Shloka 44

द्वात्रिंशस्सर्गः

Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity

Devanagari script

स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसोमहद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम्।नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिराद्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः।।।।

Transliteration

sa cāpi rāmaḥ pratipūrṇa-mānaso mahad dhanaṃ dharma-balair upārjitam |

niyojayāmāsa suhṛj-jane 'cirād yathārha-sammāna-vacaḥ pracoditaḥ ||

Translation

Y Rāma también, con el corazón plenamente satisfecho, sin demora distribuyó entre sus amigos la gran riqueza que había adquirido por la fuerza del dharma, movido por palabras de justo honor y reconocimiento.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अर्थः ‘also/even’

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine Nominative Singular)

• प्रतिपूर्णमानसः: with a fully satisfied mind
• प्रतिपूर्णमानसः: कर्ता-विशेषण (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: प्रतिपूर्ण + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) रामस्य; समासः कर्मधारयः (‘fully-filled’ + ‘mind’)

• महत्: great/vast
• महत्: कर्म-विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) धनस्य

• धनम्: wealth
• धनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter Accusative Singular)

• धर्मबलैः: by the power of righteousness
• धर्मबलैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: धर्म + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; करण (instrumental); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (‘dharma’s power’)

• उपार्जितम्: earned/acquired
• उपार्जितम्: कर्म-विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: उप-आ-√अर्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त-प्रत्यय); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; धनम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• नियोजयामास: he distributed/allocated
• नियोजयामास: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: नि-√युज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थः ‘appointed/assigned/put to use/distributed’

• सुहृज्जने: among his friends/close people
• सुहृज्जने: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: सुहृद् + जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण (locative); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (‘of friends’ + ‘people’)

• अचिरात्: soon, without delay
• अचिरात्: कालाधिकरण (temporal adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अचिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगवत् निपात/क्रियाविशेषण (adverbial), पञ्चमी-रूपेण ‘-āt’; अर्थः ‘soon/without delay’

• यथार्हसम्मानवचः: words of fitting honor/praise
• यथार्हसम्मानवचः: हेतु/निमित्त (cause; prompting words)
• Type: Noun
• Root: यथा + अर्ह + सम्मान + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः (बहुपद) तत्पुरुष-प्रधानः: ‘yathā-arha’ (अव्ययीभाव-भाव) + ‘sammāna-vacas’ (कर्मधारय/तत्पुरुष); समस्तपदं प्रचोदितः इति विशेषणस्य हेतु-निर्देशः

• प्रचोदितः: prompted/urged
• प्रचोदितः: कर्ता-विशेषण (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√चुद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्

Context

Prompted by the deserving words of acclaim from his friends, Rama distributed with joy and without delay the entire wealth earned by him through dharma.

Characters & Entities

• Rāma
• Friends/well-wishers (suhṛt-jana)
• Wealth (dhana)
• Dharma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Wealth gained righteously should be used righteously: dhārmic earnings find completion in timely, proper distribution to one’s community and dependents.

What is the narrative situation?

The narration describes Rāma distributing the wealth he earned through righteous means, responding to appropriate words of respect from those around him.

Which character virtue is emphasized?

Contentment and generosity—Rāma’s satisfaction is linked with giving, not hoarding.