Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये अनुषङ्गापादे कल्पमन्वन्तराख्यानवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः सूत उवाच तुल्यं युगसहस्रं वै नैशं कालमुपास्य सः / शर्वर्यंते प्रकुरुते ब्रह्मा तूत्सर्गकारणात्

এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত (বায়ুপ্ৰোক্ত) পূৰ্বভাগত ‘কল্প-মন্বন্তৰাখ্যান-বৰ্ণন’ নাম ষষ্ঠ অধ্যায়। সূত ক’লে—সহস্ৰ যুগসম ৰাত্ৰিকাল অতিবাহিত কৰি, ৰাত্ৰিৰ অন্তত ব্ৰহ্মা সৃষ্টিৰ কাৰণবশে প্ৰবৃত্ত হয়।

Verse 2

ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा तदाचरत् / अन्धकारार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजंगमे

সেই জলত ব্ৰহ্মা বায়ুৰূপ ধৰি বিচৰণ কৰিলে, যেতিয়া সেই অন্ধকাৰাৰ্ণৱত স্থাৱৰ-জংগম সকলো নষ্ট হৈছিল।

Verse 3

जलेन समनुप्लाव्य सर्वतः पृथिवीतले / प्रविभागेन भूतेषु सत्यमात्रे स्थितेषु वा

জলে পৃথিৱীতল সৰ্বদিশে প্লাৱিত হৈছিল; আৰু ভূতসমূহ বিভাগভেদে থাকিলেও সিহঁত কেৱল সত্যতত্ত্বতেই স্থিত আছিল।

Verse 4

निशयामिव खद्योतः प्रावृट् काले ततस्तदा / तदा कामेन तरसामन्यामानःस्वयं धिया

বৰ্ষাকালৰ নিশাত যেন জোনাকী জ্বলে, তেনেকৈ তেওঁ তেতিয়া কামনাৰ বেগে, নিজ বুদ্ধিৰে অন্যত্ৰ অনুসন্ধান কৰিলে।

Verse 5

सोप्युपायं प्रतिष्ठायां मार्गमाणस्तदा भुवम् / ततस्तु सलिले तस्मिन् ज्ञात्वा त्वन्तर्गतो महीम्

তেওঁও উপায় আশ্ৰয় কৰি তেতিয়া পৃথিৱী বিচাৰিলে; পাছত সেই জলে পৃথিৱী অন্তৰ্গত হোৱা বুলি জানি তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 6

अन्धमन्यतमं बुद्धा भूमेरुद्धरणक्षमः / चकार तं तु देवो ऽथ पूर्वकल्पादिषु स्मृतः

অতি ঘোৰ অন্ধকাৰময় ঠাই বুলি বুজি, পৃথিৱী উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম সেই দেৱ—যি পূৰ্বকল্পসমূহত স্মৃত—সেই কাৰ্য কৰিলে।

Verse 7

सत्यं रूपं वराहस्य कृत्वाभो ऽनुप्रविश्य च / अद्भिः संछादितामिच्छन् पृथिवीं स प्रजापतिः

সেই প্ৰজাপতিয়ে বৰাহৰ সত্য ৰূপ ধৰি জলে প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু জলে আচ্ছাদিত পৃথিৱীক লাভ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।

Verse 8

उद्धृत्योर्वीमथ न्यस्ता सापत्यांतामतिन्यसत् / सामुद्राश्च समुद्रेषु नादेयाश्च नदीषु च

পৃথিৱী উদ্ধাৰ কৰি তেওঁ তাক যথাস্থানত স্থাপন কৰিলে, সীমাসহ দৃঢ়ভাৱে বসালে; সমুদ্ৰৰ জল সমুদ্ৰত আৰু নদীৰ জল নদীত নিয়োজিত কৰিলে।

Verse 9

पृथक्तास्तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद्गिरीन् / प्राक्सर्गे दह्यमाने तु पुरा संवर्त काग्निना

তেওঁ পৃথক হৈ থকা অংশসমূহ একত্ৰ কৰি পৃথিৱীত পৰ্বতসমূহ সঞ্চিত কৰিলে। প্ৰাক্‌সৰ্গত সংৱৰ্ত অগ্নিয়ে যেতিয়া সকলো দহি আছিল, তেতিয়াও।

Verse 10

तेनाग्निना विलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः / शैल्यादेकार्णवे तस्मिन्वायुना ये तु संहिताः

সেই অগ্নিয়ে পৃথিৱীৰ সৰ্বত্ৰ পৰ্বতসমূহ গলি গ’ল। সেই একাৰ্ণৱত শৈলৰাশি যিবোৰ বায়ুৱে একত্ৰ কৰি ৰাখিছিল।

Verse 11

निषिक्ता यत्र यत्रासंस्तत्रतत्राचलो ऽभवत् / स्कन्धाचलत्वादचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

য’ত য’ত সেয়া ঢালি দিয়া থোৱা হৈছিল, ত’ত ত’ত অচল গঢ় লৈ উঠিল। স্কন্ধৰ দৰে অচল হোৱাৰ বাবে ‘অচল’ আৰু পৰ্ব (গাঁঠ) থকাৰ বাবে ‘পৰ্বত’ বুলি স্মৃত।

Verse 12

गिरयो हि निगीर्णत्वादयनात्तु शिलोच्चयाः / तत स्तावासमुद्धृत्य क्षितिमंतर्जलात्प्रभुः

নিগীৰ্ণ হোৱাৰ বাবে সিহঁত ‘গিৰি’ আৰু শিলাৰ উচ্চ সঞ্চয় হোৱাৰ বাবে ‘শিলোচ্চয়’ বুলি কোৱা হ’ল। তাৰপাছত প্ৰভুৱে সিহঁতক উঠাই অন্তৰ্জলৰ পৰা পৃথিৱীক উদ্ধাৰ কৰিলে।

Verse 13

सप्तसप्त तु वर्षाणि तस्या द्वीपेषु सप्तसु / विषमाणि समीकृत्य शिलाभिरभितो गिरीन्

তাৰ সাতটা দ্বীপত সাত-সাত বছৰ ধৰি, তেওঁ বিষম ঠাইসমূহ সম কৰি, চাৰিওফালে শিলাৰে পৰ্বতসমূহ দৃঢ় কৰিলে।

Verse 14

द्वीपेषु तेषु वर्षाणि चत्वारिंशत्तथैव तु / तावंतः पर्वताश्चैव वर्षांते समवस्थिताः

সেই দ্বীপসমূহত চল্লিশটা কৰি বৰ্ষ (দেশ) আছে; আৰু প্ৰতিটো বৰ্ষৰ সীমান্তত তেনেই সংখ্যক পৰ্বত অৱস্থিত।

Verse 15

स्वर्गादौ कांतिविष्टास्ते स्वभावेनैव नान्यथा / सप्तद्वीपा समुद्राश्च अन्योन्यस्यानुमंडलम्

সেইবোৰ স্বৰ্গাদি লোকত স্বভাৱতেই কান্তিময়, অন্যথা নহয়; সপ্তদ্বীপ আৰু সমুদ্ৰ পৰস্পৰক বৃত্তাকাৰে আৱৰি আছে।

Verse 16

सन्निविष्टाः स्वभावेन समावृत्य परस्परम् / भूराद्याश्चतुरो लोकाश्चंद्रादित्यौ ग्रहैः सह

সেইবোৰ স্বভাৱতেই পৰস্পৰক আৱৰি সন্নিবিষ্ট; আৰু ভূৰ আদি চাৰিটা লোক, চন্দ্ৰ-সূৰ্য আৰু গ্ৰহসমেত (স্থিত)।

Verse 17

पूर्ववन्निर्ममे ब्रह्मा स्थावराणीह सर्वशः / कल्पस्य चास्य ब्रह्मा चासृजद्यः स्थानिनः सुरान्

পূৰ্বৰ দৰে ব্ৰহ্মাই ইয়াত সৰ্বত্ৰ স্থাৱৰ (অচল) সত্তাসমূহ সৃষ্টি কৰিলে; আৰু এই কল্পত ব্ৰহ্মাই নিজ নিজ স্থানত অধিষ্ঠিত দেৱসকলকো সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 18

आपोग्निं पृथिवीं वायुमंतरिक्षं दिवं तथा / स्वर्गं दिशः समुद्रांश्च नदीः सर्वांस्तु पर्वतान्

ব্ৰহ্মাই জল, অগ্নি, পৃথিৱী, বায়ু, অন্তৰীক্ষ আৰু দ্যুলোক; স্বৰ্গ, দিশাসমূহ, সমুদ্ৰ, সকলো নদী আৰু পৰ্বত (সৃষ্টি কৰিলে)।

Verse 19

ओषधीनामात्मनश्च आत्मनो वृक्षवीरुधाम् / लवकाष्ठाः कलाश्चैव मुहुर्त्तान्संधिरात्र्यहान्

ঔষধি, স্বাত্মস্বরূপ আৰু বৃক্ষ‑লতাৰ আত্মতত্ত্ব; লৱ‑কাষ্ঠ, কলা, মুহূৰ্ত, সন্ধি, ৰাতি আৰু দিন—এই সকলোও তেওঁ বিধান কৰিলে।

Verse 20

अर्द्धमासांश्च मासांश्च अयनाब्दान् युगानि च / स्थानाभिमानिनश्चैव स्थानानिच पृथक्पृथक्

অৰ্ধমাস, মাস, অয়ন, বছৰ আৰু যুগ; লগতে প্ৰতিটো স্থানৰ অধিষ্ঠাতা (স্থানাভিমানী) আৰু স্থানসমূহো পৃথক পৃথককৈ নিৰ্ধাৰিত হ’ল।

Verse 21

स्थानात्मनस्तु सृष्ट्वा च युगावस्था विनिर्ममे / कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं चैव तथा युगम्

স্থানস্বরূপ সৃষ্টি কৰি তেওঁ যুগাৱস্থাসমূহ গঢ়িলে—কৃত, ত্ৰেতা, দ্বাপৰ আৰু তিষ্য (কলি) যুগ।

Verse 22

कल्पस्यादौ कृतयुगे प्रथमं सो ऽसृजत्प्रजाः / प्रागुक्ताश्च मया तुभ्यं पूर्व्वे कल्पे प्रजास्तु ताः

কল্পৰ আদিতে, কৃতযুগত, তেওঁ প্ৰথমে প্ৰজাসকলক সৃষ্টি কৰিলে। সেই প্ৰজাসকলেই—যাৰ কথা মই তোমাক পূৰ্বকল্পত কৈছিলোঁ।

Verse 23

तस्मिन्संवर्त माने तु कल्पे दग्धास्तदग्निना / अप्राप्तायास्तपोलोकं पृथिव्यां याः समासत

সেই সংৱৰ্তমান কল্পত, যিসকলে তপোলোক নাপালে আৰু পৃথিৱীতেই বাস কৰিছিল, তেওঁলোক তাৰ অগ্নিত দগ্ধ হ’ল।

Verse 24

आवर्तन्ते पुनः सर्गे वीक्षार्थं ता भवन्ति हि / वीक्ष्यार्थं ताः स्थितास्तत्र पुनः सर्गस्य कारणात्

