মোহিনী ৰজা ৰুক্মাঙ্গদক কাৰ্তিক-ব্ৰত ত্যাগ কৰিবলৈ প্ৰলোভিত কৰে আৰু ব্ৰতৰ সলনি ভোগসঙ্গৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কাম আৰু ধৰ্মৰ টানাপোড়েনত ৰজা জ্যেষ্ঠা ৰাণী সন্ধ্যাৱলীকে মাতি, ভক্তিপুণ্য ৰক্ষা হ’বলৈ কৃচ্ছ্ৰ/বৰকৃচ্ছ্ৰ তপস্যা পালন কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। এই সময়তে নগৰত ভেৰী-ঘোষে কাৰ্তিকৰ নিয়ম ঘোষণা হয়—পুৱাতে উঠা, একভোজন, লৱণ-ক্ষাৰ বর্জন, হবিষ্য আহাৰ, ভূমিশয়ন, বৈৰাগ্য আৰু পুৰুষোত্তম স্মৰণ। ঘোষণা প্ৰবোধিনী (বোধিনী) একাদশীত উপনীত হয়—সম্পূৰ্ণ উপবাস, হৰিক জাগ্ৰত কৰা আৰু অৰ্ঘ্য-অৰ্পণসহ পূজা; ন মানিলে নাগৰিক শৃঙ্খলাৰ বাবে দণ্ডনীয় বুলি কোৱা হয়। মুখামুখি হ’লে ৰজা একাদশীক মুক্তিদায়িনী বুলি কৈ নিয়ম-ব্যতিক্ৰম ব্যাখ্যা কৰে—দ্বাদশীৰ পাৰণ নাছুটিব; শিশু, দুৰ্বল, গৰ্ভৱতী আৰু ৰক্ষক/যোদ্ধাসকলৰ বাবে ছাড়। তেওঁ মোহিনীৰ খোৱাৰ দাবী নাকচ কৰি সুখতকৈ ব্ৰত-নিষ্ঠা বাছি লয়। শেষত সত্য-স্তৱ—সত্যেই সূৰ্য-চন্দ্ৰ, তত্ত্ব, পৃথিৱী আৰু সমাজস্থিতি ধৰি ৰাখে; সেয়ে ব্ৰতপালন ৰজাৰ পৰম নৈতিক ধৰ্ম।
Verse 1
मोहिन्युवाच । वाक्यमुक्तं त्वया साधु कार्तिके यदुपोषणम् । व्रतादिकरणं राज्ञां नोक्तं क्वापि निदर्शने ॥ १ ॥
মোহিনী ক’লে—কাৰ্তিক মাহত উপবাস পালন বিষয়ে তুমি ভালকৈ কৈছা। কিন্তু উদাহৰণস্বৰূপে ৰজাসকলে ব্ৰত আদি কেনেকৈ কৰিব লাগে সেয়া ক’তো কোৱা নাই।
Verse 2
मुक्त्वैकं ब्राह्मणं लोके नोक्तं शूद्रविशोरपि । दानं हि पालनं युद्धं तृतीयं भूभुजां स्मृतम् ॥ २ ॥
এই জগতত ব্ৰাহ্মণক বাদ দি শূদ্ৰ আৰু বৈশ্যৰ বাবে (বিশেষ) কৰ্তব্য কোৱা হোৱা নাই। কিন্তু ৰজাসকলৰ বাবে দান, পালন (প্ৰজাৰক্ষা) আৰু যুদ্ধ—এই তিনিটা কৰ্তব্য স্মৃত।
Verse 3
न व्रतं हि त्वया कार्यं यदि मामिच्छसि प्रियाम् । मुहूर्तमपि राजेंद्र न शक्नोमि त्वया विना ॥ ३ ॥
যদি তুমি মোক প্ৰিয়া ৰূপে বিচাৰা, তেন্তে তোমাৰ কোনো ব্ৰত কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। হে ৰাজেন্দ্ৰ, তোমাৰ অবিহনে মই এক মুহূৰ্তও সহিব নোৱাৰোঁ।
Verse 4
स्थातुं कमलगर्भाभ किं पुनर्माससंख्यया । यत्रोपवासकरणं मन्यसे वसुधाधिप ॥ ४ ॥
হে কমলগৰ্ভ (ব্ৰহ্মা), মাহ গণনা কৰি ক’বলৈ কি আছে! হে বসুধাধিপ, য’ত তুমি উপবাস কৰাটো উচিত বুলি ভাবা, তাতেই তাৰ ফল নিশ্চিত।
Verse 5
तत्र वै भोजनं देयं विप्राणां च महात्मनाम् । अथवा ज्येष्ठपत्नी या सा करोतु व्रतादिकम् । एवमुक्ते तु वचने मोहिन्या रुक्मभूषणः ॥ ५ ॥
তাতেই মহাত্মা বিপ্ৰসকলক ভোজন দান কৰিব লাগে। নতুবা জ্যেষ্ঠ পত্নীয়ে ব্ৰতাদি পালন কৰক। মোহিনীৰ এই বাক্য শুনি স্বৰ্ণাভৰণধাৰী ৰুক্মভূষণে উত্তৰ দিলে।
Verse 6
आजुहाव प्रियां भार्यां नाम्ना संध्यावलिंशुभाम् । आहूता तत्क्षणात्प्राप्ता राजानं भूरिदक्षिणम् ॥ ६ ॥
তেওঁ শুভনামধাৰিণী নিজৰ প্ৰিয়া পত্নী সন্ধ্যাৱলীক আহ্বান কৰিলে। আহ্বান পামাত্ৰেই তেওঁ তৎক্ষণাৎ বহুদক্ষিণা দানত প্ৰসিদ্ধ ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত হ’ল।
Verse 7
आशीनं शयने दिव्ये मोहिनीबाहुसंवृतम् । संघृष्टँ हि कुचाग्रेण स्वर्णकुंभनिभेन हि ॥ ७ ॥
তেওঁ দিব্য শয্যাত আসীন আছিল, মোহিনীৰ বাহুবেষ্টনত আবৃত। স্বৰ্ণকুম্ভ সদৃশ স্তনৰ অগ্ৰভাগে তেওঁ চাপা আৰু ঘর্ষিত হৈছিল।
