Adhyaya 5

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धर्मारण्यनिवासिना । यत्कार्यं पुरुषेणेह गार्हस्थ्यमनुतिष्ठता

ব্যাসে ক’লে: এতিয়া মই ধৰ্মাৰণ্যত বাস কৰা সেই পুৰুষে গাৰ্হস্থ্য-ধৰ্ম যথাযথভাৱে পালন কৰি ইয়াত কি কৰ্তব্য, সেয়া বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 2

धर्मारण्येषु ये जाता ब्राह्मणाः शुद्धवंशजा । अष्टादशसहस्राश्च काजेशैश्च विनिर्मिताः

ধৰ্মাৰণ্যত জন্ম লোৱা শুদ্ধ বংশজাত ব্ৰাহ্মণসকল অষ্টাদশ সহস্ৰ আছিল; আৰু কाजেশাসকলৰ দ্বাৰা তেওঁলোক স্থাপিত/গঠিত হৈছিল।

Verse 3

सदाचाराः पवित्राश्च ब्राह्मणा ब्रह्मवित्तमाः । तेषां दर्शनमात्रेण महापापैर्विमुच्यते

সেই ব্ৰাহ্মণসকল সদাচাৰী আৰু পবিত্ৰ, ব্ৰহ্মজ্ঞানীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। তেওঁলোকৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই মানুহ মহাপাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । पाराशर्य समाख्याहि सदाचारं च मे प्रभो । आचाराद्धर्ममाप्नोति आचाराल्लभते फलम् । आचाराच्छ्रियमाप्नोति तदाचारं वदस्व मे

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে পাৰাশৰ্য, হে প্ৰভু, মোক সদাচাৰৰ পথ কোৱা। আচাৰৰ দ্বাৰাই ধৰ্ম লাভ হয়, আচাৰৰ দ্বাৰাই ফল পোৱা যায়, আচাৰৰ দ্বাৰাই শ্ৰী-সমৃদ্ধি লাভ হয়—সেয়ে সেই আচাৰ মোক বৰ্ণনা কৰা।

Verse 5

व्यास उवाच । स्थावराः कृमयोऽब्जाश्च पक्षिणः पशवो नराः । क्रमेण धार्मिकास्त्वेत एतेभ्यो धार्मिकाः सुराः

ব্যাসে ক’লে: স্থাৱৰ (অচল) সত্তা, কৃমি, জলজ, পক্ষী, পশু আৰু মানুহ—এইসকল ধৰ্ম-যোগ্যতাত ক্ৰমে ক্ৰমে উন্নত; আৰু এইসকলৰ ওপৰত দেৱতাসকল অধিক ধাৰ্মিক।

Verse 6

सहस्रभागात्प्रथमे द्वितीयानुक्रमास्तथा । सर्व एते महाभागाः पापान्मुक्तिसमाश्रयाः

প্ৰথম স্তৰত সহস্ৰৰ এক ভাগ, আৰু তদনুৰূপে দ্বিতীয় আৰু পৰৱৰ্তী স্তৰসমূহত—এই সকলো মহাভাগ সত্তাই পাপ-মুক্তিৰ আশ্ৰয়স্বৰূপ।

Verse 7

चतुर्णामपि भूतानां प्राणिनोतीव चोत्तमाः । प्राणिकेभ्योपि मुनिश्रेष्ठाः सर्वे बुद्ध्युपजीविनः

চাৰিধৰণৰ ভূতৰ মাজত প্ৰাণীসকলেই নিঃসন্দেহে সৰ্বোত্তম; আৰু প্ৰাণীসকলৰ মাজতো মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ—কাৰণ তেওঁলোক সকলোৱে জাগ্ৰত বুদ্ধিৰ আশ্ৰয়ে জীৱন যাপন কৰে।

Verse 8

मतिमद्भ्यो नराः श्रेष्ठास्तेभ्य श्रेष्ठास्तु वाडवाः । विप्रेभ्योऽपि च विद्वांसो विद्वद्भ्यः कृतबुद्धयः

কেৱল মতিমন্তসকলতকৈ সংস্কাৰবান মানুহ শ্ৰেষ্ঠ; তেওঁলোকতকৈ ‘ৱাডৱাঃ’ অধিক শ্ৰেষ্ঠ; ব্ৰাহ্মণতকৈও সত্য বিদ্বান উচ্চ; আৰু বিদ্বানতকৈ কৃতবুদ্ধি—যাৰ বোধ শুদ্ধ আৰু সংযত—সৰ্বোচ্চ।

Verse 9

कृतधीभ्योऽपि कर्तारः कर्तृभ्यो ब्रह्मतत्पराः । न तेभ्योऽभ्यधिकः कश्चित्त्रिषु लोकेषु भारत

কৃতবুদ্ধিতকৈও কৰ্তাসকল—যিসকলে ধৰ্মক কৰ্মত ৰূপ দিয়ে—শ্ৰেষ্ঠ; কৰ্তাসকলতকৈ ব্ৰহ্মতৎপৰ, যিসকলে ব্ৰহ্মনত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট, অধিক শ্ৰেষ্ঠ। হে ভাৰত! ত্ৰিলোকত তেওঁলোকতকৈ অধিক কোনো নাই।

Verse 10

अन्योन्यपूजकास्ते वै तपो विद्याविशेषतः । ब्राह्मणो ब्रह्मणा सृष्टः सर्वभूतेश्वरो यतः

তেওঁলোকে পৰস্পৰে পৰস্পৰক পূজা-সম্মান কৰে, তপস্যা আৰু পবিত্ৰ বিদ্যাত বিশেষভাৱে উজ্জ্বল; কিয়নো ব্ৰাহ্মণক ব্ৰহ্মাই সৃষ্টি কৰিছে, সেয়ে ধৰ্ম-বিদ্যাৰ বলত তেওঁ সকলো জীৱৰ ওপৰত অধিপতি বুলি গণ্য।

Verse 11

अतो जगत्स्थितं सर्वं ब्राह्मणोऽर्हति नापरः । सदाचारो हि सर्वार्हो नाचाराद्विच्युतः पुनः

সেয়ে সমগ্ৰ জগতৰ স্থিতি ধৰ্মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ, আৰু ব্ৰাহ্মণেই সন্মানৰ যোগ্য—আন কেহ নহয়; কিয়নো সদাচাৰত স্থিত ব্যক্তি সকলো সন্মানৰ পাত্ৰ, কিন্তু আচাৰচ্যুত জন পুনৰ যোগ্য নহয়।

Verse 12

तस्माद्विप्रेण सततं भाव्यमाचारशीलिना । विद्वेषरागरहिता अनुतिष्ठन्ति यं मुने

সেয়ে ব্ৰাহ্মণ সদায় আচাৰশীল হৈ থাকিব লাগে; বিদ্বেষ আৰু ৰাগৰহিত হৈ, হে মুনি, জ্ঞানীসকলে যি অনুশাসন সদায় পালন কৰে তাক তেওঁ অনুশীলন কৰক।

