Rig Veda 1.126.4: Mandala 1, Sukta 126, Mantra 4

Sukta 1.126

Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa

Devata: Dānastuti to patron(s) (Daśaratha; Pajra affiliation)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

चत्वारिंशद्दशरथस्य शोणाः सहस्रस्याग्रे श्रेणिं नयन्ति । मदच्युतः कृशनावतो अत्यान्कक्षीवन्त उदमृक्षन्त पज्राः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.126.4

Transliteration

catvāriṃśád daśa-rathasya śóṇāḥ sahásrasyā́gre śréṇiṃ nayanti | mada-cyútaḥ kṛśanā́vato átyān kakṣī́vanta údamṛkṣanta pajrā́ḥ ||

Translation

Vierzig rote Rosse des Daśaratha führen die vordersten Reihen der Tausend. Rauschergießend, schnell dahinstürmende Streitrosse — diese haben die Pajras mit Kakṣīvān emporgebürstet, in leuchtende Bereitschaft gebracht.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चत्वारिंशत्: forty
• चत्वारिंशत्: Viśeṣaṇa (सम्बन्धः) / संख्या-विशेषणम्
• Type: Numeral/Adjective
• Root: चत्वारिंशत् (संख्याशब्द) < चत्वारि + विंशति

• दशरथस्य: of Daśaratha
• दशरथस्य: सम्बन्ध (Genitive) — ‘of Daśaratha’
• Type: Noun (Proper name)
• Root: दशरथ (प्रातिपदिक)

• शोणाः: the reddish ones (red horses)
• शोणाः: कर्तृ (Kartā) — नयन्ति इत्यस्य
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: शोण (प्रातिपदिक)

• सहस्रस्य: of a thousand
• सहस्रस्य: सम्बन्ध (Genitive) — ‘of a thousand’
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)

• अग्रे: in front, at the head
• अग्रे: अधिकरण (Adhikaraṇa) — ‘in front/at the head’
• Type: Noun (locative adverbial)
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)

• श्रेणिम्: the line/row
• श्रेणिम्: कर्म (Karma) — नयन्ति इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: श्रेणि (प्रातिपदिक)

• नयन्ति: they lead, conduct
• नयन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नी (धातु) [नयति]

• मदच्युतः: those who have fallen from intoxication / whose exhilaration has slipped away
• मदच्युतः: कर्तृ (Kartā) — उदमृक्षन्त इत्यस्य
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मद-च्युत (कृदन्त/समास) < मद (प्रातिपदिक) + √च्यु (च्यवते) क्त (च्युत)

• कृशनावतः: of Kṛśānavat (name/epithet)
• कृशनावतः: सम्बन्ध (Genitive) — ‘of Kṛśānavat’ (a name/epithet)
• Type: Adjective
• Root: कृशनावत् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/तद्धितान्त) < कृशानु + -वत्

• अत्यान्: horses, steeds
• अत्यान्: कर्म (Karma) — उदमृक्षन्त इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: अत्य (प्रातिपदिक)

• कक्षीवन्तः: the Kaksīvants (descendants/followers of Kaksīvat)
• कक्षीवन्तः: कर्तृ (Kartā) — उदमृक्षन्त इत्यस्य (पज्राः इत्यनेन सह)
• Type: Noun (Proper name; clan/people)
• Root: कक्षीवत् (ऋषिनाम; प्रातिपदिक)

• उद्: up, out
• उद्: क्रियाविशेषक (directional)
• Type: Indeclinable (prefix)
• Root: उद् (उपसर्ग)

• अमृक्षन्त: they wiped/cleansed (themselves), shook off
• अमृक्षन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मृक्ष् (धातु) [मृक्षति/मृक्षते]

• पज्राः: the Pajras (a clan/people)
• पज्राः: कर्तृ (Kartā) — उदमृक्षन्त इत्यस्य
• Type: Noun (tribal name)
• Root: पज्र (प्रातिपदिक; जन/गोत्रनाम)