Sukta 44
Rishi: Atharvanic tradition (healing hymn; specific ṛṣi attribution not fixed here)
Devata: Añjana (personified remedy); Āpaḥ as auxiliary deities
Chandas: Anuṣṭubh (approx.)
এই ভেষজ্য সূক্তত অঞ্জন (ঔষধীয় কাজল/লেপ) ক জীৱন-বর্ধক ঔষধ হিচাপে অভিষিক্ত কৰা হৈছে—ই কল্যাণ, শান্তি আৰু নিৰ্ভয়তা আনে; আৰু শোধক-ৰক্ষাকাৰী আপঃ (জলদেৱতা) ইয়াক সহায় কৰে। ইয়াক ঔষধিসকলৰ মাজত অতুলনীয় বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে, যি ৰোগ, বৈৰী প্ৰভাৱ আৰু অমঙ্গলৰ বিৰুদ্ধে চাৰিওফালে ৰক্ষাবেষ্টনী গঢ়ি তুলিব পাৰে। সূক্তৰ অন্তত এই ঔষধক মিত্ৰ আৰু বৰুণৰ প্ৰহৰাত সঁপোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ দূৰৰ পৰাো পুনৰুদ্ধাৰ—স্বাস্থ্য, স্পষ্টতা (বিশেষকৈ দৃষ্টিৰ), আৰু মঙ্গল-কল্যাণ—প্ৰাপ্তি।
Mantras
Mantra 1
भैषज्यम्। आयु॑षोऽसि प्र॒तर॑णं॒ विप्रं॑ भेष॒जमु॑च्यसे । तदा॑ञ्जन॒ त्वं शं॑ताते॒ शमापो॒ अभ॑यं कृतम्
ভেষজ। তুমি আয়ুৰ প্ৰবৰ্ধক পাৰঘাট; শক্তিশালী, ঋষিসুলভ ভেষজ বুলি তোমাক কোৱা হয়। সেয়ে, হে অঞ্জন, কল্যাণ আৰু শান্তিৰ বাবে—আপসকল (জল)ৰ সৈতে—ভয়হীনতা স্থাপন কৰা।
Mantra 2
यो ह॑रि॒मा जा॒यान्यो॑ऽङ्गभे॒दो वि॒सल्प॑कः । सर्वं॑ ते॒ यक्ष्म॒मङ्गे॑भ्यो ब॒हिर्नि॑र्ह॒न्त्वाञ्ज॑नम्
যি হৰিমা (হলদীয়া ভাব), যি জায়ান্য, যি অঙ্গ-ভেদক বেদনা, যি বিসল্পক,—এই সকলো যক্ষ্মা তোমাৰ অঙ্গসমূহৰ পৰা বাহিৰলৈ, সম্পূৰ্ণকৈ, অঞ্জনে আঘাত কৰি দূৰ কৰক।
Mantra 3
आञ्ज॑नं पृथि॒व्यां जा॒तं भ॒द्रं पु॑रुष॒जीव॑नम्। कृ॒णोत्वप्र॑मायुकं॒ रथ॑जूति॒मना॑गसम्
পৃথিৱীত জন্ম লোৱা অঞ্জন—শুভ, পুৰুষৰ জীৱন-শক্তি—ই (ব্যক্তিক) অকাল-মৃত্যুৰ পৰা ৰক্ষা কৰক; ৰথৰ দৰে দ্ৰুতগতি দিওক, আৰু নিৰ্দোষ কৰি ৰাখক।
Mantra 4
प्राण॑ प्रा॒णं त्रा॑य॒स्वासो॒ अस॑वे मृड । निरृ॑ते॒ निरृ॑त्या नः॒ पाशे॑भ्यो मुञ्च
হে প্ৰাণ, প্ৰাণক ৰক্ষা কৰা; আমাৰ জীৱন-আসুৰ প্ৰতি কৃপা কৰা। নিৰৃতিৰ পৰা, নিৰৃতিৰ পাষসমূহৰ পৰা আমাক মুক্ত কৰা।
Mantra 5
सिन्धो॒र्गर्भो॑ऽसि वि॒द्युतां॒ पुष्प॑म्। वातः॑ प्रा॒णः सूर्य॒श्चक्षु॑र्दि॒वस्पयः॑
তুমি সিন্ধুৰ গৰ্ভ, বিদ্যুতৰ পুষ্প। বায়ু প্ৰাণ, সূৰ্য চকু, দ্যৌৰ দুগ্ধ পোষণ।
Mantra 6
