Adhyaya 103

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल एरण्डीसङ्गमं परम् । यच्छ्रुतं वै मया राजञ्छिवस्य वदतः पुरा

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া, হে ৰাজন, এৰণ্ডী-সঙ্গম নামে পৰম সঙ্গমলৈ যোৱা উচিত—যি কথা মই আগতে শিৱে নিজে কোৱা সময়ত শুনিছিলোঁ, হে ৰাজা।

Verse 2

एतदेव पुरा प्रश्नं गौर्या पृष्टस्तु शङ्करः । प्रोवाच नृपशार्दूल गुह्याद्गुह्यतरं शुभम्

এই একেই প্ৰশ্ন আগতে গৌৰীয়ে শংকৰক সুধিছিল। আৰু তেওঁ, হে নৃপশাৰ্দূল, গোপনৰো অধিক গোপন, মঙ্গলময় ৰহস্য প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं नाख्यातं कस्यचिन्मया । रेवायाश्चोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं देवि कामदं पुत्रवर्धनम्

ঈশ্বৰে ক’লে: “শুনা, হে দেবী, এই পৰম গোপন কথা—যি মই কাকো কোৱা নাছিলোঁ। ৰেৱাৰ উত্তৰ তীৰত এক অতি শোভন তীৰ্থ আছে; হে দেবী, ই ভ্ৰূণহত্যাৰ পাপ নাশ কৰে, মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে আৰু সন্তান বৃদ্ধি কৰে।”

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथयस्व महादेव तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं कस्मात्कामदं स्वर्गदर्शनम्

পাৰ্বতীয়ে ক’লে: “কথা কোৱা, হে মহাদেৱ, সেই পৰম শোভন তীৰ্থৰ বিষয়ে। ই কেনেকৈ ভ্ৰূণহত্যাৰ পাপ নাশ কৰে, মনোবাঞ্ছা দিয়ে আৰু স্বৰ্গদৰ্শন দান কৰে?”

Verse 5

ईश्वर उवाच । अत्रिर्नाम महादेवि मानसो ब्रह्मणः सुतः । अग्निहोत्ररतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

ঈশ্বৰে ক’লে: “হে মহাদেৱী, অত্রি নামৰ এজন ঋষি আছিল, ব্ৰহ্মাৰ মানস-পুত্ৰ। তেওঁ নিত্য অগ্নিহোত্ৰত ৰত আছিল আৰু দেৱতা তথা অতিথিসকলক সদায় পূজা-সন্মান কৰিছিল।”

Verse 6

सोमसंस्थाश्च सप्तैव कृता विप्रेण पार्वति । अनसूयेति विख्याता भार्या तस्य गुणान्विता

হে পাৰ্বতী, সেই ব্ৰাহ্মণে সকলো সাতটা সোম-যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁৰ পত্নী অনসূয়া নামে বিখ্যাত আছিল, গুণে গুণান্বিতা।

Verse 7

पतिव्रता पतिप्राणा पत्युः कार्यहिते रता । एवं याति ततः काले न पुत्रा न च पुत्रिका

তেওঁ পতিব্ৰতা আছিল, পতিকেই প্ৰাণস্বৰূপে মানিছিল, আৰু পতিৰ কৰ্তব্যৰ মঙ্গলত সদা ৰত আছিল। তথাপি সময় বাগৰি গ’ল, পুত্ৰও নহ’ল, কন্যাও নহ’ল।

Verse 8

अपराह्णे महादेवि सुखासीनौ तु सुन्दरि । वदन्तौ सुखदुःखानि पूर्ववृत्तानि यानि च

অপৰাহ্ণত, হে মহাদেৱী, হে সুন্দৰী, সেই মনোহৰ যুগল সুখে বহি আছিল; সুখ-দুখৰ কথা আৰু পূৰ্বে ঘটা ঘটনাসমূহ আলোচনা কৰিছিল।

Verse 9

अत्रिरुवाच । सौम्ये शुभे प्रिये कान्ते चारुसर्वाङ्गसुन्दरि । विद्याविनयसम्पन्ने पद्मपत्रनिभेक्षणे

অত্রিয়ে ক’লে: “হে সৌম্যে, হে শুভে, হে প্ৰিয়ে, হে কান্তে, হে চাৰু-সৰ্বাঙ্গ-সুন্দৰী; বিদ্যা আৰু বিনয়ে সম্পন্নে, পদ্মপত্ৰ সদৃশ নয়নধাৰিণী—”

Verse 10

पूर्णचन्द्रनिभाकारे पृथुश्रोणिभरालसे । न त्वया सदृशी नारी त्रैलोक्ये सचराचरे

তোমাৰ ৰূপ পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্ত; প্ৰশস্ত নিতম্ব আৰু মধুৰ গম্ভীৰ ভাৰযুক্ত। ত্ৰিলোকত, চল-অচল সকলো সত্তাৰ মাজত, তোমাৰ সদৃশা কোনো নাৰী নাই।

Verse 11

रतिपुत्रफला नारी पठ्यते वेदवादिभिः । पुत्रहीनस्य यत्सौख्यं तत्सौख्यं मम सुन्दरि

বেদবাদী পণ্ডিতসকলে পাঠ কৰে—নাৰী ৰতি আৰু পুত্ৰৰ ফলধাৰী। হে সুন্দৰী, পুত্ৰহীনৰ যি সুখ, সেই সুখেই মোৰ।

Verse 12

यथाहं न तथा पुत्रः समर्थः सर्वकर्मसु । पुन्नामनरकाद्भद्रे जातमात्रेण सुन्दरि

মোৰ দৰে পুত্ৰ সকলো কৰ্মত সদায় সমৰ্থ নহয়। তথাপি, হে ভদ্ৰে সুন্দৰী, কেৱল জন্ম লোৱামাত্ৰেই সি ‘পুন্নাম’ নাম নৰকৰ পৰা (পিতাক) উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 13

पतन्तं रक्षयेद्देवि महापातकिनं यदि । महाघोरे गता वापि दुष्टकर्मपितामहाः

হে দেবী, যদি (পুত্ৰ) পতনমুখী এজনক—যদিও মহাপাতকী—ৰক্ষা কৰিব পাৰে, তেন্তে দুষ্টকৰ্মী পিতামহসকলেও, অতি ভয়ংকৰ অৱস্থালৈ গ’লেও, উদ্ধাৰ পাব পাৰে।

Verse 14

तद्धरन्ति सुपुत्राश्च वैतरण्यां गतानपि । पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेण परमा गतिः

সুপুত্ৰসকলে সেই ভাৰ দূৰ কৰে—বৈতৰণীত গ’লাসকলৰো। পুত্ৰেৰে লোক জয় হয়; পৌত্ৰেৰে পৰম গতি লাভ হয়।

Verse 15

अथ पुत्रस्य पौत्रेण प्रगच्छेद्ब्रह्म शाश्वतम् । नास्ति पुत्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

তাৰ পাছত পুত্ৰৰ পৌত্ৰৰ দ্বাৰাই মানুহ সনাতন ব্ৰহ্মলৈ অগ্ৰসর হয়। এই লোকত আৰু পৰলোকতো পুত্ৰৰ সমান বন্ধু নাই।

Verse 16

अहश्च मध्यरात्रे च चिन्तयानस्य सर्वदा । शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे नद्युदकं यथा

দিনে আৰু মধ্যৰাতিতো, সদায় চিন্তা কৰোঁতে মোৰ অংগ শুকাই যায়—যেনেকৈ গ্ৰীষ্মত নদীৰ পানী শুকাই যায়।

Verse 17

अनसूयोवाच । यत्त्वया शोचितं विप्र तत्सर्वं शोचयाम्यहम् । तवोद्वेगकरं यच्च तन्मे दहति चेतसि

অনসূয়া ক’লে: ‘হে বিপ্ৰ, তুমি যি বাবে শোক কৰিছা, সেই সকলোৰে বাবে মইও শোক কৰোঁ। আৰু যি তোমাক উদ্বিগ্ন কৰে, সেয়াই মোৰ চিত্তত দহি উঠে।’

Verse 18

येन पुत्रा भविष्यन्ति आयुष्मन्तो गुणान्विताः । तत्कार्यं च समीक्षस्व येन तुष्येत्प्रजापतिः

যি উপায়ে আয়ুষ্মন্ত আৰু গুণান্বিত পুত্ৰ জন্মিব, সেই কৰ্মপথ বিবেচনা কৰা। যি কৰ্মে প্ৰজাপতি সন্তুষ্ট হয়, সেইটোও চিন্তা কৰা।

Verse 19

अत्रिरुवाच । तपस्तप्तं मया भद्रे जातमात्रेण दुष्करम् । व्रतोपवासनियमैः शाकाहारेण सुन्दरि

অত্ৰিয়ে ক’লে: ‘হে ভদ্ৰে, জন্মৰ আৰম্ভণিৰ পৰা মই অতি দুৰূহ তপস্যা কৰি আহিছোঁ—বহু কষ্টসাধ্য—ব্ৰত, উপবাস, নিয়ম আৰু শাক-পাতৰ আহাৰে, হে সুন্দৰী।’

Verse 20

क्षीणदेहस्तु तिष्ठामि ह्यशक्तोऽहं महाव्रते । तेन शोचामि चात्मानं रहस्यं कथितं मया

দেহ ক্ষীণ হৈ পৰিলেও মই থিয় হৈ আছোঁ; এই মহাব্ৰতত মই অক্ষম। সেয়ে মই নিজৰ বাবে শোক কৰোঁ—এই গোপন কথা মই তোমাক কৈ দিলোঁ।

Verse 21

अनसूयोवाच । भर्तुः पतिव्रता नारी रतिपुत्रविवर्धिनी । त्रिवर्गसाधना सा च श्लाघ्या च विदुषां जने

অনসূয়া ক’লে: যি নাৰী স্বামীৰ প্ৰতি পতিব্ৰতা, দাম্পত্য-প্ৰীতি আৰু পুত্ৰ-সন্তান বৃদ্ধি কৰে, সি ত্ৰিবৰ্গ—ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম—সাধন কৰে; আৰু বিদ্বানসকলৰ মাজত প্ৰশংসিত হয়।

Verse 22

जपस्तपस्तीर्थयात्रा मृडेज्यामन्त्रसाधनम् । देवताराधनं चैव स्त्रीशूद्रपतनानि षट्

জপ, তপ, তীৰ্থযাত্ৰা, মৃড় (ৰুদ্ৰ) পূজা, মন্ত্রসাধনাৰ নিয়মিত অনুশীলন, আৰু দেবতাৰ আৰাধনা—এই ছয় কৰ্ম ইয়াত স্ত্ৰী আৰু শূদ্ৰৰ বাবে পতনৰ কাৰণ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 23

ईदृशं तु महादोषं स्त्रीणां तु व्रतसाधने । वदन्ति मुनयः सर्वे यथोक्तं वेदभाषितम्

এনেধৰণৰ মহাদোষ স্ত্ৰীসকলৰ ব্ৰতসাধনত আছে বুলি কোৱা হয়; সকলো মুনিয়ে একেই ঘোষণা কৰে, যিদৰে বেদৰ উপদেশত কোৱা হৈছে।

Verse 24

अनुज्ञाता त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्स्यामि दुष्करम् । पुत्रार्थित्वं समुद्दिश्य तोषयामि सुरोत्तमान्

হে ব্ৰাহ্মণ! তোমাৰ অনুমতিত মই দুষ্কৰ তপস্যা কৰিম। পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে মই সুৰোত্তম—সৰ্বোচ্চ দেবতাসকলক—তুষ্ট কৰিম।

