Adhyaya 48

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्य समुद्देशे हरिश्चंद्रस्य भूपतेः । आश्रमो ऽस्ति सुविख्यातो नानाद्रुमसमावृतः

Sūta nói: “Ngay tại vùng ấy, có một đạo viện (āśrama) nổi danh của vua Hariścandra, được bao bọc bởi muôn loài cây cối.”

Verse 2

यत्र तेन तपस्तप्तं संस्थाप्योमामहेश्वरौ । यच्छता विविधं दानं ब्राह्मणेभ्योऽभिवांछितम्

“Tại đó, ngài tu khổ hạnh; lại an vị Umā và Maheśvara, rồi ban bố nhiều loại bố thí cho các brāhmaṇa—những lễ vật đúng điều mong cầu và xứng đáng.”

Verse 3

आसीद्राजा हरिश्चंद्रस्त्रिशंकुतनयः पुरा । अयोध्याधिपतिः श्रीमान्सूर्यवंशसमुद्भवः

Thuở xưa có vua Hariścandra, con của Triśaṅku; bậc minh quân rạng rỡ cai trị Ayodhyā, sinh từ Dòng dõi Mặt Trời (Sūryavaṃśa).

Verse 4

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं ध्रुवम् । तस्मिञ्छासति धर्मेण न च चौरकृतं भयम्

Trong vương quốc ấy không có nạn đói, không có bệnh tật, chắc chắn cũng không có chết yểu; vì nhà vua trị nước theo Chánh pháp, nên chẳng có nỗi sợ do trộm cướp gây ra.

Verse 5

कालवर्षी सदा मेघः सस्यानि प्रचुराणि च । रसवंति च तोयानि सर्वर्तुफलिता द्रुमाः

Mây luôn mưa đúng mùa; mùa màng dồi dào; nước ngọt lành, tràn đầy sinh lực; và cây cối kết trái trong mọi tiết mùa.

Verse 6

दंडस्तत्राभवद्वास्तौ गृहरोधोऽक्षदेवने । एको दोषाकरश्चंद्रः प्रियदोषाश्च कौशिकाः

Ở đó, ‘lỗi’ chỉ hiện hữu theo lối chơi chữ: ‘cây gậy’ chỉ là vật trong nhà; ‘giam tại gia’ chỉ có trong cuộc chơi xúc xắc; chỉ mặt trăng là ‘kẻ làm nên đêm’; và loài cú là ‘kẻ ưa đêm’.

Verse 7

स्नेहक्षयश्च दीपेषु विवाहे च करग्रहः । वृत्तभंगस्तथा गद्ये दानोत्थितिर्गजानने

‘Sự hao dầu’ chỉ có nơi đèn; ‘nắm lấy tay’ chỉ có trong hôn lễ; ‘gãy nhịp’ chỉ có trong văn xuôi; và ‘đứng dậy nhờ lễ vật’ chỉ ứng nơi Gaṇeśa, Đấng có mặt voi.

Verse 8

तस्यैवं गुणयुक्तस्य सार्वभौमस्य भूपतेः । एक एव महानासीद्दोषः पुत्रविवर्जितः

Dẫu vị quân vương tối thượng ấy đầy đủ mọi đức hạnh, vẫn chỉ có một thiếu khuyết lớn: không có con trai nối dõi.

Verse 9

ततः पुत्रकृते गत्वा चकार सुमहत्तपः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे लिंगं संस्थाप्य भक्तितः

Rồi vì cầu được con trai, vua lên đường và tu khổ hạnh rất nghiêm; tại thánh địa Camatkārapura, ngài chí thành lập một Śiva-liṅga.

Verse 10

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशसंस्थितः । जलाश्रयश्च हेमंते स ध्यायति महेश्वरम्

Mùa hạ tu khổ hạnh “năm lửa”, mùa mưa phơi mình dưới trời trống, mùa đông nương ở trong nước; như thế, ngài thiền quán Maheśvara (Śiva).

Verse 11

ततो वर्षसहस्रांते तस्य तुष्टो महेश्वरः । प्रत्यक्षोऽभूत्समं गौर्या गणसंघैः समावृतः

Rồi đến cuối một ngàn năm, Maheśvara hài lòng với ngài liền hiện thân trước mặt, cùng với Gaurī, chung quanh có các đoàn Gaṇa vây quanh.

