Adhyaya 63

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते गान्धर्वलक्षणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः // ६२// सूत उवाच कुकुद्मिननस्तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह / त्दृता पुण्यजनैः सर्वा राक्षसैः साकुशस्थली

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda del Bhārgava-carita, se halla el capítulo sexagésimo segundo llamado “Gāndharva-lakṣaṇa”. Dijo Sūta: cuando Kukudmī, hijo de Raivata, partió a aquel mundo, toda la tierra llamada Sākuśasthalī quedó colmada de Puṇyajanas y de Rākṣasas.

Verse 2

तद्वै भ्रातृशतं तस्य धार्मिकस्य महात्मनः / निबध्यमानं नाराचैर्विदिशः प्राद्रवद्भयात्

Los cien hermanos de aquel mahātmā justo, mientras eran atravesados por flechas nārāca, huyeron por miedo hacia Vidiśā.

Verse 3

तेषां तु तद्भयक्रान्तक्षत्रियाणां च विद्रुताम् / अन्ववायस्तु सुमहांस्तत्र तत्र द्विजोत्तमाः

Tras aquellos kṣatriyas, sobrecogidos por el miedo y en fuga, aquí y allá avanzaba también un gran séquito, acompañado por los dvijottamas, los más excelsos brahmanes.

Verse 4

शार्याता इति विख्याता दिक्षु सर्वासु धर्मिकाः / धृष्टस्य धर्ष्टिकं सर्वं रणधृष्टं बभूव ह

Eran célebres con el nombre de Śāryāta, firmes en el dharma en todas las direcciones; y por el arrojo de Dhṛṣṭa, todo el linaje de los Dhārṣṭikas se volvió intrépido en la batalla.

Verse 5

त्रिसाहस्रं तु स गणः क्षत्रियाणां महात्मनाम् / नभगस्य च दायादो नाभादो नाम वीर्यवान्

Aquel contingente de kṣatriyas mahātmās era de tres mil; y el heredero de Nabhaga era el poderoso Nābhāda.

Verse 6

अंबरीषस्तु नाभागिर्विरूपस्तस्य चात्मजः / पृषदश्वो विरूपस्य तस्य पुत्रो रथीतरः

Ambarīṣa fue hijo de Nābhāga; su hijo fue Virūpa. De Virūpa nació Pṛṣadaśva, y de éste nació Rathītara.

Verse 7

एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चाङ्गिरसः स्मृताः / रथीतराणां प्रवराः क्षेत्रोपेता द्विजातयः

Éstos, aunque nacidos de linaje kṣatriya, son recordados de nuevo como Āṅgirasa. Entre los Rathītara son los pravara más eminentes, tenidos por dvijāti por vínculo de kṣetra.

Verse 8

क्षुवतस्तु मनोः पूर्वमिक्ष्वाकुरभिनिःसृतः / तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिमम्

De Kṣuvata, aun antes de Manu, surgió Ikṣvāku. Ikṣvāku tuvo cien hijos, célebres por su abundante generosidad y dádivas.

Verse 9

तेषां श्रेष्ठो विकुक्षिस्तु निमिर्दण्डश्च ते त्रयः / शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चाशतस्तु ते

Entre ellos, Vikukṣi fue el más excelso; Nimi y Daṇḍa—éstos tres fueron los principales. Sus hijos fueron cincuenta, encabezados por Śakuni.

Verse 10

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः / चत्वारिंशत्तथाष्टौ च दक्षिणस्यां तु वै दिशि

Mahīkṣit fue el protector de la región de Uttarāpatha; y en la dirección meridional hubo también cuarenta y ocho guardianes (reyes).

Verse 11

विराटप्रमुखास्ते च दक्षिणापथरक्षिणः / इक्ष्वाकुस्तु विकुक्षिं वै अष्टकायामथा दिशत्

Ellos, con Virāṭa a la cabeza, eran guardianes del Camino del Sur. Entonces Ikṣvāku destinó a Vikukṣi para el śrāddha de Aṣṭakā.

Verse 12

राजोवाच / मांसमानय श्राद्धे त्वं मृगान्हत्वा महाबल / श्राद्धं मम तु कर्त्तव्यमष्टकानां न संशयः

Dijo el rey: “Oh poderoso, trae carne para el śrāddha, dando muerte a los mṛga en la caza. He de realizar el śrāddha de Aṣṭakā; no hay duda.”

Verse 13

स गतो मृगयां चैव वचनात्तस्य धीमतः / मृगान्सहस्रकान्हत्वा परिश्रान्तश्च वीर्यवान्

Por la palabra del sabio, fue a la caza. Tras abatir miles de mṛga, el valeroso quedó exhausto.

Verse 14

भक्षयच्छशकं तत्र विकुक्षिर्मृगयां गतः / आगते हि विकुक्षै तु समांसे महसैनिके

Vikukṣi, ido a la caza, comió allí una liebre (śaśaka). Cuando el gran guerrero Vikukṣi regresó con la carne, entonces…

Verse 15

वसिष्ठं चोदयामास मांस प्रोक्षयतामिति / तथेति चोदितो राज्ञा विधिवत्तदुपस्थितम्

El rey instó a Vasiṣṭha: “Realiza el prokṣaṇa, la aspersión purificadora sobre la carne.” Vasiṣṭha, movido por el mandato real, dijo “así sea” y lo dispuso conforme al rito.

Verse 16

स दृष्ट्वोपहतं मांसं क्रुद्धो राजानमब्रवीत् / अनेनोपहतं मांसं पुत्रेण तव पार्थिव

Al ver la carne maltratada, airado dijo al rey: “Oh soberano de la tierra, esta carne ha sido mancillada por tu hijo.”

Verse 17

शशभक्षाददुष्टं वै नैव मांसं महाद्युते / शशो दुरात्मना पूर्वममना भक्षितो ऽनघ

Oh de gran esplendor, la carne no se vuelve impura por comer liebre; mas, oh sin culpa, antes la liebre fue devorada por el malvado Aman.

Verse 18

तेन मांसमिदं दुष्टं पितॄणां नृपसत्तम / इक्ष्वाकुस्तु ततः क्रुद्धो विकुक्षिमिदमब्रवीत्

Oh excelso entre reyes, por ello esta carne quedó impura para los Pitris. Entonces Ikshvaku, airado, dijo esto a Vikukshi.

Verse 19

पितृकर्मणि निर्दिष्टो मया च मृगयां गतः / शशं भक्षयसे ऽरण्ये निर्घृणः पूर्वमद्य तु

Te envié a cazar para el rito de los Pitris; pero tú, sin compasión, comes liebre en el bosque—antes y también hoy.

Verse 20

तस्मात्परित्यजामि त्वां गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा / एवमिक्ष्वाकुणा त्यक्तो वसिष्ठवचनात्सुतः

Por eso te repudio; vete según tu propio karma. Así, por la palabra de Vasiṣṭha, Ikshvaku abandonó a su hijo.

Verse 21

इक्ष्वाकौसंस्थिते तस्मिञ्छशादः पृथिवीमिमाम् / प्राप्तः परगधर्मात्मा स चायोध्याधिपो ऽभवत्

En la estirpe de Ikṣvāku, en aquel tiempo, Śaśāda obtuvo esta tierra; de alma consagrada al dharma supremo, llegó a ser señor de Ayodhyā.