Verse 25

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे मम संतोषकारिणि । आज्ञाता त्वं मया भद्रे पुत्रार्थं तप आश्रय

অত্ৰিয়ে ক’লে: “সাধু, সাধু, হে মহাপ্ৰাজ্ঞে, মোৰ সন্তোষৰ কাৰিণী। হে ভদ্ৰে, মোৰ আজ্ঞাৰে তুমি পুত্ৰাৰ্থে তপস্যাৰ আশ্ৰয় লোৱা।”

Verse 26

देवतानां मनुष्याणां पित्ःणामनृणो भवे । न भार्यासदृशो बन्धुस्त्रिषु लोकेषु विद्यते

এনে ধৰ্মময় আচৰণে মানুহে দেৱতা, মানুহ আৰু পিতৃলোকৰ ঋণৰ পৰা মুক্ত হয়; কিয়নো ত্ৰিলোকত পত্নীৰ সমান কোনো বন্ধু নাই।

Verse 27

तेन देवाः प्रशंसन्ति न भार्यासदृशं सुखम् । सन्मुखे मन्मुखाः पुत्राः विलोमे तु पराङ्मुखाः

সেইহেতু দেৱতাসকলে এই সত্য প্ৰশংসা কৰে: পত্নীৰ দ্বাৰা লাভ হোৱা সুখৰ তুলনা নাই। অনুকূলে পুত্ৰসকল সন্মুখে ভক্ত থাকে, কিন্তু বিপৰীতে পৰাংমুখ হয়।

Verse 28

तेन भार्यां प्रशंसन्ति सदेवासुरमानुषाः । महाव्रते महाप्राज्ञे सत्त्ववति शुभेक्षणे

সেইহেতু পত্নীত্বক দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহ সকলোৱে প্ৰশংসা কৰে—হে মহাব্ৰতে, হে মহাপ্ৰাজ্ঞে, হে সত্ত্বৱতী, হে শুভদৃষ্টিয়ে।

Verse 29

तपस्तपस्व शीघ्रं त्वं पुत्रार्थं तु ममाज्ञया । एतद्वाक्यावसाने तु साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत्

“মোৰ আজ্ঞাৰে তুমি শীঘ্ৰে পুত্ৰাৰ্থে তপস্যা কৰা।” এই বাক্য শেষ হ’তেই তাই অষ্টাঙ্গে প্ৰণাম কৰি তাৰপিছত ক’লে।

Verse 30

त्वत्प्रसादेन विप्रेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयाम् । हंसलीलागतिः सा च मृगाक्षी वरवर्णिनी

আপোনাৰ কৃপাৰে, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, মই মোৰ সকলো কামনা লাভ কৰোঁ। আৰু তাই—হংসৰ ক্ৰীড়াময় গতিৰে চলা—মৃগনয়না, উৎকৃষ্ট বৰ্ণধাৰিণী আছিল।

Verse 31

नियमस्था ततो भूत्वा सम्प्राप्ता नर्मदां नदीम् । शिवस्वेदोद्भवां देवीं सर्वपापप्रणाशनीम्

তাৰ পাছত নিয়ম-ব্ৰতত স্থিত হৈ তাই নর্মদা নদীত উপনীত হ’ল—শিৱৰ স্বেদৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা দেৱী—যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 32

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानमात्रेण वै यस्या अश्वमेधफलं लभेत्

যাৰ কেৱল দর্শনমাত্ৰে পাপৰ সঞ্চয় নাশ হয়; আৰু যাৰ কেৱল স্নানমাত্ৰে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।

Verse 33

ये पिबन्ति महादेवि श्रद्दधानाः पयः शुभम् । सोमपानेन तत्तुल्यं नात्र कार्या विचारणा

হে মহাদেৱী, যিসকলে শ্ৰদ্ধাৰে সেই শুভ জল পান কৰে—সেয়া সোমপানৰ সমতুল্য; ইয়াত সন্দেহ বা বিতৰ্কৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 34

ये स्मरन्ति दिवा रात्रौ योजनानां शतैरपि । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं प्रयान्ति ते

যিসকলে দিন-ৰাতি তাইক স্মৰণ কৰে, শত শত যোজন দূৰত থাকিলেও, সিহঁতে সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু ৰুদ্ৰলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 35

नर्मदायाः समीपे तु तावुभौ योजनद्वये । न पश्यन्ति यमं तत्र ये मृता वरवर्णिनि

নর্মদাৰ কাষতে দুয়োফালে দুয়ো যোজন পৰিসীমাৰ ভিতৰত, হে সুন্দৰ বৰ্ণিনী, তাত যিসকল মৃত্যুবৰণ কৰে তেওঁলোকে যমক নেদেখে।

Verse 36

ततस्तदुत्तरे कूले एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । नियमस्था विशालाक्षी शाकाहारेण सुन्दरि

তাৰ পাছত উত্তৰ তীৰত, এৰণ্ডী নদীৰ শুভ সঙ্গমত, হে বিশালাক্ষী সুন্দৰী, সি নিয়ম-নিষ্ঠ হৈ শাকাহাৰে জীৱন যাপন কৰিলে।

Verse 37

तोषयन्ती त्रींश्च देवाञ्छुभैः स्तोत्रैर्व्रतैस्तथा । ग्रीष्मेषु च महादेवि पञ्चाग्निं साधयेत्ततः

শুভ স্তোত্ৰ আৰু ব্ৰতেৰে ত্ৰিশজন দেৱতাক সন্তুষ্ট কৰি, হে মহাদেৱী, তাৰ পাছত গ্ৰীষ্মকালত সি পঞ্চাগ্নি তপস্যা সাধন কৰিছিল।

Verse 38

वर्षाकाले चार्द्रवासाश्चरेच्चान्द्रायणानि च । हेमन्ते तु ततः प्राप्ते तोयमध्ये वसेत्सदा

বৰ্ষাকালত সি সেঁতসেঁতে বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিছিল; আৰু হেমন্ত আহিলে সি সদায় জলৰ মাজত বাস কৰিছিল।

Verse 39

प्रातःस्नानं ततः सन्ध्यां कुर्याद्देवर्षितर्पणम् । देवानामर्चनं कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

সি প্ৰভাতে স্নান কৰি, তাৰ পাছত সন্ধ্যা-কৰ্ম সম্পন্ন কৰি দেৱ আৰু ঋষিসকলক তৰ্পণ দিছিল। দেৱতাৰ অৰ্চনা কৰি, বিধিমতে হোম কৰিছিল।

Verse 40

यजते वैष्णवांल्लोकान् स्नानजाप्यहुतेन च । एवं वर्षशते प्राप्ते रुद्रविष्णुपितामहाः

স্নান, জপ আৰু আহুতি-হোমৰ দ্বাৰা তাই পূজা কৰি বৈষ্ণৱ লোকসমূহ লাভ কৰে। এইদৰে শতবৰ্ষ সম্পূৰ্ণ হ’লে ৰুদ্ৰ, বিষ্ণু আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা) প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 41

सम्प्राप्ता द्विजरूपैस्तु एरण्ड्याः सङ्गमे प्रिये । पुरतः संस्थितास्तस्या वेदमभ्युद्धरन्ति च

হে প্ৰিয়ে, দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) ৰূপ ধৰি তেওঁলোকে এৰণ্ডীৰ সঙ্গমত উপস্থিত হ’ল। তাইৰ সন্মুখত থিয় হৈ তেওঁলোকে বেদৰ মহিমা ঘোষণা কৰিলে।

Verse 42

अनसूया जपं त्यक्त्वा निरीक्ष्य तान्मुहुर्मुहुः । उत्थिता सा विशालाक्षी अर्घं दत्त्वा यथाविधि

অনসূয়াই জপ থমাই তেওঁলোকক বাৰে বাৰে চালে। তাৰ পাছত বৃহৎনয়না সেই নাৰী উঠি বিধি অনুসাৰে অৰ্ঘ্য (জল-অৰ্পণ) দিলে।

Verse 43

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । दर्शनेन तु विप्राणां सर्वपापैः प्रमुच्यते

“আজি মোৰ জন্ম সফল, আজি মোৰ তপস্যা সফল। কিয়নো পবিত্ৰ বিপ্ৰসকলৰ দৰ্শনমাত্ৰেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়।”

Verse 44

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत् । कन्दमूलफलं शाकं नीवारानपि पावनान् । प्रयच्छाम्यहमद्यैव मुनीनां भावितात्मनाम्

তাৰ পাছত তাই প্ৰদক্ষিণা কৰি সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি ক’লে— “আজি এই মুহূর্ততে পবিত্ৰচিত্ত মুনিসকলক কন্দ-মূল, ফল, শাক আৰু পাৱন নীবার ধান্যো দান কৰিম।”

Verse 45

विप्रा ऊचुः । तपसा तु विचित्रेण तपःसत्येन सुव्रते । तृप्ताः स्म सर्वकामैस्तु सुव्रते तव दर्शनात्

বিপ্ৰসকলে ক’লে: হে সুব্ৰতে! তোমাৰ বিচিত্ৰ তপস্যা আৰু তপসৰ সত্যতাৰে আমি সকলো কামনাত তৃপ্ত হ’লোঁ—কেৱল তোমাৰ দৰ্শনতেই।

Verse 46

अस्माकं कौतुकं जातं तापसेन व्रतेन यत् । स्वर्गमोक्षसुतस्यार्थे तपस्तपसि दुष्करम्

আমাৰ মনত তোমাৰ এই তাপসী ব্ৰত সম্বন্ধে কৌতূহল জাগিছে; স্বৰ্গ, মোক্ষ আৰু পুত্ৰৰ অৰ্থে তুমি তপৰ ওপৰত তপ, দুষ্কৰ তপস্যা কৰিছা।

Verse 47

अनसूयोवाच । तपसा सिध्यते स्वर्गस्तपसा परमा गतिः । तपसा चार्थकामौ च तपसा गुणवान्सुतः । तप एव च मे विप्राः सर्वकामफलप्रदम्

অনসূয়া ক’লে: তপস্যাৰে স্বৰ্গ সিদ্ধ হয়, তপস্যাৰে পৰম গতি লাভ হয়। তপস্যাৰে অৰ্থ আৰু কামো পোৱা যায়, তপস্যাৰে গুণৱান পুত্ৰ লাভ হয়। হে বিপ্ৰসকল! মোৰ বাবে তপস্যাই সকলো কামনাৰ ফল দান কৰে।

Verse 48

विप्रा ऊचुः । तन्वी श्यामा विशालाक्षी स्निग्धाङ्गी रूपसंयुता । हंसलीलागतिगमा त्वं च सर्वाङ्गसुन्दरी

বিপ্ৰসকলে ক’লে: তুমি সুকুমাৰ দেহধাৰী, শ্যামবৰ্ণা, বিশাল নয়না, স্নিগ্ধ অঙ্গযুক্তা আৰু ৰূপে বিভূষিতা। তোমাৰ গতি হাঁহৰ ক্ৰীড়াময় চলনৰ দৰে, আৰু তুমি সৰ্বাঙ্গসুন্দৰী।

Verse 49

किं च ते तपसा कार्यमात्मानं शोच्यसे कथम्

তেন্তে তোমাৰ তপস্যাৰ কি প্ৰয়োজন? তুমি নিজকে লৈ কিয় শোক কৰিছা?

