Adhyaya 65

Verse 1

सूत उवाच । उषित्वा सप्तरात्राणि तीर्थेस्मिन्भ्रातृभिः सह । युधिष्ठिरो महातेजा गमनायोपचक्रमे

Sūta dijo: Tras permanecer siete noches en este tīrtha sagrado junto con sus hermanos, el resplandeciente Yudhiṣṭhira comenzó los preparativos para partir.

Verse 2

प्रभाते विमले स्नात्वा देवीर्लिंगान्यथार्च्य च । कृत्वा प्रदक्षिणं क्षेत्रं देवीस्तोत्रं जजाप सः । प्रयाणकालेषु सदा जप्यं कृष्णेन कीर्तितम्

En la mañana pura, tras bañarse y rendir culto debidamente a las Diosas y a los liṅgas, y después de circunvalar el recinto sagrado, recitó un himno a la Diosa: aquel que, según proclamó Kṛṣṇa, debe repetirse siempre en el momento de partir.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । देवि पूज्ये महाशक्ते कृष्णस्य भगिनि प्रिये । नत्वा त्वां शरणं यामि मनोवाक्कायकर्मभिः

Yudhiṣṭhira dijo: Oh Diosa digna de adoración, oh Gran Poder, amada hermana de Kṛṣṇa; tras inclinarme ante ti, me refugio en ti con mente, palabra, cuerpo y obras.

Verse 4

संकर्षणाभयदाने कृष्णच्छविसमप्रभे । एकानंशे महादेवि पुत्रवत्त्राहि मां शिव

Oh dadora de intrepidez a Saṃkarṣaṇa, oh resplandeciente cuyo fulgor iguala el tono de Kṛṣṇa, oh Ekānaṃśā, Gran Diosa; oh Auspiciosa, protégeme como a un hijo.

Verse 5

त्वया ततमिदं विश्वं जगदव्यक्तरूपया । इति मत्वा त्वां गतोऽस्मि शरणं त्राहि मां शुभे

Este universo entero está penetrado por Ti, pues Tú eres la forma no manifestada del mundo. Sabiéndolo, he venido a Ti por refugio: protégeme, oh Bienaventurada.

Verse 6

कार्यारम्भेषु सर्वेषु सानुगेन मया तव । स्व आत्मा कल्पितो भद्रे ज्ञात्वैतदनुकंप्यताम

Al comenzar toda empresa, yo—junto con mis seguidores—te he invocado como mi propio ātman. Sabiendo esto, oh Bondadosa, ten compasión.

Verse 7

सूत उवाच । इति ब्रुवाणं राजानं शिरोबद्धाजलिं तदा । वायुपुत्रः प्रहस्यैव सासूयमिदमब्रवीत्

Dijo Sūta: Mientras el rey hablaba así, con las manos unidas sobre la cabeza, el hijo de Vāyu se echó a reír y, con un dejo de ironía, dijo esto.

Verse 8

ये त्वां राजन्वदंत्येवं सर्वज्ञोऽयं युधिष्ठिरः । वृथैव वचनं तेषां यतस्त्वं वेत्सि नाण्वपि

Oh rey, quienes hablan de ti así—«Este Yudhiṣṭhira lo sabe todo»—dicen palabras vanas, pues tú no sabes ni siquiera un poco.

Verse 9

को हि प्रज्ञावतां मुख्यः सर्वशास्त्रविदांवरः । स्त्रीणां शरणमापद्येदृजुर्बुद्धिर्यथा भवान्

¿Quién, siendo el principal entre los sabios y el mejor entre los conocedores de todos los śāstras, buscaría refugio en las mujeres como tú lo has hecho, aunque seas célebre por tu recta comprensión?

Verse 10

यतस्त्वमेव वेत्सीदं सर्वशास्त्रेषु कीर्त्यते । जडेयं प्रकृतिर्मूढा यया संमोह्यते जगत्

Pues tú mismo conoces lo que se proclama en todos los śāstra: esta Prakṛti es inerte y engañosa, y por ella el mundo entero queda confundido.

Verse 11

सचेतनं च पुरुषं प्रकृतिं च विचेतनाम् । प्राहुर्बुधा नराध्यक्ष पुंसश्चप्रकृतिः प्रिया

Los sabios declaran que el Puruṣa es consciente y que la Prakṛti es inconsciente. Oh soberano entre los hombres, también dicen que la Prakṛti es amada por los seres encarnados.

Verse 12

तत्स्वयं पुरुषो भूत्वा युधिष्ठिर वृथामते । प्रकृतिं नौषि नत्वा तां हासो मेऽतीव जायते

Por eso, aunque tú mismo eres el Puruṣa, oh Yudhiṣṭhira de resolución extraviada, te inclinas ante la Prakṛti y buscas refugio en ella; esto me provoca una risa desmedida.

Verse 13

आरोहयेच्छिरो नैव क्वचिद्धित्वा उपानहौ । यथा स मूढो भवति देवीभक्तिरतस्तथा

Así como nadie pondría los zapatos sobre la cabeza, desechando lo debido, del mismo modo la devoción dirigida sólo a la Diosa (como Prakṛti) se vuelve necedad.

Verse 14

यदि ते बन्दिवत्पार्थ तिष्ठेद्वाण्यनिवारिता । तत्किमर्थं महादेवं न स्तौषि त्रिपुरान्तकम्

Si tu palabra, oh Pārtha, permanece dispuesta como la de un heraldo, sin impedimento alguno, ¿por qué entonces no alabas a Mahādeva, el destructor de Tripura (Tripurāntaka)?

Verse 15

अलक्ष्यमिति वा मत्वा महेशानं महामते । ततः किमर्थ दाशार्हं न स्तौषि पुरुषोत्तमम्

Si consideras a Maheśāna como inaprensible a los sentidos, oh magnánimo, ¿por qué entonces no alabas a Dāśārha, el Puruṣottama, la Persona Suprema?