Verse 13

सद्धि यस्तं सदाचारं धर्ममूलं विदुर्बुधाः । लक्षणैः परिहीनोऽपि सम्यगाचारतत्परः

বুধসকলে জানে যে সদাচাৰেই ধৰ্মৰ মূল; বাহ্য লক্ষণ বা ভেদ নাথাকিলেও, যি সম্যক আচাৰত নিবিষ্ট, সেয়াই সত্যৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 14

श्रदालुरनसूयुश्च नरो जीवेत्समाः शतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यामुदितं स्वेषुस्वेषु च कर्मसु

শ্ৰদ্ধাৱান আৰু দোষ-অন্বেষণহীন মানুহে শতবৰ্ষ জীয়াই থাকিব পাৰে, আৰু নিজৰ নিজৰ কৰ্মত শ্ৰুতি-স্মৃতিয়ে বিধান কৰা কৰ্মসমূহ যথাযথভাৱে পালন কৰিব।

Verse 15

सदाचारं निषेवेत धर्ममूलमतन्द्रितः । दुराचाररतो लोके गर्हणीयः पुमा न्भवेत्

ধৰ্মৰ মূল সদাচাৰ; অলসতা ত্যাগ কৰি তাক নিষ্ঠাৰে আচৰণ কৰা উচিত। কিন্তু দুঃআচাৰত আসক্ত মানুহ লোকত নিন্দনীয় হয়।

Verse 16

व्याधिभिश्चाभिभूयेत सदाल्पायुः सुदुःखभाक् । त्याज्यं कर्म पराधीनं कार्यमात्मवशं सदा

ব্যাধিয়ে আচ্ছন্ন মানুহ সদায় অল্পায়ু আৰু মহাদুঃখৰ ভাগী হয়। সেয়ে পৰাধীন কৰ্ম ত্যাগ কৰি সদা আত্মবশতাত থকা কৰ্ম গ্ৰহণ কৰা উচিত।

Verse 17

दुःखी यतः पराधीनः सदैवात्मवशः सुखी । यस्मिन्कर्मण्यंतरात्मा क्रियमाणे प्रसीदति

পৰাধীন মানুহ দুঃখী, কিন্তু যি সদায় আত্মবশ, সি সুখী। যি কৰ্ম কৰোঁতে অন্তৰাত্মা প্ৰসন্ন হয়, সেই কৰ্ম বাছি লোৱা উচিত।

Verse 18

अध्यापयेच्छुचीञ्छिष्यान्हितान्मे धासमन्वितान् । उपेयादीश्वरं चापि योगक्षेमादिसिद्धये

তেওঁ শুচি শিষ্যসকলক অধ্যাপনা কৰাওক—যিসকল হিতৈষী আৰু বুদ্ধিসম্পন্ন। লগতে যোগক্ষেম আদি সিদ্ধিৰ বাবে ঈশ্বৰকো শৰণ লওক।

Verse 19

अतस्तेष्वेव वै यत्नः कर्तव्यो धर्ममिच्छता । सत्यं क्षमार्तवं ध्यानमानृशंस्यमहिंसनम्

সেয়ে ধৰ্ম কামনা কৰা জনে এই গুণসমূহতেই বিশেষ যত্ন কৰিব: সত্য, ক্ষমা, সৰলতা, ধ্যান, কৰুণা আৰু অহিংসা।

Verse 20

दमः प्रसादो माधुर्यं मृदुतेति यमा दश । शौचं स्नानं तपो दानं मौनेज्याध्ययनं व्रतम्

দম, প্ৰসাদ, বাক্য-মাধুৰ্য আৰু মৃদুতা—এইবোৰ দহটা যমৰ অন্তৰ্গত বুলি গণ্য। শৌচ, স্নান, তপ, দান, মৌন, ইজ্যা/পূজা, শাস্ত্ৰ-অধ্যয়ন আৰু ব্ৰত-পালন—এইবোৰ ধৰ্ম ধাৰণ কৰা শৃঙ্খলা বুলি উপদেশ দিয়া হৈছে।

Verse 21

उपोषणोपस्थदंडो दशैते नियमाः स्मृताः । कामं क्रोधं दमं मोहं मात्सर्यं लोभमेव च

উপবাস আৰু ইন্দ্ৰিয়-দণ্ড/সংযম—এইবোৰ দহটা নিয়ম বুলি স্মৰণ কৰা হয়। লগতে কাম, ক্ৰোধ, অদম (অসংযম), মোহ, মাত্সৰ্য আৰু লোভ—এইবোৰো দমন কৰিব লাগে।

Verse 22

अमून्षड्वैरिणो जित्वा सर्वत्र विजयी भवेत् । शनैः संचिनुयाद्धर्मं वल्मीकं शृंगवान्यथा

এই ছয় বৈৰীক জয় কৰিলে মানুহ সকলো ঠাইতে বিজয়ী হয়। ধৰ্ম ধীৰে ধীৰে সঞ্চয় কৰিব লাগে, যেনেকৈ উইপোকাৰ ঢিপি দানা দানা কৰি উঠি আহে।

Verse 23

परपीडामकुर्वाणः पर लोकसहायिनम् । धर्म एव सहायी स्यादमुत्र परिरक्षितः

যি আনক কষ্ট নিদিয়ে, সি পৰলোকৰ বাবে সহায়ক সঞ্চয় কৰে। তাত কেৱল ধৰ্মই সহায় হয়, আৰু পৰজগতত ৰক্ষা কৰে।

Verse 24

पितृमातृसुतभ्रातृयोषिद्बंधुजनाधिकः । जायते चैकलः प्राणी म्रियते च तथै कलः

পিতা, মাতা, পুত্ৰ, ভ্ৰাতা, পত্নী আৰু বহু আত্মীয়ে ঘিৰি থাকিলেও, প্ৰাণী একলাই জন্ম লয় আৰু তেনেদৰে একলাই মৰে।

Verse 25

एकलः सुकृतं भुंक्ते भुंक्ते दुष्कृतमेकलः । देहे पंचत्वमापन्ने त्यक्त्वैकं काष्ठलोष्टवत्

মানুহে একেলাই পুণ্যকৰ্মৰ ফল ভোগ কৰে, একেলাই পাপকর্মৰ ফল ভোগে। যেতিয়া দেহ পঞ্চতত্ত্বত লীন হয়, তেতিয়া তাক কাঠৰ টুকুৰা বা মাটিৰ ঢেলা যেন ত্যাগ কৰা হয়।

Verse 26

बांधवा विमुखा यांति धर्मो यांतमनु व्रजेत् । अतः संचिनुयाद्धर्म्ममत्राऽमुत्र सहायिनम्

আত্মীয়-স্বজন মুখ ঘুৰাই আঁতৰি যায়, কিন্তু যি গমন কৰে তাৰ পিছে ধৰ্মই অনুসৰণ কৰে। সেয়ে ইহলোক আৰু পৰলোকত সহায়কৰূপে ধৰ্ম সঞ্চয় কৰা উচিত।

Verse 27

धर्मं सहायिनं लब्ध्वा संतरेद्दुस्तरं तमः । संबंधानाचारेन्नित्यमुत्तमैरुत्तमैः सुधीः

