Shloka 54
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
अबुद्धिपूर्विका पृत्तिः प्रजानां भवति स्वयम् / अप्रवृत्तिः कृतद्वारे कर्मणः शुभपापयोः
Transliteration
abuddhipūrvikā pṛttiḥ prajānāṃ bhavati svayam / apravṛttiḥ kṛtadvāre karmaṇaḥ śubhapāpayoḥ
Translation
প্ৰজাসকলৰ মাজত স্বয়ং অজ্ঞানপূৰ্বক প্ৰবৃত্তি জন্মে; আৰু শুভ‑পাপ কৰ্মৰ দ্বাৰ স্থাপিত হলেও কৰ্মত অপ্ৰবৃত্তি থাকে।
Word by Word
अबुद्धि-पूर्विकाpreceded by lack of understanding; unthinking
अबुद्धि-पूर्विका:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअबुद्धि (प्रातिपदिक) + पूर्विका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—'पृत्तिः/प्रवृत्तिः' इत्यस्य
पृत्तिःactivity; conduct (pravṛtti)
पृत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रजानाम्of the creatures/people
प्रजानाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
भवतिbecomes; occurs
भवति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन
स्वयम्by itself; spontaneously
स्वयम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय—क्रियाविशेषण (adverb)
अ-प्रवृत्तिःnon-engagement; cessation of activity
अ-प्रवृत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कृत-द्वारेwhen the ‘gate/means’ is established
कृत-द्वारे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातोः क्त, कृदन्त) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण—'कर्मणः' इत्यस्य; अर्थः—'द्वारं कृतं यस्मिन्' (with the gate/means made/established)
कर्मणःof action/deed
कर्मणः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
शुभ-पापयोःof good and evil (deeds)
शुभ-पापयोः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशुभ (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; द्वन्द्व—'शुभं च पापं च'