Opening the text

Rishi: Traditionally attributed in Anukramaṇī-style listings to Atharvanic seers (Skambha hymn complex; often treated as anonymous/rahasya in character).
Devata: Skambha (cosmic Support; brahman).
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in this section).
AV 10.7 স্কম্ভ (বিশ্ব-আধাৰ) সূক্ত-সমূহৰ অন্তৰ্গত আৰু ৰহস্য-ধাৰাৰ অনুসন্ধানত প্ৰজাপতি আৰু জগতসমূহ যাৰ ওপৰত “দৃঢ়” কৰি স্থাপন কৰা হৈছে, সেই গোপন আধাৰক বিচাৰে। একেটা বৰ বিচাৰাৰ সলনি ই শ্ৰোতাক ব্ৰাহ্মণিক স্বীকৃতি/বোধলৈ ঠেলি দিয়ে—স্কম্ভ অদৃশ্য আধাৰ, ৰক্ষিত “ধন/নিধি,” আৰু সেই বিধায়ক নীতি যাৰ দ্বাৰা দ্যৌ (স্বৰ্গ), বায়ু/প্ৰাণ, আৰু যজ্ঞীয় ধ্বনি একেলগে সংহত হৈ থাকে। ইয়াৰ শক্তি ধ্যানময় আৰু স্থিতিদায়ক—সঠিক জ্ঞান (বিদ্যা) আৰু পাঠ/উচ্চাৰণৰ জৰিয়তে বিশ্বীয় আৰু অন্তৰ্জগতীয় শৃঙ্খলা সুৰক্ষিত কৰে।
Mantra 1
सर्वाधारवर्णनम्। कस्मि॒न्नङ्गे॒ तपो॑ अ॒स्याधि॑ तिष्ठति॒ कस्मि॒न्नङ्ग॑ ऋ॒तम॒स्याध्याहि॑तम्। क्वऽ व्र॒तं क्वऽ श्र॒द्धास्य॑ तिष्ठति॒ कस्मि॒न्नङ्गे॑ स॒त्यम॑स्य॒ प्रति॑ष्ठितम्
সৰ্বাধাৰ (সকলৰ আধাৰ) বিষয়ে বৰ্ণনা—এই (বিশ্ব/সত্তা)ৰ তপস্যা (তপঃ) কোন অঙ্গে স্থিত? হে প্ৰিয়, ইয়াৰ ঋত (ঋতম্—ধাৰ্মিক নিয়ম/কসমিক শৃঙ্খলা) কোন অঙ্গে নিহিত? ইয়াৰ ব্ৰত ক’ত, ইয়াৰ শ্রদ্ধা ক’ত স্থিত? হে প্ৰিয়, ইয়াৰ সত্য কোন অঙ্গে দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত?
Mantra 2
कस्मा॒दङ्गाद् दीप्यते अ॒ग्निर॑स्य॒ कस्मा॒दङ्गा॑त् पवते मात॒रिश्वा॑ । कस्मा॒दङ्गा॒द् वि मि॑मी॒तेऽधि॑ च॒न्द्रमा॑ म॒ह स्क॒म्भस्य॒ मिमा॑नो॒ अङ्ग॑म्
তেওঁৰ কোন অঙ্গৰ পৰা অগ্নি জ্বলি উঠে? তেওঁৰ কোন অঙ্গৰ পৰা মাতৰিশ্বা (বায়ু) বয়? তেওঁৰ কোন অঙ্গৰ পৰা চন্দ্ৰমা মাপি-মাপি ওপৰত মহৎ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে—স্কম্ভৰ এটা অঙ্গ মাপি?
Mantra 3
कस्मि॒न्नङ्गे॑ तिष्ठति॒ भूमि॑रस्य॒ कस्मि॒न्नङ्गे॑ तिष्ठत्य॒न्तरि॑क्षम्। कस्मि॒न्नङ्गे॑ तिष्ठ॒त्याहि॑ता॒ द्यौः कस्मि॒न्नङ्गे॑ तिष्ठ॒त्युत्त॑रं दि॒वः
তেওঁৰ কোন অঙ্গত পৃথিৱী স্থিৰ আছে? তেওঁৰ কোন অঙ্গত অন্তৰীক্ষ স্থিৰ আছে? তেওঁৰ কোন অঙ্গত স্থাপন কৰা দ্যৌ (স্বৰ্গ) স্থিৰ আছে? তেওঁৰ কোন অঙ্গত দিৱৰ ওপৰৰ অঞ্চল স্থিৰ আছে?