Verse 13

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैः स्तुत्वा सूक्तैः श्रुतैरपि । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

Bấy giờ, ngài phủ phục đảnh lễ, cất tiếng tán dương bằng những thánh tụng đã nghe từ Veda; rồi đứng chắp tay cung kính, lòng đầy khiêm hạ, mà thưa rằng.

Verse 14

त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ यत्किंचिद्धरणीतले । तदस्ति मे गृहे सर्वं वांछितं स्वेन चेतसा

Ôi bậc tối thắng trong hàng chư thiên, nhờ ân phúc của Ngài, bất cứ điều gì tồn tại trên mặt đất—mọi điều tâm ta hằng ước nguyện—đều đã có sẵn trong nhà ta.

Verse 19

यस्मात्त्वया महामूर्ख न प्रणामः कृतो मम । हरादनंतरं तस्माच्छापं दास्याम्यहं तव

Vì ngươi, kẻ đại ngu, đã không đảnh lễ ta—dẫu ta đứng ngay sau Hara (Śiva)—nên ta sẽ ban cho ngươi một lời nguyền.

Verse 20

तव संलप्स्यते पुत्रो यथोक्तः शूलपाणिना । परं तन्मृत्युजं दुःखं त्वं शिशुत्वेपि लप्स्यसे

Con trai ngươi chắc chắn sẽ có, đúng như lời Đấng cầm Tam-xoa (Śiva) đã phán; nhưng ngươi sẽ nếm chịu nỗi khổ tột cùng do tử biệt sinh ra—ngay cả khi nó còn thơ ấu.

Verse 21

एवमुक्त्वा भगवती सार्धं देवेन शंभुना । अदर्शनं ययौ पश्चात्तथान्यैरपि पार्श्वगैः

Nói xong như vậy, Đức Thánh Mẫu, cùng với thần Śambhu (Śiva), liền khuất khỏi tầm mắt; các tùy tùng đứng kề bên cũng biến mất theo.

Verse 22

सोऽपि राजा वरं लब्ध्वा शापं च तदनंतरम् । न जगाम गृहं भूयश्चकार सुमहत्तपः

Vị vua ấy cũng vậy: nhận được một ân huệ rồi ngay sau đó lại lãnh một lời nguyền; ông không trở về nhà, mà lại tiếp tục thực hành khổ hạnh (tapas) vô cùng lớn lao.

Verse 23

एकासनं समारूढौ कृत्वा गौरी महेश्वरौ । ततश्चाराधयामास समं पुष्पानुलेपनैः

Ông bày một pháp tọa duy nhất để Gaurī và Maheśvara cùng ngồi, rồi thành kính thờ phụng hai Đấng ấy chung một lễ, dâng hoa và xức hương thơm.

Verse 24

विशेषेण ददौ दानं ब्राह्मणेभ्यो महीपतिः । भूमिशायी प्रशांतात्मा षष्ठकालकृताशनः

Với ý nguyện đặc biệt, vị chúa tể cõi đất bố thí cho các bà-la-môn; nằm ngủ trên đất, tâm hồn an tịnh, chỉ thọ thực vào lần thứ sáu, cách quãng bởi những thời kỳ trai giới dài.

Verse 25

ततः संवत्सरस्यांते भगवान्वृषभध्वजः । पार्वत्या सहितो भूयस्तस्य संदर्शनं गतः

Rồi đến cuối năm, Đức Thế Tôn—Đấng có cờ mang hình bò—lại hiện đến trước mắt ông, cùng với Pārvatī.

Verse 26

ततः स नृपतिस्ताभ्यां युगपद्विधिपूर्वकम् । कृत्वा नतिं ततो वाक्यं विनयादिदमब्रवीत्

Bấy giờ nhà vua, theo đúng nghi lễ, cúi lạy cả hai Đấng cùng một lúc; rồi với lòng khiêm cung, ông thưa lời này.

Verse 27

पुरा देवि मयानंदपूरे व्याकुल चेतसा । न नता त्वं न मे कोपं तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

Thuở trước, ôi Nữ Thần, tại Ānandapura, lòng con rối bời nên đã không cúi lạy Người; vì thế xin Người đừng nổi giận với con.

