Sukta 31
Sukta 1.31
Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.31)
Agni
Triṣṭubh
RV 1.31 অগ্নিক উদ্দেশ্য কৰি ৰচিত এটা ত্ৰিষ্টুভ্ ছন্দৰ সূক্ত; ইয়াত অগ্নিক অঙ্গিৰসসকলৰ মাজত প্ৰথম ঋষি/দ্ৰষ্টা, দেৱ আৰু মানুহৰ শুভ বন্ধু, আৰু ঋত (বিশ্ব-নিয়ম)ৰ দৃঢ় ৰক্ষক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে। সূক্তটোৱে অগ্নিক অনুৰোধ কৰে যাতে তেওঁ সঠিক কৰ্ম আৰু সঠিক চিন্তাক প্ৰজ্বলিত কৰে, প্ৰচুৰ ধন আৰু বীৰশক্তি আনে, আৰু একত্ৰিত, সৌভাগ্যবান মনৰ জৰিয়তে উপাসকসকলক ‘উত্তম’ (vasyaḥ) দিশলৈ পথ দেখুৱাই নিয়ে।
Mantras
Mantra 1
त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिरा ऋषिर्देवो देवानामभवः शिवः सखा । तव व्रते कवयो विद्मनापसोऽजायन्त मरुतो भ्राजदृष्टयः ॥
হে অগ্নি, তুমি প্ৰথম অঙ্গিৰস—ঋষি, দেৱসমূহৰ মাজত দেৱ, শিৱ সখা। তোমাৰ ব্ৰত (নিয়ম-কৰ্ম)ত কৱিসকল—কৰ্ম-জ্ঞানত নিপুণ, বিদ্মনাপস—জন্ম লয়; আৰু দীপ্ত বাণধাৰী মৰুতসকল উদ্ভৱ হয়, সত্যৰ পথ পৰিষ্কাৰ কৰা শক্তিৰ ঝড়-সেনা।
Mantra 2
त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिरस्तमः कविर्देवानां परि भूषसि व्रतम् । विभुर्विश्वस्मै भुवनाय मेधिरो द्विमाता शयुः कतिधा चिदायवे ॥
হে অগ্নি, তুমি অঙ্গিরসদের মধ্যে সর্বাধিক অঙ্গিরস, প্রথম; দেবগণের ঋষি-কবি, তুমি দেবব্রতকে পরিবেষ্টন কৰি শোভিত-সম্পূর্ণ কৰ। সমগ্ৰ ভুবনৰ বাবে তুমি বিভু—সৰ্বব্যাপী; তুমি মেধাবান জ্ঞান। দ্বিজন্মা, তুমি আয়ুৰ (জীৱন-শ্বাস/জীৱাত্মা)-ৰ হিতৰ বাবে বহু ৰূপে শয়ন/স্থিত হওঁ।
Mantra 3
त्वमग्ने प्रथमो मातरिश्वन आविर्भव सुक्रतूया विवस्वते । अरेजेतां रोदसी होतृवूर्येऽसघ्नोर्भारमयजो महो वसो ॥
হে অগ্নি, তুমি প্ৰথমে মাতরিশ্বনলৈ, আৰু বিবস্বতলৈ, সু-ক্ৰতু (সঠিক কৌশল-শক্তি) দ্বাৰা প্ৰকাশিত হওঁ। তোমাৰ হোতৃ-ৱীৰ্যত স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱী কঁপিল; অক্লান্তভাৱে তুমি ভাৰ বহিলা আৰু মহৎ যজ্ঞ সম্পাদন কৰিলা, হে ধন-দাতা (মহো বসো)।
Mantra 4
त्वमग्ने मनवे द्यामवाशयः पुरूरवसे सुकृते सुकृत्तरः । श्वात्रेण यत्पित्रोर्मुच्यसे पर्या त्वा पूर्वमनयन्नापरं पुनः ॥
হে অগ্নি, মনুৰ বাবে তুমি দ্যৌ (স্বৰ্গ)ক বাসস্থান কৰিলা; সুকৃত পুৰূৰৱসৰ বাবে তুমি সুকৃততর—অধিক মহান কৰ্তা হ’লা। যেতিয়া নিজ শক্তিৰে তুমি পিতৃ-মাতৃৰ পৰা মুক্ত হওঁ, তেতিয়া তেওঁলোকে তোমাক প্ৰথমে পৰিক্ৰমা কৰাই, তাৰ পাছত পুনৰ আগলৈ নি যায়—যাতে তুমি পৰৱৰ্তী কৰ্মলৈ বৃদ্ধি পাওঁ।