Verse 16

यस्य प्रसादादस्माभिः प्राप्ता द्रुपदनंदिनी । इन्द्रप्रस्थे तथा राज्यं राजसूयस्त्वया कृतः

Por su gracia obtuvimos a la hija de Drupada; y en Indraprastha alcanzaste la realeza, y por ti fue celebrado el sacrificio del Rājasūya.

Verse 17

विजयेन धनुर्लब्धं जरासन्धो मया हतः । प्रत्याहर्तुं तथेच्छामः कौरवेभ्यः स्वकां श्रियम्

Con la victoria se obtuvo el arco; Jarāsandha fue abatido por mí. Por ello ahora deseamos recobrar de los Kauravas nuestra propia prosperidad legítima.

Verse 18

यस्य प्रसादात्तं मुक्त्वा कृष्णं हा स्तौषि यज्जयी । अथ स्वयं कौरवाणामुत्पन्नं कुलसत्तमे

Por su gracia eres vencedor—¡y aun así, dejándolo, alabas a Kṛṣṇa! Por eso, oh el mejor de tu linaje, ha sobrevenido esta aflicción nacida de los Kauravas.

Verse 19

जानन्नात्मानमल्पत्वाद्बुद्धेर्न स्तौषि यादवम् । तत्किमर्थं महावीर्यं न स्तौष्यर्जुनमुत्तमम्

Sabiéndote limitado por la estrechez de tu entendimiento, no alabas al Yādava (Kṛṣṇa). Entonces, ¿por qué razón tampoco alabarías al excelso Arjuna, de gran poder heroico?

Verse 20

येन विद्धं पुरा लक्ष्यं येन कर्णादयो जिताः । येन तत्खांडवं दग्धं यज्ञे येन नृपा जिताः

Por Él, antaño fue atravesado el blanco; por Él fueron vencidos Karṇa y los demás; por Él ardió el bosque de Khāṇḍava; y por Él fueron derrotados los reyes en la contienda del sacrificio—

Verse 21

श्रूयते येन विक्रम्य महेशानोऽपि निर्जितः । स्वर्लोकसंस्थितस्यास्य शरणं याहि स्तौषि च

Se oye que, con su paso poderoso, aun Maheśāna (Śiva) fue sometido. Por ello ve a Aquel que mora en Svarga: toma refugio en Él y cántale alabanzas también.

Verse 22

अथवा तेन शक्रेण राज्यं मे नार्पितं कुतः । इति मत्वा वृथैव त्वं न स्तौषि भ्रातरं मम

¿O acaso porque Śakra (Indra) no me otorgó el reino? Si así lo piensas, en vano te abstienes de alabar a mi hermano.

Verse 23

ततो मां वा कथं वीरं न स्तौषि त्वं युधिष्ठिर । येन त्वं रक्षितः पूर्वं लाक्षागेहाग्निमध्यतः

Entonces, ¡oh héroe Yudhiṣṭhira!, ¿cómo es que no me alabas también a mí, el guerrero que antaño te salvó de en medio del incendio en la casa de laca (lākṣā)?

Verse 24

वृक्षेणाहत्य मद्रेशो नदीं शुष्कां प्रसारितः । राजराजस्तथा येन जरासंधो निपातितः

Con un árbol como arma, el señor de Madra fue derribado; un río seco fue hecho correr de nuevo; y asimismo Jarāsandha—rey de reyes—fue abatido por él.

Verse 25

पूर्वा दिङ्निर्जिता येन येन पूर्वं बको हतः । हिडम्बश्च महावीरः किर्मीरश्चाधुना वने

Por quien fue conquistado el oriente; por quien antaño fue muerto Baka; y en el bosque, el gran héroe Hiḍamba y ahora también Kirmīra—

Verse 26

कालेकाले च रक्षामि त्वामेवाहं सदानुगः । न तां पश्यामि रक्षंतीं नत्वा यां स्तौषि भारत

En todo tiempo yo te protejo—yo, que siempre te sigo a tu lado. Y sin embargo no la veo protegiéndote, aunque te inclines ante ella y la alabes, oh Bhārata.

Verse 27

अथ क्षुधाबलं ज्ञात्वा मामौदरिकसत्तमम् । क्रूरं साहसिकं चैव न स्तौषि क्षमिणां वरः

O bien, sabiendo que mi fuerza es movida por el hambre—yo, el primero entre los voraces—teniéndome por cruel y temerario, aun así no me alabas, oh el mejor de los pacientes.

Verse 28

ततः सुसंयतो भूत्वा प्रणवं समुदीरयन् । कथं न यासि मार्गे त्वं वृथालापो हि दोषभाक्

Por ello, conteniéndote bien y pronunciando el Praṇava (Oṃ), ¿por qué no avanzas por el sendero recto? Pues la charla vana, en verdad, carga con culpa.

Verse 29

प्रेताः पिशाचा रक्षांसि वृथालापरतं नरम् । आविशंति तदाविष्टो वक्ताबद्धं पुनः पुनः

Los pretas, los piśācas y los rākṣasas entran en el hombre entregado a la charla vana y sin sentido; poseído por ellos, una y otra vez habla incoherencias, sin freno.

Verse 30

वृथालापी यदश्नाति यत्करोति शुभं क्वचित् । प्रेतादितृप्तये सर्वमिति शास्त्रविनिश्चयः

Cuanto come el charlatán de palabras vanas, y cualquier bien que haga de cuando en cuando—la Escritura determina que todo ello va sólo a la satisfacción de los pretas y de los semejantes.

Verse 31

नायं तस्यास्ति वै लोकः कुत एव परो भवेत् । तस्माद्विजानता यत्नात्त्याज्यमेव वृथा वचः

Para tal persona no hay bienestar ni siquiera en este mundo—¿cómo habría entonces un mundo superior? Por eso, quien comprende debe esforzarse y abandonar por completo la palabra inútil.

