Anuvaka 1
মন্ত্ৰশক্তিসম্পন্ন বাক্ আৰু পবিত্ৰ দ্ৰব্যৰ জৰিয়তে ৰক্ষা: চাৰিওফালে অছেদ্য সুৰক্ষা-ক্ষেত্ৰ গঢ়ি তুলি জীৱনীশক্তি আৰু সমৃদ্ধি পুনৰুদ্ধাৰ। উপথিম: (1) শিলাসদৃশ কৱচ (অশ্মবৰ্মন) আৰু সীমা-ৰক্ষাৰ পহৰা/নিৰীক্ষণ—আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে সতর্ক প্ৰহৰা। (2) ইন্দ্ৰীয় বিজয়বল—শত্ৰুক আঁতৰি ঠেলি দি নিজৰ ‘অৱকাশ’ (উৰুলোক) বিস্তাৰ। (3) ভৈষজ্য চিকিৎসা—পৰ্বতজাত ঔষধি আৰু সিলেণ্ট-দ্ৰব্য (কুষ্ঠ, লাক্ষা, শিলাচী) দ্বাৰা আৰোগ্য। (4) বাক্ (বাণী) ৰিতুৱালৰ অস্ত্ৰ—মধুময় বাক্যৰে ৰক্ষা, শান্তি আৰু পুষ্টি।
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
অথৰ্ববেদ ৫.১-এ মন্ত্ৰ-শক্তিক তাৰ যথাযথ ‘গৰ্ভ’/আশ্ৰয়ত স্থাপন কৰি এক স্বয়ং-বৃদ্ধিশীল, অজেয় সুৰক্ষা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, আৰু ত্ৰিত আপ্ত্যক ত্ৰিবিধ ৰক্ষাবলৰ পৌৰাণিক বাহক হিচাপে আহ্বান কৰা হয়। এই সূক্তই ৰোগী/গৃহস্থ পৰিয়ালৰ চাৰিওফালে এক ৰক্ষাবলয় (ৰোধচক্ৰ) গঢ়ি তোলে, বৈৰী প্ৰভাৱসমূহক প্ৰতিহত কৰে, আৰু সুৰক্ষাক সমৃদ্ধিত ৰূপান্তৰিত কৰে—অন্তত বৰুণৰ ঋত-ৰক্ষক অধিকারৰ অধীনত পোষণ, বীৰ্য/উদ্যম, আৰু পশুধন-বৃদ্ধি লাভ হয়।
Sukta 2
AV 5.2 এটা বিজয়-আৰু-সমৃদ্ধিৰ সূক্ত, য’ত ইন্দ্ৰক (আৰু ইন্দ্ৰ-সদৃশ যজ্ঞ-শক্তিক) অতুলনীয় বল হিচাপে মহিমা কৰা হৈছে—যি শত্রুসকলক আঁতৰাই ঠেলি দিয়ে আৰু যজমানৰ আধিপত্যক সকলো মাপৰ সীমা পাৰ কৰি বিস্তাৰ কৰে। ইন্দ্ৰৰ বহু পথ, অপ্রতিরোধ্য বীৰ্য, আৰু যুদ্ধত যোগ দিয়া মধুৰতা (মধু)ক প্ৰশংসা কৰি, এই সূক্তে ক্রতু (দৃঢ় সংকল্প) সুসংহত কৰা, মদ (যুদ্ধোৎসাহ) জগোৱা, আৰু সামাজিক, ভূখণ্ডীয় তথা সামৰিক প্ৰতিযোগিতাত আধিপত্য নিশ্চিত কৰাক লক্ষ্য কৰে।
Sukta 3
AV 5.3 এটা পুষ্টিক-ৰক্ষা সূক্ত, য’ত বিজয়, “বিস্তৃত স্থান” (উৰুলোক)ৰ প্ৰসাৰ আৰু নিৰাপদ সমৃদ্ধিৰ বাবে সমগ্ৰ দেৱসমূহক যাচকৰ পক্ষত একত্ৰ কৰা হৈছে। সূক্তখনে প্ৰতিযোগিতা/সংঘৰ্ষৰ যজ্ঞ-অধীক্ষক ৰূপে অগ্নিক আগত ৰাখি, তাৰ পিছত সৰ্বদেৱতাৰ সহায় (ইন্দ্ৰ-মৰুৎ, বিষ্ণু, অগ্নি, বাতা) আহ্বান কৰে; আৰু শেষত ৰক্ষাময় শুভাশিসৰ অধীনত গৰু-ধন, সম্পদ আৰু ঘোঁৰা আদি স্পষ্ট লাভৰ বাবে ইন্দ্ৰক বিশেষভাৱে আহ্বান কৰি সমাপ্ত হয়।