Mantra 5
त्वमग्ने वृषभः पुष्टिवर्धन उद्यतस्रुचे भवसि श्रवाय्यः । य आहुतिं परि वेदा वषट्कृतिमेकायुरग्रे विश आविवाससि ॥
হে অগ্নি, তুমি বৃষভ—পুষ্টি-বর্ধনকাৰী; স্ৰুচি (যজ্ঞ-চামুচ) উঠিলে তুমি শ্রৱণীয়, কীৰ্তিযোগ্য হৈ উঠা। যি আহুতিৰ সকলো দিশ জানো, আৰু তাক সীল-মাৰা ‘বষট্’ ধ্বনি জানো—তুমি, অগ্ৰে এক-প্ৰাণ স্বৰূপে, জনসমূহক আৰাধনালৈ আগবঢ়াই নিয়া।
Mantra 6
त्वमग्ने वृजिनवर्तनिं नरं सक्मन्पिपर्षि विदथे विचर्षणे । यः शूरसाता परितक्म्ये धने दभ्रेभिश्चित्समृता हंसि भूयसः ॥
হে অগ্নি, বিপদময় পথত চলা মানুহক তুমি নিৰাপদে পাৰ কৰোৱা, প্ৰতিটো বিদথে (সমাবেশে), হে নৰ-বিচাৰক। বীৰ-লাভৰ বাবে ঘূৰ্ণায়মান যুদ্ধে, সামান্য উপায় থাকিলেও যি ঋত অনুসৰি প্ৰয়াস কৰে—তুমি অধিক বলৱান প্ৰতিপক্ষ শক্তিসমূহক আঘাত কৰি দমন কৰ।
Mantra 7
त्वं तमग्ने अमृतत्व उत्तमे मर्तं दधासि श्रवसे दिवेदिवे । यस्तातृषाण उभयाय जन्मने मयः कृणोषि प्रय आ च सूरये ॥
হে অগ্নি, সেই মৰ্ত্যক তুমি অমৃতত্বৰ উত্তম স্থানে স্থাপন কৰ, দিবে দিবে শ্রৱস (গৌৰৱ)-ৰ বাবে। যি উভয় জন্মৰ বাবে তৃষ্ণাতুৰ হৈ সাধনা কৰে—তুমি তাৰ বাবে আনন্দ-ময়তা সৃষ্টি কৰ, আৰু সূৰ্য-সম দীপ্ত কৰ্মীৰ বাবে পোষণ আৰু অগ্ৰগতি আগবঢ়াই দিয়া।
Mantra 8
त्वं नो अग्ने सनये धनानां यशसं कारुं कृणुहि स्तवानः । ऋध्याम कर्मापसा नवेन देवैर्द्यावापृथिवी प्रावतं नः ॥
হে অগ্নি, আমাৰ দ্বাৰা স্তূত, ধনসমূহ লাভ কৰিবলৈ আমাক যশস্ব কৰ্মকাৰ কৰাঁ। নৱ কৰ্মশক্তিৰে কৰ্মত আমি ঋদ্ধ হওঁ; আৰু দেৱসকলৰ সৈতে দ্যাৱা-পৃথিৱী আমাৰ বাবে বিস্তাৰিত হৈ ৰক্ষা কৰক।
Mantra 9
त्वं नो अग्ने पित्रोरुपस्थ आ देवो देवेष्वनवद्य जागृविः । तनूकृद्बोधि प्रमतिश्च कारवे त्वं कल्याण वसु विश्वमोपिषे ॥
হে অগ্নি, আমাৰ ওচৰলৈ আহা—দুই পিতৃ-মাতৃৰ (দ্যাৱা-পৃথিৱীৰ) কোলত; দেৱসকলৰ মাজত নিৰ্দোষ, সদা জাগ্ৰত দেৱ। আমাৰ তনূ-কৰ্তা হওঁ, আৰু কৰ্মকাৰৰ বাবে প্ৰমতি (বুদ্ধিমতী পথ-প্ৰদৰ্শনা) হওঁ; হে কল্যাণময়, সকলো মঙ্গলময় বসুধন আমাৰ ওচৰলৈ আন।
Mantra 10
त्वमग्ने प्रमतिस्त्वं पितासि नस्त्वं वयस्कृत्तव जामयो वयम् । सं त्वा रायः शतिनः सं सहस्रिणः सुवीरं यन्ति व्रतपामदाभ्य ॥
