Sukta 42
Sukta 1.42
Pūṣan
এই সূক্তটো পূষণলৈ উদ্দেশ্য কৰা এক যাত্ৰা-প্ৰাৰ্থনা। উপাসকে অনুৰোধ কৰে যে পূষণ পথত আগতে গৈ দুঃখ-কষ্ট আৰু বিপদ আঁতৰাওক, আৰু ইচ্ছিত গন্তব্যলৈ নিৰাপদে পথ দেখুৱাই লৈ যাওক। পূষণৰ অভিভাৱকত্বত ন্যায়সঙ্গতভাৱে অৰ্জিত আৰু ন্যায়সঙ্গতভাৱে উপভোগ্য, সু-অৰ্জিত সমৃদ্ধিও বিচৰা হৈছে। শেষত বিবাদ নহয়, শান্তিময় স্তুতিত উপসংহাৰ কৰি, স্থায়ী ধন-সম্পদৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।
Mantras
Mantra 1
सं पूषन्नध्वनस्तिर व्यंहो विमुचो नपात् । सक्ष्वा देव प्र णस्पुरः ॥
হে পূষণ, আমাৰ বাবে পথত বিস্তাৰ কৰি দিয়া; হে বিমোচনৰ নপাৎ, দুঃখ-ব্যথা আঁতৰাই মুকলি কৰা। হে দেৱ, আগত গৈ আমাৰ সহচৰ-নেতা হৈ থাক।
Mantra 2
यो नः पूषन्नघो वृको दुःशेव आदिदेशति । अप स्म तं पथो जहि ॥
হে পূষণ, যি অঘকাৰী বাঘে আমাক দুৰ্গতি-দিশে দেখুৱায়, তাক আমাৰ বাবে পথৰ পৰা আঁতৰাই আঘাত কৰি নাশ কৰা।
Mantra 3
अप त्यं परिपन्थिनं मुषीवाणं हुरश्चितम् । दूरमधि स्रुतेरज ॥
পথ ঘেৰি বাধা দিয়া থকা সেই পৰিপন্থীজনক, লাভ-হৰণকাৰী চোৰক, অন্ধ-চিত্ত বিঘ্নকাৰীক—আমাৰ পদচিহ্নৰ বহু দূৰলৈ, সঠিক গতিৰ স্ৰোতৰো ওপাৰে, দূৰলৈ খেদাই দিয়া।
Mantra 4
त्वं तस्य द्वयाविनोऽघशंसस्य कस्य चित् । पदाभि तिष्ठ तपुषिम् ॥
তুমি—সেই দ্বিচাৰী, যি-ই হওক, অঘশংস (অমঙ্গল-বক্তা) জনৰ ওপৰত—নিজ পদক্ষেপে থিয় হৈ থাক; তাৰ তপুষি (দাহশক্তি) পদে পদে দমন কৰি নিস্তেজ কৰ।
Mantra 5
आ तत्ते दस्र मन्तुमः पूषन्नवो वृणीमहे । येन पितॄनचोदयः ॥
হে দস্ৰ পূষণ, তোমাৰ সেই ৰক্ষাকাৰী সহায়, সেই মন্তু (প্ৰেৰিত বুদ্ধি/পথ-দিশা) আমি বাছি লওঁ; যাৰ দ্বাৰা তুমি পিতৃসকলক চলাই তুলিছিলা—সত্য পথত আগুৱাই দিছিলা।
Mantra 6
अधा नो विश्वसौभग हिरण्यवाशीमत्तम । धनानि सुषणा कृधि ॥
তেতিয়া, হে বিশ্বসৌভাগ্য-দাতা, হে হিৰণ্যৱাশী (সুৱৰ্ণ-সমৃদ্ধিত সৰ্বাধিক), আমাৰ ধনসমূহ সু-ষণা (সু-লাভিত, সু-ভোগ্য) কৰি দিয়া; আমাৰ ভিতৰত সুখী অধিকাৰ স্থাপন কৰা।
Mantra 7
अति नः सश्चतो नय सुगा नः सुपथा कृणु । पूषन्निह क्रतुं विदः ॥
আমাক আঁকোৰা-জড়াজড়িৰ পৰা পাৰ কৰাই নে; আমাৰ বাবে সুগম গতি দে, আমাৰ বাবে সুপথ গঢ়ি দে। হে পূষণ, ইয়াত আমাৰ ক্ৰতু (সৎ-ইচ্ছা) জানি জাগ্ৰত কৰ।
Mantra 8
अभि सूयवसं नय न नवज्वारो अध्वने । पूषन्निह क्रतुं विदः ॥
আমাক সু-যৱস (উত্তম চাৰাগাহ/পুষ্টি)লৈ নে; পথত কোনো নতুন জ্বৰ যেন নধৰে। হে পূষণ, ইয়াত আমাৰ ক্ৰতু (সৎ-ইচ্ছা) জানি সঠিক কৰ।
Mantra 9
शग्धि पूर्धि प्र यंसि च शिशीहि प्रास्युदरम् । पूषन्निह क्रतुं विदः ॥
আমাক শক্তি দে আৰু পূৰ্ণ কৰ; দান কৰি বৃদ্ধি কৰ; আমাৰ শক্তিসমূহ তীক্ষ্ণ কৰ; আৰু অন্তৰৰ ক্ষুধা তৃপ্ত কৰ। হে পূষণ, ইয়াত আমাৰ ক্ৰতু (সৎ-ইচ্ছা) জানি বিধান কৰ।
Mantra 10
न पूषणं मेथामसि सूक्तैरभि गृणीमसि । वसूनि दस्ममीमहे ॥
আমি পুষণৰ সৈতে বিবাদ নকৰোঁ; সু-গঠিত সূক্তেৰে আমি তেওঁক অভিগীৰণ কৰোঁ। সেই দস্ম (অদ্ভুত) জনাৰ পৰা আমি সত্য ধন-সম্পদ বিচাৰোঁ।
Inside Sukta 42
How it unfolds
- Where it opens
A direct appeal to Pūṣan to stretch out the road, remove distress, and lead from the front as companion-guide.
- Development
The hymn expands from immediate travel-safety to broader requests: protection from harm and the granting of auspicious, rightly obtained wealth and stable possession.
- Climax
The strongest prosperity petition: Pūṣan as ‘universal giver of good fortune’ is asked to establish well-won treasures and happy possessing (RV 1.42.6).
- Where it settles