Verse 8
शयने वामनेत्रायाः सकामाया महीपते । कृतां जलिपुटा भूत्वा भर्तुर्नमितकन्धरा ॥ ८ ॥
হে মহীপতে! স্বামী শয়নত পৰি থাকোঁতে, সেই কামিনী বামনয়নৰ কটাক্ষে, প্ৰভুৰ প্ৰতি গ্ৰীৱা নত কৰি, অঞ্জলি বেঁধি তেওঁৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 9
संध्यावली प्राह नृपं किमाहूता करोम्यहम् । तव वाक्ये स्थिता कांत दुःसापत्न्यविवर्जिता ॥ ९ ॥
সন্ধ্যাৱলীয়ে ৰজাক ক’লে—“মোক আহ্বান কৰা হৈছে, মই কি কৰিম? হে কান্ত! মই তোমাৰ বাক্যত স্থিত, সহপত্নীৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ দুঃখৰ পৰা মুক্ত।”
Verse 10
यथा यथा हि रमसे मोहिन्या सह भूपते । तथा तथा मम प्रीतिर्वर्द्धते नात्र संशयः ॥ १० ॥
হে ভূপতে! তুমি মোহিনীৰ সৈতে যিমান যিমান ৰমা, সিমান সিমানেই তোমাৰ প্ৰতি মোৰ প্ৰীতি বৃদ্ধি পায়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 11
भर्तुः सौख्येन या नारी दुःखयुक्ता प्रजायते । सा तु श्येनी भवेद्राजंस्त्रीणि वर्षाणि पञ्च च ॥ ११ ॥
হে ৰাজন! স্বামী সুখী থাকিলেও যি নাৰী দুঃখে আবদ্ধ থাকে, সি তিন বছৰ আৰু আরও পাঁচ বছৰ—মুঠ আঠ বছৰ—শ্যেনী (বাজপক্ষী) হৈ জন্ম লয়।
Verse 12
आज्ञां मे देहि राजेंद्र मा व्रीहां कामिकां कुरु ॥ १२ ॥
হে ৰাজেন্দ্ৰ! মোক তোমাৰ আজ্ঞা দিয়া; এই বিষয়ক স্বাৰ্থপৰ, কামনা-প্ৰেৰিত কৰ্ম নকৰিবা।
Verse 13
रुक्मांगद उवाच । जानामि तव शीलं तु कुलं जानामि भामिनि । तव वाक्येन हि चिरं मोहिनी रमिता मया ॥ १३ ॥
ৰুক্মাঙ্গদে ক’লে—হে ভামিনী, তোমাৰ শীল আৰু কুল মই জানো। হে মোহিনী, তোমাৰ বাক্যৰ দ্বাৰাই মই দীঘলীয়া কাল মোহিত হৈ তোমাৰ সৈতে ৰমণ কৰিলোঁ॥১৩॥
Verse 14
रममाणस्य सुचिरं बहवः कार्तिका गताः । प्रिया सौख्येन मुग्धस्य न गतो हरिवासरः ॥ १४ ॥
যি দীঘলীয়া সময় ভোগত ৰমি থাকে, তাৰ বাবে বহু কাৰ্তিক মাহ পাৰ হৈ যায়; কিন্তু প্ৰিয়াৰ সুখত মুগ্ধ জনৰ বাবে পবিত্ৰ হৰিবাসৰ (একাদশী) আহিল বুলিও নালাগে॥১৪॥
Verse 15
सोऽहं तृप्तिमनुप्राप्तः कामभोगात्पुनः पुनः । ज्ञातोऽयं कार्तिको मासः सर्वपापक्षयंकरः ॥ १५ ॥
মই কামভোগৰ দ্বাৰা পুনঃপুনঃ তৃপ্তি বিচাৰি ক্ষণিক সন্তোষ পাইছিলোঁ; কিন্তু এতিয়া বুজিলোঁ—কাৰ্তিক মাহেই সৰ্বপাপক্ষয়কাৰী॥১৫॥
Verse 16
कर्तुकामो व्रतं देवि कार्तिकाख्यं सुपुण्यदम् । इयं वारयते मां च व्रताद्ब्रह्मसुता शुभे ॥ १६ ॥
হে দেবী, কাৰ্তিক-ব্ৰত নামৰ পৰম পুণ্যদায়ক ব্ৰত কৰিবলৈ মই ইচ্ছা কৰোঁ; কিন্তু হে শুভে, এই ব্ৰহ্মসুতা মোক সেই ব্ৰতৰ পৰা বাধা দিছে॥১৬॥
Verse 17
अस्या न विप्रियं कार्यं सर्वथा वरवर्णिनि । मामकं व्रतमाधत्स्व कृच्छ्राख्यं कायशोषकम् ॥ १७ ॥
হে বৰবৰ্ণিনী, কোনোপধ্যেই তাইৰ অপ্ৰিয় কাম নকৰিবা। তাৰ পৰিৱৰ্তে মোৰ ‘কৃচ্ছ্ৰ’ নামৰ ব্ৰত গ্ৰহণ কৰা—ই দেহক ক্ষীণ কৰা তপস্যা॥১৭॥
Verse 18
सा चैवमुक्ता नवहेमवर्णा भर्त्रा तदा पीनपयोधरंगी । उवाच वाक्यं द्विजराजवक्त्राव्रतं चरिष्ये तव तुष्टिहेतोः ॥ १८ ॥
স্বামীয়ে এনেদৰে ক’লে, নবসোণালী বৰ্ণৰ, পূৰ্ণ পয়োধৰযুক্তা সেই নাৰী ক’লে— “হে দ্বিজৰাজ (চন্দ্ৰ) সদৃশ মুখবিশিষ্ট! তোমাৰ তুষ্টিৰ বাবে মই এই ব্ৰত পালন কৰিম।”
Verse 19
येनैव कीर्तिस्तु यशो भवेच्च तथैव सौख्यं तव कीर्तियुक्तम् । करोमि सौम्यं नरदेवनाथ क्षिपामि देहं ज्वलनेत्वदर्थम् ॥ १९ ॥
