—bajo tu influjo.»

Verse 47

एवमभ्यर्थितो देवैर्मदनो विश्वमोहनः । जगाम त्वरितो भूत्वा अप्सरोभिः समन्वितः

Así, suplicado por los dioses, Madana —el hechizador de los mundos— partió de inmediato, apresurado, acompañado por las Apsaras.

Verse 48

ततो जगामाशु महाधनुर्द्धरो विस्फार्य चापं कुसुमान्वितं महत् । तथैव बाणांश्च मनोरमांश्च प्रगृह्य वीरो भुवनैकजेता । तस्मिन्हिमाद्रौ परिदृश्यमानोऽवनौ स्मरो योधयतां वरिष्ठः

Luego avanzó veloz, portando el gran arco; tensó aquel arco poderoso, engalanado de flores, y tomó también flechas encantadoras. Aquel héroe —único vencedor de los mundos— fue visto en el Himalaya: Smara, el más excelso entre quienes combaten por el hechizo del encanto.

Verse 49

तत्रागता तदा रंभा उर्वशी पुंजिकस्थली । सुम्लोचा मिश्रकेशी च सुभगा च तिलोत्तमा

Entonces llegaron allí Rambhā, Urvaśī, Puñjikasthalī, Sumlocā, Miśrakeśī, Subhagā y Tilottamā.

Verse 50

अन्याश्च विविधाः जाताः साहाय्ये मदनस्य च । अप्सरसो गणैर्दृष्टा मदनेन सहैव ताः

Y muchas otras Apsaras, de diversas clases, acudieron también en auxilio de Madana. Los Gaṇas las vieron, junto con el propio Madana.

Verse 51

सर्वे गणाश्च सहसा मदनेन विमोहिताः । भृंगिणा च तदा रंभा चण्डेन सह चोर्वशी

Todos los Gaṇas quedaron de pronto hechizados por Madana. Entonces Rambhā estaba con Bhṛṅgin, y Urvaśī con Caṇḍa.

Verse 52

मेनका वीरभद्रेण चण्डेन पुंजिकस्थली । तिलोत्तमादयस्तत्र संवृताश्च गणैस्तदा

Menakā estaba con Vīrabhadra, y Puñjikasthalī con Caṇḍa. Tilottamā y las demás, allí, fueron entonces rodeadas por los Gaṇas.

Verse 53

अमत्तभूतैर्बहुभिस्त्रपां त्यक्त्वा मनीषिभिः । अकाले कोकिला भिश्च व्याप्तामासीन्महीतलम्

La faz de la tierra quedó colmada de innumerables seres como embriagados, que arrojaban lejos todo pudor, aun los sabios; y hasta los cucos, fuera de estación, esparcieron su canto por doquier.

Verse 54

अशोकाश्चंपकाश्चूता यूथ्यश्चैव कदंबकाः । नीषाः प्रियालाः पनसा राजवृक्षाश्चरायणाः

Se alzaban en abundancia los árboles aśoka y campaka, los mangos, las enredaderas de yūthikā y los kadamba; también nīṣa, priyāla, el panasa (yaca) y el rājavṛkṣa, junto con otros brotes del bosque.

Verse 55

द्राक्षावल्लयः प्रदृश्यंते बहुला नागकेशराः । तथा कदल्यः केतक्यो भ्रमरैरुपशोभिताः

Por doquier se veían las vides; abundaban los árboles nāgakeśara; y las plataneras y las flores de ketakī se embellecían aún más con enjambres de abejas.

Verse 56

मत्ता मदनसंगेन हंसीभिः कलहंसकाः । करेणुभिर्गजाह्यासञ्छिखंडीभिः शिखंडिनः

Enloquecidos por el contacto del amor, los cisnes machos se aferraban a sus compañeras; los elefantes se apretaban junto a las elefantas; y los pavos reales, junto a las pavas reales.

Verse 57

निष्कामा ह्यतुरा ह्यासञ्छिवसंपर्कजैर्गुणैः । अकस्माच्च तथाभूतं कथं जातं विमृश्य च

Antes estaban sin deseo y sin aflicción, dotados de cualidades nacidas del contacto con Śiva. Al reflexionar, se preguntaron: «¿Cómo ha surgido de pronto este cambio?»

Verse 58

शैलादो हि महातेजा नंदी ह्यमितविक्रमः । रक्षसं विबुधानां वा कृत्यमस्तीत्यचिंतयत्

Entonces Nandī, hijo de Śailāda—resplandeciente y de valor sin medida—caviló: «Sin duda, algún asunto de un rākṣasa, o de los dioses, está en marcha.»

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे तत्र मदनो हि धनुर्द्धरः । पंचबाणान्समारोप्य स्वकीये धनुषि द्विजाः । तरोश्छायां समाश्रित्य देवदारुगतां तदा

Entonces, allí mismo, Madana, el arquero—oh, dos veces nacidos—encajó sus cinco flechas en su propio arco y, en ese momento, se amparó en la sombra de un cedro deodāra.

Verse 60

निरीक्ष्य शंभुं परमासने स्तितं तपो जुषाणं परमेष्ठिनां पतिम् । गंगाधरं नीलतमालकंठं कपर्दिनं चन्द्रकलासमेतम्

Contempló a Śambhu sentado en el asiento supremo, absorto en la austeridad—Señor de los seres excelsos—portador del Gaṅgā, de garganta oscura como el nīla-tamāla, de cabellera enmarañada y adornado con la media luna.

Verse 61

भुजंगभोगांकितसर्वगात्रं पंचाननं सिंहविशालविक्रमम् । कर्पूरगौरे परयान्वितं च स वेद्धुकामो मदनस्तपस्विनम्

Todo su cuerpo estaba marcado por serpientes enroscadas, era de cinco rostros y de vasto valor como un león; blanco como el alcanfor y acompañado por la Diosa Suprema. Madana, deseoso de herirlo, apuntó al Señor asceta.