Verse 22

तदाकरोत्स राज्यं वै वसिष्ठपरिनोदितः / ततस्तेनैनसा पूर्णो राज्यावस्थो महीपतिः

Entonces, impulsado por Vasiṣṭha, ejerció el reino; después, el monarca, aun en el trono, quedó colmado por aquella culpa.

Verse 23

कालेन गतवान्सो ऽथ शकृन्मूत्रतरङ्गितम् / ज्ञात्वैवमेतदाख्यानं ना विधिर्भक्षयेद्बुधः

Con el paso del tiempo, partió y alcanzó un infierno agitado por olas de excremento y orina. Conociendo este relato, el sabio no debe comer carne.

Verse 24

मांसभक्षयितामुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् / एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः

“En el más allá, la carne de aquel a quien yo devoraré, esa misma carne devoro aquí.” Esto es lo que los sabios llaman la verdadera ‘carneidad’ de la carne.

Verse 25

शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् / इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थो जयते पुरा

El heredero de Śaśāda fue el valeroso Kakutstha; en tiempos antiguos, Kakutstha nació de Indra, que había tomado forma de toro.

Verse 26

पूर्वमाडीबके युद्धे ककुत्स्थस्तेन संस्मृतः / अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुश्चानेन स स्मृतः

Antaño, en la guerra de Māḍībaka, por él se recordó a Kakutstha; y por esta misma línea se recuerda también a Pṛthu junto a Kakutstha.

Verse 27

दृषदश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादन्ध्रस्तु वीर्यवान् / अन्ध्रात्तु युवनाश्वस्तु शावस्तस्तस्य चात्मजः

Dṛṣadaśva fue hijo de Pṛthu; de él nació el valeroso Andhra. De Andhra nació Yuvanāśva, y su hijo fue Śāvasta.

Verse 28

जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता / श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः

Nació el rey Śrāvastaka, por quien fue fundada la ciudad de Śrāvastī. El heredero de Śrāvasta fue el muy ilustre Bṛhadaśva.

Verse 29

बृहदश्वसुतश्चापि कुवलाश्व इति श्रुतः / यस्तु धुन्धुवधाद्राजा धुन्धुमारत्वमागतः

El hijo de Bṛhadaśva fue conocido como Kuvalāśva; y por dar muerte a Dhundhu, aquel rey alcanzó el nombre de Dhundhumāra.

Verse 30

ऋषय ऊचुः धुन्धोर्वधं महाप्राज्ञ घोतुमिच्छाम विस्तरात् / यदर्थं कुवलाश्वस्य धुन्धुमारत्वमागतम्

Los ṛṣis dijeron: «Oh sapientísimo, deseamos oír en detalle la muerte de Dhundhu; ¿por qué razón Kuvalāśva alcanzó el nombre de Dhundhumāra?»

Verse 31

सूत उवाच कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः / सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः

Dijo Suta: Kuvalāśva tuvo veintiún mil hijos. Todos eran diestros en las ciencias, poderosos y difíciles de vencer.

Verse 32

बभूवुर्धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः / कुवलाश्वं महावीर्यं शूरमुत्तमधार्मिकम्

Todos eran justos según el Dharma, celebraban yajñas y otorgaban abundantes dádivas. Kuvalāśva era de gran vigor, un héroe y el más excelso en piedad.

Verse 33

बृहदश्वो ह्यभ्यषिञ्चत्तस्मिन्राज्ये नराधिपः / पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश ह

Bṛhadaśva, señor de los hombres, fue ungido en aquel reino. Tras transferir la gloria real a su hijo, el rey entró en el bosque.

Verse 34

बृहदश्वं महाराजं शूरमुत्तमधार्मिकम् / प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्

Cuando el gran rey Bṛhadaśva, héroe y excelso en el Dharma, se disponía a partir, el brahmarṣi Uttaṅka lo detuvo.

Verse 35

उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्त्तुमर्हति / निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव

Uttaṅka dijo: Oh rey, debes cumplir por ahora la tarea de proteger; eres digno de hacerlo. Practicar austeridades sin inquietud no lo logra ni siquiera Indra, oh soberano.

Verse 36

ममाश्रमसमीपेषु मेरोर्हि परितस्तु वै / समुद्रो वालुकापूर्णस्तत्र तिष्ठति भूपते

¡Oh rey! Cerca de mi ashram, alrededor del monte Meru, se halla en verdad un océano colmado de arena.

Verse 37

देवतानामवध्यस्तु महाकायो महाबलः / अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितो महान्

Es invulnerable incluso para los dioses, de cuerpo gigantesco y fuerza inmensa; allí se interna bajo tierra, oculto entre las arenas, el poderoso.

Verse 38

राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर्नाम महासुरः / शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्

Dhundhu, el gran asura, hijo del rákshasa Madhu, yace allí, abrazando una áspera austeridad para la destrucción de los mundos.

Verse 39

संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति / यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना

Al término del año, él exhala su aliento; y cada vez que lo hace, la tierra allí se estremece con sus bosques.

Verse 40

तस्य निश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् / आदित्यपथमावृत्य सप्ताहं भूमिकंपनम्

Por el viento de su aliento se levanta un polvo inmenso; cubre la senda del Sol y durante siete días la tierra tiembla.

Verse 41

सविस्फुलिङ्गं सज्वारं सधूममतिदारुणम् / तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे

Está lleno de chispas, de llamas y de humo, terriblemente feroz; por eso, oh rey, no puedo permanecer allí, en mi propio āśrama.

Verse 42

तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया / तेजस्ते सुमहद्विष्मुस्तेजसाप्याययिष्यति

Oh de grandes brazos, por el bien de los mundos deténlo; tu tejas es inmenso y con ese fulgor someterás al malvado.

Verse 43

लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन्विनिहते सुरे / त्वं हि तस्य वधार्थाय समर्थः पृथिवीपते

Cuando ese deva sea abatido, que hoy los mundos queden en paz; oh señor de la tierra, tú eres capaz de darle muerte.

Verse 44

विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्व यतो ऽनघ / न हि धुन्धुर्महावीर्यस्तेजसाल्पेन शाक्यते

Oh intachable, Viṣṇu me concedió antes un don; Dhundhu, de gran poder, no puede ser vencido con un tejas escaso.

Verse 45

निर्दग्धुं पृथिवीपालैरपि वर्षशतैरपि / वीर्यं हि सुमहत्तस्य देवैरपि दुरासदम्

Ni siquiera los reyes guardianes de la tierra, aun por cientos de años, podrían abrasarlo; su poder es inmenso, inaccesible incluso para los devas.

Verse 46

एवमुक्तस्तु राजर्षिरुत्तङ्केन महात्मना / कुवलाश्वं तु तं प्रादात्तस्मिन् धुन्धुनिवारणे

Así dicho por el gran Uttanka, el rajarṣi le entregó a Kuvalāśva para la tarea sagrada de contener a Dhundhu.

Verse 47

भगवन्न्यस्तशस्भो ऽहमयं तु तनयो मम / भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

Oh Bhagaván, yo he depuesto las armas; mas este hijo mío, oh excelso brahmán, sin duda será Dhundhumāra.