যি কৰ্মে কীৰ্তি আৰু যশ জন্মায়, তেনেদৰে তোমাৰ কীৰ্তিৰ সৈতে সুখো তোমাক লাভ হওক। হে সৌম্য, হে নৰদেৱনাথ! মই কৰিম— তোমাৰ বাবে দেহ অগ্নিত নিক্ষেপ কৰিম।
Verse 20
अकार्यमेतन्नहि भूमिपाल वाक्येन ते हन्मि सुतं स्वकीयम् । किंत्वेवमेतद्व्रतकर्म भूयः करोमि सौम्यं नरदेवनाथ ॥ २० ॥
এইটো অকাৰ্য, হে ভূমিপাল; তোমাৰ কথাত মই মোৰ নিজৰ পুত্ৰক হত্যা কৰিব নোৱাৰোঁ। কিন্তু, হে সৌম্য নৰদেৱনাথ, এই একে ব্ৰতকৰ্ম মই পুনৰ কৰিব।
Verse 21
इत्येवमुक्त्वा रविपुत्रशत्रुं प्रणम्य तं चारुविशालनेत्रा । व्रतं चकाराथ तदा हि देवी ह्यशेषपापौघविनाशनाय ॥ २१ ॥
এনেদৰে কৈ, চাৰু বিশাল নয়না দেৱীয়ে ৰৱিপুত্ৰ-শত্ৰু (যম)ক প্ৰণাম কৰি, সকলো পাপৰ প্ৰবাহ বিনাশৰ বাবে তেতিয়া ব্ৰত পালন কৰিলে।
Verse 22
व्रते प्रवृत्ते वरकृच्छ्रसंज्ञे प्रियाकृते हर्षमवाप राजा । उवाच वाक्यं कुशकेतुपुत्रीं कृतं वचः सुभ्रु समीहितं ते ॥ २२ ॥
বৰকৃচ্ছ্ৰ নামে ব্ৰত আৰম্ভ হোৱাত, প্ৰিয় কাৰ্য সিদ্ধ হোৱাত ৰজা আনন্দিত হ’ল। সি কুশকেতুৰ কন্যাক ক’লে— “হে সুভ্ৰু! তোমাৰ ইচ্ছা পূৰ্ণ হ’ল; যি তুমি বিচাৰিছিলা সেয়া সম্পন্ন হ’ল।”
Verse 23
रमस्व कामं मयि सन्निविष्टसंपूर्णवांछा करभोरु हृष्टा । विमुक्तकार्यस्तव सुभ्रु हेतोर्नान्यास्ति नारी मम सौख्यहेतुः ॥ २३ ॥
হে কৰভোৰু! মোৰ মাজত নিবিষ্ট হৈ প্ৰেমেৰে ৰম; তোমাৰ সকলো কামনা পূৰ্ণ হওক, তুমি হৰ্ষিত হওক। হে সুভ্ৰু! তোমাৰ বাবে মই সকলো কাৰ্য ত্যাগ কৰিলোঁ; মোৰ সুখৰ কাৰণ তুমি বাদে আন কোনো নাৰী নাই।
Verse 24
सा त्वेवमुक्ता निजनायकेन प्रहर्षमभ्येत्य जगाद भूपम् । ज्ञात्वा भवंतं बहुकामयुक्तं त्रिविष्टपान्नाथ समागताहम् ॥ २४ ॥
নিজ নায়কে এনেদৰে কোৱাত তাই হৰ্ষেৰে ওচৰলৈ আহি ৰজাক ক’লে—“হে ত্ৰিবিষ্টপানাথ! আপুনি বহু কামনাৰে যুক্ত বুলি জানি মই ইয়ালৈ আহিছোঁ।”
Verse 25
त्यक्त्वामरान्दैत्यगणांश्च सर्वान्गंधर्वयक्षोरगराक्षसांश्च । संदृश्यमानान्मम नाथ हेतोः स्नेहान्विताहं तव मंदराद्रौ ॥ २५ ॥
হে মোৰ নাথ! আপোনাৰ প্ৰতি স্নেহত মই সকলো ত্যাগ কৰিলোঁ—দেৱতা, দৈত্যগণ, আৰু গন্ধৰ্ব, যক্ষ, উৰগ (নাগ) আৰু ৰাক্ষসসকলকো—চকুৰ সন্মুখতে থাকিলেও; মই আপোনাৰ মন্দৰ পৰ্বতলৈ আহিছোঁ।
Verse 26
एतत्कामफलं लोके यद्द्वयोरेकचित्तता । अन्यचेतः कृतः कामः शवयोरिव संगमः ॥ २६ ॥
জগতত কামৰ ফল এইয়ে—দুজনৰ চিত্ত এক হোৱা। কিন্তু যাৰ মন অন্যত্ৰ, তাৰ কাম-সংযোগ দুটা শৱৰ মিলনৰ দৰে—নিষ্প্ৰাণ আৰু নিষ্ফল।
Verse 27
सफलं हि वपुर्मेऽद्य सफलं रूपमेव हि । त्वया कामवता कांत दुर्ल्लभं यज्जगत्त्रये ॥ २७ ॥
আজি মোৰ দেহ সাৰ্থক, মোৰ ৰূপো নিশ্চয় সাৰ্থক; হে কামৱান প্ৰিয়! তোমাৰ দ্বাৰা মই ত্ৰিলোকত দুষ্প্ৰাপ্য যি, সেয়া লাভ কৰিলোঁ।
Verse 28
प्रोन्नताभ्यां कुचाभ्यां हि कामिनो हृदयं यदि । संश्लिष्टं नहि शीर्येत मन्ये वज्रसमं दृढम् । तदेव चामृतं लोके यत्पुरंध्र्यधरासवम् ॥ २८ ॥
যদি কোনো কামাতুৰ পুৰুষৰ হৃদয় উন্নত স্তনৰ সৈতে চেপি ধৰা সত্ত্বেও নাভাঙে, তেন্তে মই তাক বজ্ৰসম দৃঢ় বুলি মানো। এই জগতত অমৃত বুলিলে—গৃহিণীৰ অধৰৰ মাদক ৰস।
Verse 29
कुचाभ्यां हृदि लीनाभ्यां मुखेन परिपीयते । एवमुक्त्वा परिष्वज्य राजानं रहसि स्थितम् ॥ २९ ॥
“স্তন দুটা তাৰ বুকুত চেপি ধৰি, মুখেৰে যেন তাক পান কৰিলে।” এইদৰে কৈ, গোপনে থিয় হৈ থকা ৰজাক সি আলিঙ্গন কৰিলে।
