Sukta 3
Rishi: Atharvanic tradition (directional/śālā consecration series; specific ṛṣi not individually marked for each verse in many listings)
Devata: Dik (Southern Quarter) and the Devas as recipients; the quarter’s 'mahimán' personified
Chandas: Mixed/prose-like yajus-style formula (not a strict metrical ṛc)
এই সূক্তটো অথৰ্বণীয় শালা–দিক্-প্ৰতিষ্ঠা চক্ৰৰ অন্তৰ্গত; নতুনকৈ মাপি স্থিৰ কৰা যজ্ঞশালাক তাৰ দিশসমূহক—বিশেষকৈ দক্ষিণ দিশক—আৰু সেই দিশসমূহত বাস কৰা তথা ৰক্ষা কৰা দেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক সম্বোধন কৰি সুৰক্ষিত কৰে। ই স্থানটোক শুভ আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ বাবে “যোগ্য” আৱৰণ হিচাপে স্থিতিশীল কৰে, য’ত অগ্নি গৰ্ভৰ দৰে বিশ্ৰাম ল’ব পাৰে; লগতে বৈৰী বন্ধন কাটি অশুভ দিশীয় অনুপ্ৰৱেশ ৰোধ কৰে। ইয়াৰ শক্তি স্থানগত আৰু অপত্ৰাসক: যজুস-সদৃশ সূত্ৰ আৰু স্বাহা-আহুতিৰ জৰিয়তে স্থাপত্যক সুৰক্ষিত যজ্ঞ-ভূগোললৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।
Mantras
Mantra 1
शाला। उ॒प॒मितां॑ प्रति॒मिता॒मथो॑ परि॒मिता॑मु॒त। शाला॑या वि॒श्ववा॑राया न॒द्धानि॒ वि चृ॑तामसि
শালা—উপমিত, প্ৰতিমিত, আৰু চাৰিওফালে পৰিমিত। বিশ্ব-ৰক্ষিণী শালাৰ যি বন্ধনসমূহ, সিহঁত আমি খুলি পৃথক কৰি কাটি পেলাওঁ।
Mantra 2
यत् ते॑ न॒द्धं वि॑श्ववारे॒ पाशो॑ ग्र॒न्थिश्च॒ यः कृ॒तः । बृह॒स्पति॑रिवा॒हं ब॒लं वा॒चा वि स्रं॑सयामि॒ तत्
হে বিশ্ব-ৰক্ষিণী, তোৰ যি বন্ধন—পাশ আৰু গাঁঠ—যি কৰা হৈছে, তাক বृहস্পতিৰ দৰে মই বাক্য-বলেৰে ঢিলা কৰি তাৰ বল খসাই দিওঁ।
Mantra 3
आ य॑याम॒ सं ब॑बर्ह ग्र॒न्थींश्च॑कार ते दृ॒ढान्। परूं॑षि वि॒द्वांछस्ते॒वेन्द्रे॑ण॒ वि चृ॑तामसि
ইয়ালৈ আমি আহিলোঁ। সি তোৰ বাবে দৃঢ় গাঁঠবোৰ বান্ধি থৈছে। তোৰ সন্ধিবোৰ—জনা মানুহৰ দৰে—ইন্দ্ৰৰ সৈতে কুঠাৰৰ দৰে কাটি পৃথক কৰোঁ।
Mantra 4
वं॒शानां॑ ते॒ नह॑नानां प्राणा॒हस्य॒ तृण॑स्य च । प॒क्षाणां॑ विश्ववारे ते न॒द्धानि॒ वि चृ॑तामसि
তোমাৰ বাঁহসমূহৰ বন্ধনী, প্ৰাণ-ধৰা বান্ধনসমূহৰ, আৰু তৃণৰো বন্ধনী; হে সৰ্বদিশ-ৰক্ষক, তোমাৰ পাৰ্শ্বৰ বন্ধনীসমূহ—সেই বান্ধন আমি কাটি পৃথক কৰোঁ।