ধৰ্মক সহচৰ কৰি ল’লে মানুহে দুস্তৰ অন্ধকাৰ পাৰ হয়। বুদ্ধিমানজনে সদায় উত্তমজনৰ সৈতে সঙ্গ আৰু উত্তম আচাৰ পালন কৰা উচিত।

Verse 28

अधमानधमांस्त्यक्त्वा कुलमुत्कर्षतां नयेत् । उत्तमानुत्तमानेव गच्छेद्धीनांश्च वर्जयेत् । ब्राह्मणः श्रेष्ठतामेति प्रत्यवायेन शूद्रताम्

নীচ আৰু অধম সঙ্গ ত্যাগ কৰি নিজৰ কুলক উৎকৰ্ষলৈ নিবলৈ লাগে। কেৱল উত্তমৰ ভিতৰত উত্তমৰ ওচৰলৈ যাব, আৰু হীনতালৈ পতিতসকলক বর্জন কৰিব। ব্ৰাহ্মণ সদাচাৰে শ্ৰেষ্ঠতা পায়, কিন্তু অপচাৰ আৰু পতনে নিম্ন অৱস্থালৈ গড়ায়।

Verse 29

अनध्ययनशीलं च सदाचारविलंघिनम् । सालसं च दुरन्नादं ब्राह्मणं बाधतेंऽतकः

যি ব্ৰাহ্মণ অধ্যয়নত অনাসক্ত, সদাচাৰ লঙ্ঘনকাৰী, অলস আৰু অশুদ্ধ আহাৰত জীৱন যাপন কৰে—তাক বিনাশ আৰু মৃত্যুভয় আক্রমণ কৰে।

Verse 30

अतोऽभ्यस्येत्प्रयत्नेन सदाचारं सदा द्विजः । तीर्थान्यप्यभिलष्यंति सदाचारिसमागमम्

সেয়ে দ্বিজে সদায় প্ৰচেষ্টাৰে সদাচাৰ অনুশীলন কৰিব লাগে; কিয়নো তীৰ্থসমূহো সদাচাৰীজনৰ সঙ্গ লাভ কৰিবলৈ আকুল হয়।

Verse 31

रजनीप्रांतयामार्द्धं ब्राह्मः समय उच्यते । स्वहितं चिंतयेत्प्राज्ञस्तस्मिंश्चोत्थाय सर्वदा

ৰাতিৰ শেষ প্ৰহৰৰ পিছৰ আধাখনক ব্ৰাহ্ম মুহূৰ্ত বোলা হয়। সেই সময়ত উঠি জ্ঞানীয়ে সদায় নিজৰ সত্য হিতৰ চিন্তা কৰিব লাগে।

Verse 32

गजास्यं संस्मरेदादौ तत ईशं सहांबया । श्रीरंगं श्रीसमेतं तु ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

আৰম্ভতে গজাস্য (গণেশ)ক স্মৰণ কৰিব; তাৰ পিছত অম্বাসহ ঈশ (শিৱ)ক। তাৰ পিছত শ্ৰীসহ শ্ৰীৰঙ্গ (বিষ্ণু)ক, আৰু কমলজ ব্ৰহ্মাক স্মৰণ কৰিব।

Verse 33

इंद्रादीन्सकलान्देवान्वसिष्ठादीन्मुनीनपि । गंगायाः सरितः सर्वाः श्रीशैलायखिलान्गिरीन्

ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাক, বসিষ্ঠ আদি মুনিসকলকো, গঙ্গা আৰু সকলো নদীক, শ্ৰীশৈল আৰু নিশ্চয়েই সকলো পৰ্বতকো স্মৰণ কৰিব।

Verse 34

क्षीरोदादीन्समुद्रांश्च मानसादिसरांसि च । वनानि नंदनादीनि धेनूः कामदुघादयः

ক্ষীৰসাগৰ আদি সমুদ্ৰসমূহক, মানসসৰোবৰ আদি সৰোবৰৰকো, নন্দন আদি দিব্য বনসমূহক, আৰু কামধেনু আদি পবিত্ৰ ধেনুকো স্মৰণ কৰিব।

Verse 35

कल्पवृक्षादिवृक्षांश्च धातून्कांचनमुख्यतः । दिव्यस्त्रीरुर्वशीमुख्याः प्रह्रादावद्यान्हरेः प्रियान्

কল্পবৃক্ষ আদি কামনা-পূৰক বৃক্ষসমূহ, কাঁচন আদি অমূল্য ধাতুসমূহ, উৰ্বশী আদি দিৱ্য অপ্সৰাসকল, আৰু প্ৰহ্লাদ আদি হৰিৰ প্ৰিয় ভক্তসকলক স্মৰণ কৰা উচিত।

Verse 36

जननीचरणौ स्मृत्वा सर्वतीर्थोक्त्त मोत्तमौ । पितरं च गुरूंश्चापि हदि ध्यात्वा प्रसन्नधीः

মাতৃচৰণ স্মৰণ কৰি—যি সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম বুলি কোৱা হৈছে—তাৰ পাছত প্ৰসন্নচিত্তে হৃদয়ত পিতৃ আৰু গুৰুসকলকো ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 37

ततश्चावश्यकं कर्त्तुं नैरृतीं दिशमाव्रजेत् । ग्रामाद्धनुःशतं गच्छेन्नगराच्च चतुर्गुण म्

তাৰ পাছত প্ৰয়োজনীয় নিৰ্গমন কাৰ্য কৰিবলৈ নৈঋতী (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশলৈ যাব; গাঁৱৰ পৰা এশ ধনু দূৰ, আৰু নগৰৰ পৰা তাৰ চাৰিগুণ দূৰলৈ যোৱা উচিত।

Verse 38

तृणैराच्छाद्य वसुधां शिरः प्रावृत्य वाससा । कर्णोपवीत उदग्वक्त्रो दिवसे संध्ययोरपि

তৃণৰে ভুমি আচ্ছাদিত কৰি আৰু বস্ত্ৰেৰে মূৰ ঢাকি, উপবীত কাণত তুলি, দিনত আৰু সন্ধ্যাৰ সংযোগকালতো উত্তৰমুখে থাকিব।

Verse 39

विण्मूत्रे विसृजेन्मौनी निशायां दक्षिणामुखः । न तिष्ठन्नाशु नो विप्र गोवन्ह्यनिलसंमुखः

বিণ-মূত্ৰ ত্যাগ কৰোঁতে মৌন থাকিব; ৰাতি দক্ষিণমুখে থাকিব। হে ব্ৰাহ্মণ, থিয় হৈ নকৰিব, ন তাড়াহুড়াকৈ; আৰু গাই, অগ্নি বা বায়ুৰ সন্মুখে মুখ কৰি নকৰিব।

Verse 40

न फालकृष्टे भूभागे न रथ्यासेव्यभूतले । नालोकयेद्दिशो भागञ्ज्यो तिश्चक्रं नभो मलम्

