Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

यस्ताभ्यां कुरुते पूजां संप्राप्ते पंचमी दिने । फलैः सर्वेषु गात्रेषु यावत्संवत्सरं द्विजाः । सुतं प्राप्नोति सोऽभीष्टं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

Transliteration

yastābhyāṃ kurute pūjāṃ saṃprāpte paṃcamī dine | phalaiḥ sarveṣu gātreṣu yāvatsaṃvatsaraṃ dvijāḥ | sutaṃ prāpnoti so'bhīṣṭaṃ svavaṃśoddharaṇakṣamam

Translation

Hỡi các Bà-la-môn, ai khi đến ngày Pañcamī mà phụng thờ hai đấng ấy (Umā và Maheśvara), dâng trái quả đầy đủ suốt một năm cho mọi phần thân thể (lễ cúng trọn vẹn), người ấy sẽ được một người con trai như ý, có khả năng nâng đỡ và phục hưng dòng tộc mình.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• ताभ्याम्: by those two (deities)
• ताभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd) / पञ्चमी (5th), द्विवचन; अत्र तृतीया (करण) ‘by those two’

• कुरुते: does; performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• संप्राप्ते: when (it) has arrived; upon the occurrence
• संप्राप्ते: Adhikaraṇa (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• पञ्चमी: fifth
• पञ्चमी: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; दिन-विशेषण

• दिने: on the day
• दिने: Adhikaraṇa (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• फलैः: with fruits
• फलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सर्वेषु: in all
• सर्वेषु: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; गात्रेषु इति विशेषण

• गात्रेषु: on the limbs/body-parts
• गात्रेषु: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• यावत्: as long as; up to
• यावत्: Avadhi (Limit/अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (परिमाण/अवधि-वाचक)

• संवत्सरम्: a year
• संवत्सरम्: Kāla-avadhi (Duration/कालावधि)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालावधि

• द्विजाः: O twice-born (Brāhmaṇas)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे (vocative sense)

• सुतम्: a son
• सुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राप्नोति: obtains
• प्राप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभीष्टम्: desired
• अभीष्टम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभीष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक; √इष्/इच्छ् ‘desired’)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सुतम् इति विशेषण

• स्व-वंश-उद्धरण-क्षमम्: capable of uplifting his lineage
• स्व-वंश-उद्धरण-क्षमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + उद्धरण (प्रातिपदिक) + क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सुतम् इति विशेषण; अर्थः ‘स्वस्य वंशस्य उद्धरणे क्षमः’

Speaker

Sūta (addressing the dvijas)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas (dvijāḥ)

Visual Art Cues

Scene: On Pañcamī, devotees offer baskets of fruits to Umā and Maheśvara; a calendar-like sequence suggests repeated monthly worship across a year; blessing of a child implied.

Characters & Entities

• Umā
• Maheśvara (Śiva)
• Dvitīyajanma (dvija, Brāhmaṇas)
• Pañcamī (lunar day)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Regular, time-marked devotion (Pañcamī) to the divine couple is praised as dharmic worship that brings household flourishing aligned with sacred duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Nāgarakhaṇḍa tīrtha where Umā-Maheśvara are established; the verse ties the site’s worship to concrete household blessings.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pūjā to Umā and Maheśvara on Pañcamī, with fruit offerings sustained as an observance extending up to a year.