Verse 48

स तमादिश्य तनयं धुन्धुमाग्णमच्युतम् / जगाम स वनायैव तपसे शंसितव्रतः

Tras instruir a su hijo, semejante a Acyuta y destinado a abrasar a Dhundhu, él, de voto alabado, partió al bosque para la austeridad.

Verse 49

कुवलाश्वस्तु धर्मात्मा पितुर्वचनमाश्रितः / सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः

Kuvalāśva, de alma justa, acogiendo la palabra de su padre, partió como rey junto con veintiún mil hijos.

Verse 50

प्रायादुत्तङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य निवारणे / तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवान्स्वेन तेजसा

Partió con Uttanka para contener a Dhundhu; entonces el Bhagaván Viṣṇu entró en él con su propio fulgor.

Verse 51

उत्तङ्कस्य नियोगात्तु लोकानां हितकाम्यया / तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्

Por mandato de Uttanka, deseando el bien de los mundos, cuando partió aquel invencible, en el cielo surgió un gran estruendo.

Verse 52

अद्य प्रभृत्येष नृपो धुन्धुमारो भविष्यति / दिव्यैः पुष्पैश्च तं देवाः संमतात्समवाकिरन्

Desde hoy, este rey será llamado Dhundhumara. Los dioses complacidos lo cubrieron con flores celestiales.

Verse 53

देवदुन्दुभयश्चैव प्रणेदुर्हि तदा भृशम् / स गत्वा पुरुषव्याघ्रस्तनयैः सह वीर्यवान्

Entonces resonaron con fuerza los tambores divinos. Aquel héroe, tigre entre los hombres, partió con sus hijos.

Verse 54

समुद्रं खानयामास वालुकापूर्णमव्ययम् / तस्य पुत्रैः खनद्भिश्च वालुकान्तर्हितस्तदा

Comenzó a excavar el océano, colmado de arena e inagotable. Y mientras sus hijos cavaban, él quedó entonces oculto entre la arena.

Verse 55

धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् / मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव

Allí Dhundhu se acercó, refugiándose hacia el occidente. Airado, arrojaba fuego por la boca, como si trastornara los mundos.

Verse 56

वारि सुस्राव चोगेन महोदधिरिवोदये / सोमस्य सो ऽसुरश्रेष्ठो धारोर्मिकलिलो महान्

Por el poder del yoga, el agua se desbordó como el gran océano al amanecer; la inmensa corriente de aquel asura excelso de Soma se colmó de oleaje.

Verse 57

तस्य पुत्रास्तु निर्दग्धास्त्रय उर्वरिता मृधे / ततः स राजातिबलो राक्षसं तं महाबलम्

Sus tres hijos quedaron abrasados en la batalla, reducidos a restos; entonces aquel rey de fuerza extraordinaria avanzó hacia ese rákshasa de gran poder.

Verse 58

आससाद महातेजा धुन्धुं बन्धुनिबर्हणम् / तस्य वारिमयं वेगमपि वत्स नराधिपः

El rey de gran fulgor se acercó a Dhundhu, el aniquilador de los parientes; hijo mío, incluso el ímpetu acuoso de él lo afrontó.

Verse 59

योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा / निरस्यन्तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम्

El yogui, con el yoga, apaciguó el fuego con agua; y con su fuerza rechazó al rákshasa de agua, de cuerpo gigantesco.

Verse 60

उत्तङ्कं दर्शयामास कृतकर्मा नराधिपः / उत्तङ्कश्च वरं प्रादात्तस्मै राज्ञे महात्मने

El soberano, habiendo cumplido su obra, hizo que Uttanka se mostrara; y el magnánimo Uttanka concedió a ese rey un don, un favor.

Verse 61

ददतश्चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश्चाप्य धुष्यताम् / धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम्

Quien da en caridad obtiene riqueza inagotable, aunque los enemigos lo hostiguen. Halla deleite constante en el dharma y una morada imperecedera en el cielo.

Verse 62

पुत्राणां चाक्षयांल्लोकान्स्वर्गे ये रक्षसा हताः / तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते

A quienes fueron muertos en el cielo por un rákshasa, también a sus hijos se les conceden mundos imperecederos en el cielo. Él tuvo tres hijos virtuosos; el mayor es llamado Dṛḍhāśva.

Verse 63

भद्राश्वः कपिलाश्वश्च कनीयांसौ तु तौ स्मृतौ / धैन्धुमारिर्दृढाश्वश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

Bhadrāśva y Kapilāśva son recordados como los menores. También estaban Dhaindhumāri y Dṛḍhāśva; y su hijo fue Haryaśva.

Verse 64

हर्यश्वस्य निकुंभो ऽभूत्क्षात्रधर्मरतः सदा / संहताश्वो निकुंभस्य सुतो रणविशारदः

El hijo de Haryaśva fue Nikumbha, siempre entregado al dharma de los kṣatriyas. El hijo de Nikumbha fue Saṃhatāśva, diestro en la guerra.

Verse 65

कृशाश्वश्चाकृताश्वश्च संहताश्वसुतावुभौ / तस्य पत्नी हैमवती सती माता दृषद्वती

Saṃhatāśva tuvo dos hijos, Kṛśāśva y Akṛtāśva. Su esposa fue la virtuosa Haimavatī Satī, y su madre, Dṛṣadvatī.

Verse 66

विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश्चास्य प्रसेनजित् / युवनाश्वसुतस्तस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

Él fue célebre en los tres mundos; su hijo se llamó Prasenajit. Y el hijo de Yuvanāśva también fue renombrado en los tres mundos.

Verse 67

अत्यन्तधार्मिका गौरी तस्य पत्नी पतिव्रता / अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

Gaurī, sumamente virtuosa, era su esposa fiel al voto conyugal. Pero, maldecida por su esposo, se convirtió en el río llamado Bāhudā.

Verse 68

तस्यास्तु गौरिकः पुत्रश्चक्रवर्ती बभूव ह / मान्धाता यौवनाश्वो वै त्रैलोक्यविजयी नृपः

Su hijo, Gaurika, llegó a ser un cakravartin. Y Māndhātā, hijo de Yuvanāśva, fue en verdad el rey vencedor de los tres mundos.

Verse 69

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका द्विजाः / यावत्सूर्य उदयते यावच्च प्रतितिष्ठति

Aquí también los brahmanes versados en los Purāṇa citan este verso: mientras el sol se alce y mientras permanezca firme.

Verse 70

सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते / तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत्

Todo aquel territorio es llamado el kṣetra de Māndhātā, hijo de Yuvanāśva. Y su esposa, Caitrarathī, era hija de Śaśabindu.

Verse 71

साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि / पतिव्रता च ज्येष्ठा च भातॄणामयुतस्य सा

La virtuosa llamada Bindumatī era en la tierra de belleza sin igual. Fiel a su esposo, era también la mayor entre diez mil hermanos.

Verse 72

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता त्रीन्सुतन्प्रभुः / पुरुकुत्समंबरीषं मुचुकुन्दं च विश्रुतम्

De ella, el soberano Māndhātā engendró tres hijos: Purukutsa, Ambarīṣa y el célebre Mucukunda.

Verse 73

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः / नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतस्तस्य चात्मजः

Como heredero de Ambarīṣa se recuerda a otro Yuvanāśva. Su hijo fue Saṃbhūta, nacido en el Narmadā.