হালৰে সদ্য কৰ্ষিত ভূমিত, আৰু পথচাৰী চলা ৰথ্যাৰ দৰে ভূমিত মলত্যাগ নকৰিব। তেনে সময়ত দিশাসমূহ, জ্যোতিষ্কচক্ৰ, আকাশ বা অশুচি বস্তুৰ ফালে দৃষ্টি নকৰিব—লজ্জা আৰু শৌচ-নিয়ম পালন কৰিব।

Verse 41

वामेन पाणिना शिश्नं धृत्वोत्तिष्ठेत्प्रयत्नवान् । अथो मृदं समादद्याज्जंतुकर्क्करवर्जिताम्

বাওঁ হাতে লিঙ্গ ধৰি, যত্নশীল ব্যক্তি সাৱধানে উঠিব। তাৰ পিছত শৌচৰ বাবে এনে মাটি ল’ব, যি পোকা-পতঙ্গ আৰু কংকৰ-মুক্ত।

Verse 42

विहाय मूषको त्खातां चोच्छिष्टां केशसंकुलाम् । गुह्ये दद्यान्मृदं चैकां प्रक्षाल्य चांबुना ततः

ইঁদুৰে খুঁদা, উচ্ছিষ্টে দুষিত বা চুলে মিশ্ৰিত মাটি ত্যাগ কৰিব। গোপন অঙ্গত মাটিৰ এক অংশ প্ৰয়োগ কৰি, তাৰ পিছত পানীৰে ধুই ল’ব।

Verse 43

पुनर्वामकरेणेति पंचधा क्षालयेद्गुदम् । एकैक पादयोर्दद्यात्तिस्रः पाण्योर्मृदस्तथा

পুনৰ বাওঁ হাতেৰে গুদ পাঁচবাৰ ধুই শুদ্ধ কৰিব। প্ৰতিটো পায়ে একবাৰকৈ মাটি দিব, আৰু তেনেদৰে হাতে তিন অংশ মাটি প্ৰয়োগ কৰিব।

Verse 44

इत्थं शौचं गृही कुर्याद्गंधलेपक्षयावधि । क्रमाद्वैगुण्यतः कुर्याद्ब्रह्मचर्यादिषु त्रिषु

এইদৰে গৃহস্থে শৌচ কৰিব, যেতিয়ালৈকে গন্ধ আৰু লেপ নাশ নহয়। তাৰ পিছত ক্ৰমে, ব্ৰহ্মচৰ্য আদি তিন আশ্ৰমত বিধি অনুসাৰে অধিক কঠোৰতাৰে পালন কৰিব।

Verse 45

दिवाविहितशौचाच्च रात्रावर्द्धं समाचरेत् । परग्रामे तदर्धं च पथि तस्यार्धमेव च

দিনত বিধান কৰা শৌচ ৰাতিত অর্ধেক পালন কৰিব। আন গাঁৱত তাতো অর্ধেক, আৰু পথত থাকিলে তাৰো অর্ধেক মাত্ৰ কৰিব।

Verse 46

तदर्धं रोगिणां चापि सुस्थे न्यूनं न कार येत् । अपि सर्वनदीतोयैर्मृत्कूटैश्चाप्यगोपमैः

ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত তাৰো অর্ধেক কৰিলেও চলে; কিন্তু সুস্থ লোকৰ বাবে ইয়াতকৈ কম নকৰিব। যিকোনো নদীৰ পানী আৰু মাটিৰ ঢেলা—বিশেষে প্ৰস্তুত নোহোৱা হলেও—দ্বাৰা শুদ্ধি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 47

आपातमाचरेच्छौचं भावदुष्टो न शुद्धिभाक् । आर्द्रधात्रीफलोन्माना मृदः शौचे प्रकीर्तिताः

অৱস্থাৰ অনুৰূপে শৌচ আচৰণ কৰিব; কিন্তু অন্তৰৰ ভাব দুষিত হলে সঁচা শুদ্ধি লাভ নহয়। শৌচত মাটিৰ পৰিমাণ আর্দ্ৰ ধাত্ৰীফল (আমলখি)ৰ আকাৰ অনুসাৰে কোৱা হৈছে।

Verse 48

सर्वाश्चाहुतयोऽप्येवं ग्रासाश्चांद्रायणेपि च । प्रागास्य उदगास्यो वा सूपविष्टः शुचौ भुवि

এইদৰে সকলো আহুতি আৰু চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰতৰ গ্ৰাসসমূহো শুচি ভূমিত সঠিকভাৱে বহি, পূবমুখে বা উত্তৰমুখে কৰি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 49

उपस्पृशेद्विहीनाभिस्तुषांगारास्थिभस्मभिः । अतिस्वच्छाभिरद्भिश्च यावद्धृद्गाभिरत्वरः

যথাযথ পানী নাথাকিলেও তুষ, কয়লা, অস্থিভস্ম আদি দিয়ে পৰিশোধিত পানীৰে উপস্পৰ্শ (আচমন) কৰিব। আৰু সম্ভৱ হলে অতি স্বচ্ছ, হৃদয়-গভীৰ পানীৰে তাড়াহুড়া নকৰাকৈ আচমন কৰিব।

Verse 50

ब्राह्मणो ब्रह्मतीर्थेन दृष्टिपूताभिराचमेत् । कण्ठगाभिर्नृपः शुध्येत्तालुगाभिस्तथोरुजः

ব্ৰাহ্মণে অঙ্গুষ্ঠ-মূলস্থিত ব্ৰহ্ম-তীৰ্থে, দৃষ্টিৰে পবিত্ৰ কৰা জলেৰে আচমন কৰিব। ৰজা কণ্ঠলৈকে জল গ’লে শুদ্ধ হয়; বৈশ্য তালোলৈকে গ’লে শুদ্ধ হয়।

Verse 51

स्त्रीशूद्रावाथ संस्पर्शमात्रेणापि विशुध्यतः । शिरः शब्दं सकंठं वा जले मुक्तशिखोऽपि वा

স্ত্ৰী আৰু শূদ্ৰ কেৱল স্পৰ্শমাত্ৰে জলেৰে শুদ্ধ হয়। জলেৰে মূৰ, ইন্দ্ৰিয়সমূহ আৰু কণ্ঠ স্পৰ্শ কৰি শুদ্ধি কৰিব লাগে—জলত চুলি খোলা থাকিলেও।

Verse 52

अक्षालितपदद्वद्व आचांतोऽप्यशुचिर्म्मतः । त्रिः पीत्वांबु विशुद्ध्यर्थं ततः खानि विशोधयेत्

দুয়োটা ভৰি নধুলিলে, আচমন কৰিলেও অশুচি বুলিয়েই গণ্য। শুদ্ধিৰ বাবে তিনিবাৰ জল সিপ কৰিব; তাৰ পাছত দেহৰ ৰন্ধ্ৰ/ইন্দ্ৰিয়দ্বাৰসমূহ শোধন কৰিব।

Verse 53

अंगुष्ठमूलदेशेन ह्यधरोष्ठौ परि मृजेत् । स्पृष्ट्वा जलेन हृदयं समस्ताभिः शिरः स्पृशेत्