Verse 30
रमयामास तन्वंगी वात्स्यायनविधानतः । तस्यैवं रममाणस्य मोहिन्या सहितस्य हि ॥ ३० ॥
সুকোমল অঙ্গৰ সেই নাৰীয়ে বাত্স্যায়নৰ বিধান অনুসাৰে তাক ৰমাই তুলিলে। আৰু সি মোহিনীৰ সৈতে এইদৰে ৰমণত মগ্ন থাকোঁতেই—
Verse 31
रुक्मांगदस्य कर्णाभ्यां पटहध्वनिरागतः । मत्तेभकुंभसंस्थस्तु धर्मांगदनिदेशतः ॥ ३१ ॥
ধৰ্মাঙ্গদৰ আদেশত, মত্ত হাতীৰ কপাল-কুম্ভত স্থাপিত পটহৰ গম্ভীৰ ধ্বনি ৰুক্মাঙ্গদৰ কাণলৈ আহি পৰিল।
Verse 32
प्रातर्हरिदिनं लोकास्तिष्ठध्वं त्वेकभोजनाः । अक्षारलवणाः सर्वे हविष्यान्ननिषेविणः ॥ ३२ ॥
হে লোকসকল, প্ৰতিদিন পুৱাতে উঠা; একভোজনৰ ব্ৰত পালন কৰা। ক্ষাৰ আৰু লৱণ ত্যাগ কৰি, কেৱল হৱিষ্য অন্ন—যজ্ঞীয় সৰল আহাৰ—সেৱন কৰা।
Verse 33
अवनीतल्पशयनाः प्रियासंगविवर्जिताः । स्मरध्वं देवदेवेशं पुराणं पुरुषोत्तमम् ॥ ३३ ॥
নিঃআড়ম্বৰ ভূমিত শয়ন কৰা আৰু প্ৰিয়সঙ্গৰ আসক্তি ত্যাগ কৰা। দেৱদেৱেশ, প্ৰাচীন পুৰুষোত্তমক স্মৰণ কৰা।
Verse 34
सकृद्भोजनसंयुक्ता उपवासं करिष्यथ । अकृतश्राद्धनिचया अप्राप्ताः पिंडमेव च ॥ ३४ ॥
দিনত মাত্ৰ এবাৰ আহাৰ কৰি উপবাস কৰা। যিসকলৰ বাবে সঞ্চিত শ্ৰাদ্ধকর্ম সম্পন্ন নহ’ল, তেওঁলোকে পিণ্ডো লাভ নকৰে।
Verse 35
गयामगतपुत्राश्च गच्छध्वं श्रीहरेः पदम् । एषा कार्तिकशुक्ला वै हरेर्निद्राव्यपोहिनी ॥ ३५ ॥
গয়ালৈ আহি পোৱা পুত্ৰসকল, এতিয়া শ্ৰীহৰিৰ পৰম পদলৈ গমন কৰা। কাৰ্ত্তিকৰ এই শুক্লপক্ষ হৰিৰ নিদ্ৰা অপসাৰণ কৰে।
Verse 36
प्रातरेकादशी प्राप्ता मा कृथा भोजनं क्वचित् । ब्रह्महत्यादिपापानि कामकारकृतानि च ॥ ३६ ॥
একাদশীৰ প্ৰভাত উপস্থিত হ’লে কেতিয়াও ক’তো আহাৰ নকৰিবা। ইয়াৰ দ্বাৰা ব্রহ্মহত্যা আদি পাপ আৰু কামবশত কৰা পাপো নাশ হয়।
Verse 37
तानि यास्यंति सर्वाणि उपोष्येमां प्रबोधिनीम् । प्रबोधयेद्धर्म्मपरान्न्यायाचार समन्वितान् ॥ ३७ ॥
এই প্ৰবোধিনী (একাদশী)ত উপবাস কৰিলে সেই সকলো (পাপ/বাধা) অন্ত হয়। ধৰ্মপৰায়ণ, ন্যায়াচাৰ-নিয়মযুক্ত লোকসকলকো জাগ্ৰত কৰা।
Verse 38
हरेः प्रबोधमाधत्ते तेनैषा बोधिनी स्मृता । सकृच्चोपोषितां चेमां निद्राच्छेदकरीं हरेः ॥ ३८ ॥
যিহেতু এই (একাদশী) হৰিৰ প্ৰবোধ ঘটায়, সেয়ে ইয়াক ‘বোধিনী’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। একবাৰো উপবাসে পালন কৰিলে হৰিৰ যোগনিদ্ৰা ছিন্ন হয়।
Verse 39
तनयो न भवेन्मर्त्यो न गर्भे जायते पुनः । रुरुध्वं चक्रिणः पूजामात्मवित्तेन मानवाः ॥ ३९ ॥
মর্ত্য পুনৰ পুত্ৰ-বন্ধনত নপৰে আৰু গৰ্ভতো পুনৰ জন্ম নলয়। সেয়ে হে মানবসকল, নিজৰ ধৰ্মসন্মত ধনে চক্রধাৰী বিষ্ণুৰ পূজা দৃঢ়ভাৱে কৰক।
Verse 40
वस्त्रैः पुष्पैर्धूपदीपैर्वरचंदनकुंकुमैः । सुहृद्यैश्च फलैर्गंधैर्यजध्वं श्रीहरेः पदम् ॥ ४० ॥
বস্ত্ৰ, পুষ্প, ধূপ-দীপ, উৎকৃষ্ট চন্দন আৰু কুঙ্কুম, লগতে প্ৰিয় ফল আৰু সুগন্ধিৰে শ্ৰীহৰিৰ চৰণপদ্ম পূজা কৰা।
Verse 41
यो न कुर्याद्वचो मेऽद्य धर्म्यं विष्णुगतिप्रदम् । स मे दंड्यश्च वाध्यश्च निर्वास्यो विषयाद्ध्रुवम् ॥ ४१ ॥
যিয়ে আজি মোৰ এই ধৰ্ম্য বাক্য—যি বিষ্ণুগতি প্ৰদান কৰে—পালন নকৰে, সি মোৰ দ্বাৰা দণ্ডিত, তিৰস্কৃত আৰু নিশ্চিতভাৱে ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত হ’ব।
Verse 42