Verse 62

दुरासदं दीप्तिमतां वरिष्ठं महेशमुग्रं सह माधवेन । यावच्छिवं वेद्धुकामः शरेण तावद्याता गिरिजा विश्वमाता । सखीजनैः संवृता पूजनार्थं सदाशिवं मंगलं मंगलानाम्

Maheśa—fiero, inaccesible, el primero entre los resplandecientes—estaba junto a Mādhava. Y cuando Madana deseaba herir a Śiva con su flecha, en ese mismo instante llegó Girijā, Madre del universo, rodeada de sus compañeras, para adorar a Sadāśiva, el Auspicioso, fuente de toda auspiciosidad.

Verse 63

कनककुसुममालां संदधे नीलकंठे सितकिरणमनोज्ञादुर्ल्लभा सा तदानीम् । स्मितविकसितनेत्रा चारुवक्त्रं शिवस्य सकलजननित्री वीक्षमाणा बभूव

Entonces la Madre de todos los seres colocó una guirnalda de flores doradas sobre el Señor de la garganta azul—rara y encantadora como los rayos de la luna. Con los ojos abriéndose en una suave sonrisa, contempló el hermoso rostro de Śiva.

Verse 64

तावद्विद्धः शरेणैव मोहनाख्येन चत्वरात् । विध्यमानस्तदा शंभुः शनैरुन्मील्य लोचने । ददर्श गिरिजां देवोब्धिर्यथा शशिनः कलाम्

En ese instante Śambhu fue herido por una flecha llamada «Moha», disparada desde la encrucijada. Mientras era atravesado, abrió lentamente los ojos y contempló a Girijā—como el dios del océano contempla la media luna.

Verse 65

चारुप्रसन्नवदनां बिंबोष्ठीं सस्मितेक्षणाम् । सुद्विजामग्निजां तन्वीं विशालवदनोत्सवाम्

La vio con un rostro hermoso y sereno; con labios rojos como el fruto bimba; con ojos sonrientes; esbelta de figura—radiante y propicia, como una fiesta para la mirada en su amplio y espléndido semblante.

Verse 66

गौरीं प्रसन्नमुद्रां च विश्वमोहनमोहनाम् । यया त्रिलोकरचना कृता ब्रह्मादिभिः सह

Contempló a Gaurī, de porte apacible y benévolo—ella que hechiza incluso al hechicero del mundo. Por su poder, junto con Brahmā y los demás dioses, se cumple el ordenamiento de los tres mundos.

Verse 67

उत्पत्तिपालनविनाशकरी च या वै कृत्वाग्रतः सत्त्वरजस्तमांसि । सा चेतनेन ददृशे पुरतो हरेण संमोहनी सकलमंगलमंगलैका

Ella, que en verdad realiza la creación, la preservación y la disolución—habiendo puesto ante sí las cualidades de sattva, rajas y tamas—fue entonces contemplada frente a frente por Hara, en plena conciencia. Ella es la Hechicera, la única suprema auspiciosidad entre todo lo auspicioso.

Verse 68

तां निरीक्ष्य भवो देवो गिरिजां लोकपावनीम् । मुमोह दर्शनात्तस्या मदनेनातुरीकृतः । विस्मयोत्फुल्लनयनो बभूव सहसा शिवः

Al verla—Girijā, purificadora de los mundos—el Señor Bhava quedó aturdido por su sola visión, afligido por Kāma. De pronto, los ojos de Śiva se abrieron de par en par, floreciendo de asombro.

Verse 69

एवं विलोकमानोऽसौ देवदेवो जगत्पतिः । मनसा दूयमानेन इदमाह सदाशिवः

Así, al contemplar, el Dios de los dioses, Señor del universo—con la mente ardiendo en su interior—pronunció estas palabras, Sadāśiva.

Verse 70

अनया मोहितः कस्मात्तपःस्थोऽहं निरामयः । कुतः कस्माच्च केनेदं कृतमस्ति ममाप्रियम्

«¿Por qué he sido engañado por ella, aun estando yo firme en la austeridad y libre de aflicción? ¿De dónde, por qué causa y por quién se ha hecho contra mí esto que me es ingrato?»

Verse 71

ततो व्यलोकयच्छंभुर्द्दिक्षु सर्वासु सादरम् । तावद्दृष्टो दक्षिणस्यां दिशि ह्यात्तशरासनः

Entonces Śambhu miró con atención en todas las direcciones. En ese instante, en el cuadrante del sur, vio a uno que sostenía arco y flechas, listo en la mano.

Verse 72

चक्रीकृतधनुः सज्जं चक्रे बेद्धुं सदाशिवम् । यावत्पुनः संधयति मदनो मदनांतकम् । तावद्दृष्टो महेशेन सरोषेण तदा द्विजाः

Con el arco curvado en círculo y dispuesto, Madana se aprestó a herir a Sadāśiva. Pero cuando de nuevo apuntaba al Destructor de Madana, Maheśa lo vio; y entonces, oh brāhmanes, se alzó su ira.

Verse 73

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेण हि । मदनस्तत्क्षणादेव ज्वालामालावृतोऽभवत् । हाहाकारो महानासीद्देवानां तत्र पश्यताम्

En verdad, al ser mirado por el supremo tercer ojo, Kāma (Madana) quedó al instante envuelto en una guirnalda de llamas. Mientras los dioses contemplaban allí, se alzó entre ellos un gran clamor de angustia.

Verse 74

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव देवानां वरदो भव । गिरिजायाः सहायार्थं प्रेषितो मदनोऽधुना

Los dioses dijeron: «Oh Dios de los dioses, oh Mahādeva, sé el otorgador de dones a los dioses. Ahora Madana (Kāmadeva) ha sido enviado para ayudar a Girijā (Pārvatī)»

Verse 75

वृथा त्वयाथ दग्धोऽसौ मदनो हि महाप्रभः

«Oh Señor poderoso, ese ilustre Madana ha sido consumido por tu fuego en vano.»

