शिवशक्त्यैक्य-तत्त्वविचारः / Inquiry into the Unity of Śiva and Śakti (Para–Apara Ontology)

Verse 1

कृष्ण उवाच । भगवन्परमेशस्य शर्वस्यामिततेजसः । मूर्तिभिर्विश्वमेवेदं यथा व्याप्तं तथा श्रुतम्

Kṛṣṇa thưa: “Bạch Đấng Tôn Quý! Con đã nghe rằng toàn thể vũ trụ này, đúng như lời đã dạy, được thấm nhuần và bao trùm bởi vô số hình tướng của Śarva (Đức Śiva), Đấng Tối Thượng có quang huy vô lượng.”

Verse 2

अथैतज्ज्ञातुमिच्छामि याथात्म्यं पमेशयोः । स्त्रीपुंभावात्मकं चेदं ताभ्यां कथमधिष्ठितम्

Nay con muốn biết chân tánh của Đấng Tối Thượng và của Thượng Nữ Thần. Nếu vũ trụ này được cấu thành bởi hai nguyên lý nữ và nam, thì hai Đấng ấy cai quản và nâng đỡ nó bằng cách nào?

Verse 3

उपमन्युरुवाच । श्रीमद्विभूतिं शिवयोर्याथात्म्यं च समासतः । वक्ष्ये तद्विस्तराद्वक्तुं भवेनापि न शक्यते

Upamanyu thưa: “Con sẽ nói vắn tắt về vinh quang cát tường và chân tánh của Śiva cùng Thánh Nữ phối ngẫu. Nói cho đầy đủ, tường tận thì không thể—ngay cả Bhava (chính Đức Śiva) cũng không làm được.”

Verse 4

शक्तिः साक्षान्महादेवी महादेवश्च शक्तिमान् । तयोर्विभूतिलेशो वै सर्वमेतच्चराचरम्

Śakti chính là Đại Nữ Thần, còn Mahādeva là Đấng mang Śakti. Toàn thể vũ trụ hữu động và vô động này quả thật chỉ là một phần rất nhỏ của vibhūti—quang huy—của Thánh Đôi ấy.

Verse 5

वस्तु किंचिदचिद्रूपं किंचिद्वस्तु चिदात्मकम् । द्वयं शुद्धमशुद्धं च परं चापरमेव च

Có thực thể thuộc bản chất vô tri (acit), lại có thực thể thuộc bản chất ý thức (cit). Vì thế, sự phân đôi ấy cũng được nói là thanh tịnh và bất tịnh, và cũng là tối thượng (para) và thứ yếu (apara).

Verse 6

यत्संसरति चिच्चक्रमचिच्चक्रसमन्वितम् । तदेवाशुद्धमपरमितरं तु परं शुभम्

Cái luân hồi chính là nguyên lý hữu tri bị ràng buộc cùng bánh xe vô tri; chỉ đó là trạng thái bất tịnh, thấp kém. Còn cái kia—Đấng Tối thượng—thì cát tường và siêu việt.

Verse 7

अपरं च परं चैव द्वयं चिदचिदात्मकम् । शिवस्य च शिवायाश्च स्वाम्यं चैतत्स्वभावतः

Cả hạ và thượng—thực tại hai mặt gồm hữu tri và vô tri—tự tính đều thuộc quyền chủ tể của Śiva và Śivā.

Verse 8

शिवयोर्वै वशे विश्वं न विश्वस्य वशे शिवौ । ईशितव्यमिदं यस्मात्तस्माद्विश्वेश्वरौ शिवौ

Quả thật, toàn thể vũ trụ ở dưới quyền nhiếp trì của Śiva và Śivā (Śakti); Śiva không ở dưới quyền của vũ trụ. Vì thế gian này cần được cai quản và dẫn dắt, nên Ngài được tôn xưng là Viśveśvara—Chúa tể của vũ trụ.