Mantra 4
क्व॑१ प्रेप्स॑न् दीप्यत ऊ॒र्ध्वो अ॒ग्निः क्व॑१प्रेप्स॑न् पवते मात॒रिश्वा॑ । यत्र॒ प्रेप्स॑न्तीरभि॒यन्त्या॒वृतः॑ स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
ক’লৈ, লাভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি, ওপৰলৈ উঠা অগ্নি দীপ্ত হয়? ক’লৈ, চেষ্টা কৰি, মাতৰিশ্বা বয়? য’ত লাভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা জলসমূহ আৱৃত হৈ তেওঁৰ ফালে ধাৱিত হয়—সেই স্কম্ভক ক’—সঁচাকৈ তেওঁ কোনজন?
Mantra 5
क्वाऽर्धमा॒साः क्वऽ यन्ति॒ मासाः॑ संवत्स॒रेण॑ स॒ह सं॑विदा॒नाः । यत्र॒ यन्त्यृ॒तवो॒ यत्रा॑र्त॒वाः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
অৰ্ধমাসবোৰ ক’লৈ যায়? মাসবোৰ ক’লৈ যায়—সংবৎসৰৰ সৈতে একমত হৈ? ঋতুবোৰ ক’লৈ যায়, আৰু ঋতুধৰ্ম (আর্তৱ) ক’ত গতি পায়? সেই স্কম্ভক ক’—সঁচাকৈ তেওঁ কোন?
Mantra 6
क्व॑१प्रेप्स॑न्ती युव॒ती विरू॑पे अहोरा॒त्रे द्र॑वतः संविदा॒ने। यत्र॒ प्रेप्स॑न्तीरभि॒यन्त्यापः॑ स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
ক’লৈ যায়—লাভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা—দুজনী যুৱতী, ৰূপে ভিন্ন, দিন আৰু ৰাতি, একে সুৰত দৌৰি? ক’ত যায়—লাভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা—জলসমূহ তেওঁৰ দিশে ধাৱমান হৈ? সেই স্কম্ভক ক’—সঁচাকৈ তেওঁ কোন?
Mantra 7
यस्मि॑न्त्स्त॒ब्ध्वा प्र॒जाप॑तिर्लो॒कान्त्सर्वाँ॒ अधा॑रयत्। स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
য’ত স্থিত কৰি প্ৰজাপতিয়ে সকলো লোক ধৰি ৰাখিলে—সেই স্কম্ভৰ কথা মোক কোৱা; অনুৰোধ কৰোঁ, সঁচাকৈ তেওঁ কোন?
Mantra 8
यत् प॑र॒ममव॒मं यच्च॑ मध्य॒मं प्र॒जाप॑तिः ससृ॒जे वि॒श्वरू॑पम्। किय॑ता स्क॒म्भः प्र वि॑वेश॒ तत्र॒ यन्न प्रावि॑श॒त् किय॒त् तद् ब॑भूव
যি পৰম, যি অৱম, আৰু যি মধ্য—সৰ্বৰূপ প্ৰজাপতিয়ে সেয়া সৃষ্টি কৰিলে। কিমান পৰিমাপে স্কম্ভ তাত প্ৰৱেশ কৰিলে? আৰু য’ত তেওঁ প্ৰৱেশ নকৰিলে—সেয়া কিমান ডাঙৰ হৈ উঠিল?