সিহঁতে পুনৰ সৃষ্টিত ঘূৰি আহে; নিশ্চয়েই সিহঁতে দৰ্শনৰ বাবেই হয়। পুনঃসৃষ্টিৰ কাৰণত সিহঁতে তাতেই নিৰীক্ষণাৰ্থে স্থিত থাকে।

Verse 25

ततस्ताः सृज्यमानास्तु सन्तानार्थं भवन्ति हि / धर्म्मार्थ काममोक्षाणामिह ताः साधिताः स्मृताः

তাৰ পাছত সিহঁতে সৃষ্ট হৈ সন্ততি-ধাৰাৰ বাবে হয়। ইয়াত সিহঁতক ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ সাধনৰ উপায় বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 26

देवाश्च पितरश्चैव क्रमशो मानवास्तथा / ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्पुरा

দেৱসকল, পিতৃসকল আৰু ক্ৰমে মানৱসকলও। তাৰ পাছত তেওঁলোকে তপস্যাৰে যুক্ত হৈ প্ৰাচীনকালে নিজৰ নিজৰ স্থান পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 27

ब्राह्मणो मनवस्ते वै सिद्धात्मानो भवन्ति हि / आसंगद्वेषयुक्तेन कर्मणा ते दिवं गताः

সেই মনুসকল ব্ৰাহ্মণ-স্বৰূপ, সিদ্ধাত্মা হয়। আসক্তি আৰু দ্বেষযুক্ত কৰ্মৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 28

आवर्तमानास्ते देहे संभवन्ति युगे युगे / स्वकर्म्मफलशेषेण ख्याताश्चैव तदात्मकाः

সিহঁতে দেহলৈ পুনৰ ঘূৰি আহি যুগে যুগে জন্ম লয়। নিজৰ কৰ্মফলৰ অৱশিষ্টৰ দ্বাৰা সিহঁতে খ্যাত হয় আৰু তেনেই স্বভাৱৰ হয়।

Verse 29

संभवन्ति जने लोकाः कल्पागमनिबन्धनाः / अप्सु यः कारणं तेषां बोधयन्कर्म्मणा तु सः

কল্পৰ আগমন-নিয়মে বাঁধা লোকসমূহ জনৰ মাজত উদ্ভৱ হয়। যি জলত তেওঁলোকৰ কাৰণ, সি কৰ্মৰ দ্বাৰা বোধ কৰায়।

Verse 30

कर्म्मभिस्तैस्तु जायन्ते जनलोकाच्छुभाशुभैः / गृह्णन्ति ते शरीराणि नानारूपाणि योनिषु

সেই শুভ-অশুভ কৰ্মৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে জনলোকৰ পৰা জন্ম লয়। বিভিন্ন যোনিত নানাৰূপ দেহ তেওঁলোকে ধাৰণ কৰে।

Verse 31

देवाद्याः स्थावरांतास्तु आपद्यन्ते परस्परम् / तेषां मेध्यानि कर्म्माणि प्रायशः प्रतिपेदिरे

দেৱৰ পৰা স্থাৱৰান্তলৈ তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ অৱস্থাত পৰে। অধিকাংশ সময়ে তেওঁলোকে নিজৰ যোগ্য (মেধ্য) কৰ্মকেই লাভ কৰে।

Verse 32

तस्माद्यन्नांमरूपाणि तान्येव प्रतिपेदिरे / पुनः पुनस्ते कल्पेषु जायन्ते नामरूपेणः

সেয়েহে তেওঁলোকে সেই একে নাম আৰু ৰূপ পুনৰ লাভ কৰে। কল্পে কল্পে তেওঁলোকে বাৰে বাৰে সেই নাম-ৰূপেই জন্ম লয়।

Verse 33

ततः सर्गो ह्युपसृष्टिं सिसृक्षोर्ब्रह्मणस्तु वै / ताः प्रजा ध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा

তাৰ পিছত সৃষ্টিচ্ছু ব্ৰহ্মাৰ উপসৃষ্টিৰ পৰা সৰ্গ ঘটিল। তেতিয়া তেওঁৰ ধ্যানমাত্ৰতেই প্ৰজাসকল সত্য-সঙ্কল্পী হ’ল।

Verse 34

मिथुनानां सहस्रं तु मुखात्समभवत्किल / जनास्ते ह्युपपद्यन्ते सत्त्वोद्रिक्ताः सुतेजसः

মুখৰ পৰা মিথুনৰ সহস্ৰ উৎপন্ন হ’ল। সেই জনসকল সত্ত্বপ্ৰধান আৰু অতি তেজস্বী হৈ প্ৰকাশ পালে।

Verse 35

चक्षुषो ऽन्यत्सहस्रं तु मिथुनानां ससर्ज्ज ह / ते सर्वे रजसोद्रिक्ताः शुष्मिणश्चाप्यमर्षिणः

চক্ষুৰ পৰা আন এটা সহস্ৰ মিথুন সৃষ্টি হ’ল। তেওঁলোক সকলোৱে ৰজঃপ্ৰধান, বলৱান আৰু ক্ৰোধশীল আছিল।

Verse 36

सहस्रमन्यदसृजद् बाहूनामसतां पुनः / रजस्तमोभ्यासुद्धिक्ता गृहशीलास्ततः स्मृताः

পুনৰায় বাহুৰ পৰা আন এটা সহস্ৰ সৃষ্টি হ’ল। তেওঁলোক ৰজঃ-তমঃ মিশ্ৰিত; সেয়ে গৃহশীল বুলি স্মৃত।

Verse 37

आयुषोंऽते प्रसूयंते मिथुनान्येव वासकृत् / कूटकाकूटकाश्चैव उत्पद्यंते मुमूर्षुणाम्

আয়ুষৰ অন্তত বাসকৃত্‌ৰ পৰা মিথুনেই প্ৰসূত হয়; আৰু মুমূৰ্ষুসকলৰ বাবে কূটক আৰু অকূটকো উৎপন্ন হয়।

Verse 38

कुतः कुलमथोत्पाद्य ताः शरीराणि तत्यजुः / ततः प्रभृति कल्पे ऽस्मिन्मैथुनानां च संभवः

তাৰপিছত তেওঁলোকে কুল উৎপন্ন কৰি দেহ ত্যাগ কৰিলে। তেতিয়াৰ পৰাই এই কল্পত মৈথুনৰ সম্ভৱ চলি আহিল।

Verse 39

ध्यानेन मनसा तासां प्रजानां जायते कृते / शब्दादिविषयः शुद्धः प्रत्येकं पञ्चलक्षणम्

কৃতযুগত ধ্যানময় মনৰ পৰা সেই প্ৰজাসকলৰ উৎপত্তি হয়; শব্দাদি বিষয় শুদ্ধ থাকে আৰু প্ৰত্যেকতে পঞ্চলক্ষণ বিদ্যমান।

Verse 40

इत्येवं मानसैर्भावैः प्रेष्ठं तिष्ठंति चाप्रजाः / तथान्वयास्तु संभूता यैरिदं पूरितं जगत्

এইদৰে মানসিক ভাবৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে প্ৰিয়ৰূপে স্থিত থাকে; আৰু তেওঁলোকৰ পৰা বংশ-পরম্পৰা উদ্ভৱ হৈ এই জগত পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 41

सरित्सरःसमुद्रांश्च सेवंते पर्वतानपि / तदा ता ह्यल्पसंतोषायुद्धे तस्मिंश्चरंति वै

তেওঁলোকে নদী, সৰোবৰ আৰু সাগৰক আশ্ৰয় কৰে আৰু পৰ্বতকো সেৱা কৰে; তেতিয়া সামান্য সন্তোষৰ বাবে সেই সংঘাতত বিচৰণ কৰে।

Verse 42

पृथ्वी रसवती नाम आहारं व्याहरंति च / ताः प्रजाः कामचारिण्यो मानसीं सिद्धिमिच्छतः

‘ৰসৱতী’ নামৰ পৃথিৱীত তেওঁলোকে আহাৰক কেৱল উচ্চাৰণ কৰে; সেই প্ৰজাসকল ইচ্ছামতে বিচৰণশীল আৰু মানসিক সিদ্ধি কামনা কৰে।

Verse 43

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासामासीत्कृते युगे / धर्माधर्मौं तदा न स्तः कल्पादौ प्रथमे युगे

কৃতযুগত তেওঁলোকৰ আয়ু, সুখ আৰু ৰূপ একে আছিল; কল্পৰ আদিৰ সেই প্ৰথম যুগত তেতিয়া না ধৰ্ম আছিল না অধৰ্ম।

Verse 44

स्वेनस्वेनाधि कारेण जज्ञिरे तु युगेयुगे / चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां दिव्यसंख्यया

নিজ নিজ অধিকাৰ অনুসাৰে যুগে যুগে প্ৰজাসকল জন্মিল। দিব্য গণনাত বছৰৰ চাৰি সহস্ৰ ধৰা হ’ল।

Verse 45

आदौ कृतयुगं प्राहुः संध्यांशौ च चतुःशतौ / ततः सहस्रशस्तास्तु प्रजासु प्रथितास्विह

আদিতে কৃতযুগ বুলি কোৱা হয়; সন্ধ্যা আৰু সন্ধ্যাংশ দুয়োটা চাৰিশকৈ। তাৰ পিছত এই কথা প্ৰজাসকলৰ মাজত সহস্ৰবাৰ প্ৰসিদ্ধ হ’ল।

Verse 46

न तासां प्रतिघातो ऽस्ति न द्वंद्वं नापि च क्रमः / पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनिकेताश्रयास्तु ताः

তেওঁলোকৰ কোনো প্ৰতিঘাত নাছিল, ন দ্বন্দ্ব, ন কোনো ক্ৰমবন্ধন। তেওঁলোক পৰ্বত আৰু সাগৰতীৰত বাস কৰি, গৃহহীন আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিছিল।

Verse 47

विशोकाः सत्त्वबहुला एकांतसुखिनः प्रजाः / ताश्शश्वत् कामचरिण्यो नित्यं मुदितमानसाः

প্ৰজাসকল শোকহীন, সত্ত্বগুণে সমৃদ্ধ, একান্তসুখী আছিল। তেওঁলোক সদায় ইচ্ছামতে বিচৰণ কৰিছিল আৰু নিত্য আনন্দচিত্ত আছিল।

Verse 48

पशवः पक्षिणश्चैव न तदासन्सरीसृपाः / नोद्विजा नोत्कटाश्चैव धर्मस्य प्रक्रिया तु सा

তেতিয়া পশু আৰু পক্ষী আছিল, কিন্তু সৰীসৃপ নাছিল। ন ভয়জনক, ন উগ্ৰ; ধৰ্মৰ প্ৰক্ৰিয়া তেনেকুৱাই আছিল।

Verse 49

समूल फलपुष्पाणि वर्त्तनाय त्वशेषतः / सर्वैकान्तसुखः कालो नात्यर्थं ह्युष्णशीतलः

মূলসহ ফল-পুষ্প সকলো অবিৰত উৎপন্ন হয়। তাত কাল সৰ্বান্তঃসুখময়; অতিশয় উষ্ণো নহয়, অতিশয় শীতলো নহয়।