অঙ্গুষ্ঠৰ মূলদেশেৰে অধৰ ওঁঠ মচিব। জলেৰে হৃদয় স্পৰ্শ কৰি, তাৰ পাছত সকলো আঙুলি একেলগে কৰি মূৰ স্পৰ্শ কৰিব।

Verse 54

अंगुल्यग्रैस्तथा स्कन्धौ सांबु सर्व्वत्र संस्पृशेत् । आचांतः पुनराचामेत्कृत्वा रथ्योपसर्पणम्

আঙুলিৰ আগভাগেৰে দুয়োটা স্কন্ধ স্পৰ্শ কৰিব, আৰু জলেৰে দেহৰ সকলো ঠাই স্পৰ্শ কৰিব। আচমন কৰাৰ পাছত, ৰাজপথ/ৰথ্যাৰ ওচৰলৈ গৈ পুনৰ আচমন কৰিব।

Verse 55

स्नात्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा प्रारंभे शुभकर्मणाम् । सुप्त्वा वासः परीधाय दृष्ट्वा तथाप्यमंगलम्

স্নান কৰি, আহাৰ কৰি, দুধ পান কৰি, শুভ কৰ্মৰ আৰম্ভণিত, শুই উঠি, বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, আৰু অমঙ্গল দৃশ্য দেখিলেও—আচমন কৰি পুনৰ শুদ্ধি গ্ৰহণ কৰা উচিত।

Verse 56

प्रमादादशुचि स्मृत्वा द्विराचांतः शुचिर्भवेत् । दंतधावनं प्रकुर्वीत यथोक्त धर्मशास्त्रतः । आचांतोऽप्यशुचिर्यस्मादकृत्वा दंतधावनम्

অসাৱধানতাবশত অশুচি কাৰ্য স্মৰণ হ’লে, দুবাৰ আচমন কৰিলে মানুহ শুচি হয়। ধৰ্মশাস্ত্ৰত যিদৰে কোৱা আছে তেনেদৰে দন্তধাৱন কৰা উচিত; কিয়নো দন্তধাৱন নকৰিলে আচমন কৰিলেও অশুচি থাকে।

Verse 57

प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां रविवासरे । दंतानां काष्ठसंयोगो दहेदासप्तमं कुलम्

প্ৰতিপদ, দৰ্শ/অমাৱস্যা, ষষ্ঠী, নবমী আৰু ৰবিবাৰে দাঁতত কাঠৰ দাতন ব্যৱহাৰ কৰিলে—কথিত আছে যে ই সাত পুৰুষ পৰ্যন্ত কুলক দগ্ধ কৰে।

Verse 58

अलाभे दंतकाष्ठानां निषिद्धे वाथ वासरे । गंडूषा द्वादश ग्राह्या मुखस्य परिशुद्धये

দন্তকাষ্ঠ নাপালে, অথবা দিনটো নিষিদ্ধ হ’লে, মুখ সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ কৰিবলৈ বাৰবাৰ গণ্ডূষ (মুখ ভৰি কুলি) গ্ৰহণ কৰা উচিত।

Verse 59

कनिष्ठाग्रपरीमाणं सत्वचं निर्व्रणारुजम् । द्वादशांगुलमानं च सार्द्रं स्याद्दंतधावनम्

দন্তধাৱনৰ দাতন কনিষ্ঠাৰ আগৰ পৰিমাণে ডাঠ হ’ব, বাকলসহ হ’ব, ঘা বা ৰোগদোষবিহীন হ’ব; দীঘলত বাৰ আঙুল হ’ব আৰু সেঁতসেঁতে/তাজা হ’ব।

Verse 60

एकेकांगुलमानं तच्चर्वयेद्दंतधावनम् । प्रातः स्नानं चरित्वा च शुद्ध्यै तीर्थे विशेषतः

এটা আঙুলিৰ এটা গাঁঠিৰ মাপৰ দন্তধাৱন দাঠি চোবাই দাঁত পৰিষ্কাৰ কৰিব। তাৰ পিছত প্ৰাতঃস্নান কৰি—বিশেষকৈ তীৰ্থত—শুদ্ধি লাভ হয়।

Verse 61

प्रातः स्नानाद्यतः शुद्ध्येत्कायोऽयं मलिनः सदा । यन्मलं नवभिश्छिद्रैः स्रवत्येव दिवानिशम्

প্ৰাতঃস্নানৰ দ্বাৰাই এই দেহ—যি সদায় মলিন—শুদ্ধ হয়; কিয়নো ইয়াৰ মল নৱটা ছিদ্ৰেৰে দিন-ৰাতি অবিৰত সৰি থাকে।

Verse 62

उत्साहमेधासौभाग्यरूपसंपत्प्रवर्द्धकम् । प्राजापत्यसमं प्राहुस्तन्महाघविनाशकृत्

তেওঁলোকে ইয়াক প্ৰাজাপত্য-ব্ৰতৰ সমান বুলি কয়: ই উৎসাহ, মেধা, সৌভাগ্য, ৰূপ-লাবণ্য আৰু সম্পদ বৃদ্ধি কৰে, আৰু মহাপাপ বিনাশ কৰে।

Verse 63

प्रातः स्नानं हरेत्पापमलक्ष्मीं ग्लानिमेव च । अशुचित्वं च दुःस्वप्नं तुष्टिं पुष्टिं प्रयच्छति

প্ৰাতঃস্নান পাপ, অলক্ষ্মী আৰু ক্লান্তি দূৰ কৰে। ই অশুচিতা আৰু দুঃস্বপ্ন নাশ কৰি তুষ্টি আৰু পুষ্টি প্ৰদান কৰে।

Verse 64

नोपसर्पंति वै दुष्टाः प्रातस्नायिजनं क्वचित् । दृष्टादृष्टफलं यस्मात्प्रातःस्नानं समाचरेत्

প্ৰাতঃস্নান কৰা লোকৰ ওচৰলৈ দুষ্ট কেতিয়াও নাযায়। কিয়নো প্ৰাতঃস্নান দৃশ্য-অদৃশ্য দুয়ো ফল দিয়ে, সেয়ে ইয়াক আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 65

प्रसंगतः स्नानविधिं प्रवक्ष्यामि नृपोत्तमाः । विधिस्नानं यतः प्राहुः स्नाना च्छतगुणोत्तरम्

প্ৰসঙ্গ উঠিল, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠসকল! মই স্নানৰ বিধি বৰ্ণনা কৰিম; কিয়নো বিধি অনুসাৰে কৰা স্নান সাধাৰণ স্নানতকৈ শতগুণ শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হয়।

Verse 66

विशुद्धां मृदमादाय बर्हिषस्तिलगोमयम् । शुचौ देशे परिस्थाप्य ह्याचम्य स्नानमाचरेत्

বিশুদ্ধ মাটি, বৰ্হিষ (কুশা ঘাঁহ), তিল আৰু গোবৰ লৈ, শুচি ঠাইত সজাই থৈ; তাৰ পাছত আচমন কৰি স্নান আৰম্ভ কৰিব।

Verse 67

उपग्रही बद्ध शिखो जलमध्ये समाविशेत् । स्वशाखोक्तविधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