Mantra 9
किय॑ता स्क॒म्भः प्र वि॑वेश भू॒तं कियद् भवि॒ष्यद॒न्वाश॑येऽस्य । एकं॒ यदङ्ग॒मकृ॑णोत् सहस्र॒धा किय॑ता स्क॒म्भः प्र वि॑वेश॒ तत्र॑
কিমান পৰিমাপে স্কম্ভ অতীত-ভূতত প্ৰৱেশ কৰিলে? আৰু যি ভবিষ্যৎ—তাৰ কিমানখিনি তেওঁ তাৰ পাছত অনুসৰণ কৰি ধ্যান কৰে? যেতিয়া তেওঁ এক অঙ্গক সহস্ৰধা কৰিলে—কিমান পৰিমাপে স্কম্ভ তাত প্ৰৱেশ কৰিলে?
Mantra 10
यत्र॑ लो॒कांश्च॒ कोशां॒श्चापो॒ ब्रह्म॒ जना॑ वि॒दुः । अस॑च्च॒ यत्र॒ सच्चा॒न्त स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
য’ত লোকসমূহ আৰু কোশসমূহ—য’ত আপঃ (জলসমূহ) আৰু ব্ৰহ্ম—জ্ঞানী লোকসকলে বুজি পায়; য’ত অসৎ আৰু সৎ অন্তৰ্ভুক্ত—সেই স্কম্ভক ক’হা: সঁচাকৈ তেওঁ কোন?
Mantra 11
यत्र॒ तपः॑ परा॒क्रम्य॑ व्र॒तं धा॒रय॒त्युत्त॑रम्। ऋ॒तं च॒ यत्र॑ श्र॒द्धा चापो॒ ब्रह्म॑ स॒माहि॑ताः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑देव सः
য’ত তপঃ নিজৰ পৰাক্ৰম মেলি উচ্চতৰ ব্ৰত ধৰি ৰাখে; য’ত ঋত আৰু শ্রদ্ধা, য’ত আপঃ আৰু ব্ৰহ্ম একত্ৰ সমাহিত—সেই স্কম্ভক ক’হা: সঁচাকৈ তেওঁ কোন?
Mantra 12
यस्मि॒न् भूमि॑र॒न्तरि॑क्षं॒ द्यौर्यस्मि॒न्नध्याहि॑ता । यत्रा॒ग्निश्च॒न्द्रमाः॒ सूर्यो॒ वात॒स्तिष्ठ॒न्त्यार्पि॑ताः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
যাৰ ভিতৰত ভূমি, অন্তৰিক্ষ আৰু দ্যৌ (স্বৰ্গ) আধাৰস্বৰূপে স্থাপিত; য’ত অগ্নি, চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু বায়ু নিজ নিজ নিযুক্ত স্থানত দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ—সেই স্কম্ভক ক’বা: সঁচাকৈ তেওঁ কেনে ধৰণৰ এক সত্তা?
Mantra 13
यस्य॒ त्रय॑स्त्रिंशद् दे॒वा अङ्गे॒ सर्वे॑ स॒माहि॑ताः । स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
যাৰ অঙ্গে ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ দেৱতা—সকলো—একেলগে সমাহিত; সেই স্কম্ভক ক’বা: সঁচাকৈ তেওঁ কেনে ধৰণৰ এক সত্তা?
Mantra 14
यत्र॒ ऋष॑यः प्रथम॒जा ऋचः॒ साम॒ यजु॑र्म॒ही। ए॒क॒र्षिर्यस्मि॒न्नार्पि॑तः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
য’ত ঋষিসকল—প্ৰথমজাত—আৰু ঋক্, সাম, যজুঃ—মহৎ বেদবাণী—প্ৰতিষ্ঠিত; য’ত একঋষি (একৰ্ষি) দৃঢ়ভাৱে অর্পিত—সেই স্কম্ভক ক’বা: সঁচাকৈ তেওঁ কেনে ধৰণৰ এক সত্তা?
Mantra 15
यत्रा॒मृतं॑ च मृ॒त्युश्च॒ पुरु॒षेऽधि॑ स॒माहि॑ते । स॒मु॒द्रो यस्य॑ ना॒ड्यः॑१ पुरु॒षेऽधि॑ स॒माहि॑ताः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
য’ত পুৰুষৰ ভিতৰত অমৃতত্ব আৰু মৃত্যু—দুয়োটাই একেলগে স্থাপিত; যাৰ পুৰুষস্থিত নাড়ীসমূহৰ ভিতৰত সাগৰ অন্তৰ্নিহিত—সেই স্কম্ভক কোৱা; সঁচাকৈ তেওঁ কেনে ধৰণৰ এক?