Verse 32

एवं संस्मारितोऽपि त्वं यदि भूयः प्रवर्तसे । भूताविष्टश्चिकित्स्यो नो विविधैरौषधैर्भवान्

Aun después de ser amonestado así, si persistes de nuevo, entonces habrás de ser tratado por nosotros como quien está poseído por espíritus, con diversos remedios.

Verse 33

सूत उवाच । इति प्रवर्णितां श्रुत्वा भीमसेनेन भारतीम् । पटीमिव प्रविततां विहस्याह युधिष्ठिरः

Dijo Sūta: Al oír las palabras expuestas por Bhīmasena, extendidas como un paño, Yudhiṣṭhira habló sonriendo.

Verse 34

नूनं त्वमल्पविज्ञानो वेदाधीतास्त्वया वृथा । मातरं सर्वभूतानामंबिकां यन्न मन्यसे

Sin duda tu entendimiento es escaso; en vano has estudiado los Vedas, pues no reconoces a Ambikā, la Madre de todos los seres.

Verse 35

स्त्रीपक्ष इति मत्वा तामवजानासि भोः कथम् । स्त्री सती न प्रणम्या किं त्वया कुन्ती वृकोदर

Pensando: «Ella está del lado de las mujeres», ¿cómo puedes despreciarla? ¿Acaso una mujer virtuosa no merece tu reverencia—oh Vṛkodara—y qué decir entonces de Kuntī?

Verse 36

यदि न स्यान्महामाया ब्रह्मविष्णुशिवार्चिता । तव देहोद्भवः पार्थ कथं स्यात्तत्त्वतो वद

Si Mahāmāyā—adorada por Brahmā, Viṣṇu y Śiva—no existiera, oh Pārtha, ¿cómo podría ser posible tu propio nacimiento corporal? Di la verdad de ello.

Verse 37

ईश्वरः परमात्मा तां त्यक्तुं शक्तः कथं न हि । पुनर्भेजे यतो देवीं तेन मन्ये महोर्जिताम्

¿Cómo podría el Señor, el Ser Supremo, ser incapaz de abandonarla? Y sin embargo, puesto que de nuevo eligió a la Diosa, por eso la considero supremamente poderosa.

Verse 38

वासुदेवोऽपि नित्यं तां स्तौति शक्तिं परात्पराम् । अहं यदि चिकित्स्यः स्यां चिकित्स्यः सोऽपि किं भवान्

Aun Vāsudeva la alaba sin cesar: la Śakti más allá de lo supremo. Si a mí se me ha de “tratar” como a un enfermo, ¿habría que “tratar” también a él? ¿Y tú entonces?

Verse 39

नैवं भूयः प्रवक्तव्यं मौर्ख्यात्प्रति महेश्वरीम् । भूमौ निपत्य शरणं याहि चेत्सुखमिच्छसि

No vuelvas a hablar así—por necedad—contra Maheśvarī. Si deseas bienestar, cae al suelo con humildad y busca refugio en Ella.

Verse 40

भीम उवाच । सर्वोपायैर्बोधयंति चाटा हस्तगतं नरम् । इदमेवौषधं तत्र तैः सार्धं जल्पनं न हि

Dijo Bhīma: Los aduladores, por todos los medios, intentan “aconsejar” al hombre que ya tienen en su mano. En tal caso, éste es el único remedio: no entablar conversación con ellos.

Verse 41

मुण्डे मुण्डे मतिर्भिन्ना सत्यमेतन्नृप स्फुटम् । स्वाभीष्टं कुरुते सर्वः कुर्मोऽभीष्टं वयं तथा

Cada cabeza tiene un parecer distinto; esto es verdad manifiesta, oh Rey. Cada cual hace lo que le place; así también nosotros haremos lo que deseamos.

Verse 42

नागायुतसमप्राणो वायुपुत्रो वृकोदरः । न स्त्रियं शरणं गच्छेद्वाङ्मात्रेण कथंचन

Vṛkodara—hijo de Vāyu, cuyo vigor iguala al de diez mil elefantes—no debe jamás, ni siquiera de palabra, buscar refugio en una mujer.

Verse 43

इत्युक्त्वा वचनं भीमो ह्यनुवव्राज तं नृपम् । राजापि सानुगो यातो न साध्विति मुहुर्ब्रुवन्

Dicho esto, Bhīma siguió a aquel rey. El rey también avanzó con sus acompañantes, repitiendo una y otra vez: «Esto no es correcto».

Verse 44

ततः क्षणेन विकलस्त्वितश्चेतश्च प्रस्खलत् । उवाच वचनं भीमः सुसंभ्रांतो नृपं प्रति

Entonces, en un instante, se turbó y su mente comenzó a vacilar. Muy alarmado, Bhīma habló al rey.

Verse 45

धर्मराज महाबुद्धे पश्य मां नृपसत्तम । चक्षुर्भ्यां नैव पश्यामि वैकल्यं किमिदं मम

¡Oh Dharmarāja, de gran entendimiento, oh el mejor de los reyes—mírame! No puedo ver en absoluto con mis ojos. ¿Qué aflicción es ésta que ha caído sobre mí?

Verse 46

राजोवाच । भीमभीम ध्रुवं देवी कुपिता ते महेश्वरी । तेन नष्टे चक्षुषी ते महासाहसवल्लभ

Dijo el rey: Oh Bhīma, temible Bhīma, ciertamente la Diosa Maheśvarī está airada contigo. Por eso tus dos ojos han sido destruidos, oh amante de la gran osadía.

Verse 47

तत्सांप्रतमभिप्रैहि शरणं परमेश्वरीम् । पुनः प्रसन्ना ते दद्यात्कदाचिन्नयने पुनः

Por tanto, ve ahora mismo y toma refugio en Parameśvarī. Si Ella vuelve a complacerse, quizá algún día te conceda de nuevo tus ojos.