Mantra 5
सं॒दं॒शानां॑ पल॒दानां॒ परि॑ष्वञ्जल्यस्य च । इ॒दं मान॑स्य॒ पत्न्या॑ न॒द्धानि॒ वि चृ॑तामसि
চেপনি (ক্ল্যাম্প)সমূহৰ বন্ধনী, আৱৰণসমূহৰ বন্ধনী, আৰু আঁকোৱালি ধৰা টান-মোড়াৰো বন্ধনী; মানাৰ পত্নীৰ এই বান্ধনসমূহ আমি কাটি পৃথক কৰোঁ।
Mantra 6
यानि॑ ते॒ऽन्तः शि॒क्याऽन्याबे॒धू र॒ण्याऽय॒ कम्। प्र ते॒ तानि॑ चृतामसि शि॒वा मान॑स्य॒ पत्नि॑ न॒ उद्धि॑ता त॒न्वेऽ भव
তোমাৰ যি-কিছুমান বস্তু ভিতৰত—শিক্যা (ঝুলি/স্লিং) আৰু আন বন্ধনীসমূহত—অৰণ্যৰ (বনৰ) বস্তুৰূপে গাঁথি/ঠেলি দিয়া হৈছে, সেইবোৰ আমি তোমাৰ বাবে আগলৈ উলিয়াই কাটি আঁতৰাওঁ। হে মানাৰ পত্নী, শিৱা হওঁক; আমাৰ বাবে উত্তোলিতা হওঁক, দেহৰ কল্যাণৰ নিমিত্তে।
Mantra 7
ह॒वि॒र्धान॑मग्नि॒शालं॒ पत्नी॑नां॒ सद॑नं॒ सदः॑ । सदो॑ दे॒वाना॑मसि देवि शाले
তুমি হৱিৰ্ধান—হৱি সঞ্চয়ৰ ঠাই; অগ্নিশালা—অগ্নিৰ হল; পত্নীসকলৰ নিজ আসন-বাসস্থান, সদঃ। হে দেবী শালে, তুমি দেবতাসকলৰ সদঃ (সভা-আসন) হৈছা।
Mantra 8
अक्षु॑मोप॒शं वित॑तं सहस्रा॒क्षं वि॑षू॒वति॑ । अव॑नद्धम॒भिहि॑तं॒ ब्रह्म॑णा॒ वि चृ॑तामसि
চকুৰে-ভৰা আৱৰণটো—বিস্তৃত, সহস্ৰ-চক্ষু, আড়াআড়ি পৰি থকা—চাৰিওফালে বান্ধি থোৱা আৰু ওপৰত স্থাপন কৰা; এইটো আমি ব্ৰহ্মণা (ব্ৰহ্ম-মন্ত্ৰে) কাটি পৃথক কৰোঁ।
Mantra 9
यस्त्वा॑ शाले प्रतिगृ॒ह्णाति॒ येन॒ चासि॑ मि॒ता त्वम्। उ॒भौ मा॑नस्य पत्नि॒ तौ जीव॑तां ज॒रद॑ष्टी
হে শালে, যিজনে তোমাক গ্ৰহণ কৰে, আৰু যিজনৰ দ্বাৰা তুমি মাপি-বণ্টা হওঁ—সেই দুয়ো, হে মানাৰ পত্নী, জৰাৰ দৰ্শন কৰি দীঘলীয়া জীৱন লাভ কৰক।
Mantra 10
अ॒मुत्रै॑न॒मा ग॑च्छताद् दृ॒ढा न॒द्धा परि॑ष्कृता । यस्या॑स्ते विचृ॒ताम॒स्यङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः
অমুত্ৰ ইহাক গুচাই দিয়া হওক। দৃঢ়ভাৱে বান্ধা, সুদৃঢ়কৈ জোৰা, সুসজ্জিত—যাৰ পৰা তোমাৰ বাবে আমি কাটি আঁতৰাইছোঁ, অংগে অংগে, গাঁঠে গাঁঠে।
Mantra 11
यस्त्वा॑ शाले निमि॒माय॑ संज॒भार॒ वन॒स्पती॑न्। प्र॒जायै॑ चक्रे त्वा शाले परमे॒ष्ठी प्र॒जाप॑तिः
হে শালা (গৃহ)! যিজনে তোমাক মাপি নিৰ্মাণ কৰিলে আৰু বনস্পতিনাথসকলক (কাঠ/কাঠখণ্ড) একত্ৰ কৰিলে—সেই পৰমেষ্ঠী প্ৰজাপতিয়ে তোমাক, হে শালা, প্ৰজাৰ (সন্তান-সমৃদ্ধি) বাবে গঢ়িলে।