উপগ্ৰহী (স্নানবস্ত্ৰ) পৰিধান কৰি আৰু শিখা বান্ধি জলমধ্যত প্ৰৱেশ কৰিব; নিজৰ বেদ-শাখাত কোৱা বিধান অনুসাৰে যথাবিধি স্নান কৰিব।

Verse 68

स्नात्वेत्थं वस्त्रमापीड्य गृह्णीयाद्धौतवाससी । आचम्य च ततः कुर्यात्प्रातःसंध्यां कुशान्वितः

এইদৰে স্নান কৰি, বস্ত্ৰ নিংচি ধোৱা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব। তাৰ পাছত আচমন কৰি, কুশা ধৰি প্ৰাতঃসন্ধ্যা পালন কৰিব।

Verse 69

प्राणायामांश्चरन्विप्रो नियम्य मानसं दृढम् । अहोरात्रकृतैः पापैर्मुक्तो भवति तत्क्षणात्

প্ৰাণায়াম আচৰণ কৰা বিপ্ৰই মন দৃঢ়ভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰি, দিন-ৰাতি কৰা পাপসমূহৰ পৰা তৎক্ষণাৎ মুক্ত হয়।

Verse 70

दश द्वादशसंख्या वा प्राणायामाः कृता यदि । नियम्य मानसं तेन तदा तप्तं महत्तपः

যদি কোনো জনে দহবাৰ—বা বাৰবাৰ—প্ৰাণায়াম কৰে আৰু তাৰ দ্বাৰা মনক নিয়ন্ত্ৰিত কৰে, তেন্তে নিশ্চয়েই মহাতপ সম্পন্ন কৰা হয়।

Verse 71

सव्याहृतिप्रणवकाः प्राणायामास्तु षोडश । अपि भ्रूणहनं मासात्पुनंत्यहरहः कृताः

ব্যাহৃতি আৰু প্ৰণৱ (ওঁ) সহ ষোলটা প্ৰাণায়াম—যদি প্ৰতিদিন কৰা হয়—তেনে কৰিলে এক মাহৰ ভিতৰত ভ্ৰূণহত্যাৰ পাপো শুদ্ধ কৰে।

Verse 72

यथा पार्थिवधातूनां दह्यते धमनान्मलाः । तथेंद्रियैः कृता दोषा ज्वाल्यंते प्राणसंयमात्

যেনেকৈ ভাটীৰ তাপে পাৰ্থিৱ ধাতুৰ মল দগ্ধ হয়, তেনেকৈ ইন্দ্ৰিয়ৰ দ্বাৰা উৎপন্ন দোষসমূহ প্ৰাণসংযমে জ্বলাই নাশ কৰে।

Verse 73

एकाक्षरं परं ब्रह्म प्राणायामः परं तपः । गायत्र्यास्तु परं नास्ति पावनं च नृपोत्तम

একাক্ষৰ প্ৰণৱ ‘ওঁ’ পৰম ব্ৰহ্ম; প্ৰাণায়াম পৰম তপ। আৰু গায়ত্ৰীৰ ওপৰত কোনো অধিক পাৱন নাই, হে নৃপোত্তম।

Verse 74

कर्मणा मनसा वाचा यद्रात्रौ कुरुते त्वघम् । उत्तिष्ठन्पूर्वसंध्यायां प्राणायामैर्विशोधयेत्

কৰ্মে, মনে বা বাক্যে ৰাতিত যি পাপ কৰা হয়—প্ৰাতঃসন্ধ্যাত উঠি প্ৰাণায়ামৰ দ্বাৰা তাক শোধন কৰিব লাগে।

Verse 75

यदह्ना कुरुते पापं मनोवाक्कायकर्मभिः । आसीनः पश्चिमां संध्यां प्राणायामैर्व्यपोहति । पश्चिमां तु समासीनो मलं हंति दिवाकृतम्

দিনত মন, বাক্য আৰু দেহৰ কৰ্মে যি পাপ ঘটে, সেয়া সন্ধ্যা-সন্ধিক্ষণত পশ্চিমমুখে আসন লৈ প্ৰাণায়ামৰ দ্বাৰা অপসাৰিত হয়। নিশ্চয় পশ্চিমীয়া সন্ধ্যাত উপবিষ্ট হলে দিনকৃত মলিনতা বিনষ্ট হয়।

Verse 76

नोपतिष्ठेत्तु यः पूर्व्वां नोपास्ते यस्तु पश्चिमाम् । स शूद्रवद्बहिष्कार्यः सर्वस्माद्द्विजकर्मणः

যি পুৰ্ব্বীয়া (প্ৰাতঃ) সন্ধ্যাত উপস্থিত নহয় আৰু পশ্চিমীয়া (সায়ং) সন্ধ্যাত উপাসনা নকৰে, সি সকলো দ্বিজকৰ্মৰ পৰা শূদ্ৰৰ দৰে বহিষ্কাৰযোগ্য।

Verse 77

अपां समीपमासाद्य नित्यकर्म समाचरेत् । तत आचमनं कुर्याद्यथाविध्यनु पूर्वशः

জলৰ ওচৰলৈ গৈ নিত্যকৰ্ম আচৰণ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত বিধি অনুসাৰে, ক্ৰমে ক্ৰমে আচমন কৰিব।

Verse 78

आपोहिष्ठेति तिसृभिर्मार्जनं तु ततश्चरेत् । भूमौ शिरसि चाकाश आकाशे भुवि मस्तके

তাৰ পিছত ‘আপো হি ষ্ঠা…’ বুলি আৰম্ভ হোৱা তিনিটা ঋচাৰে মাৰ্জন (জলছিটা-শুদ্ধি) কৰিব। এই বিধি পৰম্পৰাগত বিন্যাস অনুসাৰে ‘ভূমি’ আৰু ‘আকাশ’ক নিজ নিজ স্থানত স্থাপন কৰি সম্পন্ন কৰা হয়।

Verse 79

मस्तके च तथाकाशं भूमौ च नवधा क्षिपेत् । भूमिशब्देन चरणावाकाशं हृदयं स्मृतम् । शिरस्येव शिरःशब्दो मार्जनं तैरुदाहृतम्

তদ্ৰূপে নৱবিধ বিন্যাসে মস্তকৰ ওপৰত ‘আকাশ’ আৰু ভূমিত ‘ভূমি’ স্থাপন কৰিব। ‘ভূমি’ শব্দে চৰণ বুজায়, ‘আকাশ’ শব্দে হৃদয় বুজায়, আৰু ‘শিৰ’ শব্দে মূৰ নিজেই—এইদৰে তেওঁলোকে মাৰ্জনৰ ব্যাখ্যা কৰিছে।

Verse 80

वारुणादपि चाग्नेयाद्वायव्यादपि चेंद्रतः । मंत्रस्थानादपि परं ब्राह्मं स्नानमिदं परम् । ब्राह्मस्नानेन यः स्नातः स बाह्याभ्यंतरं शुचिः