Verse 50

मनो ऽभिलषितः काम स्तासां सर्वत्र सर्वदा / उत्तिष्ठंति पृथिव्यां वै तेषां ध्यानै रसातलात्

তেওঁলোকৰ মনোবাঞ্ছিত কামনা সৰ্বত্র সৰ্বদা সিদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ ধ্যানবলত ৰসাতলৰ পৰাও পৃথিৱীত বস্তুসমূহ উদ্ভৱ হয়।

Verse 51

बलवर्णकरी तेषां जरारोगप्रणाशिनी / असंस्कार्यैः शरीरैस्तु प्रजास्ताः स्थिरयौवनाः

ই তেওঁলোকৰ বল আৰু বৰ্ণ বৃদ্ধি কৰে আৰু জৰা-ৰোগ নাশ কৰে। কোনো বিশেষ সংস্কাৰ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁলোকৰ দেহ হয়, আৰু প্ৰজাসকল স্থিৰ যৌৱনধাৰী থাকে।

Verse 52

तासां विना तु संकल्पाज्जायंते सिथुनात्प्रजाः / समं जन्म च रूपं च प्रीयंते चैव ताः समाः

তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত কেৱল সংকল্পৰ দ্বাৰাই, যুগল-সংযোগ নোহোৱাকৈ, সন্তান জন্মে। জন্ম আৰু ৰূপ সমান হয়, আৰু তেওঁলোক সকলোৱে সমভাৱে পৰস্পৰ প্ৰিয় থাকে।

Verse 53

तदा सत्यमलोभश्च संतुष्टिश्च च सुखं दमः / निर्विशेषाश्च ताः सर्वा रूपायुःशिल्पचेष्टितैः

তেতিয়া সত্য, অলোভ, সন্তোষ, সুখ আৰু দম (সংযম) বিদ্যমান থাকে। ৰূপ, আয়ু, শিল্প আৰু আচৰণত তেওঁলোক সকলোৱে ভেদ নোহোৱাকৈ সমান হয়।

Verse 54

अबुद्धिपूर्विका पृत्तिः प्रजानां भवति स्वयम् / अप्रवृत्तिः कृतद्वारे कर्मणः शुभपापयोः

প্ৰজাসকলৰ মাজত স্বয়ং অজ্ঞানপূৰ্বক প্ৰবৃত্তি জন্মে; আৰু শুভ‑পাপ কৰ্মৰ দ্বাৰ স্থাপিত হলেও কৰ্মত অপ্ৰবৃত্তি থাকে।

Verse 55

वर्णाश्रमव्यवस्थाश्च न तदासन्न तत्कराः / अनिच्छाद्वेषयुक्तास्ता वर्त्तयन्ति परस्परम्

সেই সময় বৰ্ণ‑আশ্ৰমৰ ব্যৱস্থা নাছিল, নাছিল তাৰ পালনকাৰী; তেওঁলোকে অনিচ্ছা আৰু দ্বেষে যুক্ত হৈ পৰস্পৰে আচৰণ কৰিছিল।

Verse 56

तुल्यरूपायुषः सर्वा अधमोत्तमवर्जिताः / सुखप्राया विशोकाश्च उत्पद्यंते कृते युगे

কৃতযুগত সকলোৰে ৰূপ আৰু আয়ু সমান, অধম‑উত্তম ভেদ নাথাকে; তেওঁলোকে বেছিভাগে সুখী আৰু শোকহীন হৈ জন্মে।

Verse 57

लाभालाभौ न वा स्यातां मित्रामित्रौ प्रियाप्रियौ / मनसा विषयस्तासां निरीहाणां प्रवर्तते

ন লাভ‑অলাভ, ন মিত্ৰ‑অমিত্ৰ, ন প্ৰিয়‑অপ্ৰিয়; নিৰীহ (নিষ্কাম) তেওঁলোকৰ বিষয় কেৱল মনতেই প্ৰবৃত্ত হৈছিল।

Verse 58

नाति हिंसति वान्योन्यं नानुगृङ्णंति वै तदा

সেই সময় তেওঁলোকে পৰস্পৰক অতিশয় হিংসা নকৰিছিল, আৰু বিশেষ অনুগ্ৰহো নকৰিছিল।

Verse 59

ज्ञानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते / पवृत्तं द्वापरे युद्धं स्तेयमेव कलौ युगे

কৃতযুগত পৰম জ্ঞানেই শ্ৰেষ্ঠ, ত্ৰেতাযুগত যজ্ঞকেই প্ৰধান বুলি কোৱা হয়। দ্বাপৰত যুদ্ধ প্ৰবল হয়, আৰু কলিযুগত চৌৰ্যই অধিক হয়।

Verse 60

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं तु रजस्तमः / कलिस्तमस्तु विज्ञेयं गुणवृत्तं गुमेषु तत्

কৃতযুগ সত্ত্বপ্ৰধান, ত্ৰেতাযুগ ৰজোগুণময়। দ্বাপৰত ৰজ-তম মিশ্ৰ, আৰু কলিযুগ তমোগুণপ্ৰধান বুলি জানিব লাগে; এয়াই যুগে যুগে গুণৰ প্ৰবৃত্তি।

Verse 61

कालः कृतयुगे त्वेष तस्य सन्ध्यां निबोधत / चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्

এইটো কৃতযুগৰ কাল; তাৰ সন্ধ্যাকালও বুজি লোৱা। কৃতযুগ চাৰি হাজাৰ বছৰৰ।

Verse 62

साध्यांशौ तस्य दिव्यानि शतान्यष्टौ तु संख्यया / चत्वार्यैव सहस्राणि वर्षाणां मोनुषाणि तु

সেই যুগৰ সন্ধ্যাংশ দিৱ্য বছৰৰ হিচাপত আঠশ। আৰু মানুহৰ বছৰৰ হিচাপত সেয়া চাৰি হাজাৰ (সমতুল্য) হয়।

Verse 63

तदा तासु भवंत्याशु नोत्क्रोशाच्च विपर्ययाः / ततः कृत्युगे तस्मिन् ससंध्यांशे गते तदा

তেতিয়া সেই সময়বোৰত ‘উৎক্ৰোশ’ৰ বাবে সোনকালে বিপৰ্যয় নঘটে। তাৰ পাছত যেতিয়া সেই কৃতযুগ সন্ধ্যাংশসহ পাৰ হৈ যায়, তেতিয়া…

Verse 64

पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वशः / सन्ध्यायास्तु व्यतीतायाः सांध्यः कालो युगस्य सः

যুগধৰ্ম সৰ্বত্ৰ কেৱল এক পাদ অৱশিষ্ট থাকে। সন্ধ্যা অতীত হ’লে সেয়াই যুগৰ সান্ধ্য কাল বুলি গণ্য হয়।

Verse 65

पादमिश्रावशिष्टेन संध्याधर्मे पुनः पुनः / एवं कृतयुगे तस्मिन्निश्शेषेंतर्दधे तदा

পাদসমূহৰ মিশ্ৰ অৱশিষ্টৰ পৰা সন্ধ্যা-ধৰ্ম পুনঃ পুনঃ প্ৰকাশ পায়। এইদৰে সেই কৃতযুগ সম্পূৰ্ণ নিঃশেষ হ’লে তেতিয়া সি অন্তৰ্হিত হ’ল।

Verse 66

तस्यां च सन्धौ नष्टायां मानसी चाभवत्प्रजा / सिद्धिरन्ययुगे तस्मिंस्त्रेताख्ये ऽनंतरे कृतात्

সেই সন্ধি নষ্ট হ’লে প্ৰজা মানসী—মনোজাত—হৈ উঠিল। কৃতৰ পিছত সন্নিহিত ত্ৰেতা নামৰ অন্য যুগত সিদ্ধি প্ৰকাশ পালে।

Verse 67

सर्गादौ या मयाष्टौ तु मानस्यो वै प्रकीर्तिताः / अष्टौ ताः क्रमयोगेन सिद्धयो यांति संक्षयम्

সৃষ্টিৰ আদিতে মই যি আঠটা মানসী সিদ্ধিৰ কথা কৈছোঁ, সেই আঠ সিদ্ধি ক্ৰমে ক্ৰমে ক্ষয়লৈ যায়।

Verse 68

कल्पादौ मानसी ह्येका सिद्धिर्भवति सा कृते / मन्वंतरेषु सर्वेषु चतुर्युगविभागशः

কল্পৰ আদিতে কৃতযুগত এটা মানসী সিদ্ধি হয়। সকলো মন্বন্তৰত চতুৰ্যুগ-বিভাগ অনুসাৰেই এই নিয়ম থাকে।

Verse 69

वर्णाश्रमाचारकृतः कर्मसिद्ध्युद्भवः कृतः / संध्या कृतस्य पादेन संक्षेपेण वशात्ततः

বৰ্ণাশ্ৰম-আচাৰ অনুসৰি কৰা কৰ্মৰ পৰা সিদ্ধিৰ উদ্ভৱ হ’ল। কৃতযুগৰ সন্ধ্যাত সি এক পাদমাত্ৰ হৈ সংক্ষেপে বশীভূত হ’ল।

Verse 70

कृतसंध्यांशका ह्येते त्रीनादाय परस्परम् / हीयंते युगधर्मास्ते तपःश्रुतबलायुषः

এই তিনিও কৃতযুগ-সন্ধ্যাৰ অংশ পৰস্পৰে গ্ৰহণ কৰি আছে। যুগধৰ্ম ক্ৰমে হ্ৰাস পায়—তপ, শ্রুতি, বল আৰু আয়ুও ক্ষীণ হয়।

Verse 71

कृते कृताशे ऽतीते तु वभूव तदनन्तरम् / त्रेतायुगसमुत्पत्तिः सांशा च ऋषिसत्तमाः

কৃতযুগৰ অংশ অতীত হোৱাৰ পাছত, তাৰ অনন্তৰেই ত্ৰেতাযুগৰ উৎপত্তি হ’ল; হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠসকল, সেয়াও অংশযুক্ত আছিল।

Verse 72

तस्मिन् क्षीणे कृतांशे वै तासु शिष्टासु सप्तसु / कल्पादौ संप्रवृत्तायास्त्रेतायाः प्रसुखे तदा

যেতিয়া কৃতযুগৰ অংশ ক্ষীণ হৈ সেই অৱশিষ্ট সাত অৱস্থাত থাকিল, তেতিয়া কল্পৰ আদিত প্ৰৱৰ্তিত ত্ৰেতাযুগ সেই সময়ত সুখদ আছিল।

Verse 73

प्रणश्यति तदा सिद्धिः कालयोगेन नान्यथा / तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायामन्या सिद्धिरजायत

তেতিয়া কালযোগে সিদ্ধি নাশ হয়, অন্যথা নহয়। সেই সিদ্ধি নষ্ট হ’লে আন এক সিদ্ধি জন্ম লয়।

Verse 74

अपांशौ तौ प्रतिगतौ तदा मेघात्माना तु वै / मेघेभ्यः स्तनयितृभ्यः प्रवृत्तं पृष्टिसर्जनम्

যেতিয়া সেই দুটা জলাংশ উভতি আহিল, তেতিয়া মেঘস্বৰূপ হৈ গর্জন কৰা মেঘসমূহৰ পৰা পিঠি-দিশে জলস্ৰৱণ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 75

