Rig Veda 10.73.11: Mandala 10, Sukta 73, Mantra 11

Sukta 10.73

Rishi: Priyamedha Ṛṣis (collective; likely per internal epithet; verify in Anukramaṇī)

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

वयः सुपर्णा उप सेदुरिन्द्रं प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः । अप ध्वान्तमूर्णुहि पूर्धि चक्षुर्मुमुग्ध्यस्मान्निधयेव बद्धान् ॥

Recitation with translationRig Veda 10.73.11

Transliteration

váyaḥ suparṇā́ úpa sedur índraṃ priyámedhā ṛ́ṣayo nā́dhamānāḥ | ápa dhvā́ntam ūrṇuhi pū́rdhi cákṣur mumúgdhy asmā́n nidháyeva baddhā́n ||

Translation

Wie geflügelte Vögel der Seele haben wir uns nahe bei Indra niedergesetzt — Rishis von lieber Einsicht, emporringend in Mühe. Wickle die Finsternis fort; erfülle den Blick; löse uns, die gebunden sind wie Schätze, im Depot verwahrt.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वयः: birds (lit. winged ones)
• वयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक) < PIE *h₂weh₁- ‘life-force/strength’ (semantic)

• सुपर्णाः: fair-winged (birds)
• सुपर्णाः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: सुपर्ण (प्रातिपदिक: सु- + पर्ण ‘wing/feather’)

• उप: near, towards
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप

• सेदुः: they sat down/approached
• सेदुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सद् (सीदति) ‘to sit, settle, approach’

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• प्रियमेधाः: the Priyamedha (seers)/dear-minded
• प्रियमेधाः: कर्तृ (वयः सुपर्णाः … इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण) अथवा कर्तृ (ऋषयः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्रियमेध (प्रातिपदिक; ऋषिनाम/विशेषण: ‘whose wisdom/rite is dear’)

• ऋषयः: seers
• ऋषयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• आधमानाः: blowing/impelling (with inspiration), striving
• आधमानाः: कर्तृ (ऋषयः)
• Type: Participle
• Root: √ध्मा (ध्माति) ‘to blow, puff; (fig.) to be inspired/impelled’

• अप: away, off
• अप: —
• Type: Indeclinable
• Root: अप

• ध्वान्तम्: darkness
• ध्वान्तम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ध्वान्त (प्रातिपदिक)

• ऊर्णुहि: remove/roll away (uncover)
• ऊर्णुहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृ (ऊर्णोति/ऊर्णुते) ‘to cover, veil; (with अप) remove the covering’

• पूरधि: fill, make full
• पूरधि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पॄ (पूरयति) ‘to fill, make full’

• चक्षुः: (our) eye, sight
• चक्षुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• मुमुग्धि: release, set free
• मुमुग्धि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मुच् (मुञ्चति) ‘to release, set free’ (Vedic: with redup./intensive nuance)

• अस्मान्: us
• अस्मान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• निधये: for a deposit/treasure
• निधये: सम्प्रदान (उपमेय-प्रयोगे ‘निधये इव’)
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक: नि- + धि ‘deposit/treasure’)

• इव: as if, like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• बद्धान्: bound, fettered
• बद्धान्: कर्म (अस्मान् इत्यस्य विशेषण)
• Type: Participle
• Root: √बन्ध् (बध्नाति) ‘to bind’