বৰুণ-স্নানতকৈও উচ্চ, অগ্নি-স্নানতকৈও উচ্চ, বায়ু-স্নানতকৈও উচ্চ আৰু ইন্দ্ৰ-স্নানতকৈও উচ্চ—কেৱল ‘মন্ত্ৰস্থান’তকৈও ওপৰত—এই পৰম ব্ৰাহ্ম-স্নান। যিয়ে ব্ৰাহ্ম-স্নানে স্নান কৰে, সি বাহিৰে-ভিতৰে দুয়োফালে শুচি হয়।

Verse 81

सर्वत्र चार्हतामेति देवपूजादिकर्मणि । नक्तंदिनं निमज्ज्याप्सु कैवर्ताः किमु पावनाः

তেতিয়াহে মানুহে সকলো ঠাইতে সত্যসত্য যোগ্যতা লাভ কৰে—দেৱপূজা আদি কৰ্মৰ বাবে উপযুক্ত হয়। যদি কৈৱৰ্তসকল ৰাতি-দিন পানীত ডুব দি থাকিলেই পবিত্ৰ হ’লেহেঁতেন, তেন্তে উচ্চতৰ সাধনাৰ প্ৰয়োজন ক’ত থাকিল?

Verse 82

शतशोऽपि तथा स्नाता न शुद्धा भावदूषिताः । अंतःकरणशुद्धांश्च तान्विभूतिः पवित्रयेत्

সেইদৰে শতবাৰ স্নান কৰিলেও, যিসকলৰ ভাব দোষিত, সিহঁত শুদ্ধ নহয়। কিন্তু যিসকলৰ অন্তঃকৰণ (মন-হৃদয়) শুদ্ধ, তেনে লোকক বিভূতি—পবিত্ৰ ভস্ম—পাৱন কৰে।

Verse 83

किं पावनाः प्रकीर्त्यंते रासभा भस्मधूसराः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु मलैः सर्वैर्विवर्जितः

ভস্মে ধূসৰ হোৱা গাধাক ‘পবিত্ৰ’ বুলি কিয় প্ৰচাৰ কৰা হ’ব? যি সকলো মলিনতাৰ পৰা মুক্ত, সিয়েই যেন সকলো তীৰ্থতে স্নান কৰা।

Verse 84

तेन क्रतुशतैरिष्टं चेतो यस्येह निर्मलम् । तदेव निर्मलं चेतो यथा स्यात्तन्मुने शृणु

যাৰ চিত্ত ইয়াত নিৰ্মল, সি যেন শত যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে। এতিয়া, হে মুনি, শুনা—সেই চিত্ত কেনেকৈ নিৰ্মল, নিষ্কলংক হয়।

Verse 85

विश्वेशश्चेत्प्रसन्नः स्यात्तदा स्यान्नान्यथा क्वचित् । तस्माच्चेतो विशुद्ध्यर्थं काशीनाथं समाश्रयेत्

যদি বিশ্বেশ প্ৰভু প্ৰসন্ন হয়, তেন্তে তেতিয়াই সিদ্ধি হয়—কেতিয়াও অন্যথা নহয়। সেয়ে চিত্ত-শুদ্ধিৰ বাবে কাশীনাথৰ শৰণ লোৱা উচিত।

Verse 86

इदं शरीरमुत्सृज्य परं ब्रह्माधिगच्छति । द्रुपदांतं ततो जप्त्वा जलमादाय पाणिना

এই দেহ ত্যাগ কৰি সি পৰম ব্ৰহ্মক লাভ কৰে। তাৰ পিছত স্তোত্ৰৰ অন্ত (দ্ৰুপদান্ত) পৰ্যন্ত জপ কৰি, হাতত জল লৈ…

Verse 87

कुयादृतं च मंत्रेण विधिज्ञस्त्वघमर्षणम् । निमज्ज्याप्सु च यो विद्वाञ्जपेत्त्रिरघमर्षणम्

বিধি-জ্ঞানীজনে ‘ঋত’ মন্ত্রে অঘমর্ষণ কৰোঁক। আৰু যি বিদ্বান পানীত নিমজ্জিত হৈ অঘমর্ষণ তিনিবাৰ জপ কৰে।

Verse 88

जले वापि स्थले वापि यः कुर्यादघमर्ष णम् । तस्याघौघो विनश्येत यथा सूर्योदये तमः

জলত হওক বা স্থলত হওক, যিয়ে অঘমর্ষণ কৰে, তাৰ পাপৰ সঞ্চয় নাশ হয়—যেন সূৰ্যোদয়ত অন্ধকাৰ।

Verse 89

गायत्रीं शिरसा हीनां महाव्याहृतिपूर्व्विकाम् । प्रणवाद्यां जपंस्तिष्ठन्क्षिपेदंभोंजलि त्रयम्

থিয় হৈ গায়ত্ৰী জপ কৰিব—শিৰস-অংশ বিহীন, মহাব্যাহৃতি-পূৰ্বক, প্ৰণৱে আৰম্ভ কৰি—তাৰ পিছত জলৰ তিনিটা অঞ্জলি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 90

तेन वज्रोदकेनाशु मंदेहा नाम राक्षसाः । सूर्यतेजः प्रलोपंते शैला इव विवस्वतः

সেই বজ্ৰ-জল (পবিত্ৰ অৰ্ঘ্য) দ্বাৰা ‘মণ্ডেহা’ নাম ৰাক্ষসসকল তৎক্ষণাৎ বিনষ্ট হয়; সূৰ্যৰ তেজত তেওঁলোকৰ শক্তি লয় পায়—যেন দগ্ধ বিবস্বানৰ সন্মুখত পৰ্বত ভাঙি পৰে।

Verse 91

सहायार्थं च सूर्यस्य यो द्विजो नांजलि त्रयम् । क्षिपेन्मंदेहनाशाय सोपि मंदेहतां व्रजेत्

সূৰ্যক সহায় কৰিবলৈ যি দ্বিজে মণ্ডেহা-বিনাশৰ উদ্দেশ্যে তিন অঞ্জলি জল-অৰ্ঘ্য নিক্ষেপ কৰে—সেও যদি আচাৰত বিচ্যুত হয়, তেন্তে ‘মণ্ডেহা’ অৱস্থালৈ গমন কৰে।

Verse 92

प्रातस्तावज्जपंस्तिष्ठेद्यावत्सूर्यस्य दर्शनम् । उपविष्टो जपेत्सायमृक्षाणामाविलोकनात्

পুৱাতে সূৰ্যদৰ্শন নোহোৱালৈকে থিয় হৈ জপ কৰিব লাগে; সন্ধ্যাবেলাত নক্ষত্ৰ দেখা নোহোৱালৈকে বহি জপ কৰিব লাগে।

Verse 93

काललोपो न कर्त्तव्यो द्विजेन स्वहितेप्सुना । अर्द्धोदयास्तसमये तस्माद्वज्रोदकं क्षिपेत्

নিজ কল্যাণ কামনা কৰা দ্বিজে সময় লঙ্ঘন কৰিব নালাগে; সেয়ে অর্ধ-উদয় আৰু অর্ধ-অস্তৰ সময়ত বজ্ৰ-জল (অৰ্ঘ্য) নিক্ষেপ কৰিব।

