Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग कथां पापप्रणाशिनीम् । नैःश्रेयस्याः श्रियोहेतुमविमुक्त समाश्रयाम्

স্কন্দে ক’লে: হে মহাভাগ অগস্ত্য, পাপনাশিনী এই কথা শুনা—অৱিমুক্ত, যি নৈঃশ্ৰেয়সৰ শ্ৰীৰ হেতু আৰু আশ্ৰয়।

Verse 2

परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपंचं निरात्मकम् । निर्विकल्पं निराकारमव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्

শ্ৰুতি-প্ৰসিদ্ধ সেই পৰম ব্ৰহ্ম প্ৰপঞ্চাতীত, আত্ম-সীমাবদ্ধতা-ৰহিত, নিৰ্বিকল্প, নিৰাকাৰ, অৱ্যক্ত—তথাপি স্থূল-সূক্ষ্ম যেন সকলোতে ব্যাপ্ত।

Verse 3

तदेतत्क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो । किमन्यत्र न शक्तोसौ जंतून्मोचयितुं भवात्

সেই (পৰম) ইয়াত এই ক্ষেত্ৰ পূৰ্ণ কৰি অৱস্থিত—যদিও সৰ্বব্যাপী। তেন্তে কিয়, কোনোবাই সুধিলে, অন্য ঠাইত সি জীৱক ভৱৰ পৰা মুক্ত কৰিব নোৱাৰে?

Verse 4

भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत्तं निशामय । महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः

এই কথা জানি থোৱা: ভৱ (শিৱ) নিশ্চয় ইয়াতেই মুক্তি দিয়ে। অন্য ঠাইত মুক্তি লাভ হয় কেৱল মহৎ যোগসাধনা বা কামনাহীন মহাদানৰ দ্বাৰা।

Verse 5

सुमहद्भिस्तपोभिर्वा शिवोन्यत्र विमोचयेत् । योगयुक्तिं न महतीं न दानानि महांति च

অন্য ঠাইত শিৱে মুক্তি কেৱল অতি মহৎ তপস্যাৰ দ্বাৰাই দান কৰে; কিন্তু কাশীত মহান যোগ-সাধনা বা বৃহৎ দানৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 6

न तपांस्यतिदीर्घाणि काश्यां मुक्त्यै शिवोर्थयेत् । वियुनक्ति न यत्काश्या उपसर्गे महत्यपि

কাশীত মুক্তিৰ বাবে শিৱে অতি দীঘল তপস্যা বিচাৰে নাহি; কিয়নো মহা বিপদতো কাশী কাকো ত্যাগ নকৰে।

Verse 7

अयमेव महायोग उपयोगस्त्विहा परः । नियमेन तु विश्वेशे पुष्पं पत्रं फलं जलम्

ইয়াতেই এই স্থানত পৰম ‘মহাযোগ’—নিয়মযুক্ত ভক্তিৰে বিশ্বেশ্বৰক ফুল, পাতা, ফল বা জল অৰ্পণ কৰা।

Verse 8

यद्दत्तं सुमनोवृत्त्या महादानं तदत्र वै । मुक्तिमंडपिकायां च क्षणं यत्स्थिरमास्यते

ইয়াত যি কিবা শুদ্ধ, সদ্ভাৱনাৰে দিয়া হয়, সেয়াই নিশ্চয় ‘মহাদান’ হয়; আৰু মুক্তি-মণ্ডপিকাত এক ক্ষণ স্থিৰ হৈ বহাও গুৰুত্বপূৰ্ণ।

Verse 9

स्नात्वा गंगामृते शुद्धे तप एतदिहोत्तमम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा यत्काश्यां परिदीयते । तुला पुरुष एतस्याः कलां नार्हति षोडशीम्

অমৃতসম শুদ্ধ গঙ্গাত স্নান কৰি, ইয়াত এইয়েই উত্তম তপ—ভিক্ষুক সন্ন্যাসীক সৎকাৰ কৰি কাশীত ভিক্ষা দান কৰা। প্ৰসিদ্ধ ‘তুলা-পুরুষ’ বিধিও এই পুণ্যৰ ষোড়শাংশৰ সমান নহয়।

Verse 10

हृदि संचिंत्य विश्वेशं क्षणं यद्विनिमील्यते । देवस्य दक्षिणे भागे महायोगोयमुत्तमः

হৃদয়ত বিশ্বেশ্বৰক ধ্যান কৰি, এক ক্ষণ চকু নিমিলাই থোৱা—কাশীৰ দক্ষিণ পৱিত্ৰ দিশত এইয়েই উত্তম মহাযোগ।

Verse 11

इदमेव तपोत्युग्रं यदिंद्रिय विलोलताम् । निषिध्य स्थीयते काश्यां क्षुत्तापाद्यवमन्य च

এইয়েই অতি উগ্ৰ তপস্যা: ইন্দ্ৰিয়ৰ চঞ্চলতা দমন কৰি কাশীত স্থিৰ হৈ থকা, ক্ষুধা-তাপ আদি অৱজ্ঞা কৰিও।