হে অগ্নি, তুমিয়েই আমাৰ প্ৰমতি (পথ-প্ৰদৰ্শক বুদ্ধি), তুমিয়েই আমাৰ পিতা; তুমিয়েই আমাৰ বৃদ্ধি-কৰ্তা—আমি তোমাৰ জ্ঞাতি। শত-সহস্ৰে ধনসমূহ তোমাৰ ওচৰলৈ আহে, সু-বীৰ্য আনিছে; হে ব্ৰতপাল, অদাভ্য, তোমাৰ ওচৰলৈ।
Mantra 11
त्वामग्ने प्रथममायुमायवे देवा अकृण्वन्नहुषस्य विश्पतिम् । इळामकृण्वन्मनुषस्य शासनीं पितुर्यत्पुत्रो ममकस्य जायते ॥
হে অগ্নি, আয়ুৰ পূৰ্ণতা কামনা কৰা জনৰ বাবে দেবতাসকলে সৰ্বপ্ৰথম তোমাক আয়ু-শক্তিৰূপে স্থাপন কৰিলে; নহুষৰ বাবে তোমাক বিশ্-পতি—গোষ্ঠীৰ অধিপতি—কৰিলে। মনুৰ বাবে তোমাক ইळা—প্ৰেৰিত বাণীৰ ধাৰা—আৰু শাসনী—ধৰ্মসম্মত শাসনৰ শক্তি—কৰিলে; কিয়নো পিতাৰ পুত্ৰৰূপে, মমক নামক স্ৰষ্টাৰ পুত্ৰৰূপে, তুমি জন্ম লোৱা।
Mantra 12
त्वं नो अग्ने तव देव पायुभिर्मघोनो रक्ष तन्वश्च वन्द्य । त्राता तोकस्य तनये गवामस्यनिमेषं रक्षमाणस्तव व्रते ॥
হে অগ্নি, হে দেব, তোমাৰ দেৱীয় পায়ু—ৰক্ষাকবচসমূহে—আমাক, দানশীল যজমানসকলক, ৰক্ষা কৰা; আৰু হে বন্দনীয়, আমাৰ তনু—দেহ-জীৱন—কো ৰক্ষা কৰা। তুমি আমাৰ তোক—বংশধাৰা—আৰু তনয়—বঢ়ি উঠা সন্তান—আৰু গৱাম্—গো-সম্পদ/আলোক-ৰশ্মি—ৰ ত্ৰাতা; তোমাৰ ব্ৰত—ঋত-নিয়ম—ৰ ভিতৰত অনিমেষ—নিদ্ৰাহীন দৃষ্টিৰে—পাহাৰা দি আমাক ৰক্ষা কৰি থাকা।
Mantra 13
त्वमग्ने यज्यवे पायुरन्तरोऽनिषङ्गाय चतुरक्ष इध्यसे । यो रातहव्योऽवृकाय धायसे कीरेश्चिन्मन्त्रं मनसा वनोषि तम् ॥
হে অগ্নি, যজ্য—যজ্ঞকাৰী—জনৰ বাবে তুমি অন্তৰস্থিত পায়ু—অন্তৰ ৰক্ষক; অনিষঙ্গ—আক্রমণকাৰী—ৰ বিৰুদ্ধে তুমি চতুৰক্ষ—চাৰি-চকুৰ পাহাৰাদাৰ—ৰূপে প্ৰজ্বলিত হওঁ। যি অ-বৃক—অহিংস/অক্ষতিকৰ—জনৰ বাবে দত্ত-হব্য—দিয়া আহুতি—সহ তুমি স্থাপিত হওঁ, সেই তুমি মনসাৰে কীৰ—গায়ক—ৰ মন্ত্ৰকো জয় কৰা; সেই চিন্তা-শক্তিক তুমি অধিগ্ৰহণ কৰা।
Mantra 14
त्वमग्न उरुशंसाय वाघते स्पार्हं यद्रेक्णः परमं वनोषि तत् । आध्रस्य चित्प्रमतिरुच्यसे पिता प्र पाकं शास्सि प्र दिशो विदुष्टरः ॥
হে অগ্নি, বিস্তৃত-স্তৱকাৰী যজমান/স্তোতাক তুমি সেই অতি-স্পৃহণীয় ৰেক্ণৰ (ঐশ্বৰ্য-সম্পদৰ) পৰম শিখৰ লাভ কৰাই দিয়া। দৰিদ্ৰজনৰ বাবেও তুমি ‘প্ৰমতি’—অগ্ৰগামী বুদ্ধি—বুলি কোৱা হওঁ; তুমি পিতা, যি পক্ব হ’বলৈ ধৰা জনক শাসন-উপদেশ দিয়া; আৰু তুমি দিশসমূহ বিদ্বানসকলতকৈও অধিক নিখুঁতভাৱে জানো।
Mantra 15
त्वमग्ने प्रयतदक्षिणं नरं वर्मेव स्यूतं परि पासि विश्वतः । स्वादुक्षद्मा यो वसतौ स्योनकृज्जीवयाजं यजते सोपमा दिवः ॥