Mantra 12
नम॒स्तस्मै॒ नमो॑ दा॒त्रे शाला॑पतये च कृण्मः । नमो॒ऽग्नये॑ प्र॒चर॑ते॒ पुरु॑षाय च ते॒ नमः॑
তেওঁলৈ নমস্কাৰ; দাতালৈ আৰু শালাপতিলৈ আমি নমস্কাৰ কৰোঁ। প্ৰচৰতে অগ্নিলৈ নমস্কাৰ; আৰু তোমালৈ—এই পুৰুষ (ভিতৰস্থ অধিষ্ঠাতা)লৈও—নমস্কাৰ।
Mantra 13
गोभ्यो॒ अश्वे॑भ्यो॒ नमो॒ यच्छाला॑यां वि॒जाय॑ते । विजा॑वति॒ प्रजा॑वति॒ वि ते॒ पाशां॑श्चृतामसि
গাভীসকললৈ নমস্কাৰ, অশ্বসকললৈ নমস্কাৰ—যিহেতু শালাত (গৃহত) বৃদ্ধি/উৎপত্তি জন্মে। সন্তান-সমৃদ্ধ, প্ৰজা-সমৃদ্ধ, তুমি তোমাৰ পাষ (বন্ধন)-সমূহ কাটি আঁতৰাই দিয়া।
Mantra 14
अ॒ग्निम॒न्तश्छा॑दयसि॒ पुरु॑षान् प॒शुभिः॑ स॒ह। विजा॑वति॒ प्रजा॑वति॒ वि ते॒ पाशां॑श्चृतामसि
অন্তৰত অগ্নিক তুমি আৱৰণ কৰিছা, পশুসহ মানুহক আশ্ৰয় দিছা। সন্তান-সমৃদ্ধ, প্ৰজা-সমৃদ্ধ, তুমি তোমাৰ পাষ (বন্ধন)-সমূহ কাটি আঁতৰাই দিয়া।
Mantra 15
अ॒न्त॒रा द्यां च॑ पृथि॒वीं च॒ यद् व्यच॒स्तेन॒ शालां॒ प्रति॑ गृह्णामि त इ॒माम्। यद॒न्तरि॑क्षं॒ रज॑सो वि॒मानं॒ तत् कृ॑ण्वे॒ऽहमु॒दरं॑ शेव॒धिभ्यः॑ । तेन॒ शालां॒ प्रति॑ गृह्णामि॒ तस्मै॑
যি বিস্তাৰ আকাশ আৰু পৃথিৱীৰ মাজত প্ৰসাৰিত, সেই দ্বাৰাই তোমাৰ বাবে এই শালাক যথোচিতভাৱে গ্ৰহণ কৰোঁ। যি অন্তৰিক্ষ—ৰজসৰ মাপি-ধৰা বিস্তাৰ—সেইটোক মই ধন-নিধিৰ বাবে উদৰ (ভঁৰাল) কৰোঁ; সেই দ্বাৰাই তাৰ বাবে শালাক যথোচিতভাৱে গ্ৰহণ কৰোঁ।
Mantra 16
ऊर्ज॑स्वती॒ पय॑स्वती पृथि॒व्यां निमि॑ता मि॒ता। वि॒श्वा॒न्नं बिभ्र॑ती शाले॒ मा हिं॑सीः प्रतिगृह्ण॒तः
ঊৰ্জাসম্পন্না, দুগ্ধসমৃদ্ধা—পৃথিৱীত বিধিমতে মাপি-মিতি স্থাপিতা। সকলো প্ৰকাৰ অন্ন বহন কৰা, হে শালা; যিজনে তোমাক গ্ৰহণ কৰে, তাক কেতিয়াও হিংসা নকৰিবা।
Mantra 17
तृणै॒रावृ॑ता पल॒दान् वसा॑ना॒ रात्री॑व॒ शाला॒ जग॑तो नि॒वेश॑नी । मि॒ता पृ॑थि॒व्यां ति॑ष्ठसि ह॒स्तिनी॑व प॒द्वती॑
তৃণৰে আৱৃতা, পাৰ্শ্বফলক (পলদান) পৰিধান কৰা—ৰাতিৰ দৰে, হে শালা, চলমান সকলো সত্তাৰ নিবাসস্থান। পৃথিৱীত মাপি স্থাপিতা তুমি থিয় হৈ আছা, হাতিনী যেন দৃঢ়-পদযুক্ত।
Mantra 18
इट॑स्य ते॒ वि चृ॑ता॒म्यपि॑नद्धमपोर्णु॒वन्। वरु॑णेन॒ समु॑ब्जितां मि॒त्रः प्रा॒तर्व्युऽब्जतु