Verse 9

यथा शिवस्तथा देवी यथा देवी तथा शिवः । नानयोरंतरं विद्याच्चंद्रचन्द्रिकयोरिव

Śiva thế nào thì Nữ thần cũng thế ấy; Nữ thần thế nào thì Śiva cũng thế ấy. Chớ nên thấy có sai biệt giữa hai Ngài—như trăng và ánh trăng.

Verse 10

चंद्रो न खलु भात्येष यथा चंद्रिकया विना । न भाति विद्यमानो ऽपि तथा शक्त्या विना शिवः

Cũng như mặt trăng này không thực sự tỏa sáng nếu thiếu ánh trăng, Thần Śiva—dù luôn tồn tại—cũng không thể hiển lộ và tỏa sáng nếu thiếu Śakti.

Verse 11

प्रभया हि विनायद्वद्भानुरेष न विद्यते । प्रभा च भानुना तेन सुतरां तदुपाश्रया

Như mặt trời này không thể tồn tại nếu thiếu ánh quang minh của nó, thì chính ánh quang minh ấy cũng hoàn toàn nương tựa nơi mặt trời mà hiện hữu. Cũng vậy, năng lực hiển lộ và Đấng sở hữu năng lực vốn không thể tách rời—song năng lực ấy luôn an trú nơi Chúa Tể làm chỗ nương tựa.

Verse 12

एवं परस्परापेक्षा शक्तिशक्तिमतोः स्थिता । न शिवेन विना शक्तिर्न शक्त्या च विना शिवः

Vì thế, mối tương thuộc lẫn nhau giữa Śakti và Đấng sở hữu Śakti (Śiva) được xác lập: không có Śiva thì không có Śakti, và không có Śakti thì cũng không có Śiva.

Verse 13

शक्तौयया शिवो नित्यं भक्तौ मुक्तौ च देहिनाम् । आद्या सैका परा शक्तिश्चिन्मयी शिवसंश्रया

Nhờ chính Năng lực (Śakti) của Ngài, Śiva hằng hiện diện trong lòng sùng kính và sự giải thoát của các hữu tình mang thân. Śakti nguyên sơ ấy—duy nhất, tối thượng—thuần là ý thức, an trú trong Śiva và lấy Śiva làm nơi nương tựa duy nhất.

Verse 14

यामाहुरखिलेशस्य तैस्तैरनुगुणैर्गुणैः । समानधर्मिणीमेव शिवस्य परमात्मनः

Họ tuyên xưng rằng Nàng chính là đối thể của Đấng Chúa Tể muôn loài, được trang nghiêm bởi những phẩm tính tương xứng; quả thật, Nàng có bản tính đồng nhất với Śiva, Đấng Tự Ngã Tối Thượng.

Verse 15

सैका परा च चिद्रूपा शक्तिः प्रसवधर्मिणी । विभज्य बहुधा विश्वं विदधाति शिवेच्छया

Nàng là duy nhất, tối cao, và mang bản chất của ý thức thuần khiết—Năng lượng tạo hóa. Chia mình thành nhiều hình tướng, nàng nhào nặn vũ trụ theo ý chí của Thần Shiva.

Verse 16

सा मूलप्रकृतिर्माया त्रिगुणा च त्रिधा स्मृता । शिवया च विपर्यस्तं यया ततमिदं जगत्

Năng lực ấy được gọi là Căn Bản Tự Nhiên—Māyā—mang ba guṇa và được hiểu theo ba phương diện. Nhờ nàng, dưới sự đảo chuyển của cái nhìn đối với Śiva, toàn thể vũ trụ này được trải bày và hiển lộ.

Verse 17

एकधा च द्विधा चैव तथा शतसहस्रधा । शक्तयः खलु भिद्यंते बहुधा व्यवहारतः

Các Thần Lực (Śakti) quả thật được nói là một, là hai, và thậm chí là trăm ngàn; bởi trong cách dùng của đời và của kinh điển, các Ngài được phân biệt theo nhiều phương diện.