Verse 48

भीम उवाच । अहमप्यंग जानामि समो देव्या न कश्चन । प्रभावप्रत्ययार्थं हि सदा निन्दामि तां पुनः

Bhīma dijo: Amigo, yo también sé que nadie es igual a la Diosa. Sin embargo, sólo para poner a prueba y demostrar su poder, la injurio una y otra vez.

Verse 49

तस्मात्प्रभावं दृष्ट्वैवं निपत्य वसुधातले । मनोवाग्बुद्धिभिर्नत्वा शरणं स्तौमि मातरम्

Por eso, al contemplar así su inmenso poder, caigo postrado en el suelo; inclinándome con mente, palabra e inteligencia, tomo refugio y alabo a la Madre Divina.

Verse 50

सूत उवाच । इत्युक्त्वा भ्रातरं ज्येष्ठं साष्टांगं प्रणिपत्य च । गत्वैव देव्याः शरणं भीमस्तुष्टाव मातरम्

Sūta dijo: Dicho esto, Bhīma se postró por completo ante su hermano mayor; luego, yendo de inmediato a refugiarse en la Diosa, alabó a la Madre.

Verse 51

भीम उवाच । सर्वभूतांबिके देवि ब्रह्मांडशतपूरके । बालिशं बालकं स्वीयं त्राहित्राहि नमोऽस्तु ते

Bhīma dijo: Oh Diosa Ambikā, Madre de todos los seres, Tú que colmas cientos de universos: protégeme, protégeme, a este hijo tuyo, torpe e infantil; reverencia a Ti.

Verse 52

त्वं ब्राह्मी ब्रह्मणः शक्तिर्वैष्णवी त्वं च शांभवी । त्रिमूर्तिः शक्तिरूपा त्वं रक्षरक्ष नमोऽस्तु ते

Tú eres Brāhmī, el poder de Brahmā; eres Vaiṣṇavī y también Śāmbhavī. Eres la Śakti misma en forma de la Trimūrti: protege, protege; salutaciones a Ti.

Verse 53

त्वमैन्द्री च त्वमाग्नेयी त्वं याम्या त्वं च नैरृती । त्वं वारुणी त्वं वायव्या त्वं कौबेरी नमोऽस्तु ते

Tú eres Aindrī; tú eres Āgneyī; tú eres Yāmyā y Nairṛtī. Tú eres Vāruṇī; tú eres Vāyavyā; tú eres Kauberī: salutaciones a Ti.

Verse 54

ऐशानि देवि वाराहि नारसिंहि जयप्रदे । कौमारि कुलकल्याणि कृपेश्वरि नमोऽस्तु ते

Oh Diosa Aiśānī, Vārāhī, Nārasiṃhī, dadora de victoria; oh Kaumārī, bienhechora del linaje, soberana de la compasión: salutaciones a Ti.

Verse 55

त्वं सूर्ये त्वं तथा सोमे त्वं भौमे त्वं बुधे गुरौ । त्वं शुक्रे त्वं स्थिता राहौ त्वं केतुषु नमोऽस्तु ते

Oh Diosa, tú estás en el Sol y asimismo en la Luna. Estás en Marte, en Mercurio, en Júpiter; estás en Venus; moras en Rāhu y en las potencias de Ketu—salutaciones a ti.

Verse 56

वससि ध्रुवचक्रे त्वं मुनिचक्रे च ते स्थितिः । भचक्रेषु खचक्रेषु भूचक्रे च नमोऽस्तु ते

Tú moras en el círculo de Dhruva (la estrella polar), y tu presencia está también en el círculo de los sabios. En las ruedas estelares, en las esferas celestes y en el círculo de la tierra—salutaciones a ti.

Verse 57

सप्तद्वीपेषु त्वं देवि समुद्रेषु च सप्तसु । सप्तस्वपि च पातालेष्ववसंस्थे नमोऽस्तु ते

Oh Diosa, estás presente en los siete continentes y en los siete océanos; y moras también en los siete Pātālas (mundos subterráneos)—salutaciones a ti.

Verse 58

त्वं देवि चावतारेषु विष्णोः साहाय्यकारिणी । विष्णुनाभ्यर्थ्यसे तस्मात्त्राहि मातर्नमोऽस्तु ते

Oh Diosa, en las encarnaciones de Viṣṇu tú eres quien presta auxilio. Por eso incluso Viṣṇu mismo te suplica—protégeme, oh Madre; salutaciones a ti.

Verse 59

चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रे फलदे चत्वरप्रिये । चराचरस्तुते देवि चरणौ प्रणमामि ते

Oh Diosa de cuatro brazos y cuatro rostros, dadora de frutos, amada de los sagrados cruces de caminos. Oh Devī alabada por todo lo móvil e inmóvil—me postro a tus pies.

Verse 60

महाघोरे कालरात्रि घंटालि विकटोज्वले । सततं सप्तमीपूज्ये नेत्रदे शरणं भव

Oh Terribilísima, oh Kālarātri, oh la de guirnalda de campanas, oh fulgor que arde con fiereza—oh tú, siempre venerada en el día de Saptamī, dadora de ojos: sé mi refugio.

Verse 61

मेरुवासिनि पिंगाक्षि नेत्रत्राणैककारिणि । हुंहुंकारध्वस्तदैत्ये शरण्ये शरणं भव

Oh Moradora del Meru, oh de ojos dorados, oh tú cuya única obra es proteger los ojos—oh destructora de asuras quebrantados por tu clamor «huṃ huṃ»; oh Refugio de todos, sé mi refugio.