Verse 12

मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चांद्रायणात्फलम् । अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्

অন্য ঠাইত মাসে মাসে চাঁদ্ৰায়ণ ব্ৰতত যি ফল পোৱা যায়, ইয়াত ভূতা (ভাদ্ৰপদ) মাহত কেৱল ৰাতি আহাৰ কৰিলেই সেই একে ফল লাভ হয়।

Verse 13

मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते । श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

অন্য ঠাইত সম্পূৰ্ণ মাহ উপবাসে যি ফল অৰ্জিত হয়, কাশীত শ্ৰদ্ধাৰে একেটা উপবাসে সেই ফল নিশ্চয় লাভ হয়।

Verse 14

चातुर्मास्य व्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम् । एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

অন্য ঠাইত চাতুৰ্মাস্য ব্ৰতৰ পৰা যি মহাফল কোৱা হৈছে, কাশীত একাদশী উপবাসে সেই ফল নিশ্চয় লাভ হয়।

Verse 15

षण्मासान्न परित्यागाद्यदन्यत्र फलं लभेत् । शिवरात्र्युपवासेन तत्काश्यां जायते ध्रुवम्

অন্য ঠাইত ছয় মাহ ধৰি নিয়ম নাছাড়ি পালন কৰিলে যি ফল লাভ হয়, সেই একে পুণ্য কাশীত শিৱৰাত্ৰিৰ উপবাসে নিশ্চিতভাৱে জন্মে।

Verse 16

वर्षं कृत्वोपवासानि लभेदन्यत्र यद्व्रती । तत्फलं स्यात्त्रिरात्रेण काश्यामविकलं मुने

হে মুনি, অন্য ঠাইত এজন ব্ৰতী বছৰৰ জুৰি উপবাস কৰি যি ফল পায়, সেই সম্পূৰ্ণ পুণ্য কাশীত কেৱল তিনিৰাতিৰ উপবাসে অখণ্ডভাৱে লাভ হয়।

Verse 17

मासिमासि कुशाग्रांबु पानादन्यत्र यत्फलम् । काश्यामुत्तरवाहिन्यामेकेन चुलुकेन तत्

অন্য ঠাইত মাহে মাহে কুশাঘাসৰ আগত স্পৰ্শিত পানী চুমুক দি যি পুণ্য হয়, কাশীত উত্তৰবাহিনী ধাৰাত এক মাত্ৰ চুলুকেই সেই পুণ্য লাভ হয়।

Verse 18

अनंतो महिमा काश्याः कस्तं वर्णयितुं प्रभुः । विपत्तिमिच्छतो जंतोर्यत्रकर्णे जपः शिवः

কাশীৰ মহিমা অনন্ত—তাক বৰ্ণনা কৰিবলৈ কাৰ ক্ষমতা আছে? কিয়নো তাত বিপদ-মুহূর্ততো (মৃত্যুৰ ক্ষণত) জীৱৰ কাণত শিৱৰ ত্ৰাণকাৰী জপ-মন্ত্ৰ কোৱা হয়।

Verse 19

शंभुस्तत्किंचिदाचष्टे म्रियमाणस्य जन्मिनः । कर्णेऽक्षरं यदाकर्ण्य मृतोप्यमृततां व्रजेत्

শম্ভুৱে মৰণশয্যাত থকা জন্মীৰ কাণত এটা পবিত্ৰ অক্ষৰ উচ্চাৰে; সেই অবিনাশী ধ্বনি শুনি, মৃত হলেও অমৰতালৈ গমন কৰে।

Verse 20

स्मारं स्मारं स्मररिपोः पुरीं त्वमिव शंकरः । अदुनोन्मंदरं यातो बहुशस्तदवाप्तये

স্মৰৰ শত্রু শিৱৰ পুৰীখন বাৰে বাৰে স্মৰণ কৰি, তুমিও শংকৰৰ দৰে সেই পৰম উৎকৃষ্ট ধাম লাভ কৰিবলৈ বহু বাৰ তাত গ’লা।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वकार्यनिपुणैः स्वामिन्गीर्वाणैरतिदारुणैः । त्याजितोहं पुरीं काशीं हरो त्याक्षीत्कुतः प्रभुः

অগস্ত্য ক’লে: হে প্ৰভু! নিজৰ কাৰ্য সিদ্ধিত নিপুণ কিন্তু অতি কঠোৰ দেৱতাসকলে মোক কাশী পুৰী ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰিলে। তেন্তে হৰ, পৰম প্ৰভু, কেনেকৈ তাক ত্যাগ কৰিব?

Verse 22

पराधीनोहमिव किं देवदेवः पिनाकवान् । काशिकां सोऽत्यजत्कस्मान्निर्वाणमणिराशिकाम्

দেৱদেৱ, পিনাকধাৰী, মোৰ দৰে কি পৰাধীন? তেওঁ কাশিকাক কিয় ত্যাগ কৰিব—নিৰ্বাণ নামৰ মুক্তিৰ মণিৰাশি সদৃশ সেই স্থানক?