Mantra 16
यस्य॒ चत॑स्रः प्र॒दिशो॑ ना॒ड्य॑१स्तिष्ठ॑न्ति प्रथ॒माः । य॒ज्ञो यत्र॒ परा॑क्रान्तः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
যাৰ চাৰিটা দিশাই প্ৰথম নাড়ীসমূহ দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ আছে; য’ত যজ্ঞ আগবাঢ়ি বিস্তাৰিত হৈছে—সেই স্কম্ভক কোৱা; সঁচাকৈ তেওঁ কেনে ধৰণৰ এক?
Mantra 17
ये पुरु॑षे॒ ब्रह्म॑ वि॒दुस्ते वि॑दुः परमे॒ष्ठिन॑म्। यो वेद॑ परमे॒ष्ठिनं॒ यश्च॒ वेद॑ प्र॒जाप॑तिम्। ज्ये॒ष्ठं ये ब्राह्म॑णं वि॒दुस्ते स्क॒म्भम॑नु॒संवि॑दुः
যিসকলে পুৰুষত ব্ৰহ্ম-শক্তিক জানে, সিহঁতে পৰমেষ্ঠিনক জানে। যিয়ে পৰমেষ্ঠিনক জানে, আৰু যিয়ে প্ৰজাপতিক জানে; যিসকলে ব্ৰাহ্মণক জ্যেষ্ঠ, শ্ৰেষ্ঠ বুলি জানে—সিহঁতে ক্ৰমে স্কম্ভৰ সম্পূৰ্ণ জ্ঞান লাভ কৰে।
Mantra 18
यस्य॒ शिरो॑ वैश्वान॒रश्चक्षु॒रङ्गि॑र॒सोऽभ॑वन्। अङ्गा॑नि॒ यस्य॑ या॒तवः॑ स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
যাৰ শিৰ বৈশ্বানৰ হ’ল, যাৰ চকু অঙ্গিৰসসকল হ’ল; যাৰ অংগ-প্ৰত্যংগ যাতৱসকল—সেই স্কম্ভ সম্বন্ধে ক’—সঁচাকৈ তেওঁ কোনজন?
Mantra 19
यस्य॒ ब्रह्म॒ मुख॑मा॒हुर्जि॒ह्वां म॑धुक॒शामु॒त। वि॒राज॒मूधो॒ यस्या॒हुः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
যাৰ মুখ, কোৱা হয়, ব্ৰহ্ম (পবিত্ৰ শক্তি); যাৰ জিভা তদুপৰি মধুৰ-মধুৰ; যাৰ থন, কোৱা হয়, বিরাজ—সেই স্কম্ভ সম্বন্ধে ক’—সঁচাকৈ তেওঁ কোনজন?
Mantra 20
यस्मा॒दृचो॑ अ॒पात॑क्ष॒न् यजु॒र्यस्मा॑द॒पाक॑षन्। सामा॑नि॒ यस्य॒ लोमा॑न्यथर्वाङ्गि॒रसो॒ मुखं॑ स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
যাৰ পৰা ঋচ্-মন্ত্ৰসমূহ কাটি উলিয়ালে, যাৰ পৰা যজুঃ উলিয়ালে; যাৰ লোমসমূহ সামানিসমূহ, যাৰ মুখ অথৰ্বাঙ্গিৰস—সেই স্কম্ভ সম্বন্ধে ক’—সঁচাকৈ তেওঁ কোনজন?