Verse 18

शिवेच्छया पराशक्तिः शिवतत्त्वैकतां गता । ततः परिस्फुरत्यादौ सर्गे तैलं तिलादिव

Do ý chí của Śiva, Parāśakti—Thượng Năng—đi vào sự nhất thể với chính nguyên lý của Śiva. Rồi, vào buổi đầu sáng tạo, nàng hiển lộ và rung động tuôn trào—như dầu tiết ra từ hạt mè và những thứ tương tự.

Verse 19

ततः क्रियाख्यया शक्त्या शक्तौ शक्तिमदुत्थया । तस्यां विक्षोभ्यमाणायामादौ नादः समुद्बभौ

Sau đó, nhờ năng lực gọi là Kriyā—phát sinh từ Đấng sở hữu Śakti và vận hành trong chính Śakti—khi Śakti ấy lần đầu được khuấy động vào hoạt dụng, thì Nāda, Âm thanh nguyên sơ, liền phát khởi.

Verse 20

नादाद्विनिःसृतो बिंदुर्बिंदोदेवस्सदाशिवः । तस्मान्महेश्वरो जातः शुद्धविद्या महेश्वरात्

Từ Nāda (âm thanh nguyên sơ) phát xuất Bindu (điểm hạt giống). Chính Bindu ấy là Deva Sadāśiva. Từ Ngài sinh ra Maheśvara, và từ Maheśvara hiển lộ Śuddha-vidyā—minh tri thuần tịnh, quân bình, dẫn linh hồn hướng về giải thoát.

Verse 21

सा वाचामीश्वरी शक्तिर्वागीशाख्या हि शूलिनः । या सा वर्णस्वरूपेण मातृकेपि विजृम्भते

Quyền năng tối thượng của Lời—thật được gọi là Vāgīśā—thuộc về Đấng cầm Tam Xoa, Śiva. Nàng mang chính hình thể của các mẫu tự, mở bày và hiển lộ như Mātṛkā, ma trận các âm vị.

Verse 22

अथानंतसमावेशान्माया कालमवासृजत् । नियतिञ्च कलां विद्यां कलातोरागपूरुषौ

Rồi Māyā, khi nhập vào Vô Cùng (Ananta), liền phóng xuất Thời gian (kāla), cùng Niyati (trật tự/giới hạn vũ trụ), Kalā (năng lực hữu hạn), Vidyā (tri thức hữu hạn); và từ Kalā phát sinh cả Rāga (tham luyến) lẫn Puruṣa (ngã bị trói buộc).

Verse 23

मायातः पुनरेवाभूदव्यक्तं त्रिगुणात्मकम् । त्रिगुणाच्च ततो व्यक्ताद्विभक्ताः स्युस्त्रयो गुणाः

Từ Māyā lại phát sinh Avyakta (vô hiển), mang bản tính tam guṇa. Và từ nguyên lý tam guṇa ấy, khi trở nên Vyakta (hữu hiển), ba guṇa—sattva, rajas, tamas—liền phân biệt rõ ràng.

Verse 24

सत्त्वं रजस्तमश्चेति यैर्व्याप्तमखिलं जगत् । गुणेभ्यः क्षोभ्यमाणेभ्यो गुणेशाख्यास्त्रिमूर्तयः

Sattva, rajas và tamas—chính các phẩm tính ấy thấm nhuần khắp toàn thể vũ trụ. Và từ các guṇa ấy, khi bị khuấy động, phát sinh ba hình tướng (Trimūrti), được gọi là các Chúa tể của các guṇa.

Verse 25

अधिष्ठितान्यनन्ताद्यैर्विद्येशैश्चक्रवर्तिभिः । शरीरांतरभेदेन शक्तेर्भेदाः प्रकीर्तिताः

Được các Vidyeśvara như Ananta và các vị khác—những bậc quân vương của toàn thể vũ trụ—chủ trì, các sai biệt của Śakti được tuyên thuyết tùy theo những cách thức thọ thân khác nhau (tức theo sự đa dạng của các thân mà nàng vận hành).