Verse 76

त्वया हि कार्यं जगदेकबंधो कार्यं सुराणां परमेण वर्चसा । अस्यां समुत्पत्स्यति देव शंभो तेनैव सर्वं भवतीह कार्यम्

«Oh único pariente del universo, a ti—con tu esplendor supremo—te corresponde cumplir la obra de los dioses. Oh Señor Śambhu, de ella nacerá el destinado; por él mismo, todo lo que debe hacerse aquí quedará consumado.»

Verse 77

तारकेण महादेव देवाः संपीडिता भृशम् । तदर्थं जीवितं चास्य दत्त्वा च गिरिजां प्रभो

«Oh Mahādeva, los dioses están duramente oprimidos por Tāraka. Por ese mismo fin, oh Señor, (obramos) dándole la vida y ofreciendo a Girijā…»

Verse 78

वरयस्व महाभाग देवाकार्ये भव क्षमः । गजासुरात्तवया त्राता वयं सर्वे दिवौकसः

«Oh Bienaventurado, elige (favorece) y muéstrate capaz en la obra de los dioses. De Gajāsura nos salvaste a todos nosotros, moradores del cielo.»

Verse 79

कालकूटाच्च नूनं हि रक्षिताः स्मो न चान्यथा । भस्मासुराच्च सर्वेश त्वया त्राता न संशयः

Ciertamente, sólo por Ti fuimos salvados del Kālakūṭa, el veneno mortífero, y no de otro modo. Y también de Bhasmāsura, oh Señor de todo, Tú nos rescataste—no hay duda.

Verse 80

मदनोयं समायातः सुराणां कार्यसिद्धये । तस्मात्त्वया रक्षणीय उपकारः परो हि नः

Este Madana (Kāmadeva) ha venido para que se cumpla la obra de los dioses. Por eso debe ser protegido por Ti, pues su favor es para nosotros de valor supremo.

Verse 81

विना तेन जगत्सर्वं नाशमेष्यति शंकर । निष्कामस्त्वं कथं शंभो स्वबुद्ध्या च विमृस्यताम्

Sin él, oh Śaṅkara, el mundo entero irá a la ruina. Oh Śambhu, aunque Tú estás libre de deseo, considera esto con Tu propia sabiduría.

Verse 82

तदोवाच रुषाविष्टो देवान्प्रति महेश्वरः । विना कामेन भो देवा भवितव्यं न चान्यथा

Entonces Maheśvara, colmado de ira, habló a los dioses: «Oh dioses, sin Kāma no puede ser; no hay otro camino».

Verse 83

यदाःकामं पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । पदभ्रष्टाश्च दुःखेन व्याप्ता दैन्यं समाश्रिताः

Cuando todos los dioses—junto con Indra—pusieron al Deseo (Kāma) al frente, cayeron de su debido estado; abrumados por el dolor, quedaron afligidos y se hundieron en la miseria.

Verse 84

कामो हि नरकायैव सर्वेषां प्राणिनां ध्रुवम् । दुःखरूपी ह्यनंगोऽयं जानीध्वं मम भाषितम्

El deseo (Kāma), en verdad, conduce con certeza a todos los seres hacia el infierno. Este Kāma sin cuerpo es, ciertamente, de naturaleza sufriente; sabed que ésta es mi enseñanza declarada.

Verse 85

तारकोऽपि दुराचारो निष्कामोऽद्य भविष्यति । विनाकामेन च कथं पापमाचरते नरः

Aun Tāraka, aunque de conducta perversa, hoy quedará libre de deseo. Pues sin deseo, ¿cómo podría un hombre cometer pecado?

Verse 86

तस्मात्कामो मया दग्धः सर्वेषां शांतिहेतवे । युष्माभिश्च सुरैः सर्वैरसुरैश्च महर्षिभिः

Por ello quemé a Kāma, para la paz de todos; ante vosotros, dioses todos, y también ante los asuras y los grandes ṛṣis.

Verse 87

अन्यैः प्राणिभिरेवात्र तपसे धीयतां मनः । कामक्रोधविहीनं च जगत्सर्वं मया कृतम्

Aquí, que los demás seres apliquen su mente a la austeridad (tapas). Pues yo he dispuesto el mundo entero libre de deseo y de ira.

Verse 88

तस्मादेनं पापिनं दुःखमूलं न जीवयिष्यामि सुराः प्रतीक्ष्यताम् । निरन्तरं चात्मसुखप्रबोधमानंदलक्षणमागाधमनन्यरूपम्

Por ello no permitiré que viva este pecador, raíz misma del sufrimiento; oh dioses, aguardad y ved. Y, en su lugar, que haya un despertar ininterrumpido del gozo del propio Ser (Ātman): un estado de dicha pura, insondable, de realidad única y sin segundo.

Verse 89

एवमुक्तास्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । ऊचुर्महर्षयः सर्वे शकर लोकशंकरम्

Así, interpelados entonces por Śambhu, el Señor supremo, todos los grandes sabios hablaron a Śakara, bienhechor de los mundos.

Verse 90

यदुक्तं भवता शंभो परं श्रेयस्करं हि नः । किं तु वक्ष्याम देवेश श्रूयतां चावधार्यताम्

Lo que has dicho, oh Śambhu, es en verdad lo más benéfico para nosotros. Sin embargo, oh Señor de los dioses, hay algo que debe expresarse: escucha y considéralo con atención.

Verse 91

यथा सृष्टमिदं विश्वं कामक्रोधसमन्वितम् । तत्सर्वं कामरूपं हि स कामो न तु हन्यते

Puesto que este universo fue creado con deseo y cólera entretejidos en él, todo es, en verdad, de la forma del deseo; por ello, ese Kāma no puede ser realmente aniquilado.

Verse 92

धर्मार्थकामामोक्षाश्च चत्वारो ह्येकरूपताम् । नीतायेन महादेव स कामोऽयं न हन्यते

Dharma, Artha, Kāma y Mokṣa: estos cuatro, oh Mahādeva, han sido conducidos por ti a una sola unidad; por ello, este Kāma no puede ser aniquilado.