Verse 50

अनसूयोवाच । यदि रुद्रश्च विष्णुश्च स्वयं साक्षात्पितामहः । गूढरूपधराः सर्वे तच्चिह्नमुपलक्षये

অনসূয়াই ক’লে: “যদি তোমালোক ৰুদ্ৰ, বিষ্ণু আৰু স্বয়ং সাক্ষাৎ পিতামহ ব্ৰহ্মা—সকলো গূঢ় ৰূপ ধৰি—তেনে হ’লে মই সেই সত্যৰ চিহ্ন চিনাক্ত কৰোঁ।”

Verse 51

तस्या वाक्यावसाने तु स्वरूपं दर्शयन्ति ते । स्वस्वरूपैः स्थिता देवाः सूर्यकोटिसमप्रभाः

তাইৰ বাক্য শেষ হ’তেই তেওঁলোকে নিজৰ স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে। দেৱতাসকল নিজ নিজ দিৱ্য স্বভাৱত স্থিত হৈ, কোটি সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল।

Verse 52

चतुर्भुजो महादेवि शङ्खचक्रगदाधरः । अतसीपुष्पवर्णस्तु पीतवासा जनार्दनः

হে মহাদেৱী, জনাৰ্দন চতুৰ্ভুজ ৰূপে প্ৰকাশ পালে—শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদা ধাৰণ কৰি; অতসী ফুলৰ দৰে বৰ্ণ, আৰু পীত বসন পৰিধান কৰা।

Verse 53

गरुत्मान्वाहनं यस्य श्रिया च सहितो हरिः । प्रसन्नवदनः श्रीमान्स्वयंरूपो व्यवस्थितः

গৰুড় যাৰ বাহন, সেই হৰি শ্ৰীদেৱীৰ সৈতে তাত নিজৰ প্ৰকাশিত স্বৰূপে স্থিত আছিল—শুভ আৰু দীপ্তিমান—প্ৰসন্ন, কৃপাময় মুখমণ্ডলসহ।

Verse 54

पीतवासा महादेवि चतुर्वदनपङ्कजः । हंसोपरि समारूढो ह्यक्षमालाकरोद्यतः

হে মহাদেৱী, ব্ৰহ্মা পীত বসন পৰিধান কৰি প্ৰকাশ পালে—চতুৰ্মুখ, পদ্মমুখ; হংসৰ ওপৰত আৰূঢ়, হাত উঠাই অক্ষমালা ধাৰণ কৰা।

Verse 55

आगतो नर्मदातीरे ब्रह्मा लोकपितामहः । योऽसौ सर्वजगद्व्यापी स्वयं साक्षान्महेश्वरः

নৰ্মদাৰ তীৰত লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা আহিল; আৰু যি সমগ্ৰ জগতত ব্যাপ্ত—সেই সাক্ষাৎ প্ৰকাশিত মহেশ্বৰ নিজেই উপস্থিত হ’ল।

Verse 56

वृषभं तु समारूढो दशबाहुसमन्वितः । भस्माङ्गरागशोभाढ्यः पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः

বৃষভত আৰূঢ়, দশ বাহুসমন্বিত; অঙ্গত পবিত্ৰ ভস্মৰ দীপ্তিত শোভিত—পঞ্চবক্ত্ৰ ত্ৰিনয়ন প্ৰভু প্ৰকাশ পালে।

Verse 57

जटामुकुटसंयुक्तः कृतचन्द्रार्द्धशेखरः । एवंरूपधरो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

জটামুকুটে বিভূষিত, অর্ধচন্দ্ৰ শিৰোভূষণ কৰি; এই ৰূপ ধৰি দেৱ, সৰ্বব্যাপী মহেশ্বৰ, স্থিত হ’ল।

Verse 58

अनसूया निरीक्ष्यैतद्देवानां दर्शनं परम् । वेपमाना ततः साध्वी सुरान्दृष्ट्वा मुहुर्मुहुः

দেৱতাসকলৰ এই পৰম দৰ্শন দেখি সাধ্বী অনসূয়া কঁপিবলৈ ধৰিলে; সুৰসকলক সি বাৰে বাৰে চাই থাকিল।

Verse 59

अनसूयोवाच । किं व्यापारस्वरूपास्तु विष्णुरुद्रपितामहाः । एतद्वै श्रोतुमिच्छामि ह्यशेषं कथयन्तु मे

অনসূয়াই ক’লে: “বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ মূল কাৰ্য আৰু স্বৰূপ কি? মই এই সকলো সম্পূৰ্ণকৈ শুনিব বিচাৰোঁ—এটুও নাছাড়ি মোক কওক।”

Verse 60

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्कालो ह्यहं ब्रह्मा आपश्चैव प्रकीर्तिताः । मेघरूपो ह्यहं प्रोक्तो वर्षयामि च भूतले

ব্ৰহ্মাই ক’লে: মই প্ৰাৱৃট্‌—বৰ্ষাৰ ঋতু, আৰু মোকেই জলৰূপ বুলিও প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে। মই মেঘ-ৰূপে কথিত, আৰু ভূতলত বৰষুণ বৰ্ষাই দিওঁ।

Verse 61

अहं सर्वाणि बीजानि प्राक्सन्ध्यासूदिते रवौ । एतद्वै कारणं सर्वं रहस्यं कथितं परम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: প্ৰাতঃসন্ধ্যাত সূৰ্য উদিত হ’লে মই সকলো বীজ। এইয়েই সৰ্বজনীন কাৰণ—এই পৰম ৰহস্য ঘোষণা কৰা হ’ল।

Verse 62

विष्णुरुवाच । हेमन्तश्च भवेद्विष्णुर्विश्वरूपं चराचरम् । पालनाय जगत्सर्वं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

বিষ্ণুৱে ক’লে: হেমন্ত ঋতুত মই, বিষ্ণু, চল-অচল সকলোকে ব্যাপি থকা বিশ্বৰূপ হওঁ। সমগ্ৰ জগতৰ ৰক্ষা আৰু পালনাৰ্থে এইয়েই বিষ্ণুৰ উত্তম মাহাত্ম্য।

Verse 63

रुद्र उवाच । ग्रीष्मकालो ह्यहं प्रोक्तः सर्वभूतक्षयंकरः । कर्षयामि जगत्सर्वं रुद्ररूपस्तपस्विनि

ৰুদ্ৰই ক’লে: মই গ্ৰীষ্মকাল বুলি কথিত, যি সকলো ভূতৰ ক্ষয় সাধন কৰে। হে তপস্বিনী, ৰুদ্ৰৰূপে মই সমগ্ৰ জগত শুকুৱাই তাৰ বল শুষি লওঁ।

Verse 64

एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव महाव्रते । त्रयो देवास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयः कालास्त्रयोऽग्नयः

এইদৰে, হে মহাব্ৰতে, ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ—তিনিজন দেৱতা; তেনেদৰে তিনিটা সন্ধ্যা, তিনিটা কাল-বিভাগ আৰু তিনিটা পবিত্ৰ অগ্নি আছে।

Verse 65

तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैकात्मतां गतः । वरं दद्युश्च ते भद्रे यस्त्वया मनसीप्सितम्

তেতিয়া ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ একেই তত্ত্বত একাত্ম হ’ল; হে ভদ্ৰে, তোমাৰ মনত যি ইচ্ছিত বৰ, সেয়া দান কৰিবলৈ তেওঁলোক প্রস্তুত হ’ল।

Verse 66

अनसूयोवाच । धन्या पुण्या ह्यहं लोके श्लाघ्या वन्द्या च सर्वदा । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च प्रसन्नवदनाः शुभाः

অনসূয়া ক’লে: “নিশ্চয় মই এই জগতত ধন্য আৰু পুণ্যৱতী, সদায় প্ৰশংসনীয় আৰু বন্দনীয়; কিয়নো ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ শান্ত আৰু শুভ মুখেৰে মোৰ সন্মুখত উপস্থিত।”

Verse 67

यदि तुष्टास्त्रयो देवा दयां कृत्वा ममोपरि । अस्मिंस्तीर्थे तु सांनिध्याद्वरदाः सन्तु मे सदा

যদি এই তিন দেবতা মোৰ ওপৰত দয়া কৰি সন্তুষ্ট হয়, তেন্তে এই তীৰ্থত তেওঁলোকৰ সান্নিধ্যৰ বলত তেওঁলোক সদায় মোৰ বাবে বৰদাতা হৈ থাকক।

Verse 68

रुद्र उवाच । एवं भवतु ते वाक्यं यत्त्वया प्रार्थितं शुभे । प्रत्यक्षा वैष्णवी माया एरण्डीनाम नामतः

ৰুদ্ৰ ক’লে: “তোমাৰ বাক্য তেনেকৈয়ে হ’ব; হে শুভে, তুমি যি প্ৰাৰ্থনা কৰিছা সেয়া সিদ্ধ হওক। ইয়াত বৈষ্ণৱী মায়া প্ৰত্যক্ষ হ’ব, নামত ‘এৰণ্ডী’ বুলি জনা যাব।”

Verse 69

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । चैत्रमासे तु सम्प्राप्ते अहोरात्रोषितो भवेत्

যাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে পাপৰ সঞ্চয় নাশ হয়। আৰু চৈত্ৰমাস আহিলে তাত দিন-ৰাত এক পূৰ্ণ সময় বাস কৰা উচিত।

Verse 70

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रभाते भोजयेद्द्विजान्

এৰণ্ডীৰ সঙ্গমত স্নান কৰিলে ব্ৰাহ্মণ-হত্যাৰ দৰে মহাপাপো দূৰ হয়। ৰাতি জাগৰণ কৰিব লাগে, আৰু প্ৰভাতত দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) সকলক ভোজন কৰাব লাগে।

Verse 71

यथोक्तेन विधानेन पिण्डं दद्याद्यथाविधि । प्रदक्षिणां ततो दद्याद्धिरण्यं वस्त्रमेव च

যথোক্ত বিধান অনুসৰি যথাবিধি পিণ্ড দান কৰিব লাগে। তাৰ পাছত প্ৰদক্ষিণা কৰিব লাগে, আৰু তাৰ পিছত দান দিব লাগে—হিৰণ্য (সোণ) আৰু বস্ত্ৰো।

Verse 72

रजतं च तथा गावो भूमिदानमथापि वा । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तमिति स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

ৰূপা, গাই, অথবা ভূমিদান—এই সকলো দানকো কোটিগুণ পুণ্যফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে; এইদৰে স্বায়ম্ভুৱ (মনু) ক’লে।

Verse 73

ये म्रियन्ति नरा देवि एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । यावद्युगसहस्रं तु रुद्रलोके वसन्ति ते

হে দেবী, এৰণ্ডীৰ শুভ সঙ্গমত যিসকল নৰ মৃত্যুবৰণ কৰে, তেওঁলোকে হাজাৰ যুগ পৰ্যন্ত ৰুদ্ৰলোকত বাস কৰে।

Verse 74

अहोरात्रोषितो भूत्वा जपेद्रुद्रांश्च वैदिकान् । एकादशैकसंज्ञांश्च स याति परमां गतिम्

এটা সম্পূৰ্ণ অহোৰাত্ৰ তাত থাকি বৈদিক ৰুদ্ৰ-মন্ত্ৰসমূহ জপ কৰিব লাগে—যিসকল ‘একাদশ’ নামে পৰিচিত; তেনে কৰিলে সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 75

विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रांल्लभेत्कामान् यथेप्सितान्

বিদ্যাৰ অন্বেষী বিদ্যা লাভ কৰে, ধনৰ অন্বেষী ধন লাভ কৰে। পুত্ৰৰ কামনাৰে পুত্ৰ লাভ হয়, আৰু যি যি ইচ্ছা কৰে সেয়া তেনেদৰেই সিদ্ধ হয়।

Verse 76

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा रेवाया विमले जले । महापातकिनो वापि ते यान्ति परमां गतिम्

এৰণ্ডীৰ সঙ্গমত ৰেৱা (নর্মদা)ৰ নিৰ্মল জলে স্নান কৰিলে, মহাপাপত ভাৰাক্ৰান্ত লোকেও পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 77