Verse 26

नानारूपास्तु विज्ञेयाः स्थूलसूक्ष्मविभेदतः । रुद्रस्य रौद्री सा शक्तिर्विष्णौर्वै वैष्णवी मता

Những năng lực thiêng liêng ấy cần được hiểu là có nhiều hình tướng, phân biệt theo thô và tế. Trong Rudra, năng lực ấy được biết là Raudrī; trong Viṣṇu, được xem là Vaiṣṇavī.

Verse 27

ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रोक्ता चेन्द्रस्यैंद्रीति कथ्यते । किमत्र बहुनोक्तेन यद्विश्वमिति कीर्तितम्

Śakti của Brahmā được gọi là Brahmāṇī, và Śakti của Indra được nói là Aindrī. Nhưng nói nhiều để làm gì? Bất cứ điều gì được tán dương là “vũ trụ” thì kỳ thực chính là Năng Lực ấy—Śakti—hiển lộ thành muôn loài.

Verse 28

शक्यात्मनैव तद्व्याप्तं यथा देहे ऽंतरात्मना । तस्माच्छक्तिमयं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्

Thực tại ấy được thấm nhuần bởi chính năng lực của Ngài, như nội ngã thấm khắp thân thể. Vì vậy toàn thể vũ trụ này—cả bất động lẫn hữu động—đều là Śakti-maya, được cấu thành bởi Śakti.

Verse 29

कला या परमा शक्तिः कथिता परमात्मनः । एवमेषा परा शक्तिरीश्वरेच्छानुयायिनी

'Kalā' đó được tuyên bố là Quyền năng Tối cao của Tự ngã Tối cao. Do đó, Śakti tối cao này luôn tuân theo ý chí của Chúa Tể, hành động hoàn toàn phù hợp với ý định của Īśvara.

Verse 30

स्थिरं चरं च यद्विश्वं सृजतीति विनिश्चयः । ज्ञानक्रिया चिकीर्षाभिस्तिसृभिस्स्वात्मशक्तिभिः

Đã được kết luận vững chắc rằng Ngài tạo dựng toàn thể vũ trụ này—cả bất động lẫn động—bằng chính các Śakti nội tại của Ngài, có ba mặt: năng lực Tri thức, năng lực Hành động, và năng lực Ý chí (để thành tựu).

Verse 31

शक्तिमानीश्वरः शश्वद्विश्वं व्याप्याधितिष्ठति । इदमित्थमिदं नेत्थं भवेदित्येवमात्मिका

Đấng Tối Thượng đầy quyền năng hằng thấm khắp vũ trụ và ngự trị từ bên trong. Bản tính của Ngài được biểu lộ như: “Cái này là như vậy; cái này không như vậy; nó trở thành như vậy”—chính nguyên lý định đoạt và sắp đặt trật tự của muôn loài.

Verse 32

इच्छाशक्तिर्महेशस्य नित्या कार्यनियामिका । ज्ञानशक्तिस्तु तत्कार्यं करणं कारणं तथा

Śakti Ý chí của Maheśvara là vĩnh cửu, điều ngự mọi quả hiện bày. Còn Śakti Tri thức của Ngài cũng chính là quả ấy, vừa làm phương tiện, vừa làm nền tảng nhân duyên cho sự thành tựu.

Verse 33

प्रयोजनं च तत्त्वेन बुद्धिरूपाध्यवस्यति । यथेप्सितं क्रियाशक्तिर्यथाध्यवसितं जगत्

Thật vậy, trí tuệ—mang hình thái của sự quyết định dứt khoát—ấn định mục đích được nhắm đến. Theo điều được ước muốn, năng lực hành động vận hành; và thế gian hiện ra đúng như điều đã được quyết định ấy.

Verse 34

कल्पयत्यखिलं कार्यं क्षणात्संकल्परूपिणी । यथा शक्तित्रयोत्थानं शक्तिप्रसवधर्मिणी

Nàng, có bản tính chính là saṅkalpa (ý chí), tạo tác mọi quả báo trong khoảnh khắc; cũng như, với năng lực sinh khởi các năng lượng, Nàng làm phát sinh bộ ba śakti.