एवंविधे वाद्यमाने पटहे मेघनिःस्वने । हस्ता दमुंच तांबूलं सकर्पूरं नृपोत्तमः ॥ ४२ ॥
মেঘগর্জনৰ দৰে ধ্বনি কৰা এনে পটহ বাজি থাকোঁতে, সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰজাৰ হাতৰ পৰা কৰ্পূৰ-মিশ্ৰিত তাম্বুল খসি পৰিল।
Verse 43
मोहिनीकुचयोर्लग्नं हृदयं स विकृष्य वै । उदत्तिष्ठन्महीपालः शय्यायां रतिवर्द्धनः ॥ ४३ ॥
মোহিনীৰ স্তনত যেন লাগি থকা তাৰ হৃদয় কষ্টে টানি আঁতৰোৱা হ’ল; কামোদ্দীপ্ত ৰজা শয্যাত উঠি বসল।
Verse 44
मोहिनीं मोहकामार्त्तां सत्वियन् श्लक्ष्णया गिरा । देवि प्रातर्हरिदिनं भविष्यत्यधनाशनम् ॥ ४४ ॥
মোহজন্য কামত আর্ত মোহিনীক সি মৃদু বাক্যৰে সান্ত্বনা দি ক’লে—“দেৱি, কাইলৈ পুৱা হৰিৰ দিন হ’ব; ই দাৰিদ্ৰ্যনাশক।”
Verse 45
संयतोऽहं भविष्यामि क्षम्यतां क्षम्यतामिति । तवाज्ञया मया कृच्छ्रं सन्ध्यावल्या तु कारितम् ॥ ४५ ॥
“এতিয়াৰ পৰা মই সংযত থাকিম—ক্ষমা কৰক, ক্ষমা কৰক। আপোনাৰ আজ্ঞাৰে মই সন্ধ্যাৱলীক কৃচ্ছ্ৰ-ব্ৰত (প্ৰায়শ্চিত্ত) কৰাইছোঁ।”
Verse 46
इयमेकादशी कार्या प्रबोधकरणी मया । अशेषपापबंधस्य छेदनी गतिदायिनी ॥ ४६ ॥
এই একাদশী মোৰ উপদেশ অনুসাৰে পালন কৰিব লাগে; ই আত্মজাগৰণ জগায়, সকলো পাপবন্ধন ছেদন কৰে আৰু পৰম গতি দিয়ে।
Verse 47
त्रयाणामपि लोकानां महोत्सवविधायिनी । तस्माद्धविष्यं भोक्ष्येऽहं नियतो मत्तगामिनी ॥ ४७ ॥
যি তিনিও লোকৰ বাবে মহোৎসৱৰ বিধান কৰে—সেয়ে মই নিয়মে কেৱল হৱিষ্য (সৰল যজ্ঞাহাৰ) গ্ৰহণ কৰিম, আৰু সি মোৰ ইচ্ছানুসাৰে চলিব।
Verse 48
मया सह विशालाक्षि त्वं चापि तमधोक्षजम् । आराधय हृषीकेशमुपवासपरायणा । येन यास्यसि निर्वाणं दाहप्रलयवर्जितम् ॥ ४८ ॥
হে বিশালনয়না! মোৰ সৈতে তুমিও উপবাস-পরায়ণা হৈ সেই অধোক্ষজ হৃষীকেশৰ আৰাধনা কৰা; তাতে দাহ আৰু প্ৰলয়বর্জিত নিৰ্বাণ লাভ কৰিবা।
Verse 49
मोहिन्युवाच । साधूक्तं हि त्वया राजन्पूजनं चक्रपाणिनः । जन्ममृत्युजराछेदि करिष्येऽहं तवाज्ञया ॥ ४९ ॥
মোহিনী ক’লে—হে ৰাজন! তুমি সঁচাকৈ সাধু কথা কৈছা; চক্রপাণি ভগৱানৰ পূজনেই শ্ৰেয়। তোমাৰ আজ্ঞাৰে মই সেই পূজা কৰিম, যি জন্ম-মৃত্যু-জৰাক ছেদন কৰে।
Verse 50
प्रतिज्ञा या त्वया पूर्वं कृता मंदरमस्तके । करप्रदानसहिता भवता सुकृतांकिता ॥ ५० ॥
মন্দৰ শিখৰত তুমি আগতে যি প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিলা—হস্তপ্ৰদানসহ—সেইটো তুমি পুণ্যৰূপ পবিত্ৰ সংকল্প হিচাপে যথাযথভাৱে দঢ় কৰিছা।
Verse 51
तस्यास्तु समयः प्राप्तो दीयतां स हि मे त्वया । जन्मप्रभृति यत्पुण्यं त्वया यत्नेन संचितम् ॥ ५१ ॥
এতিয়া তাইৰ নিৰ্ধাৰিত সময় আহি পৰিছে; সেয়ে তাইক মোক দিয়া। জন্মৰ পৰা তুমি যত্নে সঞ্চয় কৰা পুণ্যও মোক অৰ্পণ কৰা।
Verse 52
तत्सर्वं नश्यति क्षिप्रं न ददासि वरं यदि । रुक्मांगद उवाच । एहि चार्वंगि कर्त्तास्मि यत्ते मनसि वर्तते ॥ ५२ ॥
যদি তুমি বৰ নেদিয়া, তেন্তে সেয়া সকলো সোনকালে নষ্ট হ’ব। ৰুক্মাঙ্গদ ক’লে—আহা, হে চাৰ্বঙ্গী! তোমাৰ মনত যি আছে, মই সেয়াই কৰিম।
Verse 53
नादेयं विद्यते किंचित्तुभ्यं मे जीवितावधि । किं पुनर्ग्रामवित्तादि धरायुक्तं च भामिनि ॥ ५३ ॥
হে প্ৰিয়ে, মোৰ জীৱনৰ অন্ত পৰ্যন্তও তোমাৰ বাবে মোৰ একোৱেই অদেয় নহয়। তেন্তে গাঁও, ধন-সম্পদ আদি আৰু ভূমিসহ সকলো কিমান অধিক দানযোগ্য!