अनसूयोवाच । यदि तुष्टास्त्रयो देवा मम भक्तिप्रचोदिताः । मम पुत्रा भवन्त्वेव हरिरुद्रपितामहाः

অনসূয়া ক’লে: “যদি মোৰ ভক্তিৰ প্ৰচোদনাত ত্ৰয়ো দেৱ সন্তুষ্ট হয়, তেন্তে হৰি (বিষ্ণু), ৰুদ্ৰ (শিৱ) আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা) নিশ্চয়েই মোৰ পুত্ৰ হওক।”

Verse 78

विष्णुरुवाच । पूज्या यत्पुत्रतां यान्ति न कदाचिच्छ्रुतं मया । शुभे ददामि पुत्रांस्ते देवतुल्यपराक्रमान् । रूपवन्तो गुणोपेतान्यज्विनश्च बहुश्रुतान्

বিষ্ণুৱে ক’লে: “হে পূজ্যা, পূজ্য দেৱতাসকল পুত্ৰত্বলৈ যোৱা কথা মই কেতিয়াও শুনা নাই। তথাপি, হে শুভে, মই তোমাক পুত্ৰ দিছোঁ—দেৱসম পৰাক্ৰমী, ৰূপৱন্ত, গুণসম্পন্ন, যজ্ঞনিষ্ঠ আৰু বহুশ্ৰুত।”

Verse 79

अनसूयोवाच । ईप्सितं तच्च दातव्यं यन्मया प्रार्थितं हरे । नान्यथा चैव कर्तव्या मम पुत्रैषणा तु या

অনসূয়া ক’লে: “হে হৰি, মই যি প্ৰাৰ্থনা কৰিছোঁ সেয়াই ইপ্সিত ৰূপে দিয়া উচিত। মোৰ পুত্ৰ-আকাঙ্ক্ষা অন্য কোনো প্ৰকাৰে পূৰণ কৰা নহওক।”

Verse 80

विष्णुरुवाच । पूर्वं तु भृगुसंवादे गर्भवास उपार्जितः । तस्याहं चैव पारं तु नैव पश्यामि शोभने

বিষ্ণুৱে ক’লে: পূৰ্বতে ভৃগুৰ সৈতে হোৱা সংবাদত ‘গৰ্ভবাস’ৰ পুণ্যৰ কথা উঠিছিল। হে শোভনে, তাৰ অন্তিম সীমা মই দেখা নাপাওঁ।

Verse 81

स्मरमाणः पुरावृत्तं चिन्तयामि पुनःपुनः । एवं संचिन्त्य ते देवाः पितामहमहेश्वराः

পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহ স্মৰণ কৰি মই তাক বাৰে বাৰে চিন্তা কৰোঁ। এইদৰে মনন কৰি সেই দেৱতা—পিতামহ ব্ৰহ্মা আৰু মহেশ্বৰ শিৱ—ও পৰামৰ্শ কৰিলে।

Verse 82

अयोनिजा भविष्यामस्तव पुत्रा वरानने । योनिवासे महाप्राज्ञि देवा नैव व्रजन्ति च

হে সুন্দৰ-মুখী, আমি তোমাৰ পুত্ৰ হ’ম—অযোনিজ, গৰ্ভৰ পৰা নহয়। হে মহাপ্ৰাজ্ঞি, দেৱতাসকলে গৰ্ভবাসযুক্ত জন্মত প্ৰৱেশ নকৰে।

Verse 83

सांनिध्यात्सङ्गमे देवि लोकानां तु वरप्रदाः । एरण्डी वैष्णवी माया प्रत्यक्षा त्वं भविष्यसि

হে দেবী, পবিত্ৰ সঙ্গমত তোমাৰ সান্নিধ্যৰ বলত তুমি লোকসমূহক বৰদান দানকাৰিণী হ’বা। এৰণ্ডী—বৈষ্ণৱী মায়া ৰূপে তুমি প্ৰত্যক্ষ প্ৰকাশ পাবা।

Verse 84

त्रयो देवाः स्थिताः पाथ रेवाया उत्तरे तटे । वरप्राप्ता तु सा देवी गता माहेन्द्रपर्वतम्

হে প্ৰিয়, তিন দেৱতা ৰেৱা নদীৰ উত্তৰ তীৰত অৱস্থিত থাকিল। কিন্তু সেই দেবী বৰ লাভ কৰি মাহেন্দ্ৰ পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 85

क्षीणाङ्गी शुक्लदेहा च रूक्षकेशी सुदारुणा । कृतयज्ञोपवीता सा तपोनिष्ठा शुभेक्षणा

তাইৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ক্ষীণ হৈছিল, দেহ শ্বেত-ফিকা, কেশ ৰূক্ষ, আৰু তপস্যা অতি দাৰুণ। যজ্ঞোপৱীত ধাৰণ কৰি তেওঁ তপোনিষ্ঠা, শুভ দৃষ্টিসম্পন্না আছিল।

Verse 86

शिलातलनिविष्टोऽसौ दृष्टः कान्तो महायशाः । हृष्टचित्तोऽभवद्देवि उत्तिष्ठोत्तिष्ठ साब्रवीत्

শিলাতলত বহি থকা সেই মহাযশস্বী, কান্তিময় প্ৰভুক দেখা গ’ল। হে দেবী, তেওঁ অন্তৰত হৰ্ষিত হৈ ক’লে—“উঠা, উঠা!”

Verse 87

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे ह्यनसूये महाव्रते । अचिन्त्यं गालवादीनां वरं प्राप्तासि दुर्लभम्

অত্ৰিয়ে ক’লে: “সাধু, সাধু! হে মহাপ্ৰাজ্ঞা অনসূয়া, হে মহাব্ৰতা! গালৱ আদি ঋষিসকলৰ মাজতো দুষ্প্ৰাপ্য, অচিন্ত্য বৰ তুমি লাভ কৰিছা।”

Verse 88

अनसूयोवाच । त्वत्प्रसादेन देवर्षे वरं प्राप्तास्मि दुर्लभम् । तेन देवाः प्रशंसन्ति सिद्धाश्च ऋषयोऽमलाः

অনসূয়াই ক’লে: “হে দেবঋষি, তোমাৰ প্ৰসাদে মই দুষ্প্ৰাপ্য বৰ লাভ কৰিলোঁ। সেই কাৰণে দেৱসকলে মোক প্ৰশংসা কৰে, সিদ্ধসকল আৰু নিৰ্মল ঋষিসকলেও।”

Verse 89

एवमुक्ता तु सा देवी हर्षेण महता युता । आलोकयेत्ततः कान्तं तेनापि शुभदर्शना

এইদৰে কোৱা হ’লে সেই দেবী মহা হৰ্ষেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁ নিজৰ প্ৰিয় কান্তক চালে; আৰু শুভদৰ্শনা তেওঁক তেওঁও চালে।

Verse 90

ईक्षणाच्चैव संजातं ललाटे मण्डलं शुभम् । नवयोजनसाहस्रं मण्डलं रश्मिभिर्वृतम्

সেই দৃষ্টিমাত্ৰতেই ললাটত এক শুভ মণ্ডল উদ্ভৱ হ’ল; নৱ সহস্ৰ যোজন বিস্তৃত সেই বৃত্ত জ্যোতিৰ ৰশ্মিৰে পৰিবেষ্টিত আছিল।

Verse 91

कदम्बगोलकाकारं त्रिगुणं परिमण्डलम् । तस्य मध्ये तु देवेशि पुरुषो दिव्यरूपधृक्

সেয়া কদম্ব-পুষ্পৰ গোলকৰ দৰে বৃত্তাকার, ত্ৰিগুণ স্তৰযুক্ত আৰু সম্পূৰ্ণ পৰিমণ্ডল আছিল। তাৰ মাজত, হে দেবেশী, দিব্যৰূপধাৰী এক পুৰুষ আছিল।

Verse 92

हेमवर्णोऽमृतमयः सूर्यकोटिसमप्रभः । आद्यः पुत्रोऽनसूयायाः स्वयं साक्षात्पितामहः

সোনালী বৰ্ণৰ, অমৃতময় স্বৰূপ, কোটি সূৰ্যৰ সমান দীপ্তিমান—তেওঁ অনসূয়াৰ আদ্য পুত্ৰ বুলি খ্যাত; সঁচাকৈ তেওঁ স্বয়ং পিতামহ ব্ৰহ্মাই প্ৰকাশিত।

Verse 93

चन्द्रमा इति विख्यातः सोमरूपो नृपात्मज । इष्टापूर्ते च संपाति कलाषोडशकेन तु

তেওঁ ‘চন্দ্ৰমা’ নামে বিখ্যাত—সোমৰূপ; হে নৃপপুত্ৰ, ষোড়শ কলাৰ চক্রৰ দ্বাৰা তেওঁ ইষ্ট আৰু পূৰ্ত কৰ্মৰ ফলৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।

Verse 94

प्रतिपच्च द्वितीया च तृतीया च महेश्वरि । चतुर्थी पञ्चमी चैव अव्यया षोडशी कला

হে মহেশ্বৰী, প্ৰতিপৎ, দ্বিতীয়া আৰু তৃতীয়া; তদ্ৰূপ চতুৰ্থী আৰু পঞ্চমী—এই তিথিসমূহ অব্যয় ষোড়শী কলাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি কোৱা হয়।

Verse 95

चतुर्विधस्य लोकस्य सूक्ष्मो भूत्वा वरानने । आप्रीणाति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

চতুৰ্বিধ লোকৰ ভিতৰত সূক্ষ্ম হৈ, হে সুমুখী, তেওঁ সমগ্ৰ জগত পোষণ কৰে—চৰাচৰসহ ত্ৰিলোককো তৃপ্ত কৰে।

Verse 96

सर्वे ते ह्युपजीवन्ति हुतं दत्तं शशिस्थितम् । वनस्पतिगते सोमे धनवांश्च वरानने

সকলো সত্তাই অগ্নিত হুত দান-দক্ষিণাৰ আশ্ৰয়ে জীৱে, যি চন্দ্ৰৰ অধীন স্থিত; আৰু যেতিয়া সোম উদ্ভিদত অৱস্থিত হয়, হে সুমুখী, তেতিয়া মানুহ ধনসম্পদে সমৃদ্ধ হয়।

Verse 97

भुञ्जन् परगृहे मूढो ददेदब्दकृतं शुभम् । वनस्पतिगते सोमे यस्तु छिन्द्याद्वनस्पतीन् । तेन पापेन देवेशि नरा यान्ति यमालयम्

পৰগৃহত ভোজন কৰা মূঢ় মানুহেও বছৰৰ সঞ্চিত শুভপুণ্য দান কৰি দিব পাৰে; কিন্তু, হে দেবী, সোম উদ্ভিদত থাকোঁতে যিয়ে গছ কাটি পেলায়—সেই পাপে, হে দেৱেশী, নৰসকল যমালয়লৈ যায়।

Verse 98

वनस्पतिगते सोमे मैथुनं यो निषेवते । ब्रह्महत्यासमं पापं लभते नात्र संशयः

সোম উদ্ভিদত অৱস্থিত থাকোঁতে যিয়ে মৈথুন কৰে, সি ব্ৰহ্মহত্যাসম পাপ লাভ কৰে—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 99

वनस्पतिगते सोमे मन्थानं योऽधिवाहयेत् । गावस्तस्य प्रणश्यन्ति याश्च वै पूर्वसंचिताः

সোম উদ্ভিদত অৱস্থিত থাকোঁতে যিয়ে মথনী চলায়, তাৰ গৰু-গাই নষ্ট হয়—আগতে সঞ্চিতবোৰো।