ইটাৰ অংশত তোমাৰ বাবে যি বান্ধি থোৱা আছিল, মই সেয়া ঢিলা কৰোঁ—আৱৰণ উন্মোচন কৰোঁ। যি বৰুণে সুদৃঢ়কৈ বেঁধি ৰাখিছে, তাক মিত্ৰই প্ৰভাতে মুকলি কৰক।
Mantra 19
ब्रह्म॑णा॒ शालां॒ निमि॑तां क॒विभि॒र्निमि॑तां मि॒ताम्। इ॒न्द्रा॒ग्नी र॑क्षतां॒ शाला॑म॒मृतौ॑ सो॒म्यं सदः॑
ব্ৰহ্মণাই শালাখন স্থাপন কৰিলে, কবিসকলেও স্থাপন কৰিলে, মাপি-জোখি নিৰ্ধাৰণ কৰিলে। অমৃতস্বৰূপ ইন্দ্ৰ-অগ্নি দুয়োজনে শালাখন ৰক্ষা কৰক—সোমে আনন্দিত কৰা এই সদস্ (আসন/সভা)।
Mantra 20
कु॒लायेऽधि॑ कु॒लायं॒ कोशे॒ कोशः॒ समु॑ब्जितः । तत्र॒ मर्तो॒ वि जा॑यते॒ यस्मा॒द् विश्वं॑ प्र॒जाय॑ते
কুলায়ৰ ওপৰত কুলায়, কোষৰ ভিতৰত কোষ দৃঢ়ভাৱে জোৰা লাগি আছে। তাতেই মৰ্ত্য জন্ম লয়—যাৰ পৰা সমগ্ৰ বিশ্ব উৎপন্ন হয়।
Mantra 21
या द्विप॑क्षा॒ चतु॑ष्पक्षा॒ षट् प॑क्षा॒ या नि॑मी॒यते॑ । अ॒ष्टाप॑क्षां॒ दश॑पक्षां॒ शालां॒ मान॑स्य॒ पत्नी॑म॒ग्निर्गर्भ॑ इ॒वा श॑ये
যি দু-পাৰ্শ্বীয়া, চাৰি-পাৰ্শ্বীয়া, ছয়-পাৰ্শ্বীয়া—যি বিধিমতে মাপি স্থাপন কৰা হয়; আঠ-পাৰ্শ্বৰ, দহ-পাৰ্শ্বৰ শালা—মানৰ পত্নী—তাৰ ভিতৰত অগ্নি গৰ্ভৰ দৰে শুই বিশ্ৰাম লয়।
Mantra 22
प्र॒तीचीं॑ त्वा प्रती॒चीनः॒ शाले॒ प्रैम्यहिं॑सतीम्। अ॒ग्निर्ह्य॑१न्तराप॑श्च॒र्तस्य॑ प्रथ॒मा द्वाः
পশ্চিমমুখী, মোৰ ফালে মুখ কৰা, হে শালা (গৃহ-সভা), মই তোমাত প্ৰৱেশ কৰোঁ—অহিংসা, কাকো আঘাত নকৰোঁ। কিয়নো ভিতৰত থকা অগ্নি আৰু আপঃ (জলসমূহ) ঋত (Ṛta)-ৰ প্ৰথম দুৱাৰ।
Mantra 23
इ॒मा आपः॒ प्र भ॑राम्यय॒क्ष्मा य॑क्ष्म॒नाश॑नीः । गृ॒हानुप॒ प्र सी॑दाम्य॒मृते॑न स॒हाग्निना॑
এই আপঃ (জলসমূহ) মই আগবঢ়াই আনিছোঁ—যক্ষ্মা-ৰহিত, যক্ষ্মা-নাশিনী। গৃহসমূহৰ ওচৰলৈ মই আগবাঢ়ি বহি স্থিৰ হওঁ, অমৃতত্বৰ সৈতে, অগ্নিৰ সৈতে একেলগে।
Mantra 24
मा नः॒ पाशं॒ प्रति॑ मुचो गु॒रुर्भा॒रो ल॒घुर्भ॑व । व॒धूमि॑व त्वा शाले यत्र॒कामं॑ भरामसि
আমালৈ ফাঁস (পাশ) উভতি নেপেলাবা; গধুৰ বোজা লঘু হওক। বধূৰ দৰে, হে শালা, আমি তোমাক বহন কৰি লৈ যাওঁ—য’ত ইচ্ছা, যি স্থান কাম্য।
Mantra 25
प्राच्या॑ दि॒शः शाला॑या॒ नमो॑ महि॒म्ने स्वाहा॑ दे॒वेभ्यः॑ स्वा॒ह्येऽभ्यः