सकृदेव तया वृष्ट्या संसिद्धे पृषिवीतले / प्रजा आसंस्ततस्तासां वृक्षश्च गृह संज्ञिताः

সেই একবাৰ বৰষুণতেই পৃথিৱীতল সমৃদ্ধ হ’ল; তাৰপিছত প্ৰজাসকল জন্মিল, আৰু তেওঁলোকৰ বাবে গছেই ‘গৃহ’ বুলি পৰিচিত হ’ল।

Verse 76

सर्वः प्रत्युपभोगस्तु तासां तेभ्यो व्यजायत / वर्त्तयंतेस्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः

তেওঁলোকৰ সকলো উপভোগ সেইবোৰৰ পৰাই জন্মিল; আৰু ত্ৰেতাযুগৰ আৰম্ভণিতে সেই প্ৰজাসকল সেইবোৰকেই আশ্ৰয় কৰি জীৱন চলাই থাকিল।

Verse 77

ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात् / संगलोलात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिको ऽभवत्

তাৰপিছত বহু কাল পাৰ হোৱাত, তেওঁলোকৰেই পৰিবৰ্তনৰ ফলত, চঞ্চলতাময় এক ভাব তেতিয়া হঠাৎ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 78

यत्तद्भवति नारीणां जीवितांते तदार्तवम् / तदा तद्वै न भवति पुनर्युगबलेन तु

নাৰীৰ জীৱনৰ অন্তত যি ‘আর্তৱ’ ঘটে, তেতিয়া সেয়া নঘটিছিল; যুগবলৰ প্ৰভাৱত সেয়া পুনৰ ভিন্ন হ’ল।

Verse 79

तासां पुनः प्रवृत्तं तन्मासिमासि तदार्तवम् / ततस्तेनैव योगेन वर्त्तते मैथुनं तदा

তেওঁলোকৰ ঋতুকাল পুনৰ পুনৰ মাহে মাহে প্ৰবৃত্ত হ’ল; আৰু সেই একে যোগে তেতিয়া মৈথুন-সম্বন্ধো ঘটিবলৈ ধৰিলে।

Verse 80

तेषां तत्का लभावित्वान्मासिमास्युपगच्छताम् / अकाले चार्तवोत्पत्त्या गर्भोत्पत्तिस्तदाभवत्

তেওঁলোকৰ সেই কাল-নিয়ম মাহে মাহে উপস্থিত হ’বলৈ ধৰিলে; আৰু অকালে ঋতু উৎপন্ন হোৱাত তেতিয়া গৰ্ভোৎপত্তিও ঘটিল।

Verse 81

विपर्ययेण तेषां तु तेन तत्काल भाविता / प्रणश्यंति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

কিন্তু বিপৰীত ক্ৰমে, সেই কাল-প্ৰভাৱৰ ফলত, ‘গৃহ’ নামে পৰিচিত সেই সকলো গছ তেতিয়া বিনষ্ট হ’ল।

Verse 82

ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रांता व्याकुलेन्द्रियाः / अभिध्यायंति ताः सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा

সেইবোৰ নষ্ট হোৱাত সত্য-ধ্যানীসকল বিভ্ৰান্ত আৰু ইন্দ্ৰিয়-ব্যাকুল হ’ল; তেতিয়া তেওঁলোকে সেই সিদ্ধিৰ ধ্যান কৰিলে।

Verse 83

प्रादुर्बभूवुस्तेषां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः / वस्त्राणि च प्रसूयंते फलान्याभरणानि च

তেতিয়া তেওঁলোকৰ ‘গৃহ’ নামে পৰিচিত গছবোৰ পুনৰ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; আৰু সিহঁতে বস্ত্ৰ, ফল আৰু অলংকাৰো উৎপন্ন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 84

तथैव जायते तेषां गन्धर्वाणां रसान्वितम् / आन्वीक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु

সেইদৰে গন্ধৰ্বসকলৰ বাবে ৰসসমৃদ্ধ মধু জন্মে; পুটকে পুটকে মহাবীৰ্য আৰু আন্বীক্ষিকী-শক্তি প্ৰকাশ পায়।

Verse 85

तेन ता वर्त्तयन्ति स्ममुखे त्रेतायुगस्य वै / त्दृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजास्ता विगतज्वराः

সেইদ্বাৰাই তেওঁলোকে ত্ৰেতাযুগৰ আৰম্ভণিতে জীৱন চলাইছিল; সেই সিদ্ধিত পুষ্ট হৈ প্ৰজাসকল জ্বৰমুক্ত হ’ল।

Verse 86

ततः कालांतरेप्येवं पुनर्लोभावृताः प्रजाः / वृक्षांस्ताः पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्

পিছত কালান্তৰত প্ৰজাসকল পুনৰ লোভে আৱৃত হ’ল; তেওঁলোকে বলপূৰ্বক গছ ঘিৰি মধু বা মৌ-মধু লৈ ল’লে।

Verse 87

तासां तेनापचारेण पुनर्लोभकृतेन वै / प्रनष्टा प्रभुणा सार्द्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित्

তেওঁলোকৰ সেই অপচাৰ আৰু পুনৰ লোভৰ ফলত, কিছুমান ঠাইত প্ৰভুৰ সৈতে সৈতে কল্পবৃক্ষো লুপ্ত হৈ গ’ল।

Verse 88

तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा / वर्त्तंते चानया तासां द्वंद्वान्यत्युत्थितानि तु

কালৰ বশত তেতিয়া সেই সিদ্ধিৰ অল্প অংশহে অৱশিষ্ট থাকিল; তাৰ ফলত তেওঁলোকৰ মাজত তীব্ৰ দ্বন্দ্ব অত্যন্ত উত্থিত হ’ল।

Verse 89

शीतवातातपास्तीव्रास्ततस्ता दुःखिता भृशम् / द्वंद्वैस्तैः पीड्यमानास्तु चुक्रुशुरावृणानि वा

প্ৰচণ্ড শীত, বতাহ আৰু ৰ’দৰ দ্বন্দ্বত পীড়িত হৈ তেওঁলোকে অতি দুখিত হ’ল। ব্যাকুল হৈ কৰুণ আৰ্তনাদ কৰিলে আৰু নিজৰ ঘাঁওবোৰো দেখুৱালে।

Verse 90

कृत्वा द्वन्द्वप्रतीयातं निकेतानि विचेतसः / पूर्व निकामचारास्ते ह्यनिकेता यथाभवन्

দ্বন্দ্বৰ প্ৰতিকাৰ বুলি তেওঁলোকে আশ্ৰয়-গৃহ সাজিলে, তথাপি মনত তেওঁলোক অস্থিৰ হ’ল। যিসকল আগতে ইচ্ছামতে বিচৰণ কৰিছিল, তেওঁলোক তেনেকৈয়ে আশ্ৰয়হীন হৈ ৰ’ল।

Verse 91

यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुरा / मधुधुन्वत्सु निष्ठेषु पर्वतेषु नदीषु च

আগতে তেওঁলোকে যোগ্যতা আৰু প্ৰীতিমতে আশ্ৰয়ত বাস কৰিছিল—মধুৰসে ভৰা ঠাইত, পৰ্বতত আৰু নদীৰ কাষতো।

Verse 92

संश्रयंति च दुर्गाणि धन्वपावर्तमौदकम् / यथाजोषं यथाकामं समेषु विषमेषु च

তেওঁলোকে মৰুভূমি, জলাৱর্ত আৰু জল-সম্পৰ্কীয় দুৰ্গসমূহৰো আশ্ৰয় লৈছিল—যেনে ভাল লাগে, যেনে ইচ্ছা কৰে, সম আৰু বিষম ভূমিতো।

Verse 93

आरब्धास्तान्निकेतान्वै कर्तुं शीतोष्णवारणात् / ततस्तान्निर्मयामासुः खेटानि च पुराणि च

শীত-উষ্ণতা ৰোধ কৰিবলৈ তেওঁলোকে সেই আশ্ৰয়-গৃহ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে গাঁও আৰু প্ৰাচীন নগৰো গঢ়ি তুলিলে।

Verse 94

ग्रामांश्चैव यथाभागं तथैव नगराणि च / तेषामायामविष्कंभाः सन्निवेशांतराणि च

তেওঁলোকে যথাভাগে গাঁওসমূহ আৰু নগৰসমূহো নিৰ্ধাৰণ কৰিলে; সিহঁতৰ দৈৰ্ঘ্য-প্ৰস্থ আৰু বসতি-বিন্যাসৰ ভেদো স্থিৰ কৰিলে।

Verse 95

चक्रुस्तदा यथाज्ञानं मीत्वामीत्वात्मनोगुलैः / मानार्थानि प्रमाणानि तदा प्रभृति चक्रिरे

তেতিয়া তেওঁলোকে নিজৰ জ্ঞান অনুসাৰে, নিজৰ আঙুলিৰে মেপি-মেপি, মাপৰ বাবে প্ৰমাণ স্থাপন কৰিলে; সেই সময়ৰ পৰা সেই মানদণ্ড প্ৰচলিত হ’ল।

Verse 96

ययांगुलप्रदेशांस्त्रीन्हस्तः किष्कुं धनूंषि च / दश त्वंगुलपर्वाणि प्रादेश इति संज्ञितः

ইয়াৰ দ্বাৰা তিন আঙুল-প্ৰদেশে ‘হস্ত’, ‘কিষ্কু’ আৰু ‘ধনুষ’ আদি মাপ স্থিৰ হ’ল; আৰু দহ আঙুল-পৰ্বৰ সমষ্টি ‘প্ৰাদেশ’ বুলি জনা গ’ল।

Verse 97

अंगुष्ठस्य प्रदेशिन्या व्यासप्रादेश उच्यते / तालः स्मृतो मध्यमया गोकर्णश्चाप्यनामया

অঙ্গুষ্ঠ আৰু তর্জনীদ্বাৰা গঠিত মাপক ‘ব্যাস-প্ৰাদেশ’ বোলা হয়; মধ্যমা দ্বাৰা ‘তাল’ আৰু অনামিকা দ্বাৰা ‘গোকৰ্ণ’ও স্মৃত।

Verse 98

कनिष्ठया वितस्तिस्तु द्वादशांगुल उच्यते / रत्निरंगुलपर्वाणि संख्यया त्वेकविशतिः

কনিষ্ঠা আঙুলে মাপা ‘বিতস্তি’ বাৰ আঙুল বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ‘ৰত্নি’ত আঙুল-পৰ্বৰ সংখ্যা একুশ।

Verse 99

चत्वारि विंशतिश्चैव हस्तः स्यादंगुलानि तु / किष्कुः स्मृतो द्विरत्निस्तु द्विचत्वारिंशदंगुलः

হস্ত চব্বিশ অঙ্গুল পৰিমাণ বুলি স্মৃত। কিষ্কু বা দ্বিৰত্নি বেয়াল্লিশ অঙ্গুল পৰিমাণ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 100

चतुर्हस्तो धनुर्द्दंडो नालिका युगमेव च / धनुःसहस्त्रे द्वे तत्र गव्यूतिस्तौः कृता तदा

