Rig Veda 1.84.16: Mandala 1, Sukta 84, Mantra 16

Sukta 1.84

Rishi: Gotama Rāhūgaṇa

Devata: Indra (implicit as the true yoker/master of r̥ta-steeds; verse framed as a challenge)

Chandas: Triṣṭubh (probable; long compound-packed lines typical of triṣṭubh diction)

Samhita Patha (Devanagari)

को अद्य युङ्क्ते धुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून् । आसन्निषून्हृत्स्वसो मयोभून्य एषां भृत्यामृणधत्स जीवात् ॥

Recitation with translationRig Veda 1.84.16

Transliteration

kó adyá yuṅkte dhurí gā́ ṛtásya śimī́-vato bhā́mino duḥ-hṛṇāyū́n | āsán-niṣūn hṛtsváso mayo-bhū́n yá eṣāṃ bhṛtyā́m ṛṇádhat sá jīvāt ||

Translation

Wer spannt heute an die Deichsel die Rosse der Ṛta an — stürmisch, flammend, schwer zu zügeln? Mit Pfeilen sitzend, aus dem Herzen atmend, Wonne bringend: wer sie zum Dienst zu gewinnen vermag, der lebe.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कः: who?
• कः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: क (किम्-प्रातिपदिक) / कः (सर्वनाम)

• अद्य: today, now
• अद्य: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)

• युङ्क्ते: yokes, harnesses
• युङ्क्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: युज् (युजँ समाधौ/युजिर् योगे)

• धुरि: on the yoke/pole
• धुरि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: धुर् (धुर्-प्रातिपदिक)

• गाः: cows (draft-animals)
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (गो-प्रातिपदिक)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: ऋत (ऋत-प्रातिपदिक)

• शिमीवतः: of the vigorous/impetuous one
• शिमीवतः: सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: शिमीवत् (शिमीवत्-प्रातिपदिक)

• भामिनः: of the radiant/fiery one
• भामिनः: सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: भामिन् (भामिन्-प्रातिपदिक)

• दुर्हृणायून्: hard-to-overcome (foes), of evil intent
• दुर्हृणायून्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दुर्हृणायु (दुर्हृणायु-प्रातिपदिक)

• आसन्: they were
• आसन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (असँ भुवि)

• निषून्: slain, struck down
• निषून्: कर्तृ (आसन् इत्यस्य)
• Type: Adjective/Participle (used substantively)
• Root: निषू (निषू-प्रातिपदिक; ‘slain/struck down’)

• हृत्स्वसः: heart-kin/heart-friends (intimate allies)
• हृत्स्वसः: कर्तृ (आसन् इत्यस्य; निषून् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: हृत्स्वस् (हृत्स्वस्-प्रातिपदिक)

• मयोभूनि: bringing delight, beneficent
• मयोभूनि: सम्बन्ध/विशेषण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मयोभू (मयोभू-प्रातिपदिक)

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (यः-सर्वनाम)

• एषाम्: of these, their
• एषाम्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (एषद्-प्रातिपदिक)

• भृत्याम्: service, servitude
• भृत्याम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भृत्य (भृत्य-प्रातिपदिक)

• ऋणधत्: he harmed/overpowered
• ऋणधत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ऋणध् (ऋणधँ हिंसायाम्/अवरोधने; Vedic)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सः-सर्वनाम)

• जीवात्: let him live
• जीवात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जीव् (जीवँ प्राणधारणे)