Verse 28

देहार्धधारिणी देवि सदा त्वं शूलधारिणः । तदैकस्मिन्नते कस्मान्न नता त्वं वदस्व मे

Ôi Nữ Thần mang nửa thân (của Śiva), Ngài hằng hợp nhất với Đấng cầm Tam Xoa. Vậy cớ sao khi con chỉ cúi lạy một mình Ngài ấy, Ngài lại không nhận lễ bái của con? Xin nói cho con biết.

Verse 30

तथापि च पृथक्त्वेन मया त्वं तु नता सह । एकासनं समारूढा तत्समं देवि पूजिता

Dẫu vậy, ô Nữ Thần, con cũng đã cúi lạy Ngài riêng biệt. Và vì Ngài ngự trên cùng một tòa (với Śiva), nên con đã thờ phụng Ngài ngang bằng.

Verse 31

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यः पुरोक्तः पुरारिणा । सोस्तु वै सफलः सद्यो वरः पुत्रकृते मम

Vì thế, xin Ngài ban ân cho con: nguyện lời ban phúc mà Kẻ thù của Tripura (Śiva) đã nói trước kia liền ứng nghiệm—vì con mong có một người con trai.

Verse 32

यया वंशधरः पुत्रो दीर्घायुर्दृढविक्रमः । त्वत्प्रसादाद्भवेद्देवि तथा त्वं कर्तुमर्हसि

Ô Nữ Thần, xin Ngài tác thành để nhờ ân Ngài mà sinh ra một người con trai nối giữ dòng tộc, sống lâu và có dũng lực kiên định.

Verse 33

श्रीदेव्युवाच । नान्यथा मे वचो राजञ्जायतेऽत्र कथंचन । तस्माद्बालोऽपि ते पुत्रः पंचत्वं समुपैष्यति

Nữ Thần phán: “Tâu Đại vương, lời của ta ở đây không thể nào khác đi được. Vì thế, con trai của ngài, dẫu còn thơ ấu, cũng sẽ gặp cảnh ‘năm’ (tức cái chết).”

Verse 34

दर्शयित्वा तु ते दुःखमल्पमृत्युसमुद्भवम् । भूयः संप्राप्स्यति प्राणानचिरान्मे प्रसादतः

Nhưng sau khi cho ngươi thấy nỗi sầu khởi từ cái chết ngắn ngủi, người ấy sẽ sớm được hoàn sinh trở lại—nhờ ân phúc của ta.

Verse 35

भविष्यति च दीर्घायुस्ततो वंशधरो जयी । सार्वभौमप्रधानश्च दानी यज्वा च धर्मवित्

Rồi về sau, người ấy sẽ sống lâu, gìn giữ dòng tộc, chiến thắng, đứng đầu các bậc quân vương, rộng lòng bố thí, chuyên tâm tế tự, và am tường Chánh pháp (dharma).

Verse 36

तस्माद्राजन्गृहं गत्वा कुरु राज्यमभीप्सितम् । संप्राप्स्यसि सुतं श्रेष्ठं यादृशं कीर्तितं मया

Vì thế, hỡi Đại vương, hãy trở về cung gia và đảm nhận vương quyền như điều ngài mong cầu. Ngài sẽ được một người con ưu tú—đúng như ta đã nói.

Verse 37

अन्योऽपि मानवो यो मां रूपेणा नेनसंस्थिताम् । पूजयिष्यति चात्रैव समं देवेन शंभुना

Và bất cứ ai khác, là người phàm, nếu thờ phụng ta ngay tại đây, trong chính hình tướng này, sẽ được công đức ngang với việc thờ phụng thần Śambhu (Shiva) vậy.

Verse 38

तस्याहं संप्रदास्यामि पुत्रान्हृदयवांछितान् । तथान्यदपि यत्किंचिदचिरान्नात्र संशयः

Với người sùng tín ấy, ta sẽ ban những người con mà lòng hằng ước nguyện; và bất cứ điều gì khác họ cầu xin, ta cũng sẽ ban mau chóng—không hề nghi ngờ.

Verse 39

श्रीमहादेव उवाच । भूय एव नृपश्रेष्ठ मत्तः प्रार्थय वांछितम् । न वृथा दर्शनं मे स्यात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

Śrī Mahādeva phán: Một lần nữa, hỡi bậc vương thượng, hãy cầu xin Ta điều ngươi mong muốn. Việc Ta hiện thân trước ngươi sẽ không hề uổng phí—đó là lời chân thật Ta nói với ngươi.