It ends in conciliatory devotion—no contention with Pūṣan—only praise through well-made hymns and a final seeking of true riches from the wondrous one (RV 1.42.10).
The deity: Pūṣan
- In the VedaPūṣan is praised as the divine path-finder and protector of travelers, the remover of obstacles, and a bestower of well-being and possessions; he is invoked to go in front (puraḥ) and lead as a companion-guide.
- Cosmic functionGuardian of roads and journeys, overseer of safe passage and rightful acquisition; a sustaining power who helps beings reach their aim and keeps them from straying into harm or loss.
- Inner significanceThe inner guide that aligns intention with right direction—discerning the safe path, loosening anxiety and impediments, and establishing steady, ethical prosperity (susaṇā).
The seer
- Kutsa ĀṅgirasaĀṅgirasa (Angiras lineage) · A prominent early ṛṣi associated with hymns of guidance, protection, and prosperity; frequently linked with Pūṣan as the divine guide of paths and safe passages.
Famous verses
pra naḥ puraḥ
अधा नो विश्वसौभग हिरण्यवाशीमत्तम । धनानि सुषणा कृधि ॥न पूषणं मेथामसि सूक्तैरभि गृणीमसि । वसूनि दस्ममीमहे ॥Attributes of the deity
- Path-finder and leader (goes before)
- Remover of distress/obstacles (aṃhas-vimocana)
- Protector-companion of travelers
- Bestower of good fortune and wealth
- Associated with right enjoyment and secure possession
- Gentle, beneficent, and sustaining
Also by this seer
- Rig Veda Mandala 1: several hymns attributed to Kutsa Āṅgirasa (including hymns to Indra and allied deities)
- Traditionally remembered among the Āṅgirasas as transmitters of powerful praise-poetry (sūkta) used in ritual and travel/protection contexts
The rite, step by step
- Prepare a simple fire (if available) or begin with ācamana and a short sankalpa for safe travel and right outcome.
- Recite RV 1.42.1 to request Pūṣan to go before and loosen distress on the road.
- Continue recitation of the hymn (or selected verses) while facing the direction of travel, visualizing a clear, unobstructed path.
- Offer oblations with key verses (especially those asking for protection and prosperity), concluding with praise and gratitude.
- End with a brief prayer for safe arrival and for wealth to be ‘well-won and well-enjoyed’ (ethical prosperity).
Offerings
- Ghee (ājya) into the fire
- Simple food offering (anna), milk, or barley where customary
- Water libation and respectful salutations if no fire is available
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic deity who guides people on roads and journeys, protects them from harm, and helps them reach their goal safely while granting well-being and prosperity.
Its main purpose is to ask for safe passage—Pūṣan going in front, clearing obstacles and distress—and to request stable, rightly gained wealth and good fortune.
It is traditionally suitable before starting a journey, at dawn, or as part of a simple fire offering or prayer when seeking protection, guidance, and successful outcomes without harm.
Ask anything about Sukta 42 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