Verse 93

कथं त्वया हि संदग्धः कामो हि दुरतिक्रमः । येन संघटितं विश्वमाब्रह्मस्थावरात्मकम्

¿Cómo podrías, en verdad, quemar a Kāma, tan difícil de superar? Pues por él se mantiene unido todo este universo, desde Brahmā hasta los seres inmóviles.

Verse 94

कामेन हीयते विश्वं कामेन पाल्यते । कामेनोत्पद्यते विश्वं तस्मात्कामो महाबलः

Por Kāma (el deseo) el mundo decae; por Kāma es sostenido; por Kāma nace el mundo—por eso Kāma posee un poder inmenso.

Verse 95

यस्मात्क्रोधो भवत्युग्रो येन त्वं च वशीकृतः । तस्मात्कामं महादेव संबोधयितुमर्हसि

Pues de él surge la ira feroz, y por él incluso tú quedas sometido; por eso, oh Mahādeva, debes despertar de nuevo a Kāma (restaurarlo).

Verse 96

त्वया संपादितो देव मदनो हि महाबलः । समर्थो हि समर्थत्वात्तत्सामर्थ्यं करिष्यति

Oh Deva, por ti Madana fue llevado a ese estado, y en verdad es poderoso; siendo plenamente capaz, cumplirá de nuevo ese poder (su función).

Verse 97

ऋषिभिश्चैवमुक्तोऽपि द्विगुणं रूपमास्थितः । चक्षुषा हि तृतीयेन दग्धुकामो हरस्तदा

Aunque los sabios hablaron así, Hara asumió una forma dos veces más intensa; entonces, con su tercer ojo, deseó quemar a Kāma.

Verse 98

मुनिभिश्चारणैः सिद्धैर्गणैश्चापि सदाशिवः । स्तुतश्च वंदितो रुद्रः पिनाकी वृषवाहनः

Sadāśiva—Rudra, portador del Pināka y jinete del toro—fue alabado y venerado por sabios, Cāraṇas, Siddhas y también por los Gaṇas.

Verse 99

मदनं च तथा दग्ध्वा त्यक्त्वा तं पर्वतं रुषा । हिमवंताभिधं सद्यस्तिरोधानगतोऽभवत्

Habiendo así abrasado a Madana, y abandonando aquel monte con ira, al instante desapareció, entrando en ocultamiento en la montaña llamada Himavant.

Verse 100

तिरोधानगतं देवी वीक्ष्य दग्धं च मन्मथम् । सकोकिलं सचूतं च सभृंगं सहचंपकम्

Al ver que el Señor había entrado en ocultamiento y que Manmatha había sido abrasado, la Diosa (Pārvatī) contempló también la escena primaveral: con cucos, con mangos, con abejas y con flores de campaka.

Verse 101

तथैव दग्धं मदनं विलोक्य रत्या विलापं च तदा मनस्विनी । सबाष्पदीर्घं विमना विमृस्य कथं स रुद्रो वशगो भवेन्मम

Al ver a Madana consumido y oír el lamento de Ratī, la de ánimo resuelto meditó—abatida, con largos suspiros entre lágrimas: «¿Cómo podría ese Rudra quedar bajo mi dominio?»

Verse 102

एवं विमृश्य सुचिरं गिरिजा तदानीं संमोहमाप च सती हि तथा बभाषे । संमुह्यमाना रुदतीं निरीश्यरतिर्महारूपवतीं मनस्विनीम्

Tras reflexionar así largo tiempo, Girijā cayó entonces en desconcierto; Satī habló en ese estado, mirando a Ratī—de gran hermosura y noble ánimo—abatida y llorosa, vencida por la turbación.

Verse 103

मा विषादं कुरु सखि मदनं जीवयाम्यहम् । त्वदर्थं भो विशालाक्षि तपसाऽराधयाम्यहम्

«No te aflijas, amiga; yo devolveré la vida a Madana. Por ti, oh de ojos grandes, adoraré a Śiva mediante austeridades (tapas).»

Verse 104

हरं रुद्रं विरुपाक्षं देवदेवं जगद्गुरुम् । मा चिंतां कुरु सुश्रोमि मदनं जीवयाम्यहम्

Propiciaré a Hara—Rudra, el Señor de mirada singular (Virūpākṣa), Dios de dioses, Gurú del mundo. No te aflijas, oh de hermosas caderas; yo devolveré la vida a Madana.

Verse 105

एवम श्वास्य तां साध्वी गिरिजां रतिरंजसा । तपस्तेपे च सुमहत्पतिं प्राप्तुं सुमध्यमा

Así, tras consolar con presteza a aquella virtuosa dama—Rati—la de esbelta cintura emprendió una gran austeridad, deseando recobrar a su esposo.

Verse 106

मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण परमात्मना । तप्यमानां तपस्तत्र नारदो ददृशे तदा

Allí—en el mismo lugar donde Madana fue reducido a cenizas por Rudra, el Ser Supremo—Nārada la vio entonces entregada a una austeridad ardiente.

Verse 107

उवाच गत्वा सहसा भामिनीं रतिमंतिके । कस्यासि त्वं विशालाक्षि केन वा तप्यते तपः

Nārada, acercándose de inmediato a aquella mujer apasionada—Rati—dijo: «Oh de grandes ojos, ¿de quién eres tú? ¿Y por quién se realiza esta austeridad?»

Verse 108

तरुणी रूपसंपन्ना सौभाग्येन परेण हि । नारदस्य वचः श्रुत्वा रोषेण महता तदा । उवाच वाक्यं मधुरं किंचिन्निष्ठुरमेव च

Ella—joven, hermosa y colmada de fortuna—al oír las palabras de Nārada se vio presa de gran ira; y pronunció palabras dulces, aunque un tanto severas.

Verse 109

रतिरुवाच । नारदोऽसि मया ज्ञातः कुमारस्त्वं न संशयः । स्वस्वरूपादर्शनं च कर्तुमर्हसि सुव्रत

Dijo Ratī: «Te reconozco: eres Nārada. Y no eres sino un muchacho, sin duda. Oh varón de buenos votos, debes abstenerte de mostrarte aquí en tu forma acostumbrada y propia».