Verse 23

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथामिमाम् । तत्याज च यथा स्थाणुः काशीं विध्युपरोधतः

স্কন্দ ক’লে: হে মিত্ৰ-বৰুণ-সম্ভূত পুত্ৰ! মই তোমাক এই কাহিনী ক’ম—বিন্ধ্য পৰ্বতৰ বাধাৰ কাৰণে স্থাণু (শিৱ) কেনেকৈ কাশী ‘ত্যাগ’ কৰিলে।

Verse 24

प्रार्थितस्त्वं यथा लेखैः परोपकृतये मुने । द्रुहिणेन तथा रुद्रः स्वरक्षण विचक्षणः

হে মুনি! পৰোপকাৰৰ বাবে তোমাক যেনেকৈ লিখিত বাৰ্তাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছিল, তেনেকৈ নিজৰ ক্ষেত্ৰ ৰক্ষাত বিচক্ষণ ৰুদ্ৰকো দ্ৰুহিণ (ব্ৰহ্মা) প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 25

अगस्त्य उवाच । कथं स भगवान्रुद्रो द्रुहिणेन कृपांबुधिः । प्रार्थितोभूत्किमर्थं च तन्मे ब्रूहि षडानन

অগস্ত্য ক’লে: “কৰুণাসাগৰ ভগৱান ৰুদ্ৰক দ্ৰুহিণ (ব্ৰহ্মা) কেনেকৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে, আৰু কিহৰ উদ্দেশ্যে? হে ষড়ানন (স্কন্দ), মোক সেই কথা কোৱা।”

Verse 26

स्कंद उवाच । पाद्मेकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायंभुवेंतरे । अनावृष्टिरभूद्विप्र सर्वभूतप्रकंपिनी

স্কন্দ ক’লে: “হে বিপ্ৰ, প্ৰাচীন কালত—পদ্ম-কল্পত, স্বায়ম্ভুৱ মনুৰ মন্বন্তৰত—এটা অনাবৃষ্টি উঠিল, যিয়ে সকলো জীৱক কঁপাই তুলিলে।”

Verse 27

तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः । केचिदंबुधितीरेषु गिरिद्रोणीषु केचन

সেই ষাঠি বছৰ ধৰি চলা অনাবৃষ্টিয়ে সকলো প্ৰাণীক কষ্ট দিলে। কিছুমানে সাগৰৰ তীৰত আশ্ৰয় ল’লে, আৰু কিছুমানে পৰ্বতৰ উপত্যকাত বাস কৰিলে।

Verse 28

महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः । अरण्यान्यवनिर्जाता ग्रामखर्वट वर्जिता

গভীৰ নিম্নভূমি আৰু কঁচা-দলদলীয়া অঞ্চলত লোকসকল মুনিৰ দৰে জীৱন-যাপন কৰি থাকিল। পৃথিৱী অৰণ্যসম হৈ পৰিল; গাঁও আৰু হাট-বজাৰ পৰিত্যক্ত হ’ল।

Verse 29

क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च । आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमंडले

প্ৰত্যেক নগৰ আৰু পুৰীত কেৱল ক্ৰব্যাদ—মাংসভোজী ভয়ংকৰ সত্তাই—থাকিল। আৰু সমগ্ৰ ভূ-মণ্ডলত গছবোৰ মেঘ চেলেকি থকা যেন দেখা গ’ল—উচ্চ আৰু শুকান।

Verse 30

चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः । मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः

চোৰসকলকো মহাচোৰে ইফাল-সিফাল লুটি নিলে। প্ৰাণ ৰক্ষাত একান্ত মনোযোগী জীৱসকলে মাংস-জীৱিকাৰে জীৱন ধাৰণ কৰিলে।

Verse 31

अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि । प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा

যেতিয়া জগতত ৰজাহীন অৱস্থা উদ্ভৱ হৈ অতি অনিষ্টকাৰী হ’ল, তেতিয়া সৃষ্টিকৰ্তাৰ সৃষ্টিৰ পালন-প্ৰচেষ্টাও বিফল হৈ পৰিল।

Verse 32

चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् । प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः

প্ৰজাৰ ক্ষয় হোৱাৰ বাবে জগত-যোনি ব্ৰহ্মা মহা চিন্তাত পৰিল। প্ৰজাসকল ক্ষীয়মান হোৱাত যজ্ঞ আদি ক্ৰিয়াসমূহো ম্লান হৈ গ’ল।

Verse 33

तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् । ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः

সেই ক্ৰিয়াসমূহ ক্ষীণ হোৱাত যজ্ঞভোজী সকলো দেৱতাও দুর্বল হৈ পৰিল। তেতিয়া চিন্তা কৰোঁতে সৃষ্টিকৰ্তাই ৰাজর্ষিসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠজনক দেখিলে।

Verse 34

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः । मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः

অবিমুক্ত মহাক্ষেত্ৰত, অচল ইন্দ্ৰিয় লৈ তপস্যা কৰোঁতে, মনুৰ বংশজাত ক্ষাত্ৰ বীৰ আছিল—যেন ধৰ্ম নিজেই উদিত হ’ল।

