Rig Veda 10.68.6: Mandala 10, Sukta 68, Mantra 6

Sukta 10.68

Rishi: Bṛhaspati / Angiras-tradition

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यदा वलस्य पीयतो जसुं भेद्बृहस्पतिरग्नितपोभिरर्कैः । दद्भिर्न जिह्वा परिविष्टमाददाविर्निधीँरकृणोदुस्रियाणाम् ॥

Transliteration

yadā́ valásya pī́yataḥ jásuṃ bhed bṛ́haspátir agnitápobhir arkáiḥ | dád-bhir na jihvā́ pári-viṣṭam ā́dad āvír nidhī́ṃr akṛṇod usríyāṇām ||

Translation

Als Bṛhaspati mit Hymnen, dem Tapas des Feuers, die gierige Umhegung des Vala zerbrach, da ergriff er sie, wie eine Zunge die ringsum bereitgelegte Speise nimmt; und er machte die verborgenen Schätze der Leuchtenden (usríyāḥ) offenbar.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यदा: when
• यदा: Adhikaraṇa (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय-प्रातिपदिक)

• वलस्य: of Vala
• वलस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वल (प्रातिपदिक)

• पीयतः: of the swelling/abounding (one)
• पीयतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: पा (धातु) → पीयत् (कृदन्त, पृ.प्र.कृ.)

• जसुं: the stronghold/obstruction (jasu)
• जसुं: Karma
• Type: Noun
• Root: जसु (प्रातिपदिक; RV-विशेष शब्द)

• भेत्: he split/broke
• भेत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भिद् (धातु)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• अग्नितपःभिः: with fiery heats/ardours
• अग्नितपःभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अग्नितपस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष समास)

• अर्कैः: with hymns/verses
• अर्कैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• दद्भिः: with (his) teeth; biting
• दद्भिः: Karaṇa (उपमान-तृतीया)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) → दद् (कृदन्त, शतृ)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• जिह्वा: the tongue
• जिह्वा: Kartā (उपमान-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक)

• परिविष्टम्: encircled/enclosed
• परिविष्टम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: परि-विश् (धातु) → परिविष्ट (कृदन्त, क्त)

• आददौ: he took/received
• आददौ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-दा (धातु)

• आविः: openly; manifest
• आविः: —
• Type: Indeclinable
• Root: आविस् (अव्यय)

• निधीन्: treasures; deposits
• निधीन्: Karma
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक)

• अकृणोत्: he made
• अकृणोत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• उस्रियाणाम्: of the dawn-cows (bright cows)
• उस्रियाणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: उस्रिया (प्रातिपदिक)