Verse 74

संभूतस्यात्मजः पुत्रो ङ्यनरण्यः प्रतापवान् / रावणेन हतो येन त्रैलोक्यं विजितं पुरा

El hijo de Saṃbhūta fue el poderoso Ṅyanaraṇya. A él lo mató Rāvaṇa, aquel que antaño conquistó los tres mundos.

Verse 75

तेन दृश्योनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः / हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे च सुमतिर्नृपः

De él (Ṅyanaraṇya) nació Dṛśyonaraṇya, y su hijo fue Haryaśva. De Haryaśva, en el Dṛṣadvatī, nació el rey Sumati.

Verse 76

तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा नाम धार्मिकः / आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणिः प्रभुः

Su hijo fue un rey justo llamado Tridhanvā. Y en la estirpe de Tridhanvan hubo también un sabio, Trayyāruṇi, señor entre los conocedores del Veda.

Verse 77

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः / तेन भार्या विदर्भस्य त्दृता हत्वा दिवौकसः

Tuvo un príncipe llamado Satyavrata, de gran poder. Él arrebató a Tdr̥tā, esposa de Vidarbha, tras vencer a los moradores del cielo.

Verse 78

पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्टानं प्रापितेष्विह / कामाद्बलाच्च मोहाच्च संहर्षेण बलेन च

Aunque aquí ya se había establecido la culminación de los mantras del pāṇigrahaṇa (tomar la mano en el matrimonio), aquello se hizo por deseo, por fuerza, por engaño y por el ímpetu del conflicto.

Verse 79

भाविनोर्ऽथस्य च बलात्तत्कृतं तेन धीमता / तमधर्मेण संयुक्तं पिता भय्यारुणो ऽत्यजत्

Por la fuerza del provecho venidero, aquel prudente lo hizo. Al verlo unido al adharma, su padre Bhayyāruṇi lo abandonó.

Verse 80

अपध्वंसेति बहुशो वदन्क्रोधसमन्वितः / पितरं सो ऽब्रवीदेकः क्व गच्छामीति वै मुहुः

Lleno de ira, repetía muchas veces: «¡Apadhvaṃsa!». Luego, a solas, dijo una y otra vez a su padre: «¿Adónde he de ir?»

Verse 81

पिता चैनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्त्तय / नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन

Entonces el padre le dijo: «Vive con los śvapāka (chándalas); no deseo descendencia por un hijo como tú: hoy eres la mancha de mi linaje»

Verse 82

इत्युक्तः स निराक्रामन्नगराद्वचना द्विभोः / न चैनं वारयामास वसिष्ठो भगवानृषिः

Dicho esto, él salió de la ciudad por la palabra de su padre; y ni siquiera el venerable rishi Vasiṣṭha lo detuvo.

Verse 83

स तु सत्यव्रतो धीमाञ्श्वपाकावसथान्तिके / पित्रा त्यक्तो ऽवसद्धीरः पिता चास्य वनं ययौ

Él, fiel a su voto de verdad y de mente lúcida, se estableció con firmeza junto al asentamiento de los śvapāka; su padre lo abandonó y él mismo partió al bosque.

Verse 84

तस्मिंस्तु विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः / समा द्वादश संपूर्मास्तेनाधर्मेण वै तदा

En su territorio, Indra (Pākaśāsana) no hizo llover; por aquel adharma, doce años completos transcurrieron en sequía.

Verse 85

दारांस्तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः / संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः

En aquella región, Viśvāmitra, gran asceta, dejó allí a su esposa y practicó una vasta austeridad en el bosque-jardín junto al mar.

Verse 86

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमंपुत्रमौरसम् / शिष्टानां भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन वै

Su esposa ató al cuello a su hijo legítimo, el del medio, y para sostener a los virtuosos lo vendió por cien vacas.

Verse 87

तं तु बद्धं गले दृष्टवा विक्रयार्थं नरोत्तमः / महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयामास सुव्रतः

Al ver al hijo del gran rishi atado por el cuello para ser vendido, el varón excelso, de alma justa y firme en sus votos, lo liberó.

Verse 88

सत्यव्रतो महाबुद्धिर्भरणं तस्य चाकरोत् / विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुकंपार्थमेव च

Satyavrata, de gran inteligencia, se hizo cargo de su sustento, para complacer a Viśvāmitra y también por compasión.

Verse 89

सो ऽभवद्गालवो नाम गले बद्धो महातपाः / महर्षिः कौशिकस्तात तेन वीरेण मोक्षितः

Aquel gran asceta, atado por el cuello, se llamaba Gālava; hijo mío, el maharishi Kauśika fue liberado por ese héroe.

Verse 90

तस्य व्रतेन भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया / विश्वामित्रकलत्रं च बभार विनये स्थितः

Por su voto, su devoción, su compasión y su promesa—permaneciendo en humildad—también sostuvo la carga de la esposa de Viśvāmitra.

Verse 91

हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च जलेचरान् / विश्वामित्राश्रमाभ्यासे तन्मांसमनयत्ततः

Mató ciervos, jabalíes, búfalos y criaturas acuáticas, y luego llevó aquella carne a las cercanías del āśrama de Viśvāmitra.

Verse 92

उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् / पितुर्नियोगादभजन्नृपे तु वनमास्थिते

Cuando el rey se retiró al bosque, por mandato de su padre él asumió el voto de upāṃśu y observó la dīkṣā de doce años.

Verse 93

अयोध्यां चैव राष्ट्रं च तथैवान्तः पुरं पुनिः / याज्योत्थान्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्यरक्षत

Por la disposición justa vinculada al yajña, Vasiṣṭha volvió a proteger Ayodhyā, el reino y el recinto interior del palacio.

Verse 94

सत्यव्रतः सुबाल्यात्तु भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास मन्युना

Satyavrata, desde su niñez, por la fuerza de lo que habría de acontecer, albergó una ira aún mayor contra Vasiṣṭha.

Verse 95

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् / न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन वै

Cuando el padre repudió a su propio hijo y lo expulsó del reino, el muni Vasiṣṭha, por alguna razón, no lo impidió.

Verse 96

पाणिग्रहममन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे / एवं सत्यव्रतस्तां वै हृतवान्सप्तमे पदे

La consumación de los mantras del pāṇigrahaṇa se establece en el séptimo paso; así, Satyavrata en verdad la tomó en el séptimo paso.

Verse 97

जानन्धर्मान्वसिष्ठस्तु नवमन्त्रानिहेच्छति / इति सत्यव्रतो रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्

Vasiṣṭha, conocedor del dharma, desea aquí nueve mantras; al oírlo, Satyavrata concibió en su mente ira contra Vasiṣṭha.

Verse 98

गुणबुद्ध्या तु भगवान्वसिष्ठः कृतवांस्तपः / न तु सत्यव्रतो ऽबुध्यदुपांशुव्रतमस्य वै

Con discernimiento de la virtud, el venerable Vasiṣṭha practicó austeridad; pero Satyavrata no comprendió su voto de silencio, el upāṃśu-vrata.

Verse 99

तस्मिंस्तु परमो रोषः पितुरासीन्महात्मनः / तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत्पाकशासनः

En aquel asunto, el gran padre se llenó de ira suprema; por ello Pākaśāsana (Indra) no hizo llover durante doce años.