Verse 35

रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः । अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकम्

ৰিপুঞ্জয় নামে খ্যাত এজন ৰজা আছিল, যি শত্রুৰ নগৰ জয় কৰোঁতা। তেতিয়া ব্ৰহ্মাই তেওঁৰ ওচৰলৈ আহি অতি গৌৰৱ আৰু ভক্তিভাৱে সন্মান জনালে।

Verse 36

उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते । इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम्

তেওঁ ক’লে: “হে মহামতি ৰজা ৰিপুঞ্জয়! হে ভূ-পাল, পৃথিৱীৰ ৰক্ষক! সাগৰ, পৰ্বত আৰু অৰণ্যসহ এই জগতখন শাসন কৰি ৰক্ষা কৰা।”

Verse 37

नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति । अनंगमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम्

নাগৰাজাই তোমাৰ পত্নী হ’বলৈ এজনী নাগ-কন্যা দিব। বাসুকিয়ে ‘অনঙ্গমোহিনী’ নামে, শীল-সদাচাৰক অলংকাৰ কৰি ধৰা কন্যাক তোমাক অৰ্পণ কৰিব।

Verse 38

दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च । प्रजापालनसंतुष्टा महाराज प्रतिक्षणम्

হে মহাৰাজ! প্ৰজাৰ পালন-ৰক্ষণত সন্তুষ্ট হৈ, স্বৰ্গৰ দেৱতাসকলেও প্ৰতিক্ষণে তোমাক ৰত্ন আৰু পুষ্প অবিৰত দান কৰিব।

Verse 39

दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि । मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते

সেইহেতু তুমি ‘দিবোদাস’ নামে খ্যাতি লাভ কৰিবা। আৰু মোৰ প্ৰভাৱত, হে নৃপতি, তোমাৰ বাবে দিৱ্য সামৰ্থ্য আৰু বল বৰ্তমান হওক।

Verse 40

परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः । वेधसं बहुशः स्तुत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह

পৰমেষ্ঠী (ব্ৰহ্মা)ৰ বচন শুনি সেই ৰাজসত্তমে বিধাতা বেধসক বহুবার স্তৱ কৰি তাৰ পাছত এই বাক্য ক’লে।

Verse 41

राजोवाच । पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया

ৰাজা ক’লে— “হে পিতামহ, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! জনাকীৰ্ণ এই পৃথিৱীত আন আন ৰজাসকল থাকোঁতে, তুমি কিয় মোকেই বাছি লৈ এইদৰে ক’লা?”

Verse 42

ब्रह्मोवाच । त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति । पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः

ব্ৰহ্মা ক’লে— “তুমি ৰাজধৰ্ম পালন কৰি ৰাজ্যকাৰ্য কৰোঁতে দেবতা বৰ্ষা বিধান কৰিব; কিন্তু পাপত নিবিষ্ট ৰজাৰ বেলাত দেবতা পুনৰ বৰ্ষা নকৰে।”

Verse 43

राजोवाच । पितामह महामान्य त्रिलोकी करणक्षम । महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे

ৰাজা ক’লে— “হে পিতামহ, মহামান্য, ত্ৰিলোক নিয়ন্ত্ৰণক্ষম! তোমাৰ আজ্ঞাই মহাপ্ৰসাদ।” এই বুলি কৈ তেওঁ তোমাৰ আজ্ঞা শিৰত ধাৰণ কৰিলে।

Verse 44

किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत् । ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत्

“মোৰ এটা সৰু নিবেদন আছে। যদি তুমি মোৰ কাৰণে সেইটো কৰি দিয়া, তেন্তে মই পৃথিৱীত মোৰ ৰাজ্য প্ৰতিদ্বন্দ্বীহীনভাৱে স্থাপন কৰিম।”

Verse 45

ब्रह्मोवाच । अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव । यत्ते हृदि महाबाहो तवादेयं न किंचन

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে পাৰ্থিৱ ৰজা, বিলম্ব নকৰিবা, সেয়া কৈ দিয়া; ই ইতিমধ্যে সম্পন্ন বুলি ধৰা। হে মহাবাহু, তোমাৰ হৃদয়ত যি আছে—তোমাৰ কোনো কামনা অপ্ৰদানীয় নহয়।”

Verse 46

राजोवाच । यद्यहं पृथिवीनाथः सर्वलोकपितामह । तदादिविष दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि

ৰজাই ক’লে: “হে সৰ্বলোকপিতামহ, যদি মই পৃথিৱীৰ নাথ হওঁ, তেন্তে আদিৰ পৰা বাস কৰা দেৱতাসকল স্বৰ্গতেই থাকক, পৃথিৱীত নহয়।”

Verse 47

देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले । असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति

“যেতিয়া দেৱতাসকল স্বৰ্গত থাকিব আৰু মই পৃথিৱীত থাকিম, তেতিয়া প্ৰতিদ্বন্দ্বীহীন ৰাজ্যশাসনে প্ৰজাই সুখ লাভ কৰিব।”

Verse 48

तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः । पटहं घोषयांचक्रे दिवं देवा व्रजंत्विति

এইদৰে বিশ্বস্ৰষ্টাৰ বাণী শুনি নৰেশ্বৰ দিবোদাসে ঢোল পিটাই ঘোষণা কৰালে: “দেৱতাসকল স্বৰ্গলৈ গমন কৰক!”