হে অগ্নি, সু-প্ৰস্তুত দক্ষিণা-সহ যজ্ঞ-অৰ্ঘ্য আগবঢ়োৱা নৰক তুমি সেলাই-করা বর্মৰ দৰে চাৰিওফালে ৰক্ষা কৰা। যি গৃহত স্যোন (সুখদ) বাসস্থান গঢ়ে, যি জীৱনদায়ী যজ্ঞ (জীৱয়াজ) কৰে—সেই জন দ্যুলোকৰ (দিবঃ) উত্তম শিখৰলৈ উৰ্ধ্বগামী হয়।
Mantra 16
इमामग्ने शरणिं मीमृषो न इममध्वानं यमगाम दूरात् । आपिः पिता प्रमतिः सोम्यानां भृमिरस्यृषिकृन्मर्त्यानाम् ॥
হে অগ্নি, এই শৰণি (আশ্ৰয়)লৈ আমাক নিৰাপদে নি যোৱা; এই পথ (অধ্বান) —যি পথে আমি দূৰাৰ পৰা আহিছোঁ—তুমি ৰক্ষা কৰা। তুমি আপি (নিকট-সহায়), পিতা, আৰু সোম্যজনৰ (সোম-অন্বেষী/সোম-যজমান) প্ৰমতি—পথপ্ৰদৰ্শক বুদ্ধি; তুমি মর্ত্যসকলৰ ঋষি-কৰণকাৰী চলমান শক্তি (ভৃমি) হওঁ।
Mantra 17
मनुष्वदग्ने अङ्गिरस्वदङ्गिरो ययातिवत्सदने पूर्ववच्छुचे । अच्छ याह्या वहा दैव्यं जनमा सादय बर्हिषि यक्षि च प्रियम् ॥
হে অগ্নি, মনুৰ দৰে আহা, অঙ্গিৰসসকলৰ দৰে আহা; হে দীপ্তিমান, যযাতিৰ গৃহ-আসনত যেন আগতে আহিছিলা তেনেদৰে আহা। ওচৰলৈ আহা; দেৱ্য জনসমূহক বাহন কৰি আন, পবিত্ৰ বৰ্হিষত তেওঁলোকক বহুৱাই দিয়া, আৰু প্ৰিয় হৱি যজ্ঞত অৰ্পণ কৰা।
Mantra 18
एतेनाग्ने ब्रह्मणा वावृधस्व शक्ती वा यत्ते चकृमा विदा वा । उत प्र णेष्यभि वस्यो अस्मान्त्सं नः सृज सुमत्या वाजवत्या ॥
এই ব্ৰহ্মবাণীৰ দ্বাৰা, হে অগ্নি, তুমি তোমাৰ তেজ-মহিমাত বৃদ্ধি হোৱা—আমি তোমাৰ বাবে গঢ়ি তোলা শক্তিৰ দ্বাৰা, অথবা বিদ্যাৰ দ্বাৰা। আৰু আমাক উত্তম কল্যাণৰ দিশে আগবঢ়াই নে; বল-সমৃদ্ধ সুমতিত আমাক একত্ৰ কৰি দিয়া।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the primal seer and divine friend who upholds cosmic order (ṛta) and makes the sacrifice effective, while asking him for guidance, strength, and prosperity.
They appear as dynamic storm-forces that arise in Agni’s working—energies that clear obstacles and help open the path for truth and successful action.
It can be recited while lighting a lamp or fire with a prayerful intention: to kindle clarity and right action, seek protection and growth, and end by asking to be led toward the better and to live in harmony.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.