Verse 35

शक्त्या परमया नुन्ना प्रसूते सकलं जगत् । एवं शक्तिसमायोगाच्छक्तिमानुच्यते शिवः

Được Thượng Śakti thúc đẩy, toàn thể vũ trụ được khai sinh. Vì sự hiệp nhất với Śakti ấy, Śiva được xưng là “Śaktimān” — Đấng sở hữu quyền năng.

Verse 36

शक्तिशक्तिमदुत्थं तु शाक्तं शैवमिदं जगत् । यथा न जायते पुत्रः पितरं मातरं विना

Vũ trụ này phát sinh từ Śakti và Đấng sở hữu Śakti (Śiva), nên đồng thời vừa là Śākta vừa là Śaiva. Như con trai không thể sinh ra nếu thiếu cha và mẹ.

Verse 37

तथा भवं भवानीं च विना नैतच्चराचरम् । स्त्रीपुंसप्रभवं विश्वं स्त्रीपुंसात्मकमेव च

Cũng vậy, nếu không có Bhava (Śiva) và Bhavānī (Śakti) thì toàn thể vũ trụ—cả động lẫn tĩnh—không thể tồn tại. Thế giới phát sinh từ nữ và nam, và thật sự mang bản tính nữ–nam ấy.

Verse 38

स्त्रीपुंसयोर्विभूतिश्च स्त्रीपुंसाभ्यामधिष्ठितम् । परमात्मा शिवः प्रोक्तश्शिवा सा च प्रकीर्तिता

Năng lực hiển lộ thành nữ và nam được cả nữ và nam chủ trì. Đấng Tự Ngã Tối Thượng được tuyên xưng là Śiva, và chính Quyền Năng Tối Thượng ấy được tán dương là Śivā.

Verse 39

शिवस्सदाशिवः प्रोक्तः शिवा सा च मनोन्मनी । शिवो महेश्वरो ज्ञेयः शिवा मायेति कथ्यते

Śiva được tuyên xưng là Sadāśiva, và Śakti của Ngài là Manonmanī tối thượng—vượt ngoài tâm. Śiva cần được biết là Maheśvara, còn Śakti của Ngài được gọi là Māyā—năng lực hiển lộ các thế giới và trói buộc linh hồn.

Verse 40

पुरुषः परमेशानः प्रकृतिः परमेश्वरी । रुद्रो महेश्वरस्साक्षाद्रुद्राणी रुद्रवल्लभा

Puruṣa là Đấng Tối Thượng (Parameśāna), còn Prakṛti là Nữ Thần Tối Thượng (Parameśvarī). Rudra chính là Mahādeva, Mahēśvara hiện thân; và Rudrāṇī là hiền phối yêu dấu của Rudra.

Verse 41

विष्णुर्विश्वेश्वरो देवो लक्ष्मीर्विश्वेश्वरप्रिया । ब्रह्मा शिवो यदा स्रष्टा ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रिया

Viṣṇu là Chúa tể của vũ trụ (Viśveśvara), và Lakṣmī là người yêu dấu của Chúa tể ấy. Khi Śiva vận hành như Brahmā, Đấng Tạo Hóa, thì Brahmāṇī (Sarasvatī) là người yêu dấu của Brahmā.

Verse 42

भास्करो भगवाञ्छंभुः प्रभा भगवती शिवा । महेंद्रो मन्मथारातिः शची शैलेन्द्रकन्यका

Bhāskara (Mặt Trời) chính là Bhagavān Śambhu; ánh quang của Ngài là Bhagavatī Śivā. Mahendra (Indra) là kẻ đối nghịch của Manmathārāti (Śiva), và Śacī là ái nữ của Chúa tể núi non (Nữ Thần Sơn Nữ).

Verse 43

जातवेदा महादेवः स्वाहा शर्वार्धदेहिनी । यमस्त्रियंबको देवस्तत्प्रिया गिरिकन्यका

Jātavedā chính là Mahādeva; Svāhā là Đấng mang nửa thân của Śarva. Yama là thần Tryambaka; và người yêu dấu của Ngài là Nữ Nhi của Núi (Pārvatī).