Verse 49

मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः । मयि प्रशासति क्षोणीं सुराः स्वस्था भवंत्विति

“নাগসকল ইয়াৰ পৰা নাযাওক; মানুহসকল ইয়াত নিৰ্ভয়ে থাকক। মই যেতিয়া পৃথিৱী শাসন কৰোঁ, তেতিয়া সুৰসকলেও নিজৰ লোকত নিৰ্ভয়ে থাকক।”

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह । यावद्विज्ञप्तुकामोभूत्तावदीशोब्रवीद्विधिम्

ইতিমধ্যে ব্ৰহ্মাই বিশ্বেশ্বৰক প্ৰণিপাত কৰিলে। তেওঁ নিবেদন কৰিবলৈ উদ্যত হোৱাতেই, ঈশ্বৰে আগতেই বিধাতা ব্ৰহ্মাক বাক্য ক’লে।

Verse 51

लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः । कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम्

“হে লোকেশ্বৰ, আহক। কুশদ্বীপৰ পৰা মন্দৰ নামৰ এক পৰ্বত ইয়ালৈ আহি দুষ্কৰ তপস্যা কৰি আছে।”

Verse 52

यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते । इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नंदिभृंगिपुरोगमः

“তেওঁ বহুকাল ধৰি তপস্যা কৰি আছে, যেন তেওঁক বৰ দিয়া যায়।” এইদৰে কৈ পাৰ্বতীনাথ নন্দী আৰু ভৃঙ্গীক আগত লৈ আগবাঢ়িল।

Verse 53

जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति । उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वज

বৃষভত আৰোহণ কৰি তেওঁ মন্দৰ য’ত আছিল তাত গ’ল। তাৰপিছত বৃষধ্বজ, দেৱদেৱ, প্ৰসন্নচিত্তে বাক্য ক’লে।

Verse 54

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम । सोथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम्

“উঠা, উঠা—তোৰ মঙ্গল হওক। হে পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ, তোৰ বৰ ক’।” এই বাক্য শুনি মহেশান, দেৱদেৱ, ত্ৰিলোচনৰ সম্বোধন গ্ৰহণ কৰিলে মন্দৰে।

Verse 55

प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत् । लीलाविग्रहभृच्छंभो प्रणतैक कृपानिधे

ভূমিত বহুবাৰ প্ৰণাম কৰি পৰ্বতে বিনীতভাৱে নিবেদন কৰিলে: “হে শম্ভু, লীলাৰ্থে দিৱ্য দেহ ধাৰণ কৰা—হে প্ৰণতজনৰ একমাত্ৰ কৃপানিধি—(মোৰ নিবেদন শুনা)।”

Verse 56

सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम् । शरणागतसंत्राण सर्ववृत्तांतकोविद

“আপুনি সৰ্বজ্ঞ, তথাপি মোৰ কামনা কেনেকৈ নাজানে? হে শৰণাগতজনৰ ত্ৰাণকৰ্তা, হে সকলো পৰিস্থিতি আৰু ঘটনাৰ জ্ঞানী!”

Verse 57

सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत् । यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने

“হে সকলো হৃদয়ৰ আনন্দ—হে শৰ্ব, সৰ্বব্যাপী, সৰ্বকৰ্তা—যদি মোক বৰ দান কৰিব খোজা, মোক, যাৰ স্বভাৱ শিলাৰ দৰে জড়…”

Verse 58

याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक । ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्

“মোক, এজন যাচক আৰু অতিশয় দয়নীয়ক—হে প্ৰণতজনৰ দুখভঞ্জক—সেয়ে মই অৱিমুক্ত নামে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ সমতা কামনা কৰোঁ।”

Verse 59

कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः । मन्मौलौ विहितावासः प्रयात्वेष वरो मम

““আজি নাথ উমাৰ সৈতে, সকলো পৰিচ্ছদসহ, মোৰ শিখৰত বাস স্থাপন কৰি কুশদ্বীপলৈ গমন কৰক—এইয়েই মোৰ বৰ।”

Verse 60

सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् । विज्ञातावसरो ब्रह्मा तावच्छंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः

সকলোকে সকলো দান কৰা শম্ভুৱে এক মুহূৰ্ত চিন্তা কৰিলে। সুযোগ বুজি ব্ৰহ্মাই শম্ভুক নিবেদন কৰিলে—প্ৰণাম কৰি আগবাঢ়ি, জোৰা হাত মূৰত থৈ।