ধনুৰ্দণ্ড চাৰি হস্তৰ; নালিকা আৰু যুগো মাপ। এক সহস্ৰ ধনুত তাত দুটা গব্যূতি নিৰ্ধাৰিত হ’ল।

Verse 101

अष्टौ धनुःसहस्राणि योजनं तैर्विभावितम् / एतेन योजनेनेह सन्निवेशास्ततः कृताः

আঠ সহস্ৰ ধনু মিলি এক যোজন নিৰ্ধাৰিত। এই যোজন মাপেই ইয়াত সন্নিবেশ (বসতি) স্থাপন কৰা হ’ল।

Verse 102

चतुर्णामथ दुर्गाणां स्वयमुत्थानि त्रीणि च / चतुर्थ कृतिमं दुग तस्य वक्ष्यामि निर्णयम्

দুৰ্গ চাৰি প্ৰকাৰ; তাৰে তিনিটা স্বয়মুত্থ (প্ৰাকৃত)। চতুৰ্থটো কৃত্ৰিম দুৰ্গ—তাৰ নিৰ্ণয় মই ক’ম।

Verse 103

सोत्सेधरंध्रप्राकारं सर्वतः खातकावृतम् / रुचकः प्रतिकद्वारं कुमारीपुरमेव च

উচ্চ-নীচ আৰু ৰন্ধ্ৰযুক্ত প্ৰাকাৰ থকা, চাৰিওফালে খাতক (খন্দক)ৰে আৱৃত—ই ‘ৰুচক’; লগতে ‘প্ৰতিকদ্বাৰ’ আৰু ‘কুমাৰীপুর’ও (দুৰ্গভেদ)।

Verse 104

द्विहस्तः स्रोतसां श्रेष्ठं कुमारीपुरमञ्चतान् / हस्तस्रोतो दशश्रेष्ठो नवहस्तोष्ट एव च

স্ৰোতসমূহৰ মাজত ‘দ্বিহস্ত’ শ্ৰেষ্ঠ; ই কুমাৰীপুরৰ ওচৰত প্ৰবাহিত। ‘হস্তস্ৰোত’ত দশহস্ত শ্ৰেষ্ঠ, আৰু নবহস্ত আৰু অষ্টহস্তো উল্লেখিত।

Verse 105

खेटानां च पुराणां च ग्रामाणां चैव सर्वशः / त्रिविधानां च दुर्गाणां पर्वतोदकधन्विनाम्

খেট, পুৰ আৰু গাঁও—সৰ্বতোভাবে; আৰু পৰ্বত, জল আৰু ধন্ব (অৰণ্য/মৰু) এই ত্ৰিবিধ দুৰ্গৰ কথাও কোৱা হৈছে।

Verse 106

कृत्रिमाणां च दुर्गाणां विष्कम्भायाममेव च / योजनादर्द्धविष्कम्भमष्टभागाधिकायतम्

কৃত্ৰিম দুৰ্গতো বিস্তাৰ আৰু আয়ামৰ বিধি এইদৰে—বিষ্কম্ভ অর্ধ যোজন, আৰু আয়াম তাত অষ্টমাংশ অধিক।

Verse 107

परमार्द्धार्द्धमायामं प्रागुदक्प्लवनं पुरम् / छिन्नकर्णविकर्णं च व्यजनाकृतिसंस्थितम्

সেই নগৰৰ আয়াম পৰমাৰ্ধাৰ্ধৰ সমান হওক; আৰু ই পূব আৰু উত্তৰ দিশলৈ ঢালু হওক। তাৰ কিছুমান কোণ ছিন্ন, কিছুমান বিস্তৃত—ব্যজন (পাখা) আকৃতিত স্থিত হওক।

Verse 108

वृत्तं वज्रं च दीर्घ च नगरं न प्रशस्यते / चतुरस्रयुतं दिव्यं प्रशस्तं तैः पुरं कृतम्

বৃত্তাকাৰ, বজ্ৰাকাৰ আৰু দীঘলাকাৰ নগৰ প্ৰশংসনীয় নহয়। চতুৰস্ৰযুক্ত, দিব্য আৰু প্ৰশস্ত—এনেকুৱা পুৰ তেওঁলোকে নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 109

चतुर्विंशत्परं ह्रस्वं वास्तु वाष्टशतं परम् / अत्र मध्यं प्रशंसंति ह्रस्वं काष्ठविवर्ज्जितम्

চৌবিছতকৈ কম মাপৰ গৃহক ‘হ্ৰস্ব’ বোলা হয়, আৰু আঠশলৈকে ‘বাস্তু’ শ্ৰেষ্ঠ মানা হয়। ইয়াত মধ্যভাগৰ প্ৰশংসা কৰে—সৰু আৰু কাঠবিহীন।

Verse 110

अथ किष्कुशतान्यष्टौ प्राहुर्मुख्यं निवेशनम् / नगरादर्द्धविषकंभः खेटं पानं तदूर्द्धतः

তাৰ পাছত কোৱা হয়—আঠশ কিষ্কু মাপেই মুখ্য নিবাস। নগৰৰ অৰ্ধ ব্যাস পৰিমাণ ‘খেট’, আৰু তাৰ ওপৰত ‘পান’ বুলি পৰৱৰ্তী স্তৰ।

Verse 111

नगराद्योजनं खेटं खेटाद्गामोर्द्धयोजनम् / द्विक्रोशः परमा सीमा क्षेत्रसीमा चतुर्द्धनुः

নগৰৰ পৰা এক যোজনলৈকে ‘খেট’, আৰু খেটৰ পৰা অৰ্ধ যোজনলৈকে ‘গ্ৰাম’। দুই ক্রোশেই পৰম সীমা, আৰু ক্ষেত্ৰসীমা চাৰ ধনু।

Verse 112

विंशद्धनूंषि विस्तीर्णो दिशां मार्गस्तु तैः कृतः / विंशद्धनुर्ग्राममार्गः सीमामार्गो दशैव तु

তেওঁলোকে দিশাৰ পথ বিশ ধনু প্ৰস্থে নিৰ্মাণ কৰিলে। গ্ৰামমাৰ্গো বিশ ধনু; কিন্তু সীমামাৰ্গ মাত্ৰ দহ ধনু।

Verse 113

धनूंषि दश विस्तीर्णः श्रीमान् राजपथः कृतः / नृवाजिरथनागानामसंबाधस्तु संचरः

দহ ধনু প্ৰস্থৰ শ্ৰীমন্ত ৰাজপথ নিৰ্মাণ কৰা হ’ল, যাতে মানুহ, ঘোঁৰা, ৰথ আৰু হাতীৰ চলাচল অবাধ থাকে।

Verse 114

धनूंषि चापि चत्वारि शाखारथ्याश्च तैर्मिताः / त्रिका रथ्योपरथ्याः स्युर्द्विका श्चाप्युपरत्यकाः

চাৰি ধনুৰ মাপে শাখা-ৰথ্যাবোৰ নিৰ্ধাৰিত হ’ল। ৰথ্যোপ-ৰথ্যা তিন ধনুৰ, আৰু উপৰত্য়কা দুই ধনুৰ মাপ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 115

जंघापथश्चतुष्पादस्त्रिपदं च गृहांतरम् / धृतिमार्गस्तूर्द्धषष्ठं क्रमशः पदिकः स्मृतः

জঙ্ঘাপথ চাৰি পাদৰ, আৰু গৃহান্তৰ তিন পাদৰ বুলি কোৱা হৈছে। ধৃতিমাৰ্গ ঊৰ্ধ্ব-ষষ্ঠ (ষষ্ঠাংশ অনুসাৰে উঁচু) গণ্য; ক্ৰমে একে ‘পদিক’ বুলি স্মৃত।

Verse 116

अवस्कारपरीवारः पादमात्रं समंततः / कृतेषु तेषु स्थानेषु पुनर्गेहगृहाणि वै

অৱস্কাৰ (পৰিসৰ/আঙণ) চাৰিওফালে এক পাদ মাত্ৰ ৰখা হ’ল। সেই স্থানসমূহ সাজি উঠাৰ পিছত পুনৰ গৃহ-আবাস নিৰ্মাণ কৰা হ’ল।

Verse 117

यथा ते पूर्वमासंश्च वृक्षास्तु गृह संस्थिताः / तथा कर्तुं समारब्धाश्चिंतयित्वा पुनः पुनः

আগতে গৃহৰ সৈতে গছবোৰ যিদৰে স্থিত আছিল, তেনেদৰে কৰিবলৈ তেওঁলোকে পুনঃ পুনঃ চিন্তা কৰি কাম আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 118

वृक्षस्यार्वाग्गताः शाखा इतश्चैवापरा गताः / अत ऊर्द्ध गताश्चान्या एवं तिर्यग्गताः परा

গছৰ কিছুমান ডাল তললৈ গ’ল, কিছুমান এইফালে আৰু কিছুমান সেইফালে বিস্তাৰ হ’ল। কিছুমান ওপৰলৈ উঠিল, আৰু কিছুমান তিৰ্যক দিশতো পসৰিল।

Verse 119

बुद्ध्यान्विष्य यथान्यायं वृक्षशाखा गता यथा / यथा कृतास्तु तैः शाखास्त स्माच्छालास्तु ताः स्मृताः

বুদ্ধিৰে যথান্যায় অনুসন্ধান কৰিলে, যেনেকৈ গছৰ ডাল-শাখা বিস্তাৰ হয়; তেনেকৈ তেওঁলোকে কৰা শাখাসদৃশ নিৰ্মাণ ‘শালা’ বুলি স্মৃত।

Verse 120

एवं प्रसिद्धाः शाखाभ्यः शालोश्चैव गृहाणि च / तस्मात्ताश्च स्मृताः शालाः शालात्वं तासु तत्स्मृतम्

এইদৰে শাখাৰ পৰা ‘শালা’ প্ৰসিদ্ধ হ’ল আৰু ‘শাল’ৰ পৰা গৃহো; সেয়ে সিহঁত ‘শালা’ বুলি স্মৃত, আৰু তাত ‘শালাত্ব’ মান্য।

Verse 121

प्रसीदंति यतस्तेषु ततः प्रासादसंज्ञितः / तस्माद् गृहाणि शालाश्च प्रासादाश्चैव संज्ञिता

যিহেতু তাত মন প্ৰসন্ন হয়, সেয়েহে তাক ‘প্ৰাসাদ’ বুলি সংজ্ঞা দিয়া হয়; সেয়ে গৃহ, শালা আৰু প্ৰাসাদ—সকলো তেনেদৰে নামিত।

Verse 122

कृत्वा द्वंद्वाभिघातास्तान्त्वार्तोपायमचिंतयान् / नष्टेषु मधुना सार्द्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

তেতিয়া কল্পবৃক্ষসমূহত মধুসহ সকলো নষ্ট হোৱাত, তেওঁলোকে সেই দ্বন্দ্ব-আঘাত সহি, দুখ-নিবাৰণৰ উপায় চিন্তা কৰিলে।

Verse 123

विषादव्याकुलास्ता वै प्रजाः सृष्टास्तु दर्शिताः / ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे तदा

বিষাদে ব্যাকুল সেই প্ৰজাসকল সৃষ্ট হৈ প্ৰকাশিত হ’ল; তাৰ পিছত সেই সময় ত্ৰেতাযুগত তেওঁলোকৰ সিদ্ধি প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 124