Verse 54
मोहिन्युवाच । नाथ कांत विभो राजन् जीवितेश रतिप्रिय । नोपोष्यं वामरं विष्णोर्भोक्तव्या यद्यहं प्रिया ॥ ५४ ॥
মোহিনী ক’লে—হে নাথ, হে কান্ত, হে বিভু ৰাজন! মোৰ জীৱনৰ অধীশ্বৰ, প্ৰেমৰসপ্ৰিয়! বিষ্ণুৰ বামন-ৰূপৰ বাবে উপবাস নকৰিবা; যদি মই তোমাৰ প্ৰিয়া হওঁ, তেন্তে আহাৰ কৰা।
Verse 55
न च तेऽहं प्रिया राजन् सुहूर्तमपि कामये । त्वत्संयोगं विना भूता भविष्यामि वरं विना ॥ ५५ ॥
হে ৰাজন, মই এক মুহূৰ্তৰ বাবেও তোমাৰ প্ৰিয়া হ’বলৈ নাচাওঁ। তোমাৰ সংযোগ নাথাকিলে মই বৰহীন, আশীৰ্বাদশূন্য হৈ থাকিম।
Verse 56
तस्मान्मां यदि वांछेथा भोक्तुं सत्यपरायण । तदा त्यजोपवासं हि भुज्यतां हरिवासरे ॥ ५६ ॥
সেয়ে, হে সত্যপরায়ণ, যদি তুমি সঁচাকৈয়ে মোক আহাৰ কৰাব বিচাৰা, তেন্তে উপবাস ত্যাগ কৰি হৰিৰ পবিত্ৰ দিন—হৰিবাসৰত আহাৰ কৰা।
Verse 57
एष एव वरो देयो यो मया प्रार्थितः पुरा । न चेद्दास्यसि राजेंद्र भूत्वानृतवचाभवान् ॥ ५७ ॥
এইয়েই সেই বৰ, যি মই আগতে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিলোঁ—অৱশ্যেই দিব লাগিব। যদি তুমি নাদিবা, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তেন্তে তুমি মিছা-বচনীয়া হ’বা।
Verse 58
यास्यते नरके घोरे यावदाभूतसंप्लवम् । राजोवाच । मैवं त्वं वद कल्याणि नेदं त्वय्युपपद्यते ॥ ५८ ॥
সি মহাপ্ৰলয়লৈকে ভয়ংকৰ নৰকলৈ যাব। ৰজাই ক’লে—হে কল্যাণী, এনেকৈ নক’বা; এই কথা তোমাৰ শোভা নাপায়।
Verse 59
विधेश्च तनया भूत्वा धर्मविघ्नं करोषि किम् । जन्मप्रभृत्यहं नैव भुक्तवान्हरिवासरे ॥ ५९ ॥
তুমি বিধাতাৰ (ব্ৰহ্মাৰ) কন্যা হৈয়ো ধৰ্মত কিয় বাধা দিছা? জন্মৰ পৰা মই হৰিবাসৰত কেতিয়াও আহাৰ কৰা নাই।
Verse 60
स चाद्याहं कथं भोक्ता संजातपलितः शुभे । यौवनातीतमर्त्यस्य क्षीणेंद्रियबलस्य च ॥ ६० ॥
এতিয়া, হে শুভে, মই কেনেকৈ ভোগ কৰিম? মোৰ কেশ পকা হৈছে; মই যৌৱন অতিক্ৰম কৰা মর্ত্য, আৰু ইন্দ্ৰিয়বলো ক্ষীণ হৈছে।
Verse 61
स्वर्णदीसेवनं युक्तमथवा हरिपूजनम् । न कृतं यन्मया बाल्ये यौवने न कृतं च यत् ॥ ६१ ॥
স্বৰ্ণদী নদীৰ সেৱা বা শ্ৰীহৰিৰ পূজা কৰাই উচিত আছিল; কিন্তু যি মই বাল্যত নকৰিলোঁ আৰু যি যৌৱনতও নকৰিলোঁ—সেই অৱহেলিত কৰ্তব্য আজি মোৰ ওপৰত ভাৰ হৈ আছে।
Verse 62
तदहं क्षीणवीर्योऽद्य कथं कुर्यां जुगुप्सितम् । प्रसीद चपलापांगि प्रसीद वरवर्णिनि ॥ ६२ ॥
সেয়ে আজি মোৰ বীৰ্য ক্ষীণ—মই কেনেকৈ এনে ঘৃণিত কাম কৰিম? হে চপলাপাংগী, প্ৰসন্ন হোৱা; হে বৰবৰ্ণিনী, প্ৰসন্ন হোৱা।
Verse 63
मा कुरुष्व व्रते भंगं दाताहं राज्यसंपदाम् । अथवा नेच्छसि त्वं तत्करोम्यन्यत्सुलोचने ॥ ६३ ॥
ব্ৰতভংগ নকৰিবা। মই ৰাজ্য-সমৃদ্ধি দান কৰিবলৈ সক্ষম। অথবা তুমি সেয়া নেচাহিলে, হে সুলোচনে, মই তোমাৰ বাবে আন কিবা কৰিম।
Verse 64
आरोपयित्वा शिबिकां विमानप्रतिमां शुभाम् । यत्रेच्छसि नयिष्यामि पादचारी कलत्रयुक् ॥ ६४ ॥
বিমানের দৰে শোভন শিবিকাত তোমাক উঠাই, মই—পায়ে হেঁটে, পত্নীসহ—তুমি য’ত ইচ্ছা কৰা ত’ত লৈ যাম।
Verse 65
यदि तच्चापि नेच्छेस्त्वं विमानं हि कृतं मया । तर्हि स्वर्णमयौ स्तंभौ कृत्वा विद्रुमभूषितौ ॥ ६५ ॥
মই কৰোৱা সেই বিমানটোও যদি তুমি নেচাহা, তেন্তে প্ৰবাল-ভূষিত দুটা সোণৰ স্তম্ভ বনোৱা।
Verse 66
मुक्ताफलमयीं दोलां करिष्ये त्वत्कृते प्रिये । तत्र त्वां दोलयिष्यामि बहून्मासानहर्निशम् ॥ ६६ ॥
প্ৰিয়ে, তোমাৰ বাবে মই মুক্তাময় দোলা সাজিম; তাত তোমাক দিন-ৰাত বহু মাহ দোলাই থাকিম।
Verse 67
व्रतभंगं वरारोहे मा कुरुष्व मम प्रिये । वरं श्वपचमांसं हि श्वमांसं वा वरानने ॥ ६७ ॥
হে বৰাৰোহে, মোৰ প্ৰিয়ে—ব্ৰতভংগ নকৰিবা। হে বৰাননে, ব্ৰতভংগ কৰাতকৈ শ্বপচৰ মাংস, বা কুকুৰৰ মাংসো সহ্য কৰাই শ্ৰেয়।
Verse 68
आत्मनो वा नरैर्भुक्तं यैर्भुक्तं हरिवासरे । त्रैलोक्यघातिनः पापं मैथुने शशिनः क्षये ॥ ६८ ॥
হৰিবাসৰে (একাদশী) নিজে আহাৰ কৰা বা আনক আহাৰ কৰোৱা—উভয়তে ত্ৰিলোক-ঘাতক পাপ হয় বুলি কোৱা হৈছে; তদ্ৰূপ চন্দ্ৰক্ষয় সময়ত মৈথুনো মহাপাতক।
Verse 69
नरस्य संचरेत्पापं भूतायां क्षौरकर्मणि । भोजने वासरे विष्णोस्तैले षष्ठ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९ ॥