Verse 61

ब्रह्मोवाच । विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् । कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে বিশ্বেশ, হে জগতৰ নাথ! পতি (শিৱ)ৰ আদেশে মই কৰ্মত নিযুক্ত হ’লোঁ। হে বিভো, তোমাৰ কৃপা-প্ৰসাদে মই চতুৰ্বিধ সৃষ্টিকাৰ্য সম্পন্ন কৰিম।”

Verse 62

प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया । अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि

“মই প্ৰচেষ্টাৰে সেই সৃষ্টি কৰিলোঁ, আৰু সেয়া তোমাৰ অনুমতিতেই সম্পন্ন হ’ল। কিন্তু ষাঠি বছৰ বৰষুণ নোহোৱাত পৃথিৱীত প্ৰজা বিনষ্ট হ’ল, আৰু জগত নি:প্ৰজা হৈ পৰিল।”

Verse 63

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् । ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः

“ৰাজশাসন নথকাৰ এক মহা বিশৃঙ্খলা উঠিল; জগত দুৰৱস্থালৈ পৰিল। তেতিয়া মনুৰ বংশত জন্মা ৰিপুঞ্জয় নামৰ এজন ৰাজর্ষি আবিৰ্ভূত হ’ল।”

Verse 64

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः । चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः

“সেই ৰাজর্ষিক মই ৰজা হিচাপে অভিষেক দিলোঁ, যাতে তেওঁ প্ৰজাৰ ৰক্ষা কৰে। মহাবীৰ্য আৰু মহাতপা সেইজনেও মৰ্যাদা আৰু শাসনৰ বিধি স্থাপন কৰিলে।”

Verse 65

तवाज्ञया चेत्स्थास्यंति सर्वे दिविषदो दिवि । नागलोके तथा नागास्ततो राज्यं करोम्यहम्

আপোনাৰ আজ্ঞা অনুসাৰে যদি সকলো দেৱতা স্বৰ্গতেই স্থিৰ থাকে, আৰু তেনেদৰে নাগসকল নাগলোকে থাকে, তেন্তে মই সেইমতে ৰাজ্যশাসন গ্ৰহণ কৰিম।

Verse 66

तथेति च मया प्रोक्तं प्रमाणीक्रियतां तु तत् । मंदराय वरो दत्तो भवेदेवं कृपानिधे

মই ক’লোঁ, “তথাস্তु”; সেই কথাই সত্য বুলি প্ৰমাণিত হওক। হে কৃপানিধি, মন্দৰাৰ বাবে দিয়া বৰ এইদৰে সিদ্ধ হওক।

Verse 67

तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः । मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः

সেই ৰজাৰ প্ৰজাসকলক ৰক্ষা কৰাৰ এইটোও অধিক মনোৰথ হওক। মোৰ ‘দুই নাড়ী’ৰ দ্বৈত ৰাজ্য তেওঁৰো হওক, আৰু শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰো হওক।

Verse 68

मर्त्यानां गणना क्वेह निमेषार्ध निमेषिणाम् । देवोपि निर्मलं मत्वा मंदरं चारुकंदरम्

ইয়াত মৰ্ত্যলোকীয়সকলৰ গণনা ক’ত সম্ভৱ, যেতিয়া আধা নিমেষত পলক মৰা দেৱতাসকলেই অগণন? দেৱতাইও মন্দৰ—সুন্দৰ গুহাযুক্ত—ক সম্পূৰ্ণ নিৰ্মল বুলি জানি সন্মান কৰিলে।

Verse 69

विधेश्च गौरवं रक्षंस्तथोरी कृतवान्हरः । जंबूद्वीपे यथा काशी निर्वाणपददा सदा

বিধি (ব্ৰহ্মা)ৰ গৌৰৱ ৰক্ষা কৰি হৰে (শিৱ) তেনেদৰেই তাক স্বীকাৰ কৰিলে। যেনেকৈ জম্বুদ্বীপত কাশী সদায় নিৰ্বাণ-পদ দান কৰে।

Verse 70

तथा बहुतिथं कालं द्वीपोभूत्सोपि मंदरः । यियासुना च देवेन मंदरं चित्रकंदरम्

এইদৰে অতি দীঘল সময়লৈকে সেই মন্দৰ পৰ্বতো দ্বীপৰ দৰে হৈ পৰিল। আৰু দেৱতাই যাত্ৰা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, বিচিত্ৰ গুহাসম্পন্ন মন্দৰক দৰ্শন কৰি তাত আগবাঢ়িল।

Verse 71

निजमूर्तिमयं लिंगमविज्ञातं विधेरपि । स्थापितं सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पितुम्

তেওঁৰ নিজ সত্তাময় লিঙ্গ—যি বিধি (ব্ৰহ্মা)ৰো অজ্ঞাত—স্থাপন কৰা হ’ল, যাতে সকলো সিদ্ধিৰ আধাৰ স্বৰূপে স্থাপক পূজাৰীক অৰ্পণ কৰিব পাৰি।

Verse 72

विपन्नानां च जंतूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम् । सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्