Verse 44

निरृतिर्भगवानीशो नैरृती नगनंदनी । वरुणो भगवान्रुद्रो वारुणी भूधरात्मजा

Nirṛti chính là Đấng Chí Tôn Īśa (Śiva) tự thân; Nairṛtī là ái nữ của Núi. Varuṇa chính là Đấng Phúc Lạc Rudra; và Vāruṇī là con gái của Bhūdhara (Đấng nâng giữ núi).

Verse 45

बालेंदुशेखरो वायुः शिवा शिवमनोहरा । यक्षो यज्ञशिरोहर्ता ऋद्धिर्हिमगिरीन्द्रजा

Vāyu là đấng đội vầng trăng non trên đỉnh đầu; Śivā là người phối ngẫu diễm lệ, làm say lòng Śiva. Yakṣa là vị đã đoạt lấy đầu của tế lễ; và Ṛddhi là ái nữ của Himagiri, chúa tể núi non.

Verse 46

चंद्रार्धशेखरश्चंद्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा । ईशानः परमेशानस्तदार्या परमेश्वरी

Ngài là Candrārdhaśekhara, bậc Chúa tể có vầng trăng lưỡi liềm trên đỉnh; và Ngài cũng chính là Mặt Trăng. Rohiṇī là người yêu của Rudra. Ngài là Īśāna, Đấng Tối Thượng (Parameśāna); và phối ngẫu cao quý của Ngài là Nữ Thần Tối Thượng (Parameśvarī).

Verse 47

अनंतवलयो ऽनंतो ह्यनंतानंतवल्लभा । कालाग्निरुद्रः कालारिः काली कालांतकप्रिया

Ngài là Anantavalaya, bậc Chúa không cùng tận—quả thật là Vô Biên. Nàng là Anantā, người yêu của Đấng Vô Tận. Ngài là Kālāgnirudra, Rudra là ngọn lửa của Thời Gian, kẻ đối nghịch của Thời Gian. Nàng là Kālī, người yêu của Đấng diệt Thời Gian—vì thế, Thánh Đôi Tối Thượng được tán dương là vượt ngoài thời gian và tử vong.

Verse 48

पुरुषाख्यो मनुश्शंभुः शतरूपा शिवप्रिया । दक्षस्साक्षान्महादेवः प्रसूतिः परमेश्वरी

Manu, được gọi là Puruṣa, chính là Śambhu (Śiva) tự thân; Śatarūpā là người được Śiva yêu dấu. Dakṣa quả thật là Mahādeva hiện thân, và Prasūti là Nữ Thần Tối Thượng (Parameśvarī).

Verse 49

रुचिर्भवो भवानी च बुधैराकूतिरुच्यते । भृगुर्भगाक्षिहा देवः ख्यातिस्त्रिनयनप्रिया

Các bậc hiền triết nói rằng Ruci chính là Bhava (Śiva), và Bhavānī chính là Ākūti. Bhṛgu là vị thần đã đánh mù mắt Bhaga, còn Khyāti là người được Đấng Ba Mắt yêu thương.

Verse 50

मरीचिभगवान्रुद्रः संभूतिश्शर्ववल्लभा । गंगाधरो ऽंगिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता

Hãy biết bậc tôn kính Marīci chính là Rudra; và Saṃbhūti là ái thê của Śarva (Śiva). Hãy hiểu Gaṅgādhara, Đấng mang sông Hằng, chính là Aṅgirā; và Smṛti được nhớ rằng không ai khác, chính là Umā hiện thân.

Verse 51

पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कांता पिनाकिनः । पुलहस्त्रिपुरध्वंसी तत्प्रिया तु शिवप्रिया

Hãy biết Pulastya chính là Đấng đội trăng trên đỉnh đầu (Candramauḷi). Prīti là ái thê của Pinākin (Śiva, Đấng cầm cung Pināka). Pulaha gắn với Đấng diệt Tripura; và người yêu dấu của ngài quả thật là kẻ mến kính Śiva—được Śiva yêu thương.