Verse 94

विधिनापि कृता संध्या कालातीता ऽफला भवेत् । अयमेव हि दृष्टांतो वंध्यास्त्रीमैथुनं यथा

বিধি অনুসাৰে কৰা সন্ধ্যাও যদি সময় অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত কৰা হয়, তেন্তে নিষ্ফল হয়; ইয়াৰ দৃষ্টান্ত এই—যেন বন্ধ্যা স্ত্ৰীৰ সৈতে মৈথুন।

Verse 95

जले वामकरं कृत्वा या संध्याऽचरिता द्विजैः । वृषली सा परिज्ञेया रक्षोगणमुदा वहा

জলত বাওঁ হাত ৰাখি দ্বিজসকলে যি সন্ধ্যা আচৰণ কৰে, সেই সন্ধ্যা ‘বৃষলী’ (অধম) বুলি জানিব লাগে; ই ৰাক্ষস-গণক উদ্ভৱ কৰায়।

Verse 96

उपस्थानं ततः कुर्याच्छाखोक्तविधिना ततः । सहस्रकृत्वो गायत्र्याः शतकृत्वोथवा पुनः

তাৰ পাছত নিজৰ বৈদিক শাখাত কোৱা বিধি অনুসাৰে উপস্থান কৰিব লাগে; তাৰ পিছত গায়ত্ৰী মন্ত্র সহস্ৰবাৰ—নচেৎ পুনৰ শতবাৰ জপ কৰিব।

Verse 97

दशकृत्वोऽथ देव्यै च कुर्यात्सौ रीमुपस्थितिम् । सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम्

তাৰ পাছত দহবাৰ সূৰ্য-দেৱীৰ প্ৰতি উপস্থিতি (আহ্বান-পূজা) কৰিব লাগে। জপৰ মাপ অনুসাৰে দেৱী সহস্ৰত পৰমা, শতত মধ্যমা, দশত অৱৰা বুলি কোৱা হয়।

Verse 98

गायत्रीं यो जपेद्विप्रो न स पापैः प्रलिप्यते । रक्तचंदनमिश्राभिरद्भिश्च कुसुमैः कुशैः

যি ব্ৰাহ্মণে গায়ত্ৰী জপ কৰে, সি পাপত লিপ্ত নহয়। (পূজা কৰিব) ৰক্তচন্দন মিশ্ৰিত জলেৰে, আৰু কুসুম আৰু কুশাঘাঁহেৰে।

Verse 99

वेदोक्तैरागमोक्तैर्वा मंत्रैरर्घं प्रदापयेत् । अर्चितः सविता येन तेन त्रैलोक्यमर्च्चितम्

বেদোক্ত বা আগমোক্ত মন্ত্রেৰে অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব লাগে। যিজনে সবিতৃক অর্চনা কৰে, সিজনে ত্ৰৈলোক্যকেই অর্চনা কৰিলে বুলি ধৰা হয়।

Verse 100

अर्चितः सविता दत्ते सुतान्पशुव सूनि च । व्याधीन्हरेद्ददात्यायुः पूरयेद्वांछितान्यपि

যথাবিধি সৱিতা (সূৰ্যদেৱ)ক অৰ্চনা কৰিলে, তেওঁ পুত্ৰ, পশুধন আৰু সন্ততি-বৃদ্ধি দান কৰে। তেওঁ ব্যাধি হৰণ কৰে, দীঘলীয়া আয়ু প্ৰদান কৰে আৰু মনৰ কামনাও পূৰ্ণ কৰে।

Verse 101

अयं हि रुद्र आदित्यो हरिरेष दिवाकरः । रविर्हिरण्यरूपोऽसौ त्रयीरूपोऽयमर्यमा

এই সূৰ্যই ৰুদ্ৰ; এইয়েই আদিত্য; এইয়েই হৰি—দিন উজ্বল কৰা দিবাকৰ। এই ৰৱি সোণালী ৰূপধাৰী; এইয়েই ত্ৰয়ী বেদৰ মূৰ্তি; এইয়েই অৰ্যমান।

Verse 102

ततस्तु तर्पणं कुर्यात्स्वशाखोक्तविधानतः । ब्रह्मादीनखिलान्देवान्मरीच्यादींस्तथा मुनीन्

তাৰ পিছত নিজৰ বেদীয় শাখাত কোৱা বিধান অনুসাৰে তৰ্পণ কৰিব লাগে; ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতাক আৰু মৰীচি আদি মুনিসকলকো তৃপ্ত কৰিব লাগে।

Verse 110

अंगुल्यग्रेण वै दैवमार्षमंगुलिमूलगम् । ब्राह्ममंगुष्ठमूले तु पाणिमध्ये प्रजापतेः

দৈৱ তৰ্পণ আঙুলিৰ আগভাগত; আৰ্ষ (ঋষি) তৰ্পণ আঙুলিৰ মূলভাগত; ব্ৰাহ্ম তৰ্পণ বুঢ়া আঙুলিৰ মূলত; আৰু প্ৰজাপতি তৰ্পণ হাতৰ তালুৰ মধ্যভাগত কৰা হয়।

Verse 120

देवतां परिपूज्याथ नैमित्तिकं विधिं चरेत् । पवनाग्निं समुज्ज्वाल्य वैश्वदेवं समाचरेत्

দেৱতাক যথাবিধি পৰিপূজা কৰি তাৰ পিছত নৈমিত্তিক বিধি আচৰণ কৰিব লাগে। পৱনেৰে গৃহাগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰি বৈশ্বদেৱ যজ্ঞ সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 130

ऐन्द्रवारुणवायव्याः सौम्या वै नैरृताश्च ये । प्रतिगृह्णंत्विमं पिंडं काका भूमौ मयार्पितम्

ইন্দ্ৰ, বৰুণ আৰু বায়ুৰ লোকৰ সত্তাসকল, আৰু সোমৰ দিশাৰ লগতে নৈঋত দিশাৰ যিসকল আছে—হে কাকসকল, মই ভূমিত অৰ্পণ কৰা এই পিণ্ড-দান কৃপা কৰি গ্ৰহণ কৰক।

Verse 140

ततो मौनेन भुञ्जीत न कुर्याद्दंतघर्षणम् । प्रक्षालितव्यहस्तस्य दक्षिणांगुष्ठमूलतः

তাৰ পিছত মৌন ধৰি ভোজন কৰিব, দাঁত ঘঁহা বা কটকটনি নকৰিব। হাত ধুই, বিধি অনুসাৰে সোঁ আঙুঠাৰ মূলৰ পৰা (ভোজন) গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 145

उद्देशतः समाख्यात एष नित्यतनो विधिः । इत्थं समाचरन्विप्रो नावसीदति कर्हिचित्

সংক্ষেপে এই নিত্য-আচাৰৰ বিধি বৰ্ণনা কৰা হ’ল। যি ব্ৰাহ্মণ এইদৰে আচৰণ কৰে, সি কেতিয়াও পতন বা হ্ৰাসত নপৰে।