ভূত-তিথি চলি থাকোঁতে ক্ষৌৰকৰ্ম (মুণ্ডন/দাড়ি কামোৱা) কৰিলে মানুহৰ পাপ সঞ্চিত হয়; তদ্ৰূপ বিষ্ণু-বাসৰে ভোজন কৰিলে আৰু ষষ্ঠী তিথিত তেল মাখিলেও পাপ হয়।
Verse 70
लवणे तु तृतीयायां सप्तम्यां पिशिते शुभे । आज्येषु पौर्णमास्यां वै सुरायां रविसंक्रमे ॥ ७० ॥
লৱণ সেৱনে (দোষ/অশৌচ) তিন দিন গণ্য হয়; শুভভাবে মাংস সেৱনে সাত দিন; ঘিয়ে পূৰ্ণিমা পৰ্যন্ত; আৰু সুৰা (মদ্য) সেৱনে সূৰ্য-সংক্রান্তি পৰ্যন্ত।
Verse 71
गोचारस्य प्रलोपे च कूटसाक्ष्यप्रदायके । निक्षेपहारके वापि कुमारीविघ्नकारके ॥ ७१ ॥
গোচোৰ, কূটসাক্ষ্য দিয়া লোক, নিক্ষেপ (বিশ্বাস-জমা) হৰণকাৰী, আৰু কুমাৰীৰ কল্যাণকাৰ্যত বিঘ্ন সৃষ্টিকাৰী—ইয়াৰ বাবেও (প্ৰায়শ্চিত্ত) বিধান আছে।
Verse 72
विश्वस्तघातके चापि मृतवत्साप्रदोग्धरि । ददामीति द्विजाग्र्याय प्रतिश्रुत्य न दातरि ॥ ७२ ॥
বিশ্বাস কৰা লোকক দ্ৰোহ কৰি ঘাত কৰা, মৃত বৎসা গাই দোহন কৰা, আৰু শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক ‘দিম’ বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দি নেদোৱা—ইয়াৰ ওপৰতো (পাপ/প্ৰায়শ্চিত্ত) আছে।
Verse 73
मणिकूटे तुलाकूटे कन्यानृतगवानृते । यत्पातकं तदन्ने हि संस्थितं हरिवासरे ॥ ७३ ॥
মণিত কপট, তোলা‑মাপত ছল, কন্যাক ঠগা আৰু গৰুৰ বিষয়ে মিছা—ইয়াৰ পৰা যি পাপ জন্মে, হৰিৰ পবিত্ৰ দিন হৰিবাসৰত সেই পাপেই অশুচি অন্নত অৱস্থান কৰে বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 74
तद्विद्वांश्चारुनयने कथं भोक्ष्यामि पातकम् । मोहिन्युवाच । एकभुक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च ॥ ७४ ॥
তেতিয়া সেই বিদ্বান ক’লে—“হে চাৰুনয়না! মই জানোঁ, তথাপি এই পাপৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কেনেকৈ কৰিম?” মোহিনী ক’লে—“একমাত্ৰ একবাৰ আহাৰ (একভুক্ত), নক্তব্ৰত (ৰাতিৰ আহাৰ), আৰু ন মাগি পোৱা অন্ন গ্ৰহণ কৰিলেই।”
Verse 75
उपवासेन राजेंद्र द्वादशीं न हि लंघयेत् । गुर्विणीनां गृहस्थानां क्षीणानां रोगिणां तथा ॥ ७५ ॥
হে ৰাজেন্দ্ৰ! উপবাস অৱস্থাত দ্বাদশী দিন লংঘা উচিত নহয়। এই নিয়ম গৰ্ভিণী, গৃহস্থ, ক্ষীণ আৰু ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰতো একেই।
Verse 76
शिशूनां वलिगात्राणां न युक्तं समुपोषणम् । यज्ञभोगोद्यतानां च संग्रामक्षितिसेविनाम् ॥ ७६ ॥
শিশুসকলৰ বাবে, যিসকলৰ দেহ দুৰ্বল‑ক্ষীণ, তেওঁলোকৰ বাবে, যজ্ঞভোগত নিয়োজিতসকলৰ বাবে, আৰু যুদ্ধক্ষেত্ৰত তথা ৰাজ্যৰক্ষা‑সেৱাত থকা লোকৰ বাবে কঠোৰ উপবাস উপযুক্ত নহয়।
Verse 77
पतिव्रतानां राजेंद्र न युक्तं समुपोषणम् । एतन्मे गौतमः प्राह स्थिताया मंदराचले ॥ ७७ ॥
হে ৰাজেন্দ্ৰ! পতিব্ৰতা নাৰীৰ বাবে সম্পূৰ্ণ উপবাস উপযুক্ত নহয়। মন্দৰাচলত মই থাকোঁতে গৌতমে মোক এই কথাই কৈছিল।
Verse 78
नाव्रतेन दिनं विष्णोर्नेयं मनुजसत्तम । ते गृहस्था द्विजा ज्ञेया येषामग्निपरिग्रहः ॥ ७८ ॥
হে মনুষ্যশ্ৰেষ্ঠ, বিষ্ণুলৈ নিবেদিত ব্ৰত নোহোৱাকৈ একো দিনো কটাব নালাগে। যিসকল দ্বিজ গৃহস্থে বিধিপূৰ্বক অগ্নি স্থাপন কৰি তাক পালন কৰে, তেওঁলোকেই সত্য গৃহস্থ বুলি জ্ঞেয়।
Verse 79
राजानस्ते तु विज्ञेया ये प्रजापालने स्थिताः । गुर्विणी ह्यष्टमासीया शिशवश्चाष्टवत्सराः ॥ ७९ ॥
যিসকলে প্ৰজাপালনত সদা স্থিত, তেওঁলোকেই সত্য ‘ৰাজা’ বুলি জানিবা। বিশেষকৈ অষ্টমাসী গৰ্ভৱতী নাৰী আৰু আঠ বছৰলৈকে শিশুসকলক ৰক্ষা কৰা।
Verse 80
अतिलंघनिनः क्षीणा वलिगात्रास्तु वार्द्धकाः । ये विवाहादिमांगल्यकर्मव्यग्रा महोत्सवाः ॥ ८० ॥
যিসকলে সীমা অতিক্ৰম কৰে, তেওঁলোক ক্ষীণ হয়; বৃদ্ধসকলৰ দেহত ভাঁজ-চুৰুকাই লক্ষণ। তথাপি তেওঁলোক বিবাহাদি মঙ্গলকাৰ্যত ব্যস্ত হৈ মহোৎসৱত নিমগ্ন থাকে।
Verse 81
निवृत्ताश्च प्रवृत्तेभ्यो यज्ञानां चोद्यता हि ते । त्रिविधेन पुराणेन भर्त्तुर्या स्त्री हिते रता ॥ ८१ ॥
যিসকল নাৰী লৌকিক প্ৰবৃত্তিৰ পৰা নিবৃত্ত হৈ যজ্ঞকাৰ্যত উদ্যত থাকে—ত্রিবিধ পুৰাণীয় অনুশাসনে তেনে স্ত্রী স্বামীৰ হিততেই ৰত থাকে।
Verse 82
पतिव्रता तु सा ज्ञेया योनिसंरक्षणा तथा । किमन्यैर्बहुभिर्भूप वाक्यालापकृतैर्मया ॥ ८२ ॥
সেই নাৰীহে সত্য পতিব্ৰতা বুলি জ্ঞেয়, আৰু তেৱেঁই শীল-ৰক্ষাকাৰিণী। হে ভূপ, মোৰ এই কেৱল বাক্য-আলাপৰ বহু কথাৰে আৰু কি ক’ম?