Mantra 21
अ॒स॒च्छा॒खां प्र॒तिष्ठ॑न्तीं पर॒ममि॑व॒ जना॑ विदुः । उ॒तो सन्म॑न्य॒न्तेऽव॑रे॒ ये ते॒ शाखा॑मु॒पास॑ते
অসত্যৰ এটা ডাল, যেন সেয়াই পৰম, তেনে স্থিৰভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত—মানুহে তাক জানে। আৰু যিসকল নীচতৰৰ লোক সেই ডালক উপাসনা-আশ্ৰয় কৰে, তেওঁলোকে তাকেই সঁচা বুলি নিশ্চিতভাৱে মানে।
Mantra 22
यत्रा॑दि॒त्याश्च॑ रु॒द्राश्च॒ वस॑वश्च स॒माहि॑ताः । भू॒तं च॒ यत्र॒ भव्यं॑ च॒ सर्वे॑ लो॒काः प्रति॑ष्ठिताः स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
য’ত আদিত্যসকল, ৰুদ্রসকল আৰু বসুসকল একেলগে সমাহিত হৈ স্থাপিত; য’ত ভূত আৰু ভবিষ্যৎ, আৰু সকলো লোক দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত—সেই স্কম্ভক আমাক ক’বা: সঁচাকৈ তেওঁ কোন?
Mantra 23
यस्य॒ त्रय॑स्त्रिंशद् दे॒वा नि॒धिं रक्ष॑न्ति सर्व॒दा। नि॒धिं तम॒द्य को वे॑द॒ यं दे॑वा अभि॒रक्ष॑थ
যাৰ নিধি (ধন-ভাণ্ডাৰ) ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ দেৱতাই সদায় ৰক্ষা কৰে—আজি সেই নিধিক কোনে জানে, যাক দেৱতাই চাৰিওফালে ঘেৰি সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছে?
Mantra 24
यत्र॑ दे॒वा ब्र॑ह्म॒विदो॒ ब्रह्म॑ ज्ये॒ष्ठमु॒पास॑ते । यो वै तान् वि॒द्यात् प्र॒त्यक्षं॒ स ब्र॒ह्मा वेदि॑ता स्यात्
য’ত্ৰ দেৱাসকল ব্ৰহ্মবিদ্ হৈ ব্ৰহ্ম—সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ—ক উপাসনা কৰে; যি জনে তেওঁলোকক প্ৰত্যক্ষ জ্ঞানৰে জানে, সি ব্ৰহ্মা-যাজক, সত্যই বেদিতা (জ্ঞানী) হ’ব।
Mantra 25
बृ॒हन्तो॒ नाम॒ ते दे॒वा येऽस॑तः॒ परि॑ जज्ञि॒रे। एकं॒ तदङ्गं॑ स्क॒म्भस्यास॑दाहुः प॒रो जनाः॑
‘বৃহন্ত’ নামেই সেই দেৱাসকল—যিসকল অসৎ (অসত্তা)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ চাৰিওফালে জন্মিল। স্কম্ভৰ সেই এক অঙ্গক পুৰাতন জনাসকলে ‘অসৎ’ বুলি ক’লে।
Mantra 26
यत्र॑ स्क॒म्भः प्र॑ज॒नयन् पुरा॒णं व्यव॑र्तयत्। एकं॒ तदङ्गं॑ स्क॒म्भस्य॑ पुरा॒णम॑नु॒संवि॑दुः
য’ত্ৰ স্কম্ভে প্ৰজন্ম দান কৰি পুৰাতন বিধানক গতি দিলে আৰু উন্মোচন কৰিলে—স্কম্ভৰ সেই এক অঙ্গক, পুৰাতনক, তেওঁলোকে পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰে চিনিলে আৰু জানিলে।
Mantra 27
यस्य॒ त्रय॑स्त्रिंशद् दे॒वा अङ्गे॒ गात्रा॑ विभेजि॒रे। तान् वै त्रय॑स्त्रिंशद् दे॒वानेके॑ ब्रह्म॒विदो॑ विदुः