Sukta 4
এই ভৈষজ্য-সূক্তত পৰ্বতজাত ঔষধি কুষ্ঠক দেৱতাই জয় কৰি অনা “অমৃত-চিহ্ন” ৰূপে অভিষিক্ত কৰা হৈছে; সোমৰ সৈতে ইয়াৰ মৈত্ৰী থকাৰ বাবে ই তক্মন (জ্বৰ) দূৰ কৰি প্ৰাণশক্তি পুনঃস্থাপন কৰিবলৈ বিশেষভাৱে যোগ্য। সূক্তই ঔষধিৰ উৎসক সৰ্বোচ্চ স্বৰ্গত—অশ্বত্থৰ ওচৰত, য’ত দেৱতাৰ আসন—বুলি স্থাপন কৰি তাৰ কাৰ্যক্ষমতা প্ৰমাণ কৰে; তাৰপিছত সেই অধিকাৰক স্পষ্ট চিকিৎসা-লক্ষ্যত প্ৰয়োগ কৰে—প্ৰাণ, ব্যান বায়ুৰ সঠিক গতি আৰু দৃষ্টিশক্তিৰ পুনৰুদ্ধাৰ।
Sukta 5
AV 5.5-এ লাক্ষা (lac) আৰু শিলাচী (পিচ/বিটুমেন সদৃশ ঔষধীয় পদাৰ্থ)ক দেৱ-সম্পৰ্কিত, ৰক্ষাকাৰী বস্তু হিচাপে পবিত্ৰ কৰে—বন্ধা, ছীল কৰা আৰু চিকিৎসাত ব্যৱহাৰৰ উপযোগী। স্তোত্ৰখনে এই পদাৰ্থদ্বয়ক জীৱন্ত শক্তি হিচাপে আহ্বান কৰে—দেৱতাসকলৰ ভগ্নী, ৰাত্ৰি আৰু আকাশ (নভস)ৰ সৈতে মিত্ৰ—আৰু তাৰপিছত অৰুন্ধতীক সংযমকাৰী, মঙ্গলময় শক্তি হিচাপে মাতি আনে, যিয়ে ব্যক্তি আৰু গৃহস্থালীত সুৰক্ষাক দৃঢ়ভাৱে আঁটি ধৰে।
Sukta 6
AV 5.6 এটা ৰক্ষোঘ্ন (অপত্ৰাপেয়) সূক্ত; ইয়াত সকলো দিশে দেৱীয় নজৰদাৰিৰ এক সুৰক্ষা-বেষ্টনী স্থাপন কৰা হয়—পাহাৰাদাৰ (স্পশঃ) আৰু পাশ-ধাৰীসকল—যাতে বৈৰী সত্তাসকলে সীমা অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰে বা সুৰক্ষিত ব্যক্তিৰ ওচৰ চাপিব নোৱাৰে। এই পৰিধি-ৰক্ষাৰ সৈতে দুৰ্ভাগ্য আৰু যজ্ঞ/আচাৰৰ দোষ-ভুলৰ পৰা মুক্তিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা জড়িত, আৰু শেষত দেহ, প্ৰাণবায়ু, আত্মীয়-স্বজন আৰু সম্পত্তিৰ বাবে সম্পূৰ্ণ আশ্ৰয় হিচাপে ইন্দ্ৰৰ ‘বৰূথ’ (আশ্ৰয়/ৰক্ষা)ত প্ৰৱেশ কৰাই উপসংহাৰ।
Sukta 7