देवा॑ञ्जन॒ त्रैक॑कुदं॒ परि॑ मा पाहि वि॒श्वतः॑ । न त्वा॑ तर॒न्त्योष॑धयो॒ बाह्याः॑ पर्व॒तीया॑ उ॒त
হে দেৱীয় অঞ্জন, হে ত্ৰৈককুদ! মোক চাৰিওফালে সকলো দিশৰ পৰা ৰক্ষা কৰা। বাহিৰৰ ঔষধি বা পৰ্বতজাত উপায়ো—কোনোটোৱেই তোমাক অতিক্ৰম নকৰে।
Mantra 7
वी॒३दं मध्य॒मवा॑सृपद् रक्षो॒हामी॑व॒चात॑नः । अमी॑वाः॒ सर्वा॑श्चा॒तय॑न् ना॒शय॑दभि॒भा इ॒तः
এই বীডা মাজত সৰি আহিল—ৰক্ষস-হননকাৰী, ৰোগ-চাতনকাৰী। সকলো ব্যাধি তাড়ি দি, ইয়াৰ পৰা আক্রমণকাৰী শক্তিসমূহ ধ্বংস কৰিলে।
Mantra 8
ब॒ह्वि॒३दं रा॑जन् वरु॒णानृ॑तमाह॒ पूरु॑षः । तस्मा॑त् सहस्रवीर्य मु॒ञ्च नः॒ पर्यंह॑सः
হে ৰাজন্ বরুণ, মানুহে বহুত অনৃত (মিছা কথা) কৈছে। সেয়েহে, হে সহস্ৰবীৰ্য, আমাক চাৰিওফালে ঘেৰি ধৰা পাপ-দোষ আৰু সংকট-সংকোচৰ পৰা মুক্ত কৰা।
Mantra 9
यदापो॑ अ॒घ्न्या इति॒ वरु॒णेति॒ यदू॑चि॒म। तस्मा॑त् सहस्रवीर्य मु॒ञ्च नः॒ पर्यंह॑सः
আমি যি উচ্চাৰণ কৰিলোঁ—‘আপঃ অঘ্ন্যা’ (জলসমূহ অক্ষত/অহিংসনীয়), আৰু ‘হে বরুণ’—সেই কথাৰ বলত, হে সহস্ৰবীৰ্য, আমাক চাৰিওফালৰ পৰা ঘেৰ ধৰা দুঃখ-সংকট (পৰ্যংহস)ৰ পৰা মুক্ত কৰ।
Mantra 10
मि॒त्रश्च॑ त्वा॒ वरु॑णश्चानु॒प्रेय॑तुराञ्जन । तौ त्वा॑नु॒गत्य॑ दू॒रं भो॒गाय॒ पुन॒रोह॑तुः
হে অঞ্জন! মিত্র আৰু বরুণে তোমাক অনুসৰণ কৰি আগবাঢ়িল। সেই দুয়ো জনে তোমাৰ সৈতে গৈ, দূৰৰ পৰা আমাৰ ভোগ-উপভোগৰ বাবে তোমাক পুনৰ উভতাই আনিলে।
Frequently Asked Questions
Añjana is a medicinal unguent/collyrium (often used for the eyes) that the hymn personifies and praises as a divine remedy capable of healing and protecting the patient.
The Waters represent purification and soothing power; in this hymn they help make the remedy bring śam (peace/welfare) and abhayam (fearlessness), as if sealing the medicine’s safety and efficacy.
Traditionally it functions as a consecration charm: the practitioner recites the verses over añjana (often mixed with clean water) and then applies it as a therapeutic/protective unguent, repeating as needed for recovery and safeguarding.
Ask anything about Sukta 44 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.