Verse 100

वनस्पतिगते सोमे ह्यध्वानं योऽधिगच्छति । भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं रेणुभोजनाः

যেতিয়া সোম ৰস বনস্পতিত অৱস্থিত থাকে, তেতিয়া যি কোনো যাত্ৰা কৰে, সেই মাহত তাৰ পিতৃলোক ‘ধূলি-ভোজী’ হয়, অৰ্থাৎ যথোচিত পিণ্ড-তিলৰ অর্ঘ্য নাপায়।

Verse 101

अमावस्यां महादेवि यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । अब्दमेकं विशालाक्षि तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

হে মহাদেৱী, অমাৱস্যাৰ দিনা যি শ্ৰাদ্ধ দান কৰে, হে বিশালনয়না, তাৰ পিতৃলোক নিশ্চিতভাৱে এক সম্পূৰ্ণ বছৰ তৃপ্ত থাকে।

Verse 102

हिरण्यं रजतं वस्त्रं यो ददाति द्विजातिषु । सर्वं लक्षगुणं देवि लभते नात्र संशयः

হে দেবী, যি দ্বিজাতিসকলক সোন, ৰূপা আৰু বস্ত্ৰ দান কৰে, সি সকলো দিশত লক্ষগুণ পুণ্য লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 103

। अध्याय

অধ্যায় (অধ্যায়-চিহ্ন)।

Verse 104

द्वितीयस्तु महादेवि दुर्वासा नाम नामतः । सृष्टिसंहारकर्ता च स्वयं साक्षान्महेश्वरः

হে মহাদেৱী, দ্বিতীয় পুত্ৰৰ নাম দুৰ্বাসা; সি সৃষ্টিসংহাৰৰ কৰ্তা, স্বয়ং সাক্ষাৎ প্ৰকাশিত মহেশ্বৰ।

Verse 105

ऋषिमध्यगतो देवि तपस्तपति दुष्करम् । सोऽपि रुद्रत्वमायाति सम्प्राप्ते भूतविप्लवे

হে দেবী, ঋষিসকলৰ মাজত অৱস্থিত হৈ তেওঁ দুঃসাধ্য তপস্যা কৰে; ভূতসমূহৰ মহাবিপ্লৱ উপস্থিত হ’লে তেওঁও ৰুদ্ৰত্ব অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 106

इन्द्रोऽपि शप्तस्तेनैव दुर्वाससा वरानने । द्वितीयस्य तु पुत्रस्य सम्भवः कथितो मया

হে সুন্দৰ-মুখী, সেই একে দুঃৰ্বাসাই ইন্দ্ৰকো শাপ দিছিল; এইদৰে মই তোমাক দ্বিতীয় পুত্ৰৰ জন্মবৃত্তান্ত ক’লোঁ।

Verse 107

दत्तात्रेयस्वरूपेण भगवान्मधुसूदनः । जगद्व्यापी जगन्नाथः स्वयं साक्षाज्जनार्दनः

দত্তাত্ৰেয়ৰ ৰূপে ভগৱান মধুসূদন প্ৰকাশিত হ’ল—সৰ্বব্যাপী জগন্নাথ, স্বয়ং সাক্ষাৎ জনাৰ্দন।

Verse 108

एते देवास्त्रयः पुत्रा अनसूयाया महेश्वरि । वरदानेन ते देवा ह्यवतीर्णा महीतले

হে মহেশ্বৰী, অনসূয়াৰ এই তিন পুত্ৰ সত্যই দেৱতা; বৰদান প্ৰদানৰ ফলত সেই দেৱসকল পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণ হ’ল।

Verse 109

पुत्रप्राप्तिकरं तीर्थं रेवायाश्चोत्तरे तटे । अनसूयाकृतं पार्थ सर्वपापक्षयं परम्

হে পাৰ্থ, ৰেৱা নদীৰ উত্তৰ তীৰত এক তীৰ্থ আছে যি সন্তান-প্ৰাপ্তি দান কৰে; অনসূয়াই স্থাপন কৰা এই তীৰ্থ সৰ্বপাপ-ক্ষয়ৰ বাবে পৰম ফলদায়ক।

Verse 110

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्नर्मदायां पुरातनम् । भ्रूणहत्या गता तत्र ब्राह्मणस्य नराधिप

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে নৰাধিপ ৰাজন, এই লোকত নৰ্মদাৰ তীৰত এক প্ৰাচীন আশ্চৰ্য আছে; তাত এজন ব্ৰাহ্মণৰ ওপৰত পৰা ভ্ৰূণহত্যাৰ পাপ দূৰ হৈছিল।

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । इतिहासं द्विजश्रेष्ठ कथयस्व ममानघ । सर्वपापहरं लोके दुःखार्तस्य च कथ्यताम्

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, হে অনঘ, মোক সেই পবিত্ৰ ইতিহাস কোৱা—যি লোকত সকলো পাপ হৰণ কৰে; দুখে পীড়িত জনৰ বাবেও এই কথা বৰ্ণনা কৰা হওক।

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णशिलके ग्रामे गौतमान्वयसम्भवः । कृषीवलो महादेवि भार्यापुत्रसमन्वितः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে মহাদেৱী, সুৱৰ্ণশিলক নামৰ গাঁৱত গৌতম বংশসম্ভৱ এজন কৃষিজীৱী বাস কৰিছিল, যি পত্নী আৰু পুত্ৰসহ বাস কৰিছিল।

Verse 113

वसते तत्र गोविन्दः संजातो विपुले कुले । पुत्रदारसमोपेतो गृहक्षेत्ररतः सदा

তাত গোবিন্দ নামৰ এজন লোক বাস কৰিছিল, যি সমৃদ্ধ কুলত জন্মিছিল; সি সদায় ঘৰ আৰু ক্ষেত্ৰত আসক্ত আছিল, আৰু পত্নী-পুত্ৰসহ জীৱন যাপন কৰিছিল।

Verse 114

शकटं पूरयित्वा तु काष्ठानामगमद्गुहम् । प्रक्षिप्तानि च काष्ठानि ह्येकाकी क्षुधयान्वितः

তাৰ পাছত সি কাঠেৰে গাড়ী ভৰাই গুহালৈ গ’ল; আৰু একাকী, ক্ষুধাত কাতৰ হৈ, সেই কাঠবোৰ ভিতৰত নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 115

रिङ्गमाणस्तदा पुत्रः पितुः शब्दात्समागतः । न दृष्टस्तेन वै पुत्रः काष्ठैः संछादितोऽवशः

সেই সময়ত সৰু পুত্ৰটি ৰিঙি ৰিঙি পিতৃৰ শব্দ শুনি তাত আহিল; কিন্তু পিতৃয়ে পুত্ৰক নেদেখিলে, কাষ্ঠৰ তলত ঢাকি অসহায় হৈ পৰি আছিল।

Verse 116

आगतस्त्वरितो गेहे पिपासार्तो नराधिप । शकटं मोच्य तद्द्वारि सवृषं रज्जुसंयुतम्

হে নৰাধিপ, পিপাসাত কাতৰ হৈ তেওঁ ত্বৰিতে ঘৰলৈ আহিল; দুৱাৰত গাড়ী খুলি দিলে, আৰু বলদটো ৰজ্জুৰে জুৰি থকা অৱস্থাতেই থাকিল।

Verse 117

भार्या तस्यैव या दृष्टा चित्तज्ञा वशवर्तिनी । दृष्ट्वा निपातितं पुत्रं काष्ठैर्निर्भिन्नमस्तकम्

তেওঁৰ পত্নী—চিত্তজ্ঞা আৰু স্বামীৰ বশৱৰ্তিনী—দেখিলে যে পুত্ৰটি পৰি আছে, কাষ্ঠে মূৰ চূর্ণ-বিচূর্ণ হৈছে।

Verse 118

अजल्पमानाकरुणं निक्षिप्तं ज्ञोलिकां शिशुम् । शुश्रूषणे रता साध्वी प्रियस्य च नराधिप

হে নৰাধিপ, বাহিৰে কৰুণ বিলাপ নকৰাকৈ, একো নক’লে, সেই সাধ্বী শিশুটিক থলীত থৈ দিলে; শুশ্ৰূষাত ৰতা হৈ, প্ৰিয় স্বামীৰ প্ৰতি অটুট ভক্তিত স্থিৰ ৰ’ল।

Verse 119

ततः स्नानादिकं कृत्वा भोजनाच्छयनं शुभम् । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठा ह्युत्थापयति शासनैः

তাৰ পাছত স্নান আদি সম্পন্ন কৰি, ভোজন আৰু শুভ শয্যা সাজি, মাতৃসকলৰ শ্ৰেষ্ঠা সেই নাৰী পুত্ৰক যেন জীৱিত, তেনেকৈ আদেশে আদেশে উঠাবলৈ ধৰিলে।

Verse 120

यदा च नोत्थितः सुप्तः पुत्रः पञ्चत्वमागतः । तदा सा दीनवदना रुरोद च मुमोह च

যেতিয়া শুই থকা পুত্ৰজন নুঠিল—সঁচাকৈ পঞ্চতত্ত্বত লীন হৈ (মৃত্যু) প্ৰাপ্ত হ’ল—তেতিয়া দুখে নত মুখে সেই জননী কান্দিলে আৰু মোহত মূৰ্ছা গ’ল।

Verse 121

तच्छ्रुत्वा रुदितं शब्दं गोविन्दस्त्रस्तमानसः । किमेतदिति चोक्त्वा तु पतितो धरणीतले

সেই কান্দোনৰ শব্দ শুনি গোবিন্দৰ মন ভয়ত কঁপিল; “এইটো কি?” বুলি কৈ তেওঁ ধৰণীত লুটাই পৰিল।

Verse 122

द्वावेतौ मुक्तकेशौ तु भूमौ निपतितौ नृप । विलेपाते च राजेन्द्र निःश्वासोच्छ्वासितेन च

হে নৃপ, এই দুয়ো জনে খোলা কেশে ভূমিত লুটাই পৰিছে; হে ৰাজেন্দ্ৰ, শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ উঠা-নমাত তেওঁলোক লেপেটা আৰু মলিন হৈ পৰিছে।

Verse 123

कं पश्ये प्राङ्गणे पुत्रं दृष्ट्वा क्रीडन्तमातुरम् । संधारयिष्ये हृदयं स्फुटितं तव कारणे

তোমাক দেখি, আঙণত কোনজনক মই মোৰ পুত্ৰ বুলি—অস্থিৰভাৱে খেলি থকা—দেখিম? তোমাৰ কাৰণে চিৰা-চিৰা হোৱা মোৰ হৃদয় মই কেনেকৈ ধৰি ৰাখিম?

Verse 124

त्वज्जन्मान्तं यशो नित्यमक्षयां कुलसन्ततिम् । दृष्ट्वा किमनृणीभूतो यास्यामि परमां गतिम्

তোমাৰ জীৱনৰ পৰিসমাপ্তি, চিৰস্থায়ী অক্ষয় যশ আৰু কুলৰ অটুট সন্ততি-ধাৰা দেখি, মই কি ঋণমুক্ত হৈ পৰম গতি লাভ কৰিম?