Verse 40

हरिश्चंद्र उवाच । कृतकृत्योस्मि देवेश सर्वमस्ति गृहे मम । पुत्रं त्यक्त्वा त्वया सोऽपि दत्तो वंशधरो जयी

Harīścandra thưa: Ôi Đấng Chúa tể chư thiên, con đã viên mãn; mọi sự đều có trong nhà con. Ngài đã xóa bỏ nỗi thiếu con trai và ban cho con một người con—bậc chiến thắng, kẻ nối dõi gìn giữ dòng tộc.

Verse 41

तथापि न तवादेशो व्यर्थः कार्यः कथंचन । एतस्मात्कारणाद्देव याचयिष्यामि वांछितम्

Dẫu vậy, mệnh lệnh của Ngài không thể nào trở nên vô ích. Vì lẽ ấy, ôi Thần linh, con sẽ xin ân phúc mà con hằng mong.

Verse 42

राजसूयकृतेऽस्माकं सदा बुद्धिः प्रवर्तते । निषेधयंति मां सर्वे मन्त्रिणः सुहृदस्तदा

Tâm trí con luôn hướng về việc cử hành tế lễ Rājasūya. Nhưng vào lúc ấy, tất cả các đại thần và người thân tín đều ngăn cản con.

Verse 43

सर्वैस्तैर्जायते यज्ञः पार्थिवैः करदीकृतैः । युद्धं विना करं तेऽपि न यच्छन्ति यतो विभो

Tế lễ ấy chỉ thành tựu khi mọi chư vương kia đã trở thành kẻ triều cống. Vì không có chiến tranh, họ cũng chẳng dâng cống nạp—bởi vậy, ôi Đấng Tôn Chủ.

Verse 44

ततो युद्धार्थिनं मां ते वारयंति हितैषिणः । कृतोत्साहं मखप्राप्तौ नीतिमार्गसमाश्रिताः

Vì thế, những người thiện chí đã ngăn ta khi ta muốn cầu chiến. Dẫu lòng ta hăng hái mong đạt đến lễ tế, họ vẫn nương theo con đường chính sách và lời khuyên răn.

Verse 45

तस्मात्तव प्रसादेन राजसूयो भवेन्मखः । अविघ्नः सिद्धिमायातु मम नान्यद्वृणोम्यहम्

Vì thế, nhờ ân phúc của Ngài, xin cho lễ tế Rājasūya được thành tựu. Nguyện cho nó đạt viên mãn không chướng ngại. Con chẳng cầu gì khác cho riêng mình.

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शन हरः । सोऽपि लब्धवरो भूपः स्वमेव भवनं गतः

Sūta nói: “Được như vậy.” Hara (Śiva) hứa nhận rồi liền biến mất khỏi tầm mắt. Còn nhà vua, đã được ban ân, cũng trở về cung điện của mình.

Verse 47

एवं तेन नरेन्द्रेण पूर्वं तत्र विनिर्मितौ । उमामहेश्वरौ पश्चान्निर्मितावितरैरपि

Như vậy, chính vị quân vương ấy đã dựng lập trước tiên tại đó (thánh tượng/điện thờ) Umā và Maheśvara; về sau, những người khác cũng xây dựng hay an vị thêm nữa.

Verse 48

यस्ताभ्यां कुरुते पूजां संप्राप्ते पंचमी दिने । फलैः सर्वेषु गात्रेषु यावत्संवत्सरं द्विजाः । सुतं प्राप्नोति सोऽभीष्टं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

Hỡi các Bà-la-môn, ai khi đến ngày Pañcamī mà phụng thờ hai đấng ấy (Umā và Maheśvara), dâng trái quả đầy đủ suốt một năm cho mọi phần thân thể (lễ cúng trọn vẹn), người ấy sẽ được một người con trai như ý, có khả năng nâng đỡ và phục hưng dòng tộc mình.

Verse 529

यस्तं नमति देवेशं तेन त्वं सर्वदा नता । नतायां त्वयि देवेशो नतः स्यादिति मे मतिः

Ai cúi lạy Đấng Chúa của chư thiên—chính nhờ hành vi ấy mà ngươi cũng luôn được tôn kính. Khi ngươi được cúi lạy, thì Đấng Chúa của chư thiên cũng được cúi lạy—đó là điều ta hiểu như vậy.