सर्वार्थसाधका ह्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः / तासां वृष्ट्युदकानीह यानि मिष्टगतानि च

তেওঁলোকৰ মাজত আন এটা বৰষুণ সৰ্বাৰ্থসাধিকা আছিল; সেয়া তেওঁলোকৰ ইচ্ছামতে হৈছিল। ইয়াত তেওঁলোকৰ বৰষুণৰ পানী আৰু যি মিষ্ট ৰসত পৰিণত হৈছিল, সেয়াও (উৎপন্ন হ’ল)।

Verse 125

एवं नयः प्रवृत्तस्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने / ये परस्तादपां स्तोकाः संपाताः पुथिवीतले

এইদৰে দ্বিতীয় বৰষা-সৃষ্টিত এই নিয়ম প্ৰৱৰ্তিত হ’ল। পাছত পানীৰ যি বিন্দুবোৰ পৃথিৱীতলত পতিত হ’ল।

Verse 126

अपां भूमेस्तु संयोगादोषध्यस्तास्तदाभवन् / पुष्पमूलफलिन्यस्तु ओषध्यस्ता हि जज्ञिरे

পানী আৰু ভূমিৰ সংযোগত তেতিয়া ঔষধিসকল উৎপন্ন হ’ল। সেই ঔষধিসকল পুষ্প, মূল আৰু ফলযুক্ত হৈ জন্মিল।

Verse 127

अफालकृष्टाश्चानुप्ता ग्राभ्यारम्याश्चतुर्द्दश / ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षा गुल्माश्च जज्ञिरे

সিহঁত নাঙল নচলাই, বীজ নবুনি, গাঁৱলীয়া আৰু মনোৰম—চৌদ প্ৰকাৰ (ঔষধি) হ’ল। লগতে ঋতু অনুসাৰে পুষ্প-ফল ধৰা গছ আৰু গুল্মো জন্মিল।

Verse 128

प्रादुर्भूतास्तु त्रेतायां मायायामौषधस्य वा / तदौषधेन वर्तंते प्रजास्त्रेता मुखे तदा

ত্রেতাযুগত ঔষধিৰ মায়াৰ দ্বাৰা সিহঁত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। তেতিয়া ত্ৰেতাৰ আৰম্ভণিতে প্ৰজাসকল সেই ঔষধিৰ দ্বাৰাই জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।

Verse 129

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभस्तु सर्वदा / अवश्यभाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজত পুনৰ সদায় ৰাগ আৰু লোভ জাগিল; অবশ্যম্ভাৱী নিয়তি-কাৰণত আৰু ত্ৰেতাযুগৰ প্ৰভাৱত।

Verse 130

ततस्ते पर्यगृह्णंस्तु नदीक्षेत्राणि पर्वतान् / वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে নদী, ক্ষেত্ৰ আৰু পৰ্বতসমূহ ঘেৰাই অধিকাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে; লগতে গছ, ঝোপঝাড় আৰু ঔষধিসমূহো নিজৰ বল অনুসাৰে বলপূৰ্বক দখল কৰিলে।

Verse 131

सिद्धात्मानस्तु ये पूर्वं व्याख्याता वः कृते मया / ब्रह्मणो मानसास्ते वै उत्पन्ना ये जनादिह

মই আগতে তোমালোকৰ বাবে যিসকল সিদ্ধাত্মাৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছিলোঁ, তেওঁলোক সঁচাকৈয়ে ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ; যিসকল ইয়াত আদিতে উৎপন্ন হৈছিল।

Verse 132

शांता ये शुष्मिणश्चैव कर्मिणो दुःखितास्तथा / तत आवर्त्तमानास्ते त्रेतायां जज्ञिरे पुनः

যিসকল শান্ত, যিসকল তেজস্বী, যিসকল কৰ্মনিষ্ঠ আৰু দুখিতো আছিল—তেওঁলোক তাতৰ পৰা ঘূৰি আহি ত্ৰেতাযুগত পুনৰ জন্ম ল’লে।

Verse 133

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याःशूद्रा द्रोहजनास्तथा / भाविताः पूर्वजातीषु ख्यात्या ते शुभपापयोः

ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য, শূদ্ৰ আৰু দ্ৰোহী জনো—তেওঁলোক পূৰ্বজন্মসমূহত শুভ আৰু পাপৰ খ্যাতি অনুসাৰে গঢ় লৈছিল।

Verse 134

ततस्ते प्रबला ये तु सत्यशीला अहिंसकाः / वीतलोभा जितात्मानो निवसंति स्मृतेषु वै

তেতিয়া যিসকল বলৱান আছিল, তেওঁলোক সত্যশীল, অহিংসক, লোভমুক্ত আৰু জিতেন্দ্ৰিয় হৈ স্মৃতিশাস্ত্ৰৰ বিধিমতে বাস কৰিছিল।

Verse 135

परिग्रहं न कुर्वंति वदंतस्तु उपस्थिताः / तेषां कर्माणि कुर्वंति तेभ्यश्चैवाबलाश्च ये

তেওঁলোক উপস্থিত হৈ উপদেশ দিত, কিন্তু পৰিগ্ৰহ (সঞ্চয়) নকৰিছিল; আৰু যিসকল দুৰ্বল আছিল, তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ কৰ্ম তেওঁলোকৰ বাবে সম্পন্ন কৰিছিল।

Verse 136

परिचर्यासु वर्त्तन्ते तेभ्यश्चान्ये ऽल्पतेजसः / एवं विप्रतिपन्नेषु प्रपन्नेषु परस्परम्

তেওঁলোকৰ পৰিচৰ্য্যাত আন অল্পতেজস্বী লোক নিয়োজিত আছিল; এইদৰে পৰস্পৰ আশ্ৰিত হৈ তেওঁলোক একে-আনকক লৈ বিভ্ৰান্ত অৱস্থালৈ গ’ল।

Verse 137

तेन दोषेण वै शांता ओषध्यो नितरां तदा / प्रनष्टा गृह्यमाणा वै मुष्टिभ्यां सिकता यथा

সেই দোষৰ ফলত তেতিয়া শান্ত ঔষধিসকল অতি ক্ষীণ হৈ প্ৰায় নষ্ট হৈ গ’ল; যেন মুঠিত ধৰা বালি হাতৰ পৰা সৰি যায়।

Verse 138

अथास्य तु युगबलाद्गाम्यारण्याश्चतुर्द्दश / फलैर्गृह्णंति पुष्पैश्च तथा मूलैश्च ताः पुनः

তাৰ পিছত সেই যুগবলৰ প্ৰভাৱত গ্ৰাম্য আৰু আৰণ্য—এই চৌদ (প্ৰকাৰৰ) ঔষধিসকল পুনৰ ফল, ফুল আৰু মূলৰ দ্বাৰা গ্ৰহণযোগ্য হ’ল।

Verse 139

ततस्तासु प्रनष्टासु विभ्रांतास्ताः प्रजास्तदा / क्षुधाविष्टास्तदा सर्वा जग्मुस्ता वै स्वयम्भुवम्

যেতিয়া সেয়া সকলো লুপ্ত হ’ল, তেতিয়া প্ৰজাসকল বিভ্ৰান্ত হৈ ক্ষুধাত কাতৰ হৈ সকলোৱে স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 140

वृत्त्यर्थमभिलिप्संत्यो ह्यादौ त्रेतायुगस्य ताः / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् ज्ञात्वा तासां मनीषितम्

ত্রেতাযুগৰ আদিতে জীৱিকা লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তেওঁলোকে আহিছিল; ভগৱান স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাই তেওঁলোকৰ মনোৰথ বুজি পেলালে।

Verse 141

पुष्टिप्रत्यक्षदृष्टेन दर्शनेन विचार्य सः / ग्रस्ताः पृथिव्या त्वोषध्यो ज्ञात्वा प्रत्यरूहत्पुनः

পুষ্টিদায়ক প্ৰত্যক্ষ দৰ্শনে বিচাৰ কৰি তেওঁ জানিলে যে পৃথিৱীয়ে ঔষধিসকলক গ্ৰাস কৰিছে; তেতিয়া সিহঁত পুনৰ অঙ্কুৰিত হ’ল।

Verse 142

कृत्वा वत्सं समेरुं तु दुदोह पृथिवीमिमाम् / दुग्धेयं गौस्तदा तेन बीजानि वसुधातले

সুমেৰুক বাছুৰ কৰি তেওঁ এই পৃথিৱীক দোহন কৰিলে; তেতিয়া গোৰূপিণী পৃথিৱী দোহিত হৈ বসুধাতলত বীজ প্ৰকাশ পালে।

Verse 143

जज्ञिरे तानि बीजानि ग्रामारण्यास्तु ताः प्रभुः / ओषध्यः फलपाकाताः क्षणसप्तवशास्तु ताः

সেই বীজসমূহ জন্মিল; প্ৰভুৱে গাঁও আৰু অৰণ্যত ঔষধিসকল প্ৰকাশ কৰিলে—ফল পকোৱালৈকে সিহঁত থাকিল আৰু সাত ক্ষণৰ অল্পকালৰ অধীন আছিল।

Verse 144

व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमाश्चणकास्तिलाः / प्रियंगव उदारास्ते कोरदुष्टाः सवामकाः

ধান্যৰ ভিতৰত ধান, যৱ, গোধূম, চণক আৰু তিল; লগতে প্ৰিয়ঙ্গু, উদাৰ, কোৰদুষ্ট, সৱামক—এই ভেদ কোৱা হৈছে।

Verse 145

माषा मुद्गा मसूरास्तु नीवाराः सकुलत्थकाः / हरिकाश्चरकाश्चैव गमः सप्तदश स्मृताः

মাষ, মুদ্গ, মসুৰ, নীবার আৰু কুলত্থ; লগতে হৰিকা আৰু চৰকা—এইবোৰ ‘গম’ নামে সতৰ প্ৰকাৰ স্মৃত।

Verse 146

इत्येता ओषधीनां तु ग्राम्याणां जातयः स्मृताः / श्यामाकाश्चैव नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः

এইদৰে গ্ৰাম্য ঔষধি-ধান্যৰ জাতিসমূহ স্মৃত; শ্যামাক, নীবার, জর্তিলা আৰু গৱেধুকসহ।

Verse 147

कुरुविंदो वेणुयवास्ता मातीर्काटकाः स्मृताः / ग्रामारण्याः स्मृता ह्येता ओषध्यस्तु चतुर्दश

কুৰুবিন্দ, বেণুযৱ আৰু মাতীৰকাটক—এইবোৰ স্মৃত; এই গ্ৰাম্য-আৰণ্য ঔষধি মুঠ চৌদ প্ৰকাৰ।

Verse 148

उत्पन्नाः प्रथमस्यैता आदौ त्रेतायुगस्य ह / अफालकृष्टास्ताः सर्वा ग्राम्यारण्यश्चतुर्द्दश

এই চৌদ গ্ৰাম্য-আৰণ্য ধান্য ত্ৰেতাযুগৰ আৰম্ভণিতে প্ৰথমে উৎপন্ন হৈছিল; সকলো হাল নচলাই স্বয়ং উগিছিল।