Verse 100

तेन त्विदानीं वहता दीक्षां तां दुर्वहां भुवि / कुलस्य निष्कृतिः स्वस्य सृतेयं च भवेदिति

Por ello, ahora él soporta en la tierra esa dīkṣā difícil de llevar, para que haya expiación para su linaje y para que esta creación perdure.

Verse 101

ततो वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न वारयत् / अभिषेक्ष्याम्यहं नष्टे पश्चादेनमिति प्रभुः

Entonces el venerable Vasiṣṭha no detuvo a aquel a quien su padre había abandonado. El Señor dijo: «Cuando esto perezca, después yo mismo le conferiré la unción del abhiṣeka».

Verse 102

स तु द्वादशवर्षाणि दीक्षां तामुद्वहन्बली / अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः

Aquel poderoso sostuvo esa dīkṣā durante doce años; pero en la morada del magnánimo Vasiṣṭha no había carne disponible.

Verse 103

सर्वकामदुघां धेनुं स ददर्श नृपात्मजः / तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमच्चैव क्षुधान्वितः

El hijo del rey vio a la vaca que concede todos los deseos; presa de ira, ofuscación, fatiga y hambre, la contempló.

Verse 104

दस्युधर्मगतो दृष्ट्वा जघान बलिनां वरः / सतु मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान्

Al verlo entregado a la ley de los bandidos, el más fuerte lo mató; y de esa carne comió él mismo e hizo comer también a los hijos de Viśvāmitra.

Verse 105

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्तं तदात्यजत् / प्रोवाच चैव भगवान्वसिष्ठस्तं नृपात्मजम्

Al oír esto, Vasiṣṭha lo abandonó en ese mismo instante; y el venerable Vasiṣṭha habló así al hijo del rey.

Verse 106

पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुम पोह्य वै / यदि ते त्रीणि शङ्कूनि न स्युर्हि पुरुषाधम

¡Oh cruel! Derribaré tu estaca; apártala. Si no tienes tres estacas, ¡oh vil entre los hombres!

Verse 107

पितुश्चापारितोषेण गुरोर्देगध्रीवधेन च / अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः

Por desagradar a tu padre, por matar a Degadhrīva del maestro y por usar lo no purificado: triple es tu transgresión.

Verse 108

एवं स त्रीणि शङ्कूनि दृष्ट्वा तस्य महातपाः / त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः

Así, el gran asceta, al ver sus tres estacas, dijo: «Triśaṅku»; por ello fue recordado como Triśaṅku.

Verse 109

विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते / ततस्तस्मै वरं प्रादात्तदा प्रीतस्त्रिशङ्कवे

Entonces Viśvāmitra vino para el sustento de sus esposas; y, complacido, otorgó un don a Triśaṅku.

Verse 110

छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं वव्रेनृपात्मजः / सशरीरो व्रजे स्वर्गमित्येवं याचितो वरः

Complacido con el don, el hijo del rey eligió al maestro como su petición: «Que yo vaya al cielo con este mismo cuerpo»; tal fue el favor solicitado.

Verse 111

अनावृष्टिभये तस्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके / अभिषिच्य राज्ये पित्र्ये योजयामास तं मुनिः

Cuando surgió el temor a la sequía sin lluvias durante doce años, el sabio lo ungió en el reino paterno y lo estableció en el trono.

Verse 112

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः / सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयत्प्रभुः

Ante la mirada de los dioses y de Vasiṣṭha, el poderoso Kauśika lo elevó entonces al cielo con su propio cuerpo.

Verse 113

मिषतस्तु वसिष्ठस्य तदद्भुतमिवाभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः

Mientras Vasiṣṭha contemplaba, aquello pareció un prodigio; y aquí los conocedores de los Purāṇa recitan también este śloka.

Verse 114

विश्वामित्रप्रसादेन त्रिशङ्कुर्दिविराजते / देवैः सार्द्धं महातेजानुग्रहात्तस्य धीमतः

Por la gracia de Viśvāmitra, Triśaṅku resplandece en el cielo junto a los dioses, por el favor de aquel sabio de gran fulgor.

Verse 115

तस्य सत्यरता नाम भार्या कैकयवंशजा / कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्

Su esposa Satyaratā, nacida del linaje Kaikaya, dio a luz al hijo Hariścandra, puro y sin mancha.

Verse 116

स तु राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति श्रुतः / अहर्ता राजसूयस्य सम्रडिति परिश्रुतः

Aquel rey, Hariscandra, fue conocido como ‘Traiśaṅkava’. Se le tuvo por ejecutor del Rajasuya y fue celebrado también como ‘Samrāṭ’, soberano supremo.

Verse 117

हरिश्चन्द्रस्य तु सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् / हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हरीत उच्यते

El hijo vigoroso de Hariscandra se llamó Rohita. De Rohita nació Harita, y el hijo de éste fue Cañcu, llamado también Hārīta.

Verse 118

विनयश्च सुदेवश्च चञ्चुपुत्रौ बभूवतुः / चैता सर्वस्य क्षत्रस्य विजयस्तेन स स्मृतः

Cañcu tuvo dos hijos, Vinaya y Sudeva. A ambos se les tuvo por la victoria de todo el linaje kshatriya; por ello se le recuerda como ‘Vijaya’.

Verse 119

रुरुकस्तनयस्तस्य राजा धर्मार्थकोविदः / रुरुकात्तु वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुर्विजज्ञिवान्

Su hijo fue el rey Ruruka, versado en dharma y artha. De Ruruka nació Vṛka, y de éste nació Bāhu, el sabio.

Verse 120

हैहयैस्तालजङ्घैश्च निरस्तो व्यसनी नृपः / शकैर्यवनकांबोजैः पारदैः पह्लवैस्तथा

Aquel rey, entregado a los vicios, fue expulsado por los Haihaya y los Tālajaṅgha; y asimismo por los Śaka, Yavana, Kāmboja, Pārada y Pahlava.

Verse 121

नात्यर्थं धार्मिको ऽभूत्स धर्म्ये सति युगे तथा / सगरस्तु सुतो बाहोर्जज्ञे सह गरेण वै

Aun en la era del dharma, él no fue en extremo piadoso. Sagara, hijo de Bahu, nació ciertamente junto con el ‘gara’.

Verse 122

भृगोराश्रममासाद्य ह्यौर्वैण परिरक्षितः / अग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा तु भार्गवात्सगरो नृपः

Al llegar al āśrama de Bhṛgu, fue protegido por Aurva. Luego el rey Sagara obtuvo del Bhārgava el arma ígnea, la Agneya.

Verse 123

जघान पृथिवीं गत्वा तालजङ्घान्सहैहयान् / शकानां पह्लवानां च धर्मं निरसदच्युतः

Recorrió la tierra y abatió a los Tālajaṅgha junto con los Haihaya. Sagara, firme como Acyuta, también anuló las normas de dharma de los Śaka y los Pahlava.

Verse 124

क्षत्रियाणां तथा तेषां पारदानां च धर्मवित् / ऋषय ऊचुः कथं स सगरो राजा गरेण सह जज्ञिवान्

Los sabios, conocedores del dharma de aquellos kṣatriya y de los Pārada, dijeron: «¿Cómo nació el rey Sagara junto con el “gara”?»