Verse 125

मम वृद्धस्य दीनस्य गतिस्त्वं किल पुत्रक । एते मनोरथाः सर्वे चिन्तिता विफला गताः

হে প্ৰিয় পুত্ৰ! মই বৃদ্ধ আৰু দীন; মোৰ গতি-আশ্ৰয় তুমি একেলগে বুলি কোৱা হৈছিলা। কিন্তু বহুদিন ধৰি চিন্তা কৰা মোৰ সকলো মনোৰথ বিফল হৈ বিনষ্ট হ’ল।

Verse 126

इमां तु विकलां दीनां विहीनां सुतबान्धवैः । रुदन्तीं पतितां पाहि मातरं धरणीतले

এই বিকল, দীন মাতৃক ৰক্ষা কৰা—যি পুত্ৰ আৰু বান্ধৱবৰ্গৰ পৰা বঞ্চিত, কন্দনত ধৰণীতলে লুটাই পৰি আছে।

Verse 127

पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तेन पुत्र इति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा

যিহেতু পুত্ৰে ‘পুন্নাম’ নামৰ নৰকৰ পৰা পিতৃক ত্ৰাণ কৰে, সেয়েহে তেওঁক ‘পুত্ৰ’ বুলি কোৱা হয়—এই কথা স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাই নিজে ঘোষণা কৰিছে।

Verse 128

अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शून्या ह्यबान्धवाः । मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्यं दरिद्रता

যাৰ পুত্ৰ নাই, তাৰ ঘৰ শূন্য; যাৰ বান্ধৱ নাই, তাৰ বাবে দিশাবোৰো শূন্য। মূৰ্খৰ হৃদয় শূন্য; আৰু দাৰিদ্ৰ্য সকলো দিশে শূন্যতা।

Verse 129

मृषायं वदते लोकश्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

লোকসকলে মিছাকৈ কয় যে চন্দন শীতল; পুত্ৰৰ দেহ-আলিঙ্গন চন্দনতকৈও অধিক শীতল।

Verse 130

श्मश्रुग्रहणक्रीडन्तं धूलिधूसरिताननम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति निजोत्सङ्गसमास्थितम्

যিসকলৰ পুণ্য নাই, তেওঁলোকে নিজৰ কোলাত বহি থকা শিশুটিক নেদেখে—দাড়ি টানি খেলি থকা, ধূলিত মলিন মুখেৰে।

Verse 131

दिगम्बरं गतव्रीडं जटिलं धूलिधूसरम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति गङ्गाधरमिवात्मजम्

যিসকলৰ পুণ্য নাই, তেওঁলোকে নিজৰ পুত্ৰক নেদেখে—দিগম্বৰ, লাজহীন, জটাধাৰী, ধূলিধূসৰ; যেন গঙ্গাধৰ শিৱ স্বয়ং।

Verse 132

वीणावाद्यस्वरो लोके सुस्वरः श्रूयते किल । रुदितं बालकस्यैव तस्मादाह्लादकारकम्

জগতত বীণাৰ সুৰ সঁচাকৈয়ে সুমধুৰ বুলি শোনা যায়; তথাপি নিজৰ শিশুৰ কান্দোনো সেই কাৰণেই আনন্দদায়ক হয়।

Verse 133

मृगपक्षिषु काकेषु पशूनां स्वरयोनिषु । पुत्रं तेषु समस्तेषु वल्लभं ब्रुवते बुधाः

হৰিণ-পক্ষী, কাক, আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ পশুৰ স্বৰ-যোনিত—বুধসকলে কয় যে সিহঁতৰ সকলোৰে বাবে সন্তানেই সৰ্বাধিক প্ৰিয়।

Verse 134

मत्स्याश्वप्रकराश्चैव कूर्मग्राहादयोऽपि वा । पुत्रोत्पत्तौ च हृष्यन्ति विपत्तौ यान्ति दुःखिताम्

মাছ, ঘোঁৰাৰ নানা প্ৰকাৰ, আৰু কচ্ছপ-মকৰ আদি সকলোৱে—সন্তান জন্মিলে আনন্দিত হয়, আৰু বিপদ আহিলে দুখিত হয়।

Verse 135

देवगन्धर्वयक्षाश्च हृष्यन्ते पुत्रजन्मनि । पञ्चत्वे तेऽपि शोचन्ति मन्दभाग्योऽस्मि पुत्रक

দেৱ, গন্ধৰ্ব আৰু যক্ষসকলেও পুত্ৰজন্মত আনন্দিত হয়; কিন্তু যেতিয়া সি পঞ্চত্বলৈ (মৃত্যুলৈ) যায়, তেতিয়া তেওঁলোকেও শোক কৰে—“হে পুত্ৰ, মই মন্দভাগ্যবান।”

Verse 136

ऋषिमेलापकं चक्रे पुत्रार्थे राघवो नृप । इन्द्रस्थाने स्थितस्तस्य प्रोक्षते ह्यासनं यतः

পুত্ৰলাভৰ নিমিত্তে নৃপতি ৰাঘৱে ঋষিসকলৰ মেলাপ ৰচনা কৰিলে; আৰু ইন্দ্ৰস্থানত স্থিত হৈ বিধি অনুসাৰে আসনটিত প্ৰোক্ষণ (পবিত্ৰ জল ছিটোৱা) কৰালে।

Verse 137

स्वर्गवासं सुताद्बाह्यं विद्यते न तु पाण्डव । चक्रे दशरथस्तस्मात्पुत्रार्थं यज्ञमुत्तमम्

হে পাণ্ডৱ! পুত্ৰৰ বাহিৰে স্বৰ্গবাস নাই; সেয়েহে দশৰথে পুত্ৰলাভৰ বাবে উত্তম যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 138

रामो लक्ष्मणशत्रुघ्नौ भरतस्तत्र सम्भवात् । कार्तवीर्यो जितो येन रामेणामिततेजसा

সেই (যজ্ঞ)ৰ পৰা ৰাম, লক্ষ্মণ, শত্রুঘ্ন আৰু ভৰত জন্মিল; আৰু অমিত তেজস্বী সেই ৰামে কাৰ্তবীৰ্যকো পৰাজিত কৰিলে।

Verse 139

स रामो रामचन्द्रेण अष्टवर्षेण निर्जितः । एकाकिना हतो वाली प्लवगः शत्रुदुर्जयः

সেই ৰাম (পৰশুৰাম) অষ্টবয়সীয়া ৰামচন্দ্ৰৰ দ্বাৰা পৰাজিত হ’ল; আৰু শত্রুৰ বাবে দুৰ্জয় বানৰ বালীক তেওঁ একাই বধ কৰিলে।

Verse 140

रावणो ब्रह्मपुत्रो यस्त्रैलोक्यं यस्य शङ्कते । हतः स रामचन्द्रेण सपुत्रः सहबान्धवः

ৰাৱণ—যাক ‘ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ’ বুলি কোৱা হয়, যাৰ ভয়ে ত্ৰিলোক কঁপিছিল—সেই ৰাৱণক ৰামচন্দ্ৰই তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু আত্মীয়-স্বজনসহ বধ কৰিলে।

Verse 141

एवं पुत्रं विना सौख्यं मर्त्यलोके न विद्यते । वंशार्थे मैथुनं यस्य स्वर्गार्थे यस्य भारती

এইদৰে মর্ত্যলোকে পুত্ৰ নাথাকিলে সুখ নাই। কাৰোবাৰ বাবে মিলন বংশ ৰক্ষাৰ কাৰণে; আৰু কাৰোবাৰ বাবে বেদবাণীৰ জপ-অধ্যয়ন স্বৰ্গলাভৰ কাৰণে।

Verse 142

मृष्टान्नं ब्राह्मणस्यार्थे स्वर्गे वासं तु यान्ति ते । ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यां न परं पापपुण्ययोः

যিসকলে ব্ৰাহ্মণৰ অৰ্থে সুস্বাদু, সুপক্ব অন্ন দান কৰে, তেওঁলোকে স্বৰ্গত বাসস্থান লাভ কৰে। কিয়নো পাপ-পুণ্যৰ মানদণ্ডত ব্ৰহ্মহত্যা আৰু অশ্বমেধৰ ওপৰত একো নাই।

Verse 143

पुत्रोत्पत्तिविपत्तिभ्यां न परं सुखदुःखयोः । किं ब्रवीमीति भो वत्स न तु सौख्यं सुतं विना

পুত্ৰ লাভ আৰু পুত্ৰ হেৰুৱাৰ পৰাই সৰ্বোচ্চ সুখ আৰু গভীৰতম দুখ জন্মে। ‘হে বৎস, মই কি ক’ম? পুত্ৰ নাথাকিলে সত্য সুখ নাই।’

Verse 144

एवं बहुविधं दुःखं प्रलपित्वा पुनःपुनः । जनैश्चाश्वासितो विप्रो बालं गृह्य बहिर्गतः

এইদৰে নানা প্ৰকাৰ দুখ কঁপি কঁপি বিলাপ কৰি, লোকসকলে সান্ত্বনা দিয়াত সেই ব্ৰাহ্মণে শিশুটিক লৈ বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।

Verse 145

ततः संस्कृत्य तं बालं विधिदृष्टेन कर्मणा । समवेतौ तु दुःखार्तावागतौ स्वगृहं पुनः

তাৰ পাছত বিধি-নির্দেশিত কৰ্ম অনুসাৰে সেই শিশুটোৰ সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰি, দুয়ো শোকাকুল হৈ পুনৰ নিজৰ ঘৰলৈ উভতি আহিল।

Verse 146

एवं गृहागते विप्रे रात्रिर्जाता युधिष्ठिर । भूमौ प्रसुप्तो गोविन्दः पुत्रशोकेन पीडितः

এইদৰে বিপ্ৰজন ঘৰলৈ আহোঁতেই, হে যুধিষ্ঠিৰ, ৰাতি নামিল। পুত্ৰশোকে পীড়িত গোবিন্দ মাটিতেই শুই পৰিল।

Verse 147

यावन्निरीक्षते भार्या भर्तारं दुःखपीडितम् । कृमिराशिगतं सर्वं गोविन्दं समपश्यत

যেতিয়া তেওঁৰ পত্নীয়ে দুখে পীড়িত স্বামীৰ মুখলৈ চাইলে, তেতিয়া তেওঁ গোবিন্দক সম্পূৰ্ণৰূপে কৃমিৰ ঢিপৰ দৰে আৱৃত দেখিলে।

Verse 148

दुःखाद्दुःखतरे मग्ना दृष्ट्वा तं पातकान्वितम् । एवं दुःखनिमग्नायाः शर्वरी विगता तदा

দুখৰ পৰা অধিক দুখত ডুবি, তেওঁক পাপদোষে কলুষিত দেখি, তাই শোকত নিমগ্ন হৈ থাকিল; এইদৰে তেতিয়া তেওঁৰ ৰাতি পাৰ হ’ল।

Verse 149

पशुपालस्तु महिषीमुक्त्वारण्येऽगमद्गृहात् । अरण्ये महिषीः सर्वा रक्षयित्वा गृहागतः

পশুপালজনে ঘৰ পৰা মহিষবোৰক উলিয়াই অৰণ্যলৈ গ’ল। অৰণ্যত সকলো মহিষ ৰক্ষা কৰি তেওঁ পুনৰ ঘৰলৈ আহিল।

Verse 150

विज्ञप्तः पशुपालेन गोविन्दो ब्राह्मणोत्तमः । यावद्भोक्ष्याम्यहं स्वामिन्महिषीस्त्वं च रक्षसे

পশুপালকে ব্ৰাহ্মণোত্তম গোবিন্দক নিবেদন কৰিলে: ‘স্বামী, মই যেতিয়ালৈ ভোজন কৰোঁ, তেতিয়ালৈ তুমি মহিষীবোৰ ৰক্ষা কৰা।’

Verse 151

ततः स त्वरितो विप्रो जगाम महिषीः प्रति । न तत्र महिषीः पश्येत्पश्चात्क्षेत्राभिसम्मुखम्

তাৰ পাছত সেই বিপ্ৰ ত্বৰিতে মহিষীবোৰৰ ফালে গ’ল; কিন্তু তাত মহিষী নেদেখিলে। তাৰ পাছত সন্মুখৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ দিশে চালে।