যাৰ দেহত ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ দেৱতাসকলে নিজৰ নিজৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ভাগ কৰি স্থাপন কৰিছে—সেই একেই ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ দেৱতাক ব্ৰহ্মবিদ্সকল (বেদজ্ঞ) নিশ্চিতভাৱে জানে।
Mantra 28
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भं प॑र॒मम॑नत्यु॒द्यं जना॑ विदुः । स्क॒म्भस्तदग्रे॒ प्रासि॑ञ्च॒द्धिर॑ण्यं लो॒के अ॑न्त॒रा
হিৰণ্যগৰ্ভ—সৰ্বোচ্চ—যাৰ উদয় অদম্য, যাক কোনেও ৰোধিব নোৱাৰে—মানৱে তাক জ্ঞানত ধৰে। আদিতে স্কম্ভই সেই সোণালী সাৰ ঢালি দিলে, জগতৰ অন্তৰাল-অন্তৰীক্ষৰ মাজত।
Mantra 29
स्क॒म्भे लो॒काः स्क॒म्भे तपः॑ स्क॒म्भेऽध्यृ॒तमाहि॑तम्। स्कम्भ॑ त्वा वेद प्र॒त्यक्ष॒मिन्द्रे॒ सर्वं॑ स॒माहि॑तम्
স্কম্ভত লোকসমূহ; স্কম্ভত তপঃ; স্কম্ভত ঋত স্থাপিত আৰু দৃঢ়কৈ নিহিত। স্কম্ভে তোমাক প্ৰত্যক্ষভাৱে জানে; ইন্দ্ৰত এই সকলো সম্পূৰ্ণৰূপে একত্ৰ আৰু সংহত।
Mantra 30
इन्द्रे॑ लो॒का इन्द्रे॒ तप॒ इन्द्रेऽध्यृ॒तमाहि॑तम्। इन्द्रं॑ त्वा वेद प्र॒त्यक्षं॑ स्क॒म्भे सर्वं॒ प्रति॑ष्ठितम्
ইন্দ্ৰত লোকসমূহ; ইন্দ্ৰত তপঃ; ইন্দ্ৰত ঋত স্থাপিত আৰু দৃঢ়কৈ নিহিত। ইন্দ্ৰে তোমাক প্ৰত্যক্ষভাৱে জানে; স্কম্ভত সকলো প্ৰতিষ্ঠিত—দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ।
Mantra 31
नाम॒ नाम्ना॑ जोहवीति पु॒रा सूर्या॑त् पु॒रोषसः॑ । यद॒जः प्र॑थ॒मं सं॑ब॒भूव॒ स ह॒ तत् स्व॒राज्य॑मियाय॒ यस्मा॒न्नान्यत् पर॒मस्ति॑ भू॒तम्
নামৰ দ্বাৰা নামকেই তেওঁ অবিৰাম আহ্বান কৰে—প্ৰাচীন কালত, সূৰ্যৰ আগতে, উষাৰ আগতে। যেতিয়া অজ (অজন্মা) প্ৰথমবাৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপে প্ৰকাশ পালে, তেতিয়াই সি সেই স্ব-সাম্ৰাজ্য (স্বৰাজ্য) লাভ কৰিলে—যাৰ ওপৰত কোনো আন ভূত-সত্তা পৰম নহয়।
Mantra 32
यस्य॒ भूमिः॑ प्र॒मान्तरि॑क्षमु॒तोदर॑म्। दिवं॒ यश्च॒क्रे मू॒र्धानं॒ तस्मै॑ ज्ये॒ष्ठाय॒ ब्रह्म॑णे॒ नमः॑
যাৰ অধীনত পৃথিৱী মাপ-নিয়মে স্থিৰ, আৰু অন্তৰীক্ষ উদৰস্বৰূপ; যিয়ে দ্যৌক মূৰ্ধা কৰি স্থাপন কৰিলে—সেই জ্যেষ্ঠ ব্ৰহ্মণক নমস্কাৰ।
Mantra 33
यस्य॒ सूर्य॒श्चक्षु॑श्च॒न्द्रमा॑श्च॒ पुन॑र्णवः । अ॒ग्निं यश्च॒क्र आ॒स्यं॑ तस्मै॑ ज्ये॒ष्ठाय॒ ब्रह्म॑णे॒ नमः॑