Verse 149

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो वीरुधस्तृणजातयः / मूलैः फलैश्च रोहैश्चगृह्णन्पुष्टाश्च यत्फलम्

বৃক্ষ, গুল্ম, লতা-ৱল্লী, বীৰুধ আৰু তৃণজাতি—ইহঁতে মূল, ফল আৰু অংকুৰ গ্ৰহণ কৰি পুষ্ট হয় আৰু তদনুসাৰে ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 150

पृथ्वी दुग्धा तु बीजानि यानि पूर्वं स्वयंभुवा / ऋतुपुष्पफलास्ता वै ओषध्यो जज्ञिरे त्विह

স্বয়ম্ভূয়ে পূৰ্বে যি বীজসমূহৰ বাবে পৃথিৱীক দোহন কৰিছিল, সেই বীজৰ পৰাই ইয়াত ঋতু অনুসাৰে পুষ্প-ফলধাৰী ঔষধিসকল জন্মিল।

Verse 151

यदा प्रसृष्टा ओषध्यो न प्रथंतीह याः पुनः / ततस्तासां च पृत्त्यर्थै वार्तोपायं चकार ह

যেতিয়া সৃষ্ট ঔষধিসকল ইয়াত পুনৰো বিস্তাৰ নাপালে, তেতিয়া সিহঁতৰ পালন-পোষণৰ বাবে তেওঁ জীৱিকাৰ উপায় ‘ৱাৰ্তা’ স্থাপন কৰিলে।

Verse 152

तासां स्वयंभूर्भगवान् हस्तसिद्धिं स्वकर्मजाम् / ततः प्रभृति चौषध्यः कृष्टपच्यास्तु जज्ञिरे

সিহঁতৰ বাবে ভগৱান স্বয়ম্ভূয়ে নিজৰ কৰ্মজাত ‘হস্তসিদ্ধি’ প্ৰকাশ কৰিলে; তেতিয়াৰ পৰা ঔষধিসকল খেতি কৰি উৎপন্ন আৰু ৰান্ধি ভক্ষণযোগ্য হৈ জন্মিল।

Verse 153

संसिद्धकायो वार्तायां ततस्तासां प्रजापतिः / मर्यादां स्थापयामास ययारक्षत्परस्परम्

ৱাৰ্তাত দেহসিদ্ধি লাভ কৰাৰ পাছত, তেতিয়া প্ৰজাপতিয়ে সিহঁতৰ বাবে এনে মৰ্যাদা স্থাপন কৰিলে, যাৰ দ্বাৰা সিহঁতে পৰস্পৰে পৰস্পৰক ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 154

ये वै परिग्रहीतारस्तासामासन्बलीयसः / इतरेषां कृतत्राणान् स्थापयामास क्षत्रियान्

যিসকল তেওঁলোকৰ পৰিগ্ৰাহী তথা ৰক্ষক আছিল, তেওঁলোক বলৱান আছিল; আৰু আনসকলক ৰক্ষা কৰি তেওঁ ক্ষত্ৰিয়সকলক স্থাপন কৰিলে।

Verse 155

उपतिष्ठंति तावंतो यावन्तो निर्मितास्तथा / सत्यं बूत यथाभूतं ध्रुवं वो ब्रह्मणास्तु ताः

যিমান তেনেদৰে নিৰ্মিত হৈছে, সিমানেই উপস্থিত হয়; যি যেনেকৈ ঘটিছে তেনেকৈ সত্য কোৱা—ব্ৰহ্মাৰ দ্বাৰা সেয়া তোমালোকৰ বাবে ধ্ৰুৱ হওক।

Verse 156

ये चान्ये ह्यबलास्तेषां संरक्षाकर्म्मणि स्थिताः / क्रीतानि नाशयंति स्म पृथिव्यां ते व्यवस्थिताः

আৰু যিসকল অন্য দুৰ্বল আছিল, তেওঁলোকক সিহঁতৰ সংৰক্ষণ-কৰ্মত নিযুক্ত কৰা হ’ল; পৃথিৱীত স্থিত হৈ তেওঁলোকে ক্ৰয়কৃত দাস্য নাশ কৰিছিল।

Verse 157

वैश्यानित्येव तानाहुः कीनाशान्वृत्तिसाधकान् / सेवंतश्च द्रवंतश्च परिचर्यासु ये रताः

তেওঁলোককেই নিত্য ‘বৈশ্য’ বোলা হয়—কৃষক, জীৱিকা-সাধক; যিসকলে সেৱা কৰে, দৌৰধাপ কৰে আৰু পৰিচৰ্য্যাত ৰত থাকে।

Verse 158

निस्तेजसो ऽल्पवीर्याश्च शूद्रांस्तानब्रवीच्च सः / तेषां कर्माणि धर्मांश्च ब्रह्मा तु व्यदधात्प्रभुः

তেজহীন আৰু অল্পবীৰ্য যিসকল, তেওঁলোকক তেওঁ ‘শূদ্ৰ’ বুলি ক’লে; আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্ম আৰু ধৰ্ম প্ৰভু ব্ৰহ্মাই বিধান কৰিলে।

Verse 159

संस्थित्यां तु कृतायां हि यातुर्वर्ण्यस्य तेन वै / पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्म्मं तं नान्वपालयन्

যথাযথ ব্যৱস্থা স্থাপন হ’লেও, সেই প্ৰজাসকল মোহবশত পুনৰ সেই ধৰ্ম পালন নকৰিলে।

Verse 160

वर्णधर्मैश्च जीवंत्यो व्यरुद्ध्यंत परस्परम् / ब्रह्मा बुद्धा तु तत्सर्वं याथातथ्येन स प्रभुः

বৰ্ণধৰ্ম অনুসৰি জীৱন যাপন কৰিও তেওঁলোকে পৰস্পৰে বিৰোধ কৰিলে; প্ৰভু ব্ৰহ্মাই সকলো কথা যথাৰ্থভাৱে বুজিলে।

Verse 161

क्षत्रियाणां बलं दंडं युद्धमाजीव्यमादिशत् / याजनाध्यापने ब्रह्मा तथा दानप्रतिग्रहम्

ব্ৰহ্মাই ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বাবে বল, দণ্ড আৰু যুদ্ধক জীৱিকাৰূপে আদেশ দিলে; লগতে যাজন, অধ্যাপন আৰু দান-প্ৰতিগ্ৰহো স্থিৰ কৰিলে।

Verse 162

ब्राह्मणानां विभुस्तेषां कर्माण्येता न्यथादिशत् / पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृषिं चैव विशां ददौ

প্ৰভুৱে ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবে এই কৰ্মসমূহ যথাযথভাৱে নিৰ্দেশ কৰিলে; আৰু বৈশ্যসকলক পশুপালন, বাণিজ্য আৰু কৃষি দিলে।

Verse 163

शिल्पाजीवभृतां चैव शूद्राणां व्यदधात्पुनः / सामान्यानि च कर्माणि ब्रह्मक्षत्रविशां पुनः

পুনৰ শূদ্ৰসকলৰ বাবে শিল্প-আধাৰিত জীৱিকা ব্যৱস্থা কৰিলে; আৰু ব্ৰাহ্মণ-ক্ষত্ৰিয়- বৈশ্যসকলৰ বাবে কিছুমান সাধাৰণ কৰ্মো পুনৰ নিৰ্দেশ কৰিলে।

Verse 164

यजनाध्यापने दानं सामान्यानीतरेषु च / कर्माजीवं तु वै दत्त्वा तेषामिह परस्परम्

যজ্ঞ কৰা, বেদ অধ্যাপন আৰু দান—এইবোৰ সকলোৰে সাধাৰণ ধৰ্ম। আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰা জীৱিকা দি তেওঁলোকে ইয়াত পৰস্পৰ সহায় কৰে।

Verse 165

तेषां लोकांतरे मूर्ध्नि स्थानानि विदधे पुनः / प्राजापत्यं द्विजातीनां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्

তেওঁলোকৰ বাবে তেওঁ পৰলোকৰ শীৰ্ষত পুনৰ স্থান নিৰ্ধাৰণ কৰিলে। ক্ৰিয়াৱান দ্বিজসকলৰ স্থান ‘প্ৰাজাপত্য’ বুলি স্মৃত।

Verse 166

स्थानमैद्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् / वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वस्वकर्मोपजीविनाम्

যুদ্ধত পলাই নোযোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ স্থান ‘ঐন্দ্ৰ’। আৰু নিজ নিজ কৰ্মে জীৱিকা চলোৱা বৈশ্যসকলৰ স্থান ‘মাৰুত’।

Verse 167

गांधर्वं शूद्रजातीनां परिचर्ये च तिष्ठताम् / स्थानान्येतानि वर्णानां योग्याचारवतां सताम्

পৰিচৰ্যাত স্থিত শূদ্ৰজাতিসকলৰ স্থান ‘গান্ধৰ্ব’। এই স্থানসমূহ যোগ্য আচাৰৱান সৎ বৰ্ণসকলৰ বাবে।

Verse 168

संस्थित्यां सुकृतायां वै चातुर्वर्ण्यस्य तस्य तत् / वर्णास्तु दंडभयतः स्वेस्वे वर्ण्ये व्यवस्थिताः / ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास ह्याश्रमान्

যেতিয়া সেই চাতুৰ্বৰ্ণ্যৰ ব্যৱস্থা সুস্থিৰ হ’ল, তেতিয়া দণ্ডভয়ত বৰ্ণসকল নিজৰ নিজৰ ধৰ্মত স্থিত থাকিল। তাৰপিছত বৰ্ণ স্থিৰ হোৱাত তেওঁ আশ্ৰমসমূহ স্থাপন কৰিলে।

Verse 169

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस्तथा / आश्रमाश्चतुरो ह्येतान्पूर्ववत्स्थापयन्प्रभुः

গৃহস্থ, ব্ৰহ্মচাৰী, বানপ্ৰস্থ আৰু যতি—এই চাৰি আশ্ৰম; প্ৰভুৱে সিহঁতক পূৰ্ববৎ স্থাপন কৰিলে।

Verse 170

वर्णकर्माणि ये केचित्तेषामिह चतुर्भवः / कृतकर्म्म कृतावासा आश्रमादुपभुञ्जते

যি যি বৰ্ণধৰ্মৰ কৰ্ম আছে, ইয়াত সিহঁতৰ চাৰি প্ৰকাৰ ফল হয়; কৰ্ম সম্পন্ন কৰি আশ্ৰমত বাস কৰি মানুহে সেয়া ভোগ কৰে।

Verse 171

ब्रह्मा तान्स्थापयामास आश्रमान् भ्रामतामतः / निर्द्दिदेश ततस्तेषां ब्रह्मा धर्मान्प्रभा षते

ব্ৰহ্মাই সেই আশ্ৰমসমূহ স্থাপন কৰিলে, যেন ভ্ৰমণশীল মনৰ বাবে পথপ্ৰদৰ্শন; তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাই সিহঁতৰ ধৰ্মসমূহ উপদেশ আৰু নিৰ্দেশ দিলে।

Verse 172

प्रस्थानानि तु तेषां च यमान्सनियमांस्तथा / चतुर्वर्णात्मकः पूर्वं गृहस्थस्याश्रमः स्थितः