Verse 62

महानादे महावीर्ये महा मोहविनाशिनि । महाबन्धापहे देवि देहि नेत्रत्रयं मम

Oh de Gran Clamor, oh de gran poder, oh destructora de la inmensa ilusión; oh Devi que disipas los grandes lazos: concédeme el triple ojo (la visión verdadera).

Verse 63

सर्वमंगलमंगल्या यदि त्वं सत्यतोंबिके । ततो मे मंगलं देहि नेत्रदानान्नमोस्तु ते

Oh Supremamente Auspiciosa, auspicio de todo auspicio—si en verdad eres la Madre, oh Ambikā, entonces concédeme buen augurio; reverencia a ti por el don de los ojos.

Verse 64

यदि सर्वकृपालुभ्यः सत्यतस्त्वं कृपावती । ततः कृपां कुरु मयि देहि नेत्रे नमोऽस्तु ते

Si en verdad eres compasiva con todos los afligidos—si de cierto estás colmada de misericordia—entonces ten piedad de mí: concédeme ojos. Saludos reverentes a ti.

Verse 65

पापोयमिति यद्देवि प्रकुप्यसि वृथैव तत् । त्वं मां मोहयसि त्वेवं न ते तत्किं नमोऽस्तु ते

Oh Devi, si te irritas pensando: «Este es pecador», esa ira es en vano. Obrando así sólo me confundes; no es ésa tu verdadera naturaleza. Saludos reverentes a ti.

Verse 66

स्वयमुत्पाद्य यो रेणुं वेष्टितस्तेन कुप्यति । तथा कुप्यसि मे मातरनाथस्यास्य दर्शय

Quien levanta el polvo por sí mismo y, al quedar cubierto por él, se enfurece: así es la ira que me muestras, oh Madre. Concédeme la visión de este mi Señor.

Verse 67

इति स्तुता पांडवेन देवी कृष्णच्छविच्छविः । रामा रामाभिवदना प्रत्यक्षा समजायत

Así alabada por el Pāṇḍava, la Diosa—de tez oscura y fulgor radiante—se manifestó ante él. Hermosa como Lakṣmī, con un rostro que aun Rāmā, la Belleza, saludaría con reverencia.

Verse 68

विद्युत्कोटिसमाभास मुकुटेनातिशोभिता । सूर्यबिंबप्रभाभ्यां च कुण्डलाभ्यां विभूषिता

Resplandecía en extremo, adornada con una corona fulgurante como diez millones de relámpagos, y engalanada con un par de pendientes que brillaban con el esplendor del disco solar.

Verse 69

प्रवाहेनेव हारेण सुरनद्या विराजिता । कल्पद्रुमप्रसूनैश्च पूर्णावतंसमंडिता

Brillaba como el río celestial, como si llevara un collar que fluía; y estaba magníficamente engalanada con una guirnalda completa de flores del Kalpadruma, el árbol que concede los deseos.

Verse 70

दन्तेन्दुकांतिविध्वस्तभक्तमोहमहाभया । खड्गचर्मशूलपात्रचतुर्भुजविराजिता

Por el fulgor lunar de sus dientes se disipó el gran temor nacido del extravío de los devotos. Ella resplandecía con cuatro brazos, portando espada, piel, tridente y cuenco de limosna.

Verse 71

वाससा तडिदाभेन मेघलेखेव वेष्टिता । मालया सुममालिन्या भ्राजिता सालिमालया

Vestida con ropajes brillantes como el relámpago, estaba envuelta como una franja de nube. Y resplandecía con guirnaldas, hermosas de flores, fulgiendo con su radiante corona floral.

Verse 72

सतां शरणदाभ्यां च पद्भ्यां नूपुरराजिता । जयेति पुष्पवर्षैश्च शक्राद्यैरभिपूजिता

Con sus pies—dadores de refugio a los justos—adornados con tobilleras refulgentes, fue venerada por Indra y los demás dioses, que clamaron «¡Victoria!» y la colmaron con lluvia de flores.

Verse 73

गणैर्देवीभिराकीर्णा शतपद्मैर्महामलैः । तां तादृशीं व्योम्नि दृष्ट्वा मातरं व्योमवाहिनीम्

Rodeada por huestes de diosas y por grandes lotos inmaculados, al ver en el firmamento a aquella Madre—tal como era—que se desplazaba por el cielo,

Verse 74

भूमौ निपत्य राजेंद्रो नमोनम इति स्थितः । भीमोपि मातरं दृष्ट्वा यथा बालोऽभिधावति

El rey cayó al suelo y permaneció allí repitiendo: «¡Homenaje, homenaje!». Y Bhīma también—al ver a la Madre—corrió hacia ella como un niño.

Verse 76

प्रणिपत्य नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं मुहुर्जगौ । प्रसीद देवि पद्माक्षि पुनर्मातः प्रसीद मे

Postrado en reverencia, clamó una y otra vez: «¡Homenaje a Ti, homenaje a Ti!» «Sé propicia, oh Diosa de ojos de loto; de nuevo, oh Madre, sé propicia conmigo».

Verse 77

पुनः प्रसीद पापस्य क्षमाथीले प्रसीद मे

Sé propicia de nuevo a este pecador; oh tesoro del perdón, sé propicia conmigo.

Verse 78

एवं स्तुता भगवती स्वयमुत्थाय पार्थिवम् । भीमं चोत्संगमारोप्य कृपयेदं वचोऽब्रवीत्

Así alabada, la Bienaventurada Diosa se incorporó por sí misma, alzó al rey y, poniendo a Bhīma en su regazo, pronunció con compasión estas palabras.

Verse 79

तथा सम्मुखमाधावज्जय मातरिति ब्रुवन् । दर्शनेनैव देव्याश्च शुभनेत्रत्रयस्तदा

Así corrió derecho hacia ella, clamando: «¡Victoria, oh Madre!» Y en ese mismo instante, por el solo darśana de la Diosa, se manifestó su auspicioso tercer ojo, la tríada de ojos.