Verse 83
भोजने तु कृते प्रीतिरेकादश्यां त्वया मम । न प्रीतिर्यदि मे छित्वा शिरः स्वं हि प्रयच्छसि ॥ ८३ ॥
একাদশীত তুমি যদি ভোজন কৰা, তেন্তে মোৰ অনুগ্ৰহ নাথাকিব। তুমি নিজৰ মূৰ কাটি মোক অৰ্পণ কৰিলেও মই তথাপি প্ৰসন্ন নহ’ম।
Verse 84
न करिष्यसि चेद्राजन् भोजनं हरिवासरे । तदा ह्यसत्यवचसो देहं न स्पर्शयामि ते ॥ ८४ ॥
হে ৰাজন, হৰিবাসৰত যদি তুমি ভোজন ত্যাগ নকৰা, তেন্তে তোমাৰ বাক্য অসত্য হ’ব; সেয়ে মই তোমাৰ দেহ স্পৰ্শ নকৰোঁ।
Verse 85
वर्णानामाश्रमाणां हि सत्यं राजेंद्र पूज्यते । विशेषाद्भूमिपालानां त्वद्विधानां महीपते ॥ ८५ ॥
হে ৰাজেন্দ্ৰ, সকলো বৰ্ণ আৰু আশ্ৰমত সত্য পূজ্য। বিশেষকৈ ভূমি ৰক্ষা কৰা শাসকসকল—তোমাৰ দৰে মহীপতিসকলৰ—মাজত সত্য অতি আদৰণীয়।
Verse 86
सत्येन सूर्यस्तपति शशी सत्येनराजते । सत्ये स्थिता क्षितिर्भूप सत्यं धारयते जगत् ॥ ८६ ॥
সত্যে সূৰ্য তাপে, সত্যে চন্দ্ৰ উজ্জ্বল হয়। হে ভূপ, পৃথিৱী সত্যত স্থিত; সত্যই জগত ধাৰণ কৰে।
Verse 87
सत्येन वायुर्वहति सत्येन ज्वलते शिखी । सत्या धारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् ॥ ८७ ॥
সত্যে বায়ু বয়, সত্যে অগ্নি জ্বলে। স্থাৱৰ-জংগমসহ এই সমগ্ৰ জগত সত্যকেই আধাৰ কৰি স্থিত।
Verse 88
न सत्याच्चालते सिंधुर्न विंध्यो वर्द्धते नृप । न गर्भं युवती धत्ते वेलातीतं कदाचन ॥ ८८ ॥
হে নৃপ! সত্যৰ প্ৰভাৱত সাগৰ নিজৰ সীমা কেতিয়াও অতিক্ৰম নকৰে; বিন্ধ্য পৰ্বত আৰু বৃদ্ধি নাপায়; আৰু যুৱতীয়েও নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অতীত কেতিয়াও গৰ্ভ ধাৰণ নকৰে।
Verse 89
सत्ये स्थिता हि तरवः फलपुष्पप्रदर्शिनः । दिव्यादिसाधनं नॄणां सत्याधारं महीपते ॥ ८९ ॥
হে মহীপতে! গছবোৰ সত্যত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ ফল-ফুল প্ৰকাশ কৰে; তেনেদৰে মানুহৰ বাবে দিব্য সাধনা আদি সকলো উপায়ৰ আধাৰ সত্যই।
Verse 90
अश्वमेधसहस्रेभ्यः सत्यमेव विशिष्यते । मदिरापानतुल्येन कर्मणा लिप्यसेऽनृतात् ॥ ९० ॥
সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞতকৈও সত্যই শ্ৰেষ্ঠ। অনৃতৰ দ্বাৰা মানুহ মদ্যপান-তুল্য পাপকর্মেৰে কলুষিত হয়।
Verse 91
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे रुक्मांगदसँलापो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ উত্তৰভাগত ‘ৰুক্মাঙ্গদ-সংলাপ’ নামৰ তেইশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
It is presented as the day that ‘awakens Hari’ from divine sleep, destroys grave sins (including deliberate transgressions), and opens the liberating path through worship of Viṣṇu (Cakrin/Hṛṣīkeśa/Adhokṣaja) with fasting and disciplined offerings.
Observe a full fast on Ekādaśī; adopt early rising, one-meal and haviṣya discipline in Kārtika; do not let Dvādaśī pass while still fasting (pāraṇa timing); and recognize exemptions/modified observance for infants, the weak/emaciated, the sick, pregnant women, and those engaged in protection and warfare.
It acknowledges kingship’s classical triad—charity, protection, and warfare—yet insists the king’s legitimacy rests on vow-integrity and truthfulness. The public proclamation and threat of punishment show that the ruler’s personal vrata becomes civic dharma, safeguarding collective religious order.
Truth is depicted as the metaphysical support of cosmic regularity and social stability—governing the sun, moon, elements, earth, oceans, and moral order—making falsehood spiritually contaminating and vow-breaking intolerable for a king devoted to dharma.