সিহঁতৰ প্ৰস্থান-পথ, যম আৰু নিয়মো (নিৰ্ধাৰিত); আৰু পূৰ্বে গৃহস্থাশ্ৰম চাৰি বৰ্ণসমন্বিত আছিল।

Verse 173

त्रयाणा माश्रमाणां च वृत्तियोनीति चैव हि / यथाक्रमं च वक्ष्यामि व्रतैश्च नियमैस्तथा

তিনিটা আশ্ৰমৰ বৃত্তি আৰু নীতিও; ব্ৰত আৰু নিয়মসহ মই সিহঁতক ক্ৰমে ক’ম।

Verse 174

दाराग्नयश्चातिथय इष्टाः श्राद्धक्रियाः प्रजाः / इत्येष वै गृहस्थस्य समासाद्धर्मसंग्रहः

স্ত্ৰী, অগ্নিসেৱা, অতিথি-সৎকাৰ, যজ্ঞ, শ্ৰাদ্ধক্ৰিয়া আৰু প্ৰজাপালন—এইয়াই গৃহস্থধৰ্মৰ সংক্ষিপ্ত সংগ্ৰহ।

Verse 175

ढंडी च मेखली चैव अधःशायी तथाजिनी / गुरुशुश्रूषणं भैक्ष्यंविद्यार्थी ब्रह्मचारिणः

দণ্ড ধাৰণ, মেখলা পৰিধান, ভূমিত শয়ন, অজিন ধাৰণ; গুৰুশুশ্ৰূষা, ভিক্ষাভোজন আৰু বিদ্যাভ্যাস—এইবোৰ ব্ৰহ্মচাৰীৰ ধৰ্ম।

Verse 176

चीरपत्राजिनानि स्युर्वनमूलफलौषधैः / उभे संध्ये वगाहश्च होमश्चारण्यवासिनाम्

চীৰ, পত্রবস্ত্ৰ আৰু অজিন ধাৰণ; বনমূল-ফল-ঔষধে জীৱন নিৰ্বাহ। উভয় সন্ধ্যাত স্নান আৰু হোম—এই অৰণ্যবাসীৰ বিধান।

Verse 177

विपन्नमुसले भैक्ष्यमास्तेयं शौचमेव च / अप्रमादो ऽव्यवायश्च दया भूतेषु च क्षमा

বিপদতো ভিক্ষাৰে জীৱন নিৰ্বাহ, অচৌৰ্য, শৌচ; অপ্রমাদ, ব্ৰহ্মচৰ্য, ভূতসমূহৰ প্ৰতি দয়া আৰু ক্ষমা—এইবোৰ ধৰ্ম।

Verse 178

श्रवणं गुरुशुश्रूषा सत्यं च दशमं स्मृतम् / दशलक्षणको ह्येष धर्मः प्रोक्तः स्वयंभूवा

শ্ৰৱণ, গুৰুশুশ্ৰূষা আৰু সত্য—ইয়াই দশম লক্ষণ বুলি স্মৃত। দশলক্ষণযুক্ত এই ধৰ্ম স্বয়ম্ভূৱে ক’লে।

Verse 179

भिक्षोर्व्रतानि पंचात्र भैक्ष्यवेदव्रतानि च / तेषां स्थानान्यशुष्मिं च संस्थिताना मचष्ट सः

ইয়াত ভিক্ষুৰ পাঁচটা ব্ৰত আৰু ভৈক্ষ্য-বেদব্ৰতো কোৱা হৈছে; আৰু সেই ব্ৰতসমূহৰ স্থান আৰু ‘অশুষ্মিন্’ত স্থিত লোকসকলৰ কথাও তেওঁ বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 180

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् / स्मृतं तेषां तु यत् स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्

ঊৰ্ধ্বৰেতস ঋষিসকলৰ সংখ্যা আঠাশি হাজাৰ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু স্মৃতিত যি স্থান তেওঁলোকৰ বাবে কোৱা, সেই একেই গুৰুবাসীসকলৰো।

Verse 181

सप्तर्षीणा तु यत्स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् / प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्रह्मणःक्षयम्

সপ্তৰ্ষিসকলৰ যি স্থান স্মৃতিত কোৱা, সেয়াই বনবাসী তপস্বীসকলৰ; গৃহস্থসকলৰ প্ৰাজাপত্য লোক, আৰু ন্যাসীসকলৰ বাবে ব্ৰহ্মত লয় (ক্ষয়) বুলি কোৱা হয়।

Verse 182

योगिनामकृतं स्थानं तानाजित्बा न विद्यते / स्थानान्याश्रमिणस्तानि ब्रह्मस्थानस्थितानि तु

যোগীসকলৰ অকৰিত (অপ্ৰাকৃত) স্থান সেইটো জয় (সাধন) নকৰিলে লাভ নহয়; আশ্ৰমীসকলৰ সেই স্থানসমূহ প্ৰকৃততে ব্ৰহ্মস্থানত স্থিত।

Verse 183

चत्वार एव पंथानो देवयानानि निर्मिताः / पंथानः पितृयानास्तु समृताश्चत्वार एव ते

দেৱযানৰ চাৰিটা পথেই নিৰ্মিত; আৰু পিতৃযানৰ পথো স্মৃতিত চাৰিটাই বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 184

ब्रह्मणां लोकतन्त्रेण आद्ये मन्वन्तरे पुरा / पंथानो देवयाना ये तेषां द्वारं रंविः स्मृतः / तथैव पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते

ব্ৰহ্মাৰ লোক-ব্যৱস্থাৰ অনুসাৰে প্ৰাচীন আদ্য মন্বন্তৰত দেবযান পথসমূহৰ দ্বাৰ ৰবি (সূৰ্য) বুলি স্মৃত; তদ্ৰূপ পিতৃযান পথৰ দ্বাৰ চন্দ্ৰমা বুলি কোৱা হয়।

Verse 185

एवं वर्णाश्रमाणां च प्रविभागे कृते तदा / यदा प्रजा ना वर्द्धंत वर्णधर्मसमासिकाः

এইদৰে বৰ্ণ আৰু আশ্ৰমৰ বিভাগ কৰা হ’লেও, তেতিয়া বৰ্ণধৰ্মত আশ্ৰিত প্ৰজাসকল বৃদ্ধি লাভ নকৰা সময় আহিল।

Verse 186

ततो ऽन्यां मानसीं स्वां वै त्रेतामध्ये ऽसृजत्प्रजाः / आत्मनस्तु शरीरेभ्यस्तुल्याश्चैवात्मना तु ताः

তাৰ পিছত ত্ৰেতাযুগৰ মধ্যভাগত তেওঁ নিজৰেই আন এটা মানসিক প্ৰজাৰ সৃষ্টি কৰিলে; সিহঁত তেওঁৰ দেহসমূহৰ পৰা উৎপন্ন আৰু স্বভাৱতেও তেওঁৰ সদৃশ আছিল।

Verse 187

तस्मिस्त्रेतायुगे त्वाद्ये मध्यं प्राप्ते क्रमेण तु / ततो ऽन्यां मानसीं सो ऽथ प्रजाः स्रष्टुं प्रचक्रमे

সেই আদ্য ত্ৰেতাযুগত ক্ৰমে মধ্যভাগ আহি পোৱাত, তেওঁ পুনৰ আন এটা মানসিক প্ৰজাৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 188

ततः सत्त्वरजोद्रिक्ताः प्रजाः सह्यसृजत्प्रभुः / धर्मार्थकाममोक्षाणां वार्त्तानां साधकाश्च याः

তাৰ পিছত প্ৰভুৱে সত্ত্ব আৰু ৰজ গুণে উজ্জীৱিত প্ৰজাসকল সৃষ্টি কৰিলে; সিহঁত ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষ—এই চাৰি পুৰুষাৰ্থ আৰু জীৱন-ব্যৱহাৰৰ সাধক আছিল।

Verse 189

देवाश्च पितरश्चैव ऋषयो मनवस्तथा / युगानुरूपा धर्मेण यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

দেৱ, পিতৃ, ঋষি আৰু মনুসকল—যুগানুৰূপ ধৰ্মেৰে—যাঁহাৰ দ্বাৰা এই প্ৰজাসকল বৃদ্ধি আৰু পোষিত হ’ল।

Verse 190

उपस्थिते तदा तस्मिन् सृष्टिवर्गे स्वयंभुवः / अभिध्याय प्रजा ब्रह्मा नानावीर्याः स्वमानसीः

সেই সৃষ্টিবৰ্গ উপস্থিত হোৱাত, স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাই প্ৰজাসকলক ধ্যান কৰি নিজৰ মনৰ পৰা নানা বীৰ্যশক্তিসম্পন্ন মানস-সন্তান সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 191

पूर्वोक्ता या मया तुभ्यं जनानीकं समाश्रिताः / कल्पे ऽतीते पुराण्यासीद्देवाद्यास्तु प्रजा इह

মই তোমাক আগতে কোৱা প্ৰজাসকল জনসমূহত আশ্ৰিত আছিল; অতীত কল্পত সিহঁত পুৰাতন আছিল, আৰু ইয়াত দেৱাদি সকলেই প্ৰজা।

Verse 192

ध्यायतस्तस्य तानीह संभूत्यर्थमुपस्तिताः / मन्वंतरक्रमेणेह कनिष्ठाः प्रथमेन ताः

তেওঁ ধ্যান কৰোঁতেই সিহঁত ইয়াত উৎপত্তিৰ উদ্দেশ্যে উপস্থিত হ’ল; মন্বন্তৰ-ক্রম অনুসাৰে, প্ৰথম মন্বন্তৰত সিহঁত কনিষ্ঠ (শেষৰ) আছিল।

Verse 193

ख्यातास्तु वंश्यैरेतैस्तु पूर्वं यैरिह भाविताः / कुशलाकुशलैः कंदैरक्षीणैस्तैस्तदा युताः

এই বংশধৰসকল আগতেই তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই খ্যাত হৈছিল, যাঁহাৰে দ্বাৰা ইয়াত সিহঁত গঢ় লৈ উঠিছিল; তেতিয়া সিহঁত ক্ষয় নোহোৱা মূল—শুভ-অশুভ কৰ্মবীজ—সহ যুক্ত আছিল।

Verse 194

तत्कर्मफलदोषेण ह्युपबाधाः प्रजज्ञिरे / देवासुरपितॄंश्चैव यक्षैर्गन्धर्वमानुषैः

সেই কৰ্মফলৰ দোষে নানা উপবাধা জন্মিল; দেৱ, অসুৰ, পিতৃগণ, যক্ষ, গন্ধৰ্ব আৰু মানুহৰ মাজতো।

Verse 195

राक्षसैस्तु पिशाचैस्तैः पशुपक्षिसरीसृपैः / वृक्षनारककीटाद्यैस्तैस्तैः सर्वैरुपस्थिताः / आहारार्थं प्रजानां वै विदात्मानो विनिर्ममे

ৰাক্ষস, পিশাচ, পশু-পক্ষী, সৰীসৃপ, গছ, নাৰক-জীৱ, কীট আদি সকলো উপস্থিত হ’ল; প্ৰজাৰ আহাৰৰ বাবে বিধাতাই সিহঁতক সৃষ্টি কৰিলে।