Verse 110

यथागतेन मार्गेण गच्छ त्वं मा विलंबितम् । बटो न किंचिज्जानासि केवलं कलिकृन्महान्

«Vuelve por el mismo camino por el que viniste; no te demores. Oh muchacho, no sabes nada: no eres más que un gran sembrador de discordias».

Verse 111

परस्त्रीकामुकाः क्षुद्रा विटा व्यसनिनश्च ये । तथा ह्यकर्मिणः स्तब्धास्तेषां मध्ये त्वमग्रणीः

«Quienes codician a la mujer ajena son mezquinos; también lo son los libertinos y los adictos. Asimismo los ociosos y los soberbios: entre todos ellos, tú eres el primero.»

Verse 112

एवं निर्भर्त्सितो रत्या नारदो मुनिसत्तमः । स्वयं जगाम त्वरीतं शंबरं दैत्यपुंगवम्

Así, reprendido por Ratī, Nārada —el mejor de los sabios— se apresuró por sí mismo hacia Śambara, el más eminente entre los Dānavas.

Verse 113

शशंस दैत्यराजाय दग्धं मदनमेव च । रुद्रेण क्रोधयुक्तेन तस्य भार्या मनस्विनी

La resuelta esposa de Kāma informó al rey de los Dānavas que Madana (Kāma) había sido reducido a cenizas por Rudra, encendido de ira.

Verse 114

तामानय महाभाग भार्यां कुरु महाबल । अतीव रूपसंपन्ना या आनीतास्त्वयानघ । तासां मध्ये रूपवती रतिः सा मदनप्रिया

«Tráela aquí, oh afortunado; tómala por esposa, oh poderoso. Entre las mujeres de belleza excelsa que has traído, la más hermosa es Rati: ella es la amada de Madana (Kāma).»

Verse 115

एवमाकर्ण्य वचनं देवर्षेर्भावितात्मनः । जगाम सहसा तत्र यत्रास्ते सा सुशोभना

Al oír así las palabras del sabio divino, cuyo ser estaba purificado por la ascesis, fue de inmediato y con premura al lugar donde moraba aquella dama resplandeciente.

Verse 116

तां दृष्ट्वा सु विशालाक्षीं रतिं मदनमोहिनीम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंबरो देवसंकटः

Al ver a Rati, de grandes ojos, capaz de hechizar incluso a Madana, Śaṃbara —terror de los dioses— habló con una sonrisa burlona.

Verse 117

एहि तन्वि मया सार्द्धं राज्यं भोगान्यथेष्टतः । भुंक्ष्व देवि प्रसादान्मे तपसा किं प्रयोजनम्

«Ven, oh esbelta, conmigo; goza del reino y de los placeres a tu antojo. Oh diosa, acepta mis favores: ¿para qué sirven las austeridades?»

Verse 118

एवमुक्ता तदा तेन शंबरेण महात्मना । उवाच तन्वी मधुरं महिषी मदनस्य सा

Así interpelada por Śaṃbara, el magnánimo, Rati —esbelta, de dulce palabra, reina de Madana— respondió.

Verse 119

विधवाहं महाबाहो नैवं भाषितुमर्हसि । राजा त्वं सर्वदैत्यानां लक्ष्णैः परिवारितः

«Soy viuda, oh de brazos poderosos; no debes hablarme de este modo. Tú eres el rey de todos los Dānavas, rodeado de insignias reales y de esplendor.»

Verse 120

एतत्तद्वचनं श्रुत्वा शंबरः काममोहितः । करे ग्रहीतु कामोऽसौ तदा रत्या निवारितः

Al oír sus palabras, Śaṃbara—ofuscado por el deseo—quiso asirla de la mano; pero entonces Rati lo contuvo.

Verse 121

विमृश्य मनसा सर्वमजेयत्वं च तस्य वै । मा स्पृश त्वं च रे मूढ मम संस्पर्शजेन वै

«Reflexiona en tu mente sobre todo—también sobre su invencibilidad. No me toques, necio; por el solo hecho de tocarme…»

Verse 122

संपर्केण च दग्धोऽसि नान्यथा मम भाषितम् । तदोवाच महातेजाः शंबरः प्रहसन्निव

«Por el contacto serás consumido por el fuego; mis palabras no serán de otro modo.» Entonces el resplandeciente Śaṃbara respondió, como si riera.

Verse 123

विभीषिकाभिर्बह्वीभिर्मां भीषयसि मानिनि । गच्छ शीघ्रं मम गृहं बहूक्त्या किं प्रयोजनम्

«Mujer orgullosa, pretendes asustarme con muchas amenazas. Ven pronto a mi casa; ¿para qué sirve tanta palabrería?»

Verse 124

इत्युच्यमानेन तदा नीता सा प्रसभं तथा । स्वपुरं परमं तन्वी शंबरेण मनस्विनी

Así interpelada, la dama de talle esbelto y voluntad firme fue entonces arrebatada por la fuerza por Śaṃbara y llevada a su propia ciudad espléndida.

Verse 125

कृता महानसेऽध्यक्षा नाम्ना मायावतीति च

Fue nombrada superintendente de la gran cocina y era conocida con el nombre de Māyāvatī.

Verse 126

ऋषय ऊचुः । पार्वत्याधिकृतं सर्वं मदनानयनं प्रति । संबरेण हृतातन्वी मदनस्य प्रिया सती । अत ऊर्ध्वं तदा सूत किं जातं तत्र वर्ण्यताम्

Los sabios dijeron: «Ya se ha narrado todo cuanto Pārvatī emprendió para atraer a Madana. La amada virtuosa y esbelta de Madana fue raptada por Śaṃbara. ¿Qué sucedió después, oh Sūta? Te rogamos que lo describas».

Verse 127

सूत उवाच । गतं तदा शिवं दृष्ट्वा दग्ध्वा मदनमोजसा । पार्वती तपसा युक्ता स्थिता तत्रैव भामिनी

Sūta dijo: «Entonces, al ver partir a Śiva—después de que, con su ardiente poder, redujera a cenizas a Madana—Pārvatī, colmada de austeridad, permaneció allí mismo, firme e inquebrantable».