Verse 152

धावमानश्च विप्रस्तु एरण्डीसङ्गमे गतः । ततः प्रविष्टस्तु जले रेवैरण्ड्योस्तु सङ्गमे

ধাৱমান হৈ সেই বিপ্ৰ এৰণ্ডী-সঙ্গমলৈ উপস্থিত হ’ল। তাৰ পাছত ৰেৱা আৰু এৰণ্ডীৰ মিলনস্থলৰ জলে প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 153

तज्जलं पीतमात्रं तु त्वरया चातितर्षितः । अकामात्सलिलं पीत्वा प्रक्षाल्य नयने शुभे

অতিতৃষ্ণাতুৰ আৰু ত্বৰাত সেই জলে অলপমাত্ৰ পান কৰিলে। তাৰ পাছত অনিচ্ছাকৃতভাৱে জল পান কৰি নিজৰ শুভ নয়ন দুটা ধুই ল’লে।

Verse 154

आजगाम ततः पश्चाद्भवनं दिवसक्षये । भुक्त्वा दुःखान्वितो रात्रौ गोविन्दः शयनं ययौ

তাৰ পাছত দিনাস্তত তেওঁ ঘৰলৈ উভতি আহিল। ভোজন কৰি, দুখেৰে আৱৃত গোবিন্দে ৰাতি শয্যাস্থানলৈ গ’ল।

Verse 155

निद्राभिभूतः शोकेन श्रमेणैव तु खेदितः । पुनस्तच्चार्धरात्रे तु तस्य भार्या युधिष्ठिर

শোক আৰু পৰিশ্ৰমে ক্লান্ত হৈ নিদ্ৰাই তেওঁক আচ্ছন্ন কৰিলে, আৰু তেওঁ শুই পৰিল। তাৰ পাছত অর্ধৰাত্ৰিত, হে যুধিষ্ঠিৰ, তেওঁৰ পত্নীয়ে পুনৰ তেওঁক দেখিলে।

Verse 156

कृमिभिर्वेष्टितं गान्त्रं क्वचित्पश्यत्यवेष्टितम् । पुनः सा विस्मयाविष्टा तस्य भार्या गुणान्विता । उवाच दुष्कृतं तस्य साध्वसाविष्टचेतसा

কেতিয়াবা তাই তেওঁৰ দেহ কৃমিয়ে ঘেৰাও কৰা দেখিলে, কেতিয়াবা ঘেৰাও নকৰা। তেতিয়া গুণৱতী পত্নী বিস্ময় আৰু ভয়ে আচ্ছন্ন হৈ, সাধ্বসত কঁপা চিত্তে তেওঁৰ দুষ্কৃত্যৰ কথা ক’লে।

Verse 157

भार्योवाच । अतीते पञ्चमे चाह्नि त्विन्धनं क्षिपतस्तु ते । गृहपश्चाद्गतो बालो ह्यज्ञानाद्घातितस्त्वया

পত্নীয়ে ক’লে: “পঞ্চম দিনা, তুমি ইন্ধন নিক্ষেপ কৰোঁতে, এটা বালক ঘৰৰ পাছফালে গৈছিল; অজ্ঞানতাত তোমাৰ দ্বাৰাই সি নিহত হ’ল।”

Verse 158

मया तत्पातकं घोरं रहस्यं न प्रकाशितम् । तेन प्रच्छन्नपापेन दह्यमाना दिवानिशम्

“সেই ভয়ংকৰ পাপটো মই গোপনে ৰাখিলোঁ, কাকো প্ৰকাশ নকৰিলোঁ। সেই গোপন পাপৰ বাবে মই দিন-ৰাতি অন্তৰত দগ্ধ হৈ আছোঁ।”

Verse 159

न सुखं तव गात्रस्य पश्यामि न हि चात्मनः । निद्रा मम शमं याता रतिश्चैव त्वया सह

“তোমাৰ দেহত মই সুখ-শান্তি নেদেখোঁ, আৰু নিজৰো নেদেখোঁ। মোৰ নিদ্ৰা নাশ পাইছে, আৰু তোমাৰ সৈতে থকা আনন্দ-ৰতিো শেষ হৈছে।”

Verse 160

श्रूयते मानवे शास्त्रे श्लोको गीतो महर्षिभिः । स्मृत्वा स्मृत्वा तु तं चित्ते परितापो न शाम्यति

মানৱৰ ধৰ্মশাস্ত্ৰত মহর্ষিসকলে গোৱা এটা শ্লোক শুনা যায়। সেই শ্লোক মনত বাৰে বাৰে স্মৰণ কৰোঁতে মোৰ অন্তৰৰ দুখ-তাপ নুশমে।

Verse 161

कीर्तनान्नश्यते धर्मो वर्धतेऽसौ निगूहनात् । इह लोके परे चैव पापस्याप्येवमेव च

কীৰ্তন বা উচ্চাৰণ কৰিলে ধৰ্ম নাশ নহয়; গোপন কৰিলে সেয়া বাঢ়ে। এই লোকত আৰু পৰলোকতো পাপৰ ক্ষেত্ৰতো একেই নিয়ম।

Verse 162

एवं संचित्यमानाहं स्थिता रात्रौ भयातुरा । कृमिराशिगतं त्वां हि कस्याहं कथयामि किम्

এইদৰে ভয়াতুৰ হৈ মই ৰাতিটো জুৰি নিজকে সংযত কৰি থাকিলোঁ। কৃমিৰ ঢিপৰ মাজত তোমাক ডুবি থকা দেখিলোঁ; কাক ক’ম—আৰু কি ক’ম?

Verse 163

पुनस्त्वं चाद्य मे दृष्टो भ्रूणहत्याकृमिश्रितः । क्वचिद्भिन्दन्ति ते गात्रं क्वचिन्नष्टाः समन्ततः

আজি পুনৰ মই তোমাক দেখিলোঁ—ভ্ৰূণহত্যাৰ পাপৰ পৰা জন্মা কৃমিসকলৰ সৈতে মিশ্ৰিত। কেতিয়াবা সিহঁতে তোমাৰ অংগ বিদীৰ্ণ কৰে, কেতিয়াবা চাৰিওফালে লুপ্ত হয়।

Verse 164

एतत्संस्मृत्य संस्मृत्य विमृशामि पुनःपुनः । न जाने कारणं किंचित्पृच्छन्त्याः कथयस्व मे

এই কথা বাৰে বাৰে স্মৰণ কৰি মই পুনঃপুনঃ চিন্তা কৰোঁ। কাৰণ একো নাজানো; মই সুধিছোঁ—মোক কোৱা।

Verse 165

तडागं वा सरिद्वापि तीर्थं वा देवतार्चनम् । यं गतोऽसि प्रभावोऽयं तस्य नान्यस्य मे स्थितम्

সেয়া পুখুৰী নে নদী, নে কোনো তীৰ্থঘাট, নে দেৱতাৰ আৰাধনা—য’লৈ তুমি গৈছিলা? মই যি পৰিবর্তন দেখিছোঁ, সেয়া কেৱল সেইটোৰেই প্ৰভাৱ; আন একোৰে নহয়, মোৰ দৃঢ় বিশ্বাস।

Verse 166

एवमुक्तस्तु विप्रोऽसौ कथयामास भारत । भार्याया यद्दिवा वृत्तं शङ्कमानो नृपोत्तम

এইদৰে কোৱা হ’তেই সেই বিপ্ৰ, হে ভাৰত, দিনৰ বেলাত কি ঘটিছিল সেয়া ক’বলৈ ধৰিলে; আৰু সন্দেহ পোষণ কৰা সেই উত্তম নৃপতি মনোযোগেৰে শুনি থাকিল।

Verse 167

अद्याहं महिषीसार्थं एरण्डीसङ्गमं गतः । नाभिमात्रे जले गत्वा पीतवान्सलिलं बहु

আজি মই মহিষৰ জাকৰ সৈতে এৰণ্ডী-সঙ্গমলৈ গৈছিলোঁ। নাভিলৈকে পানীত নামি, সেই জল বহু পৰিমাণে পান কৰিলোঁ।

Verse 168

नान्यत्तीर्थं विजानामि सरितं सर एव वा । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं कथितं तव भामिनि

মই আন কোনো তীৰ্থ নাজানো—আন কোনো নদীও নহয়, আন কোনো সৰোবৰো নহয়। সত্য, সত্য—পুনৰ সত্য—হে ভামিনী, মই তোমাক সত্যই কৈছোঁ।

Verse 169

एवं ज्ञात्वा तु सा सर्वमुपवासकृतक्षणा । सपत्नीको गतस्तत्र सङ्गमे वरवर्णिनि

এইদৰে সকলো জানি তাই তৎক্ষণাৎ উপবাস ধৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁ পত্নীৰ সৈতে, হে সুন্দৰবৰ্ণা, সেই সঙ্গমলৈ তাত গ’ল।

Verse 170

स्नात्वा तत्र जले रम्ये नत्वा देवं तु भास्करम् । स्नापयामास देवेशं शङ्करं चोमया सह

তাত মনোৰম জলে স্নান কৰি আৰু ভাস্কৰ দেৱ (সূৰ্য)ক নমস্কাৰ কৰি, তাই উমাৰ সৈতে দেৱেশ্বৰ শংকৰক স্নান-অভিষেক কৰালে।

Verse 171

पञ्चगव्यघृतक्षीरैर्दधिक्षौद्रघृतैर्जलैः । गन्धमाल्यादिधूपैश्च नैवेद्यैश्च सुशोभनैः

পঞ্চগব্যেৰে, ঘিউ আৰু গাখীৰেৰে, দধি, মধু, ঘিউ আৰু জলেৰে; লগতে সুগন্ধি, মালা, ধূপ আৰু সুন্দৰ নৈবেদ্যৰে—

Verse 172

पूज्य त्रयीमयं लिङ्गं देवीं कात्यायनीं शुभाम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा पत्यासि पतिव्रता

ত্ৰয়ী-বেদময় লিঙ্গ আৰু শুভা দেবী কাত্যায়নীক পূজা কৰি, আৰু ৰাতিভৰ জাগৰণ কৰি, তুমি স্বামী লাভ কৰিবা আৰু পতিব্ৰতা ধৰ্মত সুপ্ৰতিষ্ঠিত হ’বা।

Verse 173

ततः प्रभाते विमले द्विजान्सम्पूज्य यत्नतः । गोदानेन हिरण्येन वस्त्रेणान्नेन भारत

তাৰ পিছত নিৰ্মল প্ৰভাতত, হে ভাৰত, যত্নসহ দ্বিজসকলক সম্পূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাৰে সন্মান কৰিব লাগে—গোদান, সোণ, বস্ত্ৰ আৰু অন্ন দান কৰি।

Verse 174

गोविन्दः पूजयामास स्वशक्त्या ब्राह्मणाञ्छुभान् । मुक्तपापो गृहायातः स्वभार्यासहितो नृप

হে নৃপ, গোবিন্দে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে শুভ ব্রাহ্মণসকলক পূজা-সন্মান কৰিলে; পাপমুক্ত হৈ তেওঁ পত্নীৰ সৈতে ঘৰলৈ উভতি আহিল।

Verse 175

एवं यः शृणुते भक्त्या गोविन्दाख्यानमुत्तमम् । पठते परया भक्त्या भ्रूणहत्या प्रणश्यति

এইদৰে যি ভক্তিভাৱে গোবিন্দৰ এই উত্তম আখ্যান শুনে, বা পৰম ভক্তিৰে পাঠ কৰে—ভ্ৰূণহত্যাৰ পাপ বিনষ্ট হয়।