Verse 125

किमर्थं वा शकादीनां क्षत्रियाणां महौजसाम् / धर्मान्कुलोचितान्क्रुद्धो राजा निरसदच्युतः

¿Por qué, airado, el rey —firme como Acyuta— anuló los dharmas propios del linaje de los poderosos kṣatriya, como los Śaka y otros?

Verse 126

सुत उवाच बाहोर्व्यसनिनस्तस्य त्दृतं राज्यं पुरा किल / हैहयैस्तालजङ्घैश्च शकैः सार्द्धं समागतैः

Dijo Suta: En tiempos antiguos, el reino de Bahu, entregado al vicio, fue arrebatado por los Haihaya, los Talajangha y los Saka, que acudieron unidos.

Verse 127

यवनाः पारदाश्चैव कांबोजाः पह्लवास्तथा / हैहयार्थं पराक्रान्ता एते पञ्च गणास्तदा

Yavanas, Páradas, Kambojas y Pahlavas: estos cinco grupos, en aquel tiempo, avanzaron con ímpetu por causa de los Haihaya.

Verse 128

त्दृतराज्यस्तदाबाहुः संन्यस्य स तदा गृहम् / वनं प्रविश्य धर्मात्मा सह पत्न्या तपो ऽचरत्

Despojado de su reino, Bahu abandonó su hogar; de alma justa, entró en el bosque con su esposa y practicó austeridades.

Verse 129

कदाचिदप्यकल्पः स तोयार्थं प्रस्थितो नृपः / वृद्धत्वाद्दुर्बलत्वाच्च ह्यन्तरा स ममार च

Cierta vez el rey salió en busca de agua; mas por la vejez y la debilidad, murió en medio del camino.

Verse 130

पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो ऽप्यगात् / सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया

Su esposa, una Yadaví, aun estando encinta, lo siguió por detrás; pero la coesposa le dio veneno, deseando destruir el feto.

Verse 131

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा वह्निं तं समारोहयत् / और्वस्तं भार्गवो दृष्ट्वा कारुण्याद्धि न्यवर्त्तयत्

Ella levantó la pira de su esposo y subió a aquel fuego. Al ver al sabio Aurva, el Bhārgava, movido por compasión, la detuvo.

Verse 132

तस्याश्रमे तु गर्भं सा गरेण च तदा सह / व्यजायत महाबाहुं सगरं नाम धर्मिकम्

En aquel āśrama, ella concibió junto con el ‘gara’ (veneno/medicina) y dio a luz a un hijo de grandes brazos, justo, llamado Sagara.

Verse 133

और्वस्तु जातकर्मादीन्कृत्वा तस्य महात्मनः / अध्याप्य वेदाञ्छास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत्

Aurva realizó para aquel gran espíritu los ritos de nacimiento y demás saṃskāra; tras instruirlo en los Vedas y los śāstra, le confirió las armas divinas.

Verse 134

ततः शकान्स यवनान्कांबोजान्पारदांस्तथा / पह्लवांश्चैव निःशेषान्कर्तुं व्यवसितो नृपः

Entonces el rey se resolvió a exterminar por completo a los Śaka, los Yavana, los Kāmboja, los Pārada y también a los Pahlava.

Verse 135

ते हन्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना / वसिष्ठं शरणं सर्वे संप्राप्ताः शरणैषिणः

Mientras eran abatidos por el gran héroe Sagara, todos ellos, buscando amparo, acudieron a Vasiṣṭha, tomándolo por refugio.

Verse 136

वसिष्ठो वीक्ष्य तान्युक्तान्विनयोन महामुनिः / सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाभयं तथा

El gran sabio Vasiṣṭha, al ver sus palabras humildes, les otorgó amparo y así detuvo a Sagara.

Verse 137

सगरः स्वां प्रतिज्ञां च गुरोर्वाक्यं निशम्य च / जघान धर्मं वै तेषां वेषान्यत्वं चकार ह

Sagara, al oír su propio voto y la palabra del maestro, quebrantó su dharma y les hizo cambiar de atuendo.

Verse 138

अर्द्धं शाकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् / यवनानां शिरः सर्वं कांबोजानां तथैव च

Mandó rapar la mitad de la cabeza de los Śaka y los dejó ir; pero a los Yavana y a los Kāmboja les rapó toda la cabeza.

Verse 139

पारदा मुक्तकेशाश्च पह्लवाः श्मश्रुधारिणः / निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना

Aquel gran ser hizo que los Pārada llevaran el cabello suelto, que los Pahlava portaran barba, y los privó del svādhyāya y del clamor vaṣaṭ.

Verse 140

शका यवन कांबोजाः पह्लवाः पारदैः सह / कलिस्पर्शा महिषिका दार्वस्छोलाः खशास्तथा

Los Śaka, Yavana, Kāmboja y Pahlava junto con los Pārada; y también los Kalisparśa, Mahiṣika, Dārva, Chola y Khaśa.

Verse 141

सर्वे ते क्षत्रियगणा धर्मस्तेषां निराकृतः / वसिष्ठवचनात्पूर्वं सगरेण महात्मना

Todos aquellos linajes de kshatriyas quedaron privados de su dharma; el magnánimo Sagara, antes de la palabra de Vasiṣṭha, había anulado su orden sagrada.

Verse 142

स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुन्धराम् / अश्वं वै चारयामास वाजिमेधाय दीक्षितः

Aquel rey, vencedor por el dharma, tras conquistar esta tierra, consagrado para el Vājimedha, hizo vagar al caballo ritual.

Verse 143

तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे / वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः

Mientras el caballo era conducido a vagar, cerca de la costa del océano al sudeste, fue raptado y ocultado bajo la tierra.

Verse 144

स तं देशं सुतैः सर्वैः खानयामास पार्थिवः / आसेदुश्च ततस्तस्मिन्खनन्तस्ते महार्मवे

Entonces el rey hizo excavar aquella región por todos sus hijos; y cavando sin cesar, llegaron hasta el gran océano.

Verse 145

तमादिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम् / विष्णुं कपिलरूपेण हंसं नारायणं प्रभुम्

Contemplaron a aquel Dios, el Purusha primordial: Hari, Kṛṣṇa, Prajāpati; a Viṣṇu en forma de Kapila, al Señor Nārāyaṇa en forma de Haṃsa.

Verse 146

तस्य चक्षुः समासाद्य तेजस्तत्प्रतिपद्यते / दग्धाः पुत्रास्तदा सर्वेचत्वारस्त्ववशेषिताः

Al encontrarse con su mirada, recibieron esa energía ígnea. Todos los hijos fueron incinerados entonces; solo cuatro permanecieron.

Verse 147

बर्हिकेतुः सुकेतुश्च तथा धर्मरथश्च यः / शूरः पञ्चजनश्चैव तस्य वंशकराः प्रभोः

Barhiketu, Suketu, Dharmaratha y el valiente Panchajana fueron los continuadores del linaje de ese Señor.

Verse 148

प्रादाच्च तस्य भगवान्हरिर्नारायणो वरान् / अक्षयत्वं स्ववंशस्य वाजिमेधशतं तथा

Y el Señor Hari Narayana le concedió dones: la imperecedera continuidad de su linaje y cien sacrificios de caballo.