Verse 128

पित्रा तेन तदा तन्वी मात्रा चैव विचारिता । बाले एहि गृहे शीघ्रं मा श्रमं कर्तुमर्हसि

Entonces su padre y su madre exhortaron a la doncella esbelta: «Hija, ven pronto a casa; no debes someterte a tan dura fatiga».

Verse 129

उक्ता ताभ्यां तदा साध्वी गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

Así interpelada por ellos, la virtuosa Girijā (Pārvatī) pronunció entonces estas palabras sagradas.

Verse 130

पार्वत्युवाच । नागच्छामि गृहं मातस्तात मे श्रृणु तत्त्वतः । वाक्यं धर्मार्थयुक्तं च येन त्वं तोषमेष्यसि

Dijo Pārvatī: «Madre, Padre, no iré a casa. Escuchadme en verdad: hablaré palabras fundadas en el dharma y en el recto propósito, por las cuales quedaréis complacidos».

Verse 131

शंभुः परेषां परमो दग्धो येन महाबलः । मदनो मम सान्निध्यमानयेऽत्रैव तं शिवम्

«Śambhu es el Supremo entre todos; por Él fue consumido por el fuego el poderoso Madana. Por eso traeré a ese Śiva aquí mismo, a mi presencia».

Verse 132

दुर्लभोहि तदा शंभुः प्राणिनां गृहमिच्छताम् । नागच्छामि गृहं मातस्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम्

«En verdad, Śambhu es difícil de alcanzar para los seres encarnados que sólo desean la vida doméstica. Por eso, Madre, no volveré a casa; que todo sea considerado con cuidado».

Verse 133

तदोवाच महातेजा हिमवान्स्वसुतां प्रति । दुराराध्यः शिवः साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः । त्वया प्राप्तुमशक्यो हि तस्मात्त्वं स्वगृहं व्रज

Entonces el ilustre Himavān dijo a su hija: «Śiva es en verdad difícil de propiciar; Él es el Señor mismo, venerado por todos los dioses. No puedes alcanzarlo tan fácilmente; por eso, vuelve a tu hogar».

Verse 134

सा बाष्पपूरितेनैव कंठेन स्वसुतां प्रति । उवाच मेना तन्वंगियाहि शीघ्रं गृहं प्रति

Entonces Menā, con la garganta ahogada en lágrimas, dijo a su hija: «Oh de miembros esbeltos, ve pronto; vuelve a casa».

Verse 135

तदा प्रहस्य चोवाच मातरं प्रति पार्वती । प्रतिज्ञां श्रृणु मे मातस्तपसा परमेण हि

Entonces Pārvatī, sonriendo, habló a su madre: «Madre, escucha mi voto; pues mediante la austeridad suprema (tapas) lo cumpliré».

Verse 136

अत्रैव तं समानीय वरयामि विचक्षणम् । नाशयामि रुद्रस्य रुद्रत्वं वारवर्णिनि

«Aquí mismo lo traeré y escogeré por esposo a ese Ser perspicaz. Oh madre de tez hermosa, apaciguaré incluso la ‘rudreidad’ de Rudra, su aspecto fiero e inaccesible».

Verse 137

सुखरूपं परित्यज्य गिरिजा च मनस्विनी । शंभोरारधनं चक्रे परमेण समाधिना

Abandonando el confort y la comodidad, Girijā, la resuelta hija de la montaña, emprendió la adoración de Śambhu con supremo samādhi.

Verse 138

जया च विजया चैव माधवी च सुलोचना । सुश्रुता च श्रुता चैव तथैव च शुकी परा

Jayā y Vijayā, Mādhavī y Sulocanā; Suśrutā y Śrutā, y asimismo la excelente Śukī—

Verse 139

प्रम्लोचा सुभगा श्यामा चित्रांगी चारुणी स्वधा । एताश्चान्याश्च बहवः सख्यस्ता गिरिजां प्रति । उपासांचक्रिरे सा च देवगर्भा च भामिनी

Pramlocā, Subhagā, Śyāmā, Citrāṅgī, Cāruṇī y Svadhā—éstas y muchas otras amigas se consagraron a asistir y servir a Girijā; y también Devagarbhā, aquella dama resplandeciente, la atendía con devoción.

Verse 140

तपसा परमोग्रेण चरंती चारुहासिनी । मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण च महात्मना । तत्रैव वेदिं कृत्वा च तस्योपरि सुसंस्थिता

Errando en una austeridad suprema y severísima, la de dulce sonrisa llegó al mismo lugar donde Madana (Kāma) fue reducido a cenizas por Rudra, el magnánimo. Allí mismo dispuso un altar sagrado y se sentó firmemente sobre él.

Verse 141

त्यक्त्वा जलाशनं बाला पर्णादा ह्यभवच्च सा । ततः साऽर्द्राणि पर्णानि त्यक्त्वा शुष्काणि चाददे

La joven doncella renunció incluso al agua y al alimento, y se volvió comedora de hojas. Después, dejando las hojas húmedas, tomó sólo hojas secas.

Verse 142

शुष्काणि चैव पर्णानि नाशितानि तया यदा । अपर्णेति च विख्याता बभुव तनुमध्यमा

Cuando abandonó incluso las hojas secas, fue conocida como ‘Aparṇā’ (“la que no tiene hojas”). Así, la de cintura esbelta se hizo célebre con ese nombre.

Verse 143

वायुपानरता जाता अंबुपानादनंतरम् । कालक्रमेण महता बभूव गिरिजा सती । एकांगुष्ठेन च तदा दधार च निजं वपुः

Después de sostenerse con sólo agua, Satī—Girijā—se entregó a vivir únicamente del aire. Con el largo transcurrir del tiempo, sostuvo entonces su propio cuerpo apoyándose en un solo dedo del pie, firme en su determinación.