Verse 80

नाहं कोपं यत्र तत्र दर्शयामि वृकोदर । त्वं तु प्रमाणपुरुषस्त्वत्तः क्रोधमदर्शयम्

Oh Vṛkodara (Bhīma), no muestro la ira en cualquier lugar y sin discernimiento. Pero tú eres un hombre que sirve de norma; por ti he revelado esta cólera como medida y ejemplo.

Verse 81

नैतत्प्रियं च कृष्णस्य भ्रातुर्मे क्रोधमाचरम् । भवन्तो वासुदेवस्य यत्र प्राणा बहिश्चराः

Esta manifestación de ira no es grata a mi hermano Kṛṣṇa. Sin embargo, he asumido el enojo, pues todos vosotros sois, por así decirlo, el aliento vital de Vāsudeva, moviéndose afuera como sus vivas prolongaciones.

Verse 83

त्वं च निन्दसि मां नित्यं तच्च जाने वृकोदर । मत्प्रभावपरिज्ञानहेतवे कीदृशस्त्विति

Y tú me reprochas sin cesar; eso también lo sé, oh Vṛkodara. Es para que reconozcas mi poder: «¿Qué clase de ser es ella?»

Verse 84

तदेवं नैव भूयस्ते प्रकर्तव्यं कथंचन । अक्षिक्षेपो हि पूज्यानामावहत्यधिकं रुजम्

Por tanto, no lo hagas jamás de nuevo, de ninguna manera. Pues menospreciar a quienes son dignos de veneración acarrea gran dolor y daño.

Verse 85

तदिदानीं सर्वमेवं क्षन्तव्यं च परस्परम् । यच्च ब्रवीमि त्वां वीर तन्निशामय भारत

Así pues, que ahora todo esto sea perdonado, unos a otros. Y, oh héroe—oh Bhārata—escucha atentamente lo que te digo.

Verse 86

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिराविर्भवेद्धरिः । तदातदावतीर्याहं विष्णोरस्य सहायिनी

Siempre que el dharma decae y Hari (Viṣṇu) se manifiesta, en ese mismo tiempo yo también desciendo, haciéndome ayuda y compañera de ese Viṣṇu.

Verse 87

इदानीं च हरिर्जातो वसुदेवसुतो भुवि । अहं च गोपनन्दस्य एकानंशाभिधा सुता

Ahora Hari ha nacido en la tierra como hijo de Vasudeva. Y yo también he nacido como hija de Gopananda, conocida con el nombre de Ekānaṃśā.

Verse 88

तद्यथा भगवान्कृष्णो मम भ्राताभिपूजितः । भवन्तोऽपि तथा मह्यं भ्रातरः पांडवा सदा

Así como mi hermano, el Bienaventurado Señor Kṛṣṇa, es honrado y adorado, así también vosotros, oh Pāṇḍavas, sed siempre mis hermanos, dignos de mi estima y de mi amparo.

Verse 89

ये भीमभगिनीत्येवं मां स्तोष्यंति नरोत्तमाः । आबाधा नाशयिष्यामि तेषां हर्षसमन्विता

A los mejores de los hombres que me alaben así, llamándome “la hermana de Bhīma”, yo, llena de gozo, les destruiré las aflicciones y los obstáculos.

Verse 90

त्वं च भ्रातुर्जयं वीर प्रदास्यसि महारणे । भुजयोस्ते वसिष्यामि धार्तराष्ट्रनिपातने

Y tú, oh héroe, asegurarás la victoria para tus hermanos en la gran batalla. En la caída de los Dhārtarāṣṭras, yo morar é sobre tus brazos, fortaleciendo tu poder.

Verse 91

कृत्वा राज्यं च वर्षाणि षट्त्रिंशत्तदनन्तरम् । महाप्रस्थानधर्मेण पृथिवीं परिचरिष्यथ

Después de haber gobernado el reino durante treinta y seis años, luego, siguiendo el dharma de la Gran Partida (mahāprasthāna), vagaréis por la tierra en peregrinación y renuncia.

Verse 92

अस्मिन्नेव ततो देशे लोहोनाम महासुरः । भवतां न्यस्तशस्त्राणां वधार्थं प्रक्रमिष्यति

Entonces, en esta misma región, un gran asura llamado Loha se pondrá en marcha para destruiros, cuando hayáis depuesto vuestras armas.

Verse 93

ततस्तं सर्वभूतानामवध्यं भवतां कृते । अन्धं कृत्वा पातयिष्ये ततो यूयं प्रयास्यथ

Luego, por vuestro bien, abatiré a aquel—invulnerable para todos los seres—cegándolo; y después vosotros proseguiréis vuestro camino.

Verse 94

निस्तीर्य च हिमं सर्वं निमग्नाः बालुकार्णवे । स्वर्गं यास्यति राजैकः सशरीरो गमिष्यति

Tras cruzar toda la extensión nevada y luego hundirse en el océano de arenas, el rey, él solo, irá al cielo: partirá con su propio cuerpo.

Verse 95

अन्धो यत्र कृतो लोहो लोहाणाभिधया पुरम् । भविष्यति च तत्रैव स्थास्येऽहं कलया सदा

Donde Loha fue cegado, surgirá una ciudad llamada Lohāṇā; y allí mismo yo permaneceré siempre, presente por una porción de mi poder.

Verse 96

ततः कलियुगे प्राप्ते केलो नाम भविष्यति । मम भक्तस्तस्य नाम्ना भाव्या केलेश्वरीत्यहम्

Luego, cuando llegue la era de Kali, habrá uno llamado Kelo, devoto mío; y por su nombre yo seré conocida como Keleśvarī.

Verse 97

वैलाकश्चापरो भक्तो भविष्यति ममोत्तमः । तस्याराधनतः ख्यातिं प्रयास्यामि कलौ युगे

Y surgirá otro devoto, Vailāka, excelso entre Mis bhaktas; por su adoración alcanzaré renombre en la era de Kali.