শালাৰ পূব দিশলৈ নমস্কাৰ; তাৰ মহিমালৈ নমঃ—স্বাহা! দেৱতাসকললৈ—স্বাহা! ইয়াত আহ্বান কৰা সকললৈও স্বাহা।
Mantra 26
दक्षि॑णाया दि॒शः शाला॑या॒ नमो॑ महि॒म्ने स्वाहा॑ दे॒वेभ्यः॑ स्वा॒ह्येऽभ्यः
দক্ষিণ দিশাৰ শালালৈ নমস্কাৰ; (তাৰ) মহিমালৈ নমঃ—স্বাহা! দেৱসকললৈ—স্বাহা! স্বাহাৰ যোগ্যসকললৈ—স্বাহা!
Mantra 27
प्र॒तीच्या॑ दि॒शः शाला॑या॒ नमो॑ महि॒म्ने स्वाहा॑ दे॒वेभ्यः॑ स्वा॒ह्येऽभ्यः
পশ্চিম দিশাৰ শালালৈ নমস্কাৰ; (তাৰ) মহিমালৈ নমঃ—স্বাহা! দেৱসকললৈ—স্বাহা! স্বাহাৰ যোগ্যসকললৈ—স্বাহা!
Mantra 28
उदी॑च्या दि॒शः शाला॑या॒ नमो॑ महि॒म्ने स्वाहा॑ दे॒वेभ्यः॑ स्वा॒ह्येऽभ्यः
উত্তৰ দিশাৰ শালালৈ নমস্কাৰ; (তাৰ) মহিমালৈ নমঃ—স্বাহা! দেৱসকললৈ—স্বাহা! স্বাহাৰ যোগ্যসকললৈ—স্বাহা!
Mantra 29
ध्रु॒वाया॑ दि॒शः शाला॑या॒ नमो॑ महि॒म्ने स्वाहा॑ दे॒वेभ्यः॑ स्वा॒ह्येऽभ्यः
ধ্ৰুৱ দিশাৰ শালালৈ নমস্কাৰ—(তাৰ) মহিমালৈ নমঃ; স্বাহা! দেৱসকললৈ স্বাহা! স্বাহা-যোগ্যসকললৈ স্বাহা।
Mantra 30
ऊ॒र्ध्वाया॑ दि॒शः शाला॑या॒ नमो॑ महि॒म्ने स्वाहा॑ दे॒वेभ्यः॑ स्वा॒ह्येऽभ्यः
ঊৰ্ধ্ব দিশাৰ শালালৈ নমস্কাৰ—(তাৰ) মহিমালৈ নমঃ; স্বাহা! দেৱসকললৈ স্বাহা! স্বাহা-যোগ্যসকললৈ স্বাহা।
Mantra 31
दि॒शोदि॑शः॒ शाला॑या॒ नमो॑ महि॒म्ने स्वाहा॑ दे॒वेभ्यः॑ स्वा॒ह्येऽभ्यः
দিশা-দিশালৈ—হল (শালা)-ৰ প্ৰতিটো দিশালৈ—নমস্কাৰ। তাৰ মহিমালৈ নমস্কাৰ। স্বাহা! দেৱসকললৈ স্বাহা, স্বাহা-আহ্বানৰ যোগ্যসকললৈ স্বাহা।
Frequently Asked Questions
It is used to consecrate and protect a newly measured or newly used ritual hall (śālā), aligning it with the directions and sealing it against inauspicious influences.
Each quarter can carry its own risks and powers; the south is ritually significant and must be propitiated so its ‘mahimán’ becomes protective rather than obstructive for the hall and rite.
It portrays the hall as a womb-like safe enclosure: Agni is installed to rest securely at the center, ensuring continuity of domestic/ritual life and the hall’s auspicious fertility and stability.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.