Verse 176

क्रीडते शांकरे लोके यावदाभूतसम्प्लवम् । यश्चैवाश्वयुजे मासि चैत्रे वा नृपसत्तम

সেয়া আভূত-সম্প্লৱ (মহাপ্ৰলয়) পৰ্যন্ত শংকৰৰ লোকত আনন্দে ক্ৰীড়া কৰে। আৰু, হে নৃপসত্তম, যি কোনো আশ্বযুজ মাহত বা চৈত্ৰত (এই আচাৰ) কৰে…

Verse 177

सप्तम्यां च सिते पक्षे सोपवासो जितेन्द्रियः । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा यो वसेच्छिवमन्दिरे

শুক্ল পক্ষৰ সপ্তমীত উপবাসে, ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হৈ, সাত্ত্বিক ভাবনা স্থাপন কৰি, যি শিৱ-মন্দিৰত বাস কৰে…

Verse 178

ध्यायमानो विरूपाक्षं त्रिशूलकरसंस्थितम् । कंसासुरनिहन्तारं शङ्खचक्रगदाधरम्

বিৰূপাক্ষক ধ্যান কৰি—যাৰ হাতে ত্ৰিশূল আছে; আৰু কংসাসুৰ-নিহন্তাকো ধ্যান কৰি, যি শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণ কৰে…

Verse 179

पक्षिराजसमारूढं त्रैलोक्यवरदायकम् । पितामहं ततो ध्यायेद्धंसस्थं चतुराननम्

পক্ষিৰাজ (গৰুড়) আৰূঢ়, ত্ৰিলোকক বৰদানকাৰী প্ৰভুক ধ্যান কৰিব; তাৰ পাছত হংসাসীন চতুৰানন পিতামহ ব্ৰহ্মাক ধ্যান কৰিব।

Verse 180

सर्गप्रदं समस्तस्य कमलाकरशोभितम् । यो ह्येवं वसते तत्र त्रियमे स्थान उत्तमे

(ব্ৰহ্মাৰ ধ্যান কৰা) যি সকলোৰে সৃষ্টিদাতা, পদ্ম-কুঞ্জ সদৃশ শোভাৰে বিভূষিত। যি এইদৰে সেই উত্তম স্থানত ৰাত্ৰিৰ তিন প্ৰহৰ বাস কৰে…

Verse 181

ततः प्रभाते विमले ह्यष्टम्यां च नराधिप । ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या सर्वदोषविवर्जितान्

তাৰ পাছত নিৰ্মল প্ৰভাতত, অষ্টমী তিথিত, হে নৰাধিপ, ভক্তিৰে সকলো দোষৰ পৰা মুক্ত ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা কৰিব।

Verse 182

सर्वावयवसम्पूर्णान्सर्वशास्त्रविशारदान् । वेदाभ्यासरतान्नित्यं स्वदारनिरतान्सदा

সেই ব্ৰাহ্মণসকল বাছি ল’ব, যিসকল অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত সম্পূৰ্ণ সুস্থ, সকলো শাস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী, সদায় বেদ-অভ্যাসত ৰত, আৰু সদা নিজৰ ধৰ্মপত্নীত নিষ্ঠাবান।

Verse 183

श्राद्धे दाने व्रते योग्यान् ब्राह्मणान् पाण्डुनन्दन । प्रेतानां पूजनं तत्र देवपूर्वं समारभेत्

হে পাণ্ডুনন্দন, শ্রাদ্ধ, দান আৰু ব্ৰতত যোগ্য ব্ৰাহ্মণসকলক নিযুক্ত কৰিব; আৰু তাত প্ৰেতসকলৰ পূজন দেৱতাসকলক প্ৰথমে পূজা কৰি তেতিয়াহে আৰম্ভ কৰিব।

Verse 184

प्रेतत्वान्मुच्यते शीघ्रमेरण्ड्यां पिण्डतर्पणैः । दानानि तत्र देयानि ह्यन्नमुख्यानि सर्वदा

এৰণ্ডীত পিণ্ড আৰু তৰ্পণ অৰ্পণ কৰিলে প্ৰেতত্বৰ অৱস্থাৰ পৰা শীঘ্ৰে মুক্তি পোৱা যায়। সেয়ে তাত সদায় দান দিব লাগে, বিশেষকৈ অন্ন-প্ৰধান দান।

Verse 185

हिरण्यभूमिकन्याश्च धूर्वाहौ शुभलक्षणौ । सीरेण सहितौ पार्थ धान्यं द्रोणकसंख्यया

হে পাৰ্থ, বিধি অনুসাৰে সোণ, ভূমি আৰু কন্যাদানও দান কৰিব লাগে; শুভলক্ষণযুক্ত দুটা বলদ হালসহ, আৰু দ্ৰোণ মাপে ধান্য দান কৰা উচিত।

Verse 186

अलंकृतां सवत्सां च क्षीरिणीं तरुणीं सिताम् । रक्तां वा कृष्णवर्णां वा पाटलां कपिलां तथा

সজোৱা, বাছুৰসহ, দুধ দিয়া, তৰুণী গাই—সাদা হওক বা ৰঙা, বা ক’লা, বা পাটলা (তাম্ৰবৰ্ণ), বা কপিলা (সুৱৰ্ণ-বাদামী)—দান কৰিব লাগে।

Verse 187

कांस्यदोहनसंयुक्तां रुक्मखुरविभूषणाम् । स्वर्णशृङ्गीं सवत्सां च ब्राह्मणायोपपादयेत्

কাঁহীৰ দোহন-পাত্ৰসহ, খুৰত সুৱৰ্ণ অলংকাৰৰে বিভূষিত, সোনেৰে মণ্ডিত শিঙযুক্ত, বাছুৰসহ গাই ব্ৰাহ্মণক অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 188

प्रीयतां मे जगन्नाथा हरकृष्णपितामहाः । संसाररक्षणी देवी सुरभी मां समुद्धरेत्

মোৰ ওপৰত জগতনাথ—হৰ, কৃষ্ণ আৰু পিতামহ—প্ৰসন্ন হওক; আৰু সংসাৰত ৰক্ষাকাৰী দেৱী সুৰভীয়ে মোক উদ্ধাৰ কৰি উত্থাপন কৰক।

Verse 189

पुत्रार्थं याः स्त्रियः पार्थ ह्येरण्डीसङ्गमे नृप । स्नाप्यन्ते रुद्रसूक्तैश्च चतुर्वेदोद्भवैस्तथा

হে পাৰ্থ, হে নৃপ, যিসকল স্ত্ৰী পুত্ৰ কামনা কৰে, তেওঁলোকে এৰণ্ডী-সঙ্গমত ৰুদ্ৰসূক্ত আৰু চাৰিও বেদৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অন্য স্তোত্ৰ পাঠ কৰি স্নান কৰে।

Verse 190

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः शस्तं द्वाभ्यां योग्यैश्च कारयेत् । एकेन सार्द्रकुम्भेन दाम्पत्यमभिषेचयेत्

চাৰিজন ব্ৰাহ্মণে কৰোৱা বিধি প্ৰশংসিত; প্ৰয়োজন হ’লে দুজন যোগ্যজনেও কৰাব পাৰে। একেটা জলভৰা কুম্ভেৰে স্বামী-স্ত্ৰী দুয়োকে একেলগে অভিষেক কৰিব লাগে।

Verse 191

दैवज्ञेनैव चैकेन अथवा सामगेन वा । पञ्चरत्नसमायुक्तं कुम्भे तत्रैव कारयेत्

সেই ঠাইতেই কুম্ভ এটা এজন দैৱজ্ঞ (জ্যোতিষী-পুৰোহিত) দ্বাৰা, অথবা এজন সামবেদী গায়ক দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰাব লাগে। কুম্ভটো পঞ্চৰত্ন—পাঁচ ৰত্নেৰে সংযুক্ত কৰিব লাগে।

Verse 192

गन्धतोयसमायुक्तं सर्वौषधिविमिश्रितम् । आम्रपल्लवसंयुक्तमश्वत्थमधुकं तथा

সুগন্ধিযুক্ত জল প্ৰস্তুত কৰিব লাগে, য’ত সকলো ঔষধি মিহলি কৰা থাকে। তাত আমৰ পল্লৱ যোগ কৰিব লাগে, আৰু লগতে অশ্বত্থ আৰু মধুকো সংযুক্ত কৰিব লাগে।

Verse 193

गुण्ठितं सितवस्त्रेण सितचन्दनचर्चितम् । सितपुष्पैस्तु संछन्नं सिद्धार्थकृतमध्यमम्

ইয়াক বগা বস্ত্ৰেৰে মেৰিয়াই, বগা চন্দনৰ লেপ দিব লাগে। বগা ফুলেৰে ঢাকি, মাজত সিদ্ধার্থক স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 194

कांस्यपात्रे तु संस्थाप्य पुत्रार्थी देशिकोत्तमः । अङ्गलग्नं तु यद्वस्त्रं कटकाभरणं तथा

কাঁসৰ পাত্ৰত তাক স্থাপন কৰি, পুত্ৰকামীৰ বাবে উত্তম দেশিক (আচার্য) অঙ্গত পৰিধান কৰা বস্ত্ৰ আৰু কটক-আভৰণো তাতে স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 195

तत्सर्वं मण्डले त्याज्यं सिद्ध्यर्थं चात्मनस्तदा । प्रणम्य भास्करं पश्चादाचार्यं रुद्ररूपिणम्

তেতিয়া আত্মসিদ্ধিৰ বাবে সেই সকলো মণ্ডলত অৰ্পণ কৰিব। ভাস্কৰ (সূৰ্য)ক প্ৰণাম কৰি পাছত ৰুদ্ৰ-ৰূপী আচাৰ্যকো নমস্কাৰ কৰিব।

Verse 196

मधुरं च ततोऽश्नीयाद्देव्या भुवन उत्तमे । फलदानं च विप्राय छत्रं ताम्बूलमेव च

তাৰ পাছত দেৱীৰ উত্তম লোকত মধুৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব। লগতে বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ)ক ফল দান কৰিব, আৰু ছত্ৰ তথা তাম্বূল (পান)ো অৰ্পণ কৰিব।

Verse 197

उपानहौ च यानं च स भवेद्दुःखवर्जितः । भास्करे क्रीडते लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

আৰু উপানহ (জোতা) আৰু যান (বাহন) দান কৰিলে সি দুখৰ পৰা মুক্ত হয়। সি ভাস্কৰৰ লোকত আনন্দে ক্ৰীড়া কৰে, যাৱৎ মহাপ্ৰলয় নাহে।

Verse 198

दानं कोटिगुणं सर्वं शुभं वा यदि वाशुभम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्

প্ৰত্যেক দান কোটিগুণ ফলদায়ী হয়—শুভ হওক বা অশুভ—যেন সকলো নদী-নদা সাগৰত মিলি পৰিণতি লাভ কৰে।

Verse 199

एवं पापानि नश्यन्ति ह्येरण्डीसङ्गमे नृणाम् । समन्ताच्छस्त्रपातेन ह्येरण्डीसङ्गमे नृप

এইদৰে, হে নৃপ, এৰণ্ডী-সঙ্গমত মানুহৰ পাপ নাশ হয়; যেন এৰণ্ডী-সঙ্গমত চাৰিওফালে অস্ত্ৰপাত ঘটিছে।

Verse 200

भ्रूणहत्यासमं पापं नश्यते शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं च यो भक्त्या जातवेदसि कारयेत्

শংকৰে ক’লে—ভ্ৰূণহত্যাৰ সমান পাপো নাশ হয়। আৰু যি ভক্তিভাৱে জাতৱেদস তীৰ্থত প্ৰাণত্যাগ কৰে…