যাৰ চক্ষু সূৰ্য, আৰু পুনৰ নবীন হোৱা চন্দ্ৰ; যিয়ে অগ্নিক মুখস্বৰূপে স্থাপন কৰিলে—সেই জ্যেষ্ঠ ব্ৰহ্মণক নমস্কাৰ।
Mantra 34
यस्य॒ वातः॑ प्राणापा॒नौ चक्षु॒रङ्गि॑र॒सोऽभ॑वन्। दिशो॒ यश्च॒क्रे प्र॒ज्ञानी॒स्तस्मै॑ ज्ये॒ष्ठाय॒ ब्रह्म॑णे॒ नमः॑
যাৰ বায়ু প্ৰাণ-আপান হ’ল, আৰু অঙ্গিৰসসকল চক্ষু হ’ল; যিয়ে দিশাসমূহক প্ৰজ্ঞাসম্পন্ন শক্তিৰূপে স্থাপন কৰিলে—সেই জ্যেষ্ঠ ব্ৰহ্মণক নমস্কাৰ।
Mantra 35
स्क॒म्भो दा॑धार॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे इ॒मे स्क॒म्भो दा॑धारो॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। स्क॒म्भो दा॑धार प्र॒दिशः॒ षडु॒र्वीः स्क॒म्भ इ॒दं विश्वं॒ भुव॑न॒मा वि॑वेश
স্কম্ভে এই দুয়ো—দ্যৌ আৰু পৃথিৱী—ধৰি ৰাখিলে; স্কম্ভে বিস্তৃত অন্তৰিক্ষ ধৰি ৰাখিলে। স্কম্ভে ছয়টা বিস্তৃত প্ৰদিশা ধৰি ৰাখিলে; স্কম্ভে এই সমগ্ৰ বিশ্ব-ভুবনতে প্ৰৱেশ কৰিলে।
Mantra 36
यः श्रमा॒त् तप॑सो जा॒तो लो॒कान्त्सर्वा॑न्त्समान॒शे। सोमं॒ यश्च॒क्रे केव॑लं॒ तस्मै॑ ज्ये॒ष्ठाय॒ ब्रह्म॑णे॒ नमः॑
যি শ্ৰম আৰু তপস্যাৰ পৰা জন্ম লৈ সকলো লোকক আৱৰি ধৰিলে; আৰু যিয়ে সোমক কেৱল নিজৰেই কৰি ল’লে—সেই জ্যেষ্ঠ ব্ৰহ্মণক নমস্কাৰ।
Mantra 37
क॒थं वातो॒ नेल॑यति क॒थं न र॑मते॒ मनः॑ । किमापः॑ स॒त्यं प्रेप्स॑न्ती॒र्नेल॑यन्ति क॒दा च॒न
বায়ু কেনেকৈ আশ্ৰয় নাপায়? মন কেনেকৈ বিশ্ৰামত ৰমণ নকৰে? সত্য অন্বেষণ কৰা জলসমূহ কিয় কেতিয়াও স্থিৰ হৈ নথাকে?
Mantra 38
म॒हद् य॒क्षं भुव॑नस्य॒ मध्ये॒ तप॑सि क्रा॒न्तं स॑लि॒लस्य॑ पृ॒ष्ठे। तस्मि॑न्छ्रयन्ते॒ य उ॒ के च॑ दे॒वा वृ॒क्षस्य॒ स्कन्धः॑ प॒रित॑ इव॒ शाखाः॑
ভুবনৰ মাজমজিয়াত এক মহৎ যক্ষ (আশ্চৰ্য) স্থিত; তপস্যাৰ তেজে বন্যাৰ (সলিলৰ) পৃষ্ঠত দৃঢ়ভাৱে স্থাপিত। তাত যি যি দেৱতা আছে, সকলোৱে আশ্ৰয় লয়—যেন গছৰ কাণ্ডৰ চাৰিওফালে ডালপালা।
Mantra 39
यस्मै॒ हस्ता॑भ्यां॒ पादा॑भ्यां वा॒चा श्रोत्रे॑ण॒ चक्षु॑षा । यस्मै॑ दे॒वाः सदा॑ ब॒लिं प्र॒यच्छ॑न्ति॒ विमि॒तेऽमि॑तं स्क॒म्भं तं ब्रू॑हि कत॒मः स्वि॑दे॒व सः
যাক হাতেদি, পায়েদি, বাক্যেদি, শ্ৰৱণেদি, দৃষ্টিদি—যাক উদ্দেশ্যে; যাক দেৱতাসকলে সদায় বলি (উপহাৰ) অৰ্পণ কৰে—মাপিত জগতৰ ভিতৰত অমাপ্য সেই স্কম্ভ (আধাৰ)-ক তুমি কোৱা: সঁচাকৈ তেওঁ কোন প্ৰকাৰৰ, সেই দেৱ কে?