Verse 149

विभुः पुत्रं समुद्रं च स्वर्गे वासं तथाक्षयम् / तं समुद्रो ऽश्वमादाय ववन्दे सरितांपतिः

Un hijo poderoso, el Océano (como hijo) y una morada eterna en el cielo. El Señor de los Ríos (el Océano), tomando el caballo, lo adoró.

Verse 150

सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य वै / तं चाश्वमेधिकं सो ऽश्वं समुद्रात्प्राप्य पार्थिवः

Obtuvo la condición de 'Sagara' por esa acción suya. El rey obtuvo ese caballo de sacrificio del Océano.

Verse 151

आजहाराश्वमेधानां शतं चैव पुनः पुनः / षष्टिं पुत्रसहस्राणि दग्धान्यस्य रुषा विभो

Aquel Señor poderoso realizó una y otra vez cien sacrificios Aśvamedha; por su ira, sesenta mil hijos quedaron reducidos a ceniza.

Verse 152

तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानि महात्मनाम् / पुत्राणां तु सहस्राणि षष्टिस्तु इति नः श्रुतम्

En aquellos grandes seres penetró el resplandor de Nārāyaṇa; hemos oído que el número de hijos fue de sesenta mil.

Verse 153

ऋषय ऊचुः सगरस्यात्मजा नाना कथं जाता महाबलाः / विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा वद

Los rishis dijeron: «¿Cómo nacieron los diversos hijos de Sagara, tan poderosos? Dinos por qué orden sagrado surgieron esos sesenta mil valientes».

Verse 154

सुत उवाच द्वेपत्न्यौ सगरस्यास्तां तपसा दगधकिल्बिषे / ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः

Dijo Sūta: Sagara tuvo dos esposas, cuyos pecados fueron consumidos por la ascesis. La mayor era hija de Vidarbha y se llamaba Keśinī.

Verse 155

कनीयसी तु या तस्यपत्नी परमधर्मिणी / अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि

La esposa menor era sumamente virtuosa; era hija de Ariṣṭanemi y no tenía igual en hermosura sobre la tierra.

Verse 156

और्वस्ताभ्यां वरं प्रादात्तपसाराधितः प्रभुः / एका जनिष्यते पुत्रं वंशकर्त्तारमीप्सितम्

Satisfecho por la ascesis, el Señor otorgó un don a las dos esposas de Aurva: una de ellas dará a luz al hijo deseado, fundador del linaje.

Verse 157

षष्टिं पुत्रसहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति / मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी पुत्रमेककम्

La segunda engendrará sesenta mil hijos; al oír la palabra del sabio, Keshinī aceptó el don de un solo hijo.

Verse 158

वंशस्य कारणं श्रेष्ठं जग्राह नृप संसदि / षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तथा

En la asamblea real, ella tomó el don supremo, causa del linaje: el hijo que lo establecería; y la hermana de Suparṇa tomó asimismo el don de sesenta mil hijos.

Verse 159

महाभागा प्रमुदिता जग्राह सुमतिस्तथा / अथ काले गते ज्येष्ठा ज्येष्ठं पुत्रं व्यजायत

Sumatī, muy afortunada, lo aceptó con júbilo; y cuando llegó el tiempo, la esposa mayor dio a luz al primogénito.

Verse 160

असमञ्ज इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम् / सुमतिस्त्वपि जज्ञे वै गर्भतुंबं यशस्विनी

El hijo de Sagara, de la estirpe Kakutstha, fue célebre como ‘Asamañja’; y la ilustre Sumatī también dio a luz un garbha-tumba, un ‘cántaro de gestación’ (kumbha).

Verse 161

षष्टिः पुत्रसहस्राणां तुंबमध्याद्विनिस्सृताः / घृतपूर्णेषु कुंभेषु तान्गर्भान्यदधात्ततः

De en medio de la calabaza surgieron los gérmenes de sesenta mil hijos; entonces los depositó en vasijas colmadas de ghee sagrado.

Verse 162

धात्रीश्चैकैकशः प्रादात्तावतीः पोषणे नृपः / ततो नवसु मासेषु समुत्तस्थुर्यथासुखम्

El rey asignó a cada uno, uno por uno, una nodriza para su crianza; y al cabo de nueve meses se alzaron, plenos de bienestar.

Verse 163

कुमारास्ते महाभागाः सगरप्रीतिवर्द्धनाः / कालेन महाता चैव यैवनं समुपाश्रिताः

Aquellos príncipes afortunados acrecentaban el gozo de Sagara; y con el paso del tiempo alcanzaron la plenitud de la juventud.

Verse 164

केशिन्यास्तनयो यो ऽन्यः सगरस्यात्मसंभवः / असमञ्ज इति ख्यातो वर्हिकेतुर्महाबलः

El otro hijo de Sagara, nacido de Keśinī, fue célebre como Asamañja, el muy poderoso Varhiketu.

Verse 165

पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् / तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्

Por entregarse a lo que dañaba a los ciudadanos, su padre lo desterró de la ciudad; su hijo, valiente, se llamaba Aṃśumān.

Verse 166

तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः / दिलीपात्तु महातेजा वीरो जातो भगीरथः

Su hijo, de alma justa, fue célebre con el nombre de Dilīpa; y de Dilīpa nació el héroe de gran esplendor, Bhagīratha.

Verse 167

येन गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा विमानैरुपशोभिता / इहानीता सुरेशाद्वै दुहितृत्वे च कल्पिता

Por él, el Ganges, el más excelso de los ríos, adornado con vimānas, fue traído aquí desde el Señor de los Devas, Indra, y fue establecido también como hija.

Verse 168

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः / भगीरथस्तु तां गङ्गामानयामास कर्मभिः

Aquí también los puránicos citan este verso: Bhagīratha, mediante sus obras y austeridades, hizo venir a esa Gangā.

Verse 169

तस्माद्भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशवित्तमैः / भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूवह

Por eso, los conocedores de los linajes la llaman “Bhāgīrathī Gangā”; y el hijo de Bhagīratha fue conocido también con el nombre de Śruta.

Verse 170

नाभागस्तस्य दायादो नित्यं धर्मपरायणः / अम्बरीषः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्ततो ऽभवत्

Su heredero fue Nābhāga, siempre entregado al Dharma; su hijo fue Ambarīṣa, y de Ambarīṣa nació Siṃdhudvīpa.

Verse 171

पूर्वे वंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् / नाभागेरंबरीषस्य भुजाभ्यां परिपालिता

Se tiene por tradición que los antiguos conocedores de linajes y Purana lo cantaban; Ambarisha, de Nabhaga, protegió al pueblo con la fuerza de sus brazos.

Verse 172

बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता / अयुतायुः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्य वीर्यवान्

Bajo su gobierno la tierra se volvió sumamente próspera y quedó libre de los tres sufrimientos; su hijo valeroso, Sindhudvipa, se llamó Ayutayu.

Verse 173

अयुतायोस्तु दायाद ऋतुपर्णो महायशाः / दिव्याक्षहृदयज्ञो ऽसौ राजा नलसखो बली

El heredero de Ayutayu fue el muy glorioso Rituparna; conocía el secreto del dado divino, era un rey poderoso y amigo de Nala.