AV 5.7 এটা সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষাৰ সূক্ত, য’ত বাক্ (বাচ) ক নিৰ্ণায়ক যজ্ঞীয় উপকৰণ হিচাপে ধৰা হৈছে—বাক্ যেতিয়া “গ্ৰহণীয়” আৰু “মধুৰ” হয়, তেতিয়া দেৱতাসকলে সন্মতি দিয়ে আৰু ক্ৰিয়াৰ ফলত লাভ হয়। ইয়াত সৰস্বতী (প্ৰেৰিত, সুশৃঙ্খল উচ্চাৰণ), অনুমতী (সন্মতি) আৰু ভাগ (সৌভাগ্যৰ বণ্টন)ক আহ্বান কৰা হৈছে; লগতে অপশকুন/বৈৰী শক্তি (অৰাতি, নিৰৃতি)ক নামধৰি শান্ত কৰি অপসাৰণমূলক প্ৰশমন কৰা হয়, যাতে সিহঁতে নিষ্ক্ৰিয় হৈ সফলতাক বাধা দিব নোৱাৰে।
Sukta 8
AVŚ 5.8 ইন্দ্ৰ-চৰ্ম, য’ত অপত্ৰাসক (apotropaic) আৰোগ্য-কাৰ্য আৰু বাধ্যকাৰী (অভিচাৰিক) বল একেলগে মিলিছে। ইন্দ্ৰৰ বাচ্ক আহ্বান কৰা হয় যাতে ‘প্ৰবাহ’ (অতিসাৰ) দূৰ কৰি পঠিয়ায়, আৰু একে সময়তে সেই দুখৰ আঁৰত থকা বৈৰী কাৰকসকলক আঘাত কৰি, বান্ধি, অধীন কৰে। এই সূক্তৰ শক্তি দুটা পৰিপূৰক গতিৰে প্ৰকাশ পায়—ৰোগ নিৰ্বাসন আৰু শত্রুক তললৈ নমাই ভেদ/বিদ্ধ কৰা—যাৰ ফলত ৰোগীৰ প্ৰাণ দৃঢ়ভাৱে ধৰি ৰখা হয় আৰু কৰ্তা ইন্দ্ৰৰ ৰক্ষামূলক আধিপত্যৰ তলত স্থিত থাকে।
Sukta 9
AVŚ 5.9 আথৰ্বণিক পৰম্পৰাৰ এটা সৰু, যজুস-সদৃশ ‘স্বাহা’ আহুতি-সূত্ৰসমষ্টি, য’ত জীৱাত্মা আৰু ৰক্ষাৰ সংকল্পক দ্যৌ (স্বৰ্গীয় মণ্ডল)লৈ ‘নিযুক্ত’ কৰি বিশ্ব-আশ্ৰয় স্থাপন কৰা হয়। শেষত এটা বিস্তৃত উত্তোলন-সূত্ৰে প্ৰাণ, বল, চিন্তা আৰু ইন্দ্ৰিয়-শক্তিক ওপৰলৈ তুলি ধৰে; কৃত্যা (জাদু-টোনা) আৰু ইতিমধ্যে কৰা অপকাৰ দূৰ কৰে; আৰু আত্মাৰ ভিতৰত যুগল জীৱন-ৰক্ষকক প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
Sukta 10
AV 5.10 এটা ৰক্ষা-সূক্ত, য’ত পাঠকক ‘অশ্মবৰ্মন’—শিলাসদৃশ, অভেদ্য কৱচ—দ্বাৰা আৱৰণ দিয়া হয়, যাতে বৈৰী শক্তি আৰু আক্ৰমণকাৰীসকল দেহত লাগি পোৱাৰ আগতেই আঁতৰাই/প্ৰতিহত হয়। পদ্যসমূহে দিশে-দিশে (শীৰ্ষদিশ/ঊৰ্ধ্ব দিশসহ) ভাবুকি নিবারণ কৰি সম্পূৰ্ণ ঘেৰাও-ৰক্ষা গঢ়ে; শেষ অংশত মন, প্ৰাণ, ইন্দ্ৰিয়, বাক আদি জীৱন-শক্তিসমূহক সিহঁতৰ বিশ্বজনীন উৎসৰ পৰা পুনৰ আহ্বান কৰি নিজ নিজ স্থানত পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, যাতে ভয়, আক্ৰমণ বা আত্মা-আক্রান্তিৰ পিছত ব্যক্তিজন স্থিৰ হয়।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