Mantra 40
अप॒ तस्य॑ ह॒तं तमो॒ व्यावृ॑त्तः॒ स पा॒प्मना॑ । सर्वा॑णि॒ तस्मि॒न् ज्योतीं॑षि॒ यानि॒ त्रीणि॑ प्र॒जाप॑तौ
তাঁৰ পৰা অন্ধকাৰ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ আঁতৰি যায়; পাপ্মা (পাপ-দোষ) তেওঁৰ পৰা বিমুখ হয়। প্ৰজাপতিত যি তিনিটা জ্যোতি আছে, সেই সকলো জ্যোতি তাতেই আছে।
Mantra 41
यो वे॑त॒सं हि॑र॒ण्ययं॒ तिष्ठ॑न्तं सलि॒ले वेद॑ । स वै गुह्यः॑ प्र॒जाप॑तिः
যি জনে জলে স্থিত সোনালী বেতস (নল/ৰিড)-ক জানে—সেই জনেই গোপন প্ৰজাপতি-ক নিশ্চয় জানে।
Mantra 42
त॒न्त्रमेके॑ युव॒ती विरू॑पे अभ्या॒क्रामं॑ वयतः॒ षण्म॑यूखम्। प्रान्या तन्तूं॑स्ति॒रते॑ ध॒त्ते अ॒न्या नाप॑ वृञ्जाते॒ न ग॑मातो॒ अन्त॑म्
এটা তন্ত্ৰযন্ত্ৰত দুজনী যুৱতী—ৰূপত ভিন্ন—আৰোহণ কৰিছে; ছয়-কিৰণযুক্ত, বয়নৰ ইঞ্জিন। এগৰাকী আগবাঢ়ি সূতাবোৰ টানি মেলে; আনেগৰাকী সিহঁতক নিজ নিজ ঠাইত স্থাপন কৰে। সিহঁতে নাপায়, সিহঁতে নাপৌঁছে—সীমাৰ অন্তিম প্ৰান্ত।
Mantra 43
तयो॑र॒हं प॑रि॒नृत्य॑न्त्योरिव॒ न वि जा॑नामि यत॒रा प॒रस्ता॑त्। पुमा॑नेनद् वय॒त्युद्गृ॑णन्ति॒ पुमा॑नेन॒द् वि ज॑भा॒राधि॒ नाके॑
সিহঁত দুজনীৰ, যেন নৃত্যত ঘূৰি ফুৰে, তেনে অৱস্থাত মই স্পষ্টকৈ নাজানো—কোনজনী আনজনীৰ ওপৰত/পাৰলৈ আছে। পুৰুষে ই বয়ন কৰে; পুৰুষেই ইয়াক স্তৱ কৰে; পুৰুষেই ইয়াক উত্থাপন কৰি স্বৰ্গত উচ্চত স্থাপন কৰিছে।
Mantra 44
इ॒मे म॒यूखा॒ उप॑ तस्तभु॒र्दिवं॒ सामा॑नि चक्रु॒स्तस॑राणि॒ वात॑वे
এই ময়ূখসমূহে দ্যুলোকক ঠেক দি স্থিৰ কৰি ৰাখিছে; আৰু বায়ুৰ বাবে তসৰ (শাটল) স্বৰূপে সামান-সুৰসমূহ গঢ়ি তুলিছে।
Skambha is the cosmic ‘Support’—a brahman-like principle in which the worlds are steadied and upheld. The hymn treats Skambha as the hidden ground behind creation and order.
Primarily for brahmavidyā and śānti (stabilizing insight), not for medicinal healing. Its ‘effect’ is steadiness and protection through correct knowing and recitation.
It presents brahman/Skambha as a nidhi—precious, potent, and not obvious to ordinary perception. The image teaches that true knowledge is protected and must be approached through disciplined inquiry and recitation.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.