Verse 174

नलौ द्वाविति विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ / वीरसेनात्मजश्चैव यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः

En los Purana se celebran ‘dos Nala’, firmes en su voto: uno, hijo de Virasena; y otro, el más excelso ornamento del linaje Ikshvaku.

Verse 175

ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत्सर्वकामो जनेश्वरः / सुदासस्तस्य तनयो राजा इन्द्रसखो ऽभवत्

El hijo de Rituparna fue Sarvakama, señor de los hombres; su hijo fue Sudasa, quien llegó a ser rey célebre con el nombre de Indrasakha.

Verse 176

सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः / ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना सित्रसहश्च सः

Se dice que el hijo de Sudāsa fue el rey llamado Saudāsa. Fue célebre como Kalmāṣapāda y también conocido por el nombre de Sitrasaha.

Verse 177

वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके / अश्मकं जनयामास त्विक्ष्वाकुकुलवृद्धये

Vasiṣṭha, de gran esplendor, en el campo de Kalmāṣapāda engendró a Aśmaka para el acrecentamiento del linaje de Ikṣvāku.

Verse 178

अश्मकस्यौरसो यस्तु मूलकस्तत्सुतो ऽभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति

El hijo legítimo de Aśmaka fue Mūlaka; él llegó a ser su hijo. Aquí también se cita este relato como ejemplo acerca del rey Mūlaka.

Verse 179

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो ऽवसत् / विवस्त्रस्त्राणमिच्छन्वै नारीकवच ईश्वरः

Aquel rey, por temor a Rāma, vivió rodeado de mujeres. Deseando amparo contra la desnudez, fue tenido por señor con ‘armadura de mujeres’ (nārī-kavaca).

Verse 180

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः / तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विडविडो बली

De Mūlaka se recuerda al rey virtuoso llamado Śataratha. De ese Śataratha nació el poderoso rey Tviḍaviḍa.

Verse 181

आसीत्त्वैडविडः श्रीमान्कृशशर्मा प्रतापवान् / पुत्रो विश्वसहस्रस्य पुत्रीकस्यां व्यजायत

En la estirpe de Vaidaviḍa hubo el ilustre y poderoso Kṛśaśarmā; fue hijo de Viśvasahasra y nació de Putrīkā.

Verse 182

दिलीपस्तस्य पुत्रो ऽभूत्खट्वाङ्ग इति विश्रुतः / येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्

Su hijo fue Dilīpa, célebre con el nombre de Khaṭvāṅga; él, viniendo del cielo a este mundo, obtuvo vida sólo por un muhūrta.

Verse 183

त्रयो ऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि / दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

Con inteligencia y verdad reunió (sometió) los tres mundos; su hijo fue Dīrghabāhu, y de él nació Raghu.

Verse 184

अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान् / राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः

Aja fue hijo de Raghu; de él nació aquel vigoroso: el rey Daśaratha, gozo del linaje de Ikṣvāku.

Verse 185

रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः / भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः

Rāma, el valiente hijo de Daśaratha, conocedor del dharma y célebre en el mundo; y también Bharata, Lakṣmaṇa y el muy poderoso Śatrughna.

Verse 186

माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनं च तत् / शत्रुघ्रेन पुरी तत्र मथुरा विनिवेशिता

Tras dar muerte a Mādhava (Lavaṇa), Śatrughna fue a Madhuvana y allí estableció la ciudad de Mathurā.

Verse 187

सुबाहुः शूरसे नश्च शत्रुघ्नस्य सुतावुभौ / पालयामासतुस्तौ तु वैदेह्यौ मथुरां पुरीम्

Los dos hijos de Śatrughna, Subāhu y Śūrasena, de linaje vaidehī, gobernaron y protegieron la ciudad de Mathurā.

Verse 188

अङ्गदश्चन्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ / हिमवत्पर्वतस्यान्ते स्फीतौ जनपदौ तयोः

Aṅgada y Candraketu, los dos hijos de Lakṣmaṇa, tuvieron dos prósperos territorios junto a la cordillera del Himavat.

Verse 189

अङ्गदस्याङ्गदाख्याता देशे कारयते पुरी / चन्द्रकेतोस्तु विख्याता चन्द्रचक्रा पुरी शुभा

Aṅgada fundó en su tierra la ciudad llamada Aṅgadā; y la ciudad auspiciosa y célebre de Candraketu fue Candracakrā.

Verse 190

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च / गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यो महात्मनोः

Takṣa y Puṣkara, los valientes hijos de Bharata, establecieron sus dos ciudades en la región de Gandhāra, propios de aquellos magnánimos.

Verse 191

तक्षस्य दिक्षु विख्याता नाम्ना तक्षशिला पुरी / पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती

La ciudad llamada Takṣaśilā se hizo célebre en todas las direcciones por Takṣa; y también Puṣkarāvatī, del valiente Puṣkara, fue renombrada.

Verse 192

गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराण विदो जनाः / रामेण बद्धां सत्यार्थां महात्म्यात्तस्य धीमतः

Aquí, los conocedores de los Purāṇa también cantan esa gāthā, compuesta por Rāma, el sabio, con sentido verdadero, por la grandeza de su gloria.

Verse 193

श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मीतभाषितः / आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः

Era de tez oscura, joven, de ojos rojizos, rostro resplandeciente y palabra mesurada; de brazos que llegaban a las rodillas, de bello semblante, hombros de león y brazos poderosos.

Verse 194

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् / ऋक्सामयजुषां घोषो यो घोषश्च महास्वनः

Rāma gobernó el reino durante diez mil años; y el canto de los Vedas Ṛk, Sāma y Yajus resonaba con gran estruendo.

Verse 195

अव्युच्छिन्नो ऽभवद्राज्ये दीयतां भुज्यतामिति / जनस्थाने वसन्कार्यं त्रिदशानां चकार सः

En el reino no se interrumpió la norma de “dar y disfrutar”; y, morando en Jana-sthāna, él también cumplió la obra de los dioses.

Verse 196

तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः / सीतायाः पदमन्विच्छन्निजघान महायशाः

Entonces el muy glorioso Rama, el mejor de los hombres, buscando las huellas de Sita, dio muerte primero al culpable Paulastya.

Verse 197

सत्त्ववान्गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा / अतिसूर्यं च वह्निं च रामो दाशरथिर्बभौ

Rama, hijo de Dasaratha, lleno de virtud y cualidades, resplandecía con su propio fulgor, como si superara al sol y al fuego.

Verse 198

एवमेष महाबाहोस्तस्य पुत्रौ बभूवतुः / कुशो लव इति ख्यातो तयोर्देशौ निबोधत

Así, aquel de grandes brazos tuvo dos hijos, célebres como Kusha y Lava; conoce ahora sus dominios.

Verse 199

कुशस्य कोशला राज्यं पुरी चापि कुशस्थली / रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु

El reino de Kusha fue Kosala y su ciudad, Kushasthalí; aquella hermosa urbe la fundó en las laderas de los montes Vindhya.

Verse 200

उत्तराकोशले राज्य लवस्य च महात्मनः / श्रावस्तिर्लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत

El reino del magnánimo Lava estaba en Uttara-Kosala; la célebre Shrávasti era su ciudad—conoce ahora el linaje de Kusha.