Verse 144

एवमुग्रेण तपसा शंकराराधनं सती । चकार परया तुष्ट्या शंभोः प्रीत्यर्थमेव च

Así, mediante una ascesis feroz, Satī rindió adoración a Śaṅkara con suprema alegría, únicamente para complacer a Śambhu.

Verse 145

परं भावं समाश्रित्य जगन्मंगलमंगला । तुष्ट्यर्थं च महेशस्य तताप परमं तपः

Acogiéndose al más alto propósito espiritual, la Bienaventurada que otorga bienaventuranza a los mundos emprendió la suprema ascesis, buscando satisfacer a Maheśa.

Verse 146

एवं दिव्यसहस्राणि वर्षाणि च तताप वै । हिमा लयस्तदागत्य पार्वतीं कृतनिश्चयाम्

De este modo, en verdad practicó austeridades durante miles de años divinos. Entonces Himālaya se acercó a Pārvatī, firme ya en su resolución.

Verse 147

सभार्यः स सुतामाप्त उवाच च महासतीम् । मा खिद्यतां महादेवि तपसानेन भामिनि

Él—Himālaya—llegó allí con su esposa y dijo a la gran Satī: «Oh Mahādevī, no te aflijas por esta ascesis, oh resplandeciente»

Verse 148

क्व रुद्रो दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः । त्वं तन्वी तरुणी बाला तपसा च विमोहिता

«¿Dónde puede verse a Rudra, oh niña? Él es desapegado, no hay duda. Tú eres esbelta y joven, doncella, y esta ascesis te ha confundido.»

Verse 149

भविष्यति न संदेहः सत्यं प्रतिवदामि ते । तस्मादुत्तिष्ठ याह्याशु स्वगृहं वरवर्णिनि

Sucederá sin duda; te digo la verdad. Por eso, levántate y ve pronto a tu propia casa, oh de tez hermosa.

Verse 150

किं तेन तव रुद्रेण ये दग्धः पुराऽनघे । मदनो निर्विकारित्वात्तं कथं प्रार्थयिष्यसि

Oh intachable, ¿de qué te sirve ese Rudra—el que antaño quemó a Kāma? Siendo él inmutable e imperturbable, ¿cómo podrás suplicarle?

Verse 151

गगनस्थो यथा चंद्रो ग्रहीतुं न हि शक्यते । तथैव दुर्गमः शर्भुर्जानीहि त्वं शुचिस्मिते

Así como la luna, situada en el cielo, no puede ser apresada, del mismo modo Śarbhu es difícil de alcanzar. Sábelo, oh de sonrisa pura.

Verse 152

तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती । मेरुणा मंदरेणैव मैनाकेन तथैव च

Del mismo modo, Satī fue amonestada por Menā; igualmente por Sahyādri, por Meru, por Mandara y también por Maināka.

Verse 153

एभिरुक्ता तदा तन्वी पार्वती तपसि स्थिता । उवाच प्रहसन्त्तेव हिमवंतं शुचिस्मिता

Así interpelada, la esbelta Pārvatī—firme en la austeridad—habló a Himavān con una sonrisa pura y suave, como si riera quedamente.

Verse 154

पुरा प्रोक्तं त्वया तात अंब किं विस्मृतं त्वया । अधुनैव प्रतिज्ञां च श्रृणुध्वं मम बांधवाः

Padre, tú lo dijiste antaño: ¿lo has olvidado? Ahora escuchad al instante mi voto sagrado, oh mis parientes.

Verse 155

विरक्तोऽसौ महादेवो मदनो येन वै हतः । तं तोषयामि तपसा शंकरं लोकशंकरम्

Ese Mahādeva es desapegado: él fue quien en verdad dio muerte a Kāma (Madana). Con austeridad agradaré a Śaṅkara, bienhechor de los mundos.

Verse 156

सर्वे यूयं च गच्छंतु नात्र कार्या विचारणा । दग्धो हि मदनो येन येन दग्धं गिरेर्वनम्

Marchaos todos; aquí no hace falta deliberar. Pues aquel que quemó a Madana también quemó el bosque de esta montaña.

Verse 157

तमानयामि चात्रैव तपसा केवलेन हि । तपोबलेन महता सुसेव्यो हि सदाशिवः

Aquí mismo lo atraeré sólo mediante la austeridad. Por el gran poder nacido del tapas, Sadāśiva es en verdad digno de ser servido con devoción y alcanzado.

Verse 158

तं जानीध्वं महाभागाः सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

Sabed esto, oh afortunados: digo la verdad, la verdad solamente.

Verse 159

संभाषमाणा जननीं तदानीं हिमालयं चैव तथा च मेनाम् । तथैव मेरुं मितभाषिणी तदा सा मंदरं पर्वतराजकन्या । जग्मुस्तदा तेन पथा च पर्वता यथागतेनापि विचक्षमाणाः

Entonces, tras hablar con su madre, y también con Himālaya y con Menā, la hija del Rey de las Montañas, de palabras suaves, partió hacia Mandara; y las montañas siguieron por ese mismo sendero, contemplándola mientras se alejaba.

Verse 160

गतेषु तेषु सर्वेषु सखीभिः परिवारिता । तत्रैव च तपस्तेपे परमार्था सती तदा

Cuando todos se hubieron marchado, ella—rodeada de sus compañeras—practicó austeridad allí mismo. Entonces la virtuosa Satī, consagrada al propósito supremo, así lo realizó.

Verse 161

तपसा तेन महता तप्तमासीच्चराचरम् । तदा सुरासुराः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः

Por aquella gran austeridad, todo lo móvil y lo inmóvil quedó como abrasado. Entonces todos los devas y los asuras, por igual, acudieron a Brahmā en busca de refugio.

Verse 162

देवा ऊचुः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगद्देव चराचरम् । त्रातुमर्हसि देवान्नस्त्वदन्यो नोपपद्यते

Los dioses dijeron: «Oh Señor, este universo entero, lo móvil y lo inmóvil, fue creado por ti. Debes protegernos a nosotros, los devas, pues fuera de ti no hay nadie apto para ello».