বিপন্ন জীৱসমূহক নৈঃশ্ৰেয়সী শ্ৰী—মুক্তিদায়িনী কল্যাণ-সমৃদ্ধি—দান কৰিবলৈ, আৰু ইয়াত বাস কৰা সকলোৰে নিমিত্তে এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰক ৰক্ষা কৰিবলৈ (এই উদ্দেশ্য)।

Verse 73

मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना । विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्

মন্দৰ পৰ্বতলৈ গ’লেও পিনাকিন (শিৱ) এই ক্ষেত্ৰ ত্যাগ নকৰিলে। লিঙ্গ-ৰূপে ই অবিমুক্ত নোহোৱাত, সেয়েহে ই ‘অবিমুক্ত’—অর্থাৎ ‘কেতিয়াও নত্যাগিত’—বুলি স্মৃত।

Verse 74

पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि

পূৰ্বতে এই ক্ষেত্ৰ ‘নন্দবন’ নামে প্ৰখ্যাত আছিল। সেই সময়ৰ পৰাই ইয়াৰ নাম ‘অবিমুক্ত’ পৃথিৱীত সুপ্ৰসিদ্ধ হৈ পৰিল।

Verse 75

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

ক্ষেত্ৰ আৰু লিঙ্গ—উভয়ে ‘অবিমুক্ত’ নাম লাভ কৰিলে। এই দুয়োটাক লাভ কৰিলে পুনৰ গৰ্ভ-ভাগী নহয়, অৰ্থাৎ পুনর্জন্ম নাহে।

Verse 76

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके । विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबंधनात्

অবিমুক্ত ক্ষেত্ৰত অবিমুক্তেশ্বৰ লিঙ্গৰ দৰ্শন কৰিলে মানুহে সকলো কৰ্ম-বন্ধনৰ পৰা সত্যই মুক্ত হয়।

Verse 77

अर्चंति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोर्चति विश्वकृत् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं भुविमुक्तिप्रदायकम्

বিশ্বেদেৱাসকলে বিশ্বেশ—বিশ্বৰ প্ৰভু—ক অর্চনা কৰে, আৰু বিশ্বেশ—বিশ্ব-কৰ্তা—ও অর্চনা কৰে। অবিমুক্তেশ্বৰ লিঙ্গে পৃথিৱীতেই মুক্তি দান কৰে।

Verse 78

पुरा न स्थापितं लिंगं कस्यचित्केनचित्क्वचित् । किमाकृति भवेल्लिंगं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन

প্ৰাচীন কালত এই লিঙ্গ কেতিয়াও কোনোবাই ক’তো স্থাপন কৰা নাছিল। লিঙ্গৰ সত্য আকাৰ কেনেকুৱা—এই কথা কোনোেও নাজানে।

Verse 79

आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः । लिंगं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथषर्यः

অবিমুক্তৰ পবিত্ৰ ৰূপ দৰ্শন কৰি ব্ৰহ্মা, অচ্যুত (বিষ্ণু) আদি সকলে লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; তেনেদৰে বসিষ্ঠ আদি ঋষিসকলেও কৰিলে।

Verse 80

आदिलिंगमिदं प्रोक्तमविमुक्तेश्वरं महत् । ततो लिंगांतराण्यत्र जातानि क्षितिमंडले

এই মহৎ অৱিমুক্তেশ্বৰক আদিলিঙ্গ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰাই এই ভূ-মণ্ডলত আন আন লিঙ্গসমূহ উৎপন্ন হ’ল।

Verse 81

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् । क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा

কেৱল “অৱিমুক্তেশ” নামটো শুনিলেই, জন্মে জন্মে সঞ্চিত পাপৰ পৰা মর্ত্যজন ক্ষণমাত্ৰতে মুক্ত হয়; ইয়াত সন্দেহ-বিতৰ্কৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 82

अविमुक्तेश्वरं लिंगं स्मृत्वा दूरगतोपि च । जन्मद्वयकृतात्पापात्क्षणादेव विमुच्यते

দূৰত থাকিলেও, অৱিমুক্তেশ্বৰ লিঙ্গ স্মৰণ কৰিলে, দুটা জন্মত কৰা পাপৰ পৰা সি ক্ষণমাত্ৰতে মুক্ত হয়।

Verse 83

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च । त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्

অৱিমুক্ত মহাক্ষেত্ৰত অৱিমুক্তক দৰ্শন কৰিলে, তিনিটা জন্মৰ পৰা উৎপন্ন পাপ ত্যাগ কৰি মানুহ পুণ্যময় হয়।

Verse 84

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु । अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा

জ্ঞান-বিভ্ৰান্তিৰ বাবে পাঁচটা জন্মত যি পাপ কৰা হৈছিল, অৱিমুক্তেশৰ স্পৰ্শত সেয়া নিশ্চয়েই ক্ষয় হয়; অন্যথা নহয়।

Verse 85

अर्चयित्वा महालिंगमविमुक्तेश्वरं नरः । कृतकृत्यो भवेदत्र न च स्याज्जन्मभाक्कुतः

মহালিঙ্গ অৱিমুক্তেশ্বৰক পূজা কৰিলে মানুহে ইয়াত কৃতকৃত্য হয়; তেন্তে সি কেনেকৈ পুনৰ জন্মবন্ধনত পৰিব?