Verse 98

लोहाणासंस्थितां चैव येर्चयिष्यंति मां जनाः । श्रद्धया सितसप्तम्यां तैश्च सर्वत्र पूजिता

Y quienes, con fe, me adoren como morando en Lohāṇā en la Śukla Saptamī (el séptimo día de la quincena luminosa), por ellos seré venerado en todas partes.

Verse 99

अंधानां च प्रदास्यामि भावीनि नयनान्यहम् । तस्मिन्दिने तर्पिताहं भक्तिभावेन पांडव

Y concederé ojos a los ciegos. En ese día quedo complacido por el espíritu de bhakti, oh Pāṇḍava.

Verse 100

पादांगुष्ठेन च भवांस्तत्र कुंडं विधास्यति । सर्वतीर्थस्नान तुल्यं तत्र स्नानं च तद्दिने

Y con el dedo gordo de tu pie formarás allí un kuṇḍa, un estanque sagrado. Bañarse allí en ese día equivale a bañarse en todos los tīrthas santos.

Verse 101

मत्स्यानां नेत्रनेत्रस्थतेजस्तन्मात्रमुत्तमम् । उद्धृत्य योजयिष्यामि प्रत्यक्षं तद्भविष्यति

Extrayendo la suprema y sutil esencia de fulgor que mora en los ojos de los peces, la colocaré en su sitio; entonces se hará manifiesta a la percepción directa.

Verse 102

एवं मम महास्थानं कलौ ख्यातं भविष्यति

Así, mi gran sede sagrada llegará a ser renombrada en la era de Kali.

Verse 103

लोहाणाख्यं महाबाहो नाम केलेश्वरीति च । दुर्गमाख्यं ततो हत्वा अस्मिन्क्षेत्रे च भारत

Oh, de poderosos brazos—oh, Bhārata—habiendo dado muerte al enemigo llamado Durgama, y también al llamado Lohāṇa, conocido como Keleśvarī, en este mismo kṣetra sagrado…

Verse 104

दुर्गा नाम भविष्यामि महीसागरपूर्वतः । धर्मारण्ये वसिष्यामि भवतां त्राणकारणात्

Seré conocida como Durgā, al oriente de Mahīsāgara; y moraré en Dharmāraṇya precisamente para otorgaros protección.

Verse 105

धर्मारण्ये स्थितां चैव येऽर्चयिष्यंति मानवाः । आश्विने मासि चैत्रे वा नवम्यां शुक्लपक्षके ऽ

Quienes me adoren como moradora en Dharmāraṇya—ya sea en el mes de Āśvina o en el de Caitra—en el noveno día de la quincena luminosa…

Verse 106

स्नात्वा महीसागरे च तेषां दास्यामि वांछितम् । विधिना येऽर्चयिष्यंति मां च श्रद्धास मन्विताः

Tras bañarse en Mahīsāgara, les concederé lo que anhelen: a quienes me adoren conforme al rito y colmados de fe.

Verse 107

पुत्रपौत्रान्प्रदास्यामि स्वर्गं मोक्षं न संशयः । प्रवेशे च कलेः काले भवतां वंशसंभवः । वत्सराजः पांडवानां तोषयिष्यति यत्नतः

Os concederé hijos y nietos—y también el cielo y la liberación, sin duda. Y cuando llegue el tiempo de la entrada del Kali, uno nacido en vuestro linaje, el rey Vatsarāja, se esforzará en honrar y complacer a los Pāṇḍavas.

Verse 108

यस्य नाम्ना ततः ख्याता भविष्यामि कलौ युगे । वत्सेश्वरीति वत्सस्य राज्ञः सर्वार्थदायिनी

Después, en la era de Kali, seré célebre por su nombre como «Vatseśvarī», la que concede a Rey Vatsa todos los fines y deseos.

Verse 109

मत्प्रसादात्स राजा वै भवनोत्तापकारिणीम् । अट्टालयांनाम तदा राक्षसीं निहनिष्यति

Por mi gracia, ese rey en verdad dará muerte a la rākṣasī llamada Aṭṭālayā, que inflige ardiente aflicción sobre las moradas.

Verse 110

तस्याश्चापि वधस्थानमट्टालजमिति स्थितम् । भविष्यति पुरं तत्र मां च संस्थापयिष्यति

Y el lugar de su muerte quedará establecido con el nombre de «Aṭṭālaja». Allí surgirá una ciudad, y él también me instalará en una morada consagrada.

Verse 111

अट्टालयाजग्रामे मामर्चयिष्यंति ये जनाः । वत्सेश्वरीं सिताष्टम्यामाश्विने तैः सदार्चिता

Quienes me adoren en la aldea llamada Aṭṭālāyāja—en la luminosa octava (Śuklāṣṭamī) del mes de Āśvina—adoran a la Diosa Vatseśvarī; por ellos soy venerada siempre.

Verse 112

वत्सेश्वरीं च ये देवीं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सर्वफलावाप्तिर्भविष्यति न संशयः

Quienes veneren con devoción a la Diosa Vatsēśvarī, sin duda alguna, alcanzarán todos los frutos deseados, los frutos del dharma.

Verse 113

इत्थमट्टालये वासो लोहाणे च भविष्यति । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे महीसागरसंनिधौ

Así, mi morada estará en Aṭṭālaya y también en Lohāṇa, dentro de Dharmāraṇya, ese gran territorio sagrado, junto al océano.

Verse 114

मम लोकहितार्थाय लोहस्य च निशम्यताम् । अधीकृतो मया लोहो बह्वीस्तप्तां तपः समाः

Escuchad también, por el bien de los mundos, el relato acerca de Loha: a Loha lo designé yo, después de que soportara muchos años de austeridad (tapas).