Verse 163

अस्माकं रक्षणे शक्त इत्याकर्ण्य वचस्तदा । विमृश्य च तदा ब्रह्मा मनसा परमेण हि

Al oír las palabras: «Él es capaz de protegernos», Brahmā reflexionó entonces profundamente con su mente suprema.

Verse 164

गिरिजातपसोद्भूतं दावाग्निं परमं महत् । ज्ञात्वा ब्रह्मा जगा माशु क्षीराब्धिं परमाद्भुतम्

Sabiendo que un incendio forestal inmenso y supremo había surgido de la austeridad de Girijā, Brahmā se apresuró hacia el maravilloso Océano de Leche.

Verse 165

तत्र सुप्तं सुप्लयंके शेषाख्ये चातिशोभने । लक्ष्म्या पादोपयुगलं सेव्यमानं निरंतरम्

Allí contempló a Viṣṇu dormido sobre el espléndido lecho llamado Śeṣa, mientras Lakṣmī atendía sin cesar a su par de pies.

Verse 166

दूरस्थेनापि तार्क्ष्येण नतकंधरधारिणा । सेव्यमानं श्रिया कांत्या क्षांत्या वृत्त्या दयादिभिः

Aun desde lejos, Tārkṣya (Garuḍa) lo atendía con el cuello inclinado; y era servido por Śrī: por el esplendor, por la paciencia, por la recta conducta, por la compasión y otras virtudes.

Verse 167

नवशक्तियुतं विष्णुं पार्पदैः परिवारितम् । कुमुदोथ कुमुद्वांश्च सनकश्च सनंदनः

Vio a Viṣṇu dotado de nueve poderes, rodeado por sus asistentes: Kumuda, Kumudvān, y los sabios Sanaka y Sanandana.

Verse 168

सनातनो महाभागः प्रसुप्तो विजयोऽरिजित् । जयंतश्च जयत्सेनो जयश्चैव महाप्रभः

Allí estaban Sanātana, el afortunado; Prasupta; Vijaya, vencedor de enemigos; y también Jayanta, Jayatsena y Jaya, de gran esplendor.

Verse 169

सनत्कुमारः सुतपा नारदश्चैव तुंबुरुः । पांचजन्यो महाशंखो गदा कौमोदकी तथा

Allí estaban Sanatkumāra, Sutapā, Nārada y Tumburu; y también Pāñcajanya, la gran caracola, y la maza Kaumodakī.

Verse 170

सुदर्शनं तथा चापं शार्ङ्गं च परमाद्भुतम् । एतानि वै रूपवंति दृष्टानि परमेष्ठिना

También contempló a Sudarśana y el arco Śārṅga, maravilla suprema; estas formas espléndidas fueron en verdad vistas por Parameṣṭhin (Brahmā).

Verse 171

विष्णोः समीपे परमामनो भृशं समेत्य सर्वे सुरदानवास्तदा । विष्णुं चाहुः परमेष्ठिनां पतिं तीरे तदानीमुदधेर्महात्मनः

Entonces todos los dioses y los dānavas, con la mente hondamente afligida, se reunieron junto a Viṣṇu en la orilla del majestuoso océano y lo invocaron como el Señor de los Parameṣṭhins.

Verse 172

त्राहित्राहि महाविष्णो तप्तान्नः शरणागतान् । तपसोग्रेण महता पार्वत्याः परमेण हि । शेषासने चोपविष्ट उवाच परमेश्वरः

Clamaron: «¡Sálvanos, sálvanos, oh Mahāviṣṇu—nosotros, abrasados y venidos a Ti por refugio—por la austera penitencia, feroz, inmensa y suprema, de Pārvatī!» Así gritaron; y el Señor, sentado en el asiento de Śeṣa, habló.

Verse 173

युष्माभिः सहितश्चापि व्रजामि परमेश्वरम् । महादेवं प्रार्थयामो गिरिजां प्रति वै सुराः

«Acompañado por todos vosotros, iré ante el Señor Supremo. Oh dioses, supliquemos a Mahādeva acerca de Girijā (Pārvatī).»

Verse 174

पाणिग्रहार्थमधुना देवदेवः पिनाकधृक् । यथा नेष्यति तत्रैव करिष्यामोऽधुना वयम्

Ahora, para el rito del tomar la mano en matrimonio, el Dios de los dioses—Śiva, portador del Pināka—conducirá el asunto; y así mismo actuaremos nosotros, conforme a ello.

Verse 175

तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः । तपसोग्रेण संयुक्तो ह्यास्ते परममंगलः

Por eso iremos adonde mora Rudra, el gran Señor—unido a una austeridad intensa—Él, que es la auspiciosidad suprema.

Verse 176

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ऊचुः सर्वे सुरासुराः । न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम्

Al oír las palabras de Viṣṇu, todos los devas y asuras dijeron: «No iremos—todos nosotros—ante Virūpākṣa, el gran Señor».

Verse 177

यदा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः । तथैव धक्ष्यत्यस्माकं नात्र कार्या विचारणा

Pues antaño, por él, incluso Madana (Kāma), el invencible, fue reducido a cenizas; del mismo modo nos quemará a nosotros—no hay aquí nada que deliberar.

Verse 178

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाच परमेश्वरः । मा भयं क्रियतां सर्वैः शिवरूपी सदाशिवः

Sonriendo, el bienaventurado Señor Viṣṇu dijo: «Que ninguno de vosotros alimente temor; Sadāśiva es la misma forma de lo auspicioso».

Verse 179

स न धक्ष्यति सर्वेषां देवानां भयनाशनः । तस्माद्भवद्भिर्गतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणाः

Él no os quemará: es el que disipa el temor de todos los dioses. Por eso, oh sabios, debéis partir conmigo, todos juntos.

Verse 180

शंभुं पुराणं पुरुषं ह्यधीशं वरेण्यरूपं च परं पराणाम् । तपो जुषाणं परमार्थरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामि

A Śambhu—la Persona antigua, el Señor soberano, de forma excelentísima, el Supremo más allá de todo supremo—me acojo. Él se deleita en la austeridad y su propia esencia es la verdad más alta.