Verse 86

स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति । अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते

নিজ শক্তি আৰু বুদ্ধি অনুসাৰে স্তৱ, নমস্কাৰ আৰু পূজা কৰি—অৱিমুক্তত থকা বিমুক্তেশক স্তৱ কৰিব, নমিব আৰু আৰাধনা কৰিব লাগে।

Verse 87

अनादिमदिदं लिंगं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम् । काश्यां प्रयत्नतः सेव्यमविमुक्तं विमुक्तये

এই লিঙ্গ অনাদি; ইয়াক স্বয়ং বিশ্বেশ্বৰে পূজা কৰে। মুক্তিৰ বাবে কাশীত অৱিমুক্তক যত্নেৰে সেৱা কৰিব লাগে।

Verse 88

संति लिंगान्यनेकानि पुण्येष्वायतनेषु च । आयांति तानि लिंगानि माघीं प्राप्य चतुदर्शीम्

পুণ্যধামসমূহত বহু লিঙ্গ আছে। মাঘ মাহৰ চতুৰ্দশী আহিলে সেই লিঙ্গসমূহ ইয়ালৈ আহে।

Verse 89

कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् । सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्

মাঘৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত অৱিমুক্তেশৰ বাবে জাগৰণ কৰিলে, সদা নিদ্ৰাহীন যোগী পৰম গতিৰ ভাগী হয়।

Verse 90

नानायतनलिंगानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि । माघकृष्णचतुर्दश्यामविमुक्तमुपासते

বহু আয়তনৰ লিঙ্গ—যিবোৰে চাৰিও পুৰুষাৰ্থ দান কৰে—মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত অৱিমুক্তক ভক্তিভাৱে উপাসনা কৰে।

Verse 91

किं बिभेति नरो धीरः कृतादघशिलोच्चयात् । अविमुक्तेश लिंगस्य भक्ति वज्रधरो यदि

ধীৰ নৰ কিয় ভয় কৰিব সি কৰা পাপৰ পৰ্বতসম সঞ্চয়ক, যদি অৱিমুক্তেশৰ লিঙ্গত তাৰ ভক্তি বজ্ৰসম অটল হয়?

Verse 92

क्वाविमुक्तं महालिंगं चतुर्वर्गफलोदयम् । क्व पापि पापशैलोऽल्पो यःक्षयेन्नामसंभृतः

অৱিমুক্তৰ মহালিঙ্গ—চাৰিও পুৰুষাৰ্থৰ ফলোদয়ৰ উৎস—আৰু পাপীৰ পাপৰ সৰু ‘পৰ্বত’ যি কেৱল নাম উচ্চাৰণেই ক্ষয় হয়, এই দুয়োৰ মাজত তুলনা ক’ত?

Verse 93

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते । यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्

অৱিমুক্তৰ মহাক্ষেত্ৰত, বিশ্বেশৰ অধিষ্ঠানত—যিসকলে উত্তম অৱিমুক্ত লিঙ্গ দৰ্শন নকৰিলে, সিহঁত নিশ্চয়েই বিমূঢ়।

Verse 94

द्रष्टारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा दंडधरो यमः । दूरादेव प्रणमति प्रबद्धकरसंपुटः

অৱিমুক্ত দৰ্শন কৰা জনক দেখি, দণ্ডধাৰী যমো দূৰৰ পৰাই কৰযোৰে প্ৰণাম কৰে।

Verse 95

धन्यं तन्नेत्रनिर्माणं कृतकृत्यौ तु तौ करौ । अविमुक्तेश्वरं येन याभ्यामैक्षिष्ट यः स्पृशेत्

ধন্য সেই নেত্ৰ-নিৰ্মাণ, আৰু কৃতকৃত্য সেই দুয়ো হাত—যাৰে অবিমুক্তেশ্বৰক দৰ্শন কৰা যায় আৰু যাৰে তেঁওক স্পৰ্শ কৰা যায়।

Verse 96

त्रिसंध्यमविमुक्तेशं यो जपेन्नियतः शुचिः । दूरदेशविपन्नोपि काशीमृतफलं लभेत्

যি নিয়মিত আৰু শুচি হৈ ত্ৰিসন্ধ্যাত অবিমুক্তেশৰ নাম জপ কৰে—দূৰ দেশত বিপন্ন হৈ থাকিলেও—সেয়া কাশীত মৰাৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 97

अविमुक्तं महालिंगं दृष्ट्वा ग्रामांतरं व्रजेत् । लब्धाशुकार्यसंसिद्धिं क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्

অৱিমুক্তৰ মহালিঙ্গ দৰ্শন কৰি মানুহে আন গাঁৱলৈ আগবাঢ়িব পাৰে; কৰ্মত শীঘ্ৰ সিদ্ধি লাভ কৰি, ক্ষেমে কুশলে ঘৰত প্ৰৱেশ কৰে।