Verse 115

वृत्रासुर इवाजेयो लोकानुत्सादयिष्यति । तं च विश्वपतिर्धीमानवतीर्य बुधो हरिः

Inconquistable como Vṛtrāsura, hostigará y devastará los mundos; pero Hari, el Sabio, Señor del universo, descenderá (como avatāra) para enfrentarlo.

Verse 116

यत्र हंता तत्र ग्रामं लोहाटीति भविष्यति । गयोनाम महादैत्यो भवतां विघ्नकृत्तदा

Allí donde esté el matador de ese enemigo, la aldea será conocida como “Lohāṭī”. Entonces, un gran demonio llamado Gaya se convertirá en causante de obstáculos para vosotros.

Verse 117

प्रस्थाने लोहवद्भावी करिष्ये तं नपुंसकम् । गयत्राडेति मां तत्र पूजयिष्यंति मानवाः

Al partir, volviéndome como Loha, lo dejaré sin virilidad; y allí los hombres me adorarán con el nombre de «Gayatrāḍa».

Verse 118

ग्रामं चापि गयत्राडं तत्र ख्यातं भविष्यति । गयत्राडे गयत्राडां येऽर्चयिष्यंति मानवाः

Y también aquella aldea se hará célebre allí con el nombre de «Gayatrāḍa». En Gayatrāḍa, quienes veneren a la diosa Gayatrāḍā…

Verse 119

माघाष्टम्यां न शिष्यंति तस्य सर्वेऽप्युपद्रवाः । ये च मां कोपयिष्यंति पांडवाराधितां सदा

En el octavo día de Māgha (Māghāṣṭamī), no quedará ninguno de sus males ni aflicciones. Pero quienes me irriten—a mí, siempre adorada por los Pāṇḍava—

Verse 120

तेषां पुंस्त्वं हरिष्यामि महारौद्राधितिष्ठति । परिवारश्च मे चात्र षण्ढः सर्वो भविष्यति

Les arrebataré la virilidad, pues permanezco en la gran furia (Mahāraudra). Y aquí, todo mi séquito también se volverá semejante a eunucos.

Verse 121

तस्मिन्कलियुगे घोरे रौद्रे रुद्रेऽतिनिर्घृणे । एवं तृतीयं तन्मह्यं स्थानमत्र भविष्यति

En aquella terrible era de Kali—feroz, violenta y del todo sin compasión—así, aquí surgirá mi tercer sagrado santuario, célebre por su grandeza.

Verse 122

भवत्सु च स्वर्गतेषु गयोऽपि सुमहत्तपः । तप्त्वा प्राप्य पुनः पुंस्त्वं लोकान्संपीडयिष्यति

Y cuando vosotros hayáis partido al cielo, Gaya también—tras practicar una austeridad inmensamente grande—recobrará de nuevo la condición de varón, y entonces oprimirá a los mundos.

Verse 123

गयातीर्थं गतं तं च गयाध्वंसनकाम्यया । बुध एव जगत्स्वामी तत्र तं सूदयिष्यति

Y cuando él vaya al Gayā-tīrtha, deseando la destrucción de Gayā (su enemigo), Budha mismo—Señor del universo—lo matará allí.

Verse 124

इत्थं श्रीमान्पीतवासा अवतीर्य बुधः प्रभुः । बहूनि कृत्वा कर्माणि स्वस्थानं प्रतिपत्स्यते

Así, el glorioso Señor Budha, vestido con ropas amarillas, descenderá; y tras realizar muchas obras, regresará a su propia morada.

Verse 125

इति संक्षेपतः प्रोक्तं भविष्यं पांडवा मया । भवतां चित्तनिर्वृत्यै श्रूयतां भूय एव च

Así, oh Pāṇḍavas, os he hablado brevemente de lo que está por venir. Para la paz y el contento de vuestros corazones, escuchad de nuevo aún más.

Verse 126

इदं तीर्थवरं मह्यं संसेव्यं सर्वदा प्रियम् । कृतं यदत्रागमनं तेन प्रीतिः परा मम

Este excelente tīrtha me es querido y debe ser frecuentado siempre. Puesto que habéis venido aquí, me colma una dicha suprema.

Verse 127

भीमस्य चापि पौत्रेण दृढं संतोषिताऽस्मि च । देव्यः सर्वाश्च मद्रूपं नैतज्ज्ञेयम तोऽन्यथा

También por el nieto de Bhīma he quedado firmemente complacida. Todas las Diosas son de mi misma forma: así debe entenderse, y no de otro modo.

Verse 128

व्रजध्वं चापि तीर्थानि यानि वो न कृतानि च । आबाधास्वस्मि सर्वासु स्मरणीया स्वसेव च

Id también a los tīrtha que aún no habéis visitado. En toda aflicción estoy presente: recordadme y permaneced firmes en vuestro propio servicio al dharma.

Verse 129

आपृच्छे चापि वः सर्वान्यूयं कृष्णसमा मम

Y ahora me despido de todos vosotros; para mí, sois iguales al mismo Kṛṣṇa.

Verse 130

सूत उवाच । इति देव्या वचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । पुनःपुनः प्रणम्यैनां नापश्यन्दीपवद्गताम्

Dijo Sūta: Al oír estas palabras de la Diosa, sus ojos se abrieron de asombro. Postrándose ante ella una y otra vez, ya no la vieron: se había ido como la llama de una lámpara que se desvanece de la vista.

Verse 131

ततस्ते बर्बरीकं च संस्थाप्यात्रैव निष्ठितम् । आगच्छ योगे चोक्त्वेदं चक्रुस्तीर्थानि मुख्यशः

Entonces establecieron allí mismo a Barbarīka y permanecieron en aquel lugar. Tras instruirle que regresara en el tiempo señalado, dispusieron y consagraron los principales tīrtha en el debido orden.