Verse 52

क्रतुध्वंसी क्रतुः प्रोक्तः संनतिर्दयिता विभोः । त्रिनेत्रो ऽत्रिरुमा साक्षादनसूया स्मृता बुधैः

Bậc hiền trí tuyên rằng Kratu được gọi là “Kratudhvaṃsī” (Đấng phá tan sự chấp trước vào tế lễ). Sannati được nói là người yêu dấu của Đấng Tối Thượng. Atri ở đây được ghi nhớ là “Trinetra” (Đấng ba mắt). Và Anasūyā được các bậc minh triết biết rằng không ai khác, chính là Umā hiện thân.

Verse 53

कश्यपः कालहा देवो देवमाता महेश्वरी । वसिष्ठो मन्मथारातिर्देवी साक्षादरुंधती

Hãy biết Kaśyapa chính là thần Kālahā; Devamātā chính là Maheśvarī. Vasiṣṭha không ai khác ngoài kẻ thù của Manmatha (Śiva), và Nữ Thần chính là Arundhatī hiện thân.

Verse 54

शंकरः पुरुषास्सर्वे स्त्रियस्सर्वा महेश्वरी । सर्वे स्त्रीपुरुषास्तस्मात्तयोरेव विभूतयः

Mọi người nam đều là Śaṅkara (Śiva), mọi người nữ đều là Maheśvarī (Śakti). Vì thế, hết thảy chúng sinh—nam hay nữ—đều thật là sự hiển lộ (vibhūti) của hai Đấng ấy.

Verse 55

विषयी भगवानीशो विषयः परमेश्वरी । श्राव्यं सर्वमुमारूपं श्रोता शूलवरायुधः

Chủ thể tri giác là Đấng Chí Tôn Īśa (Śiva); đối tượng được tri giác là Thượng Nữ Thần Parameśvarī. Mọi điều đáng nghe đều hoàn toàn mang bản tính của Umā, còn người nghe là Đấng cầm vũ khí tối thắng—cây tam xoa.

Verse 56

प्रष्टव्यं वस्तुजातं तु धत्ते शंकरवल्लभा । प्रष्टा स एव विश्वात्मा बालचन्द्रावतंसकः

Đấng được Śaṅkara yêu dấu (Devī) mang trong mình toàn thể mọi điều đáng hỏi và đáng biết. Và chính người hỏi cũng là Ngài ấy—Linh Hồn của vũ trụ—được điểm trang vầng trăng lưỡi liềm trên búi tóc bện.

Verse 57

द्रष्टव्यं वस्तुरूपं तु बिभर्ति वक्तवल्लभा । द्रष्टा विश्वेश्वरो देवः शशिखंडशिखामणिः

Đấng Ái Nữ của người thuyết giảng (Śakti) mang lấy hình tướng của đối tượng được thấy. Nhưng bậc Chân Kiến giả chính là Viśveśvara, Chúa tể vũ trụ, đấng có vầng trăng làm bảo châu trên đỉnh đầu.

Verse 58

रसजातं महादेवी देवो रसयिता शिवः । प्रेयजातं च गिरिजा प्रेयांश्चैव गराशनः

Ôi Mahādevī, mọi điều sinh từ rasa (tinh vị, hương vị) đều được Śiva nếm trải và thọ hưởng như Đấng Hưởng Thụ thiêng liêng. Còn Girijā là hiện thân của tình yêu được sinh ra; và chính Đấng Yêu Dấu là Garāśana (Śiva), bậc đã nuốt độc dược.

Verse 59

मंतव्यवस्तुतां धत्ते सदा देवी महेश्वरी । मंता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः

Nữ thần Maheśvarī luôn nâng giữ thực tại của điều đáng quán niệm. Còn bậc quán niệm chỉ là Ngài—Linh hồn của vũ trụ—Mahādeva, Đại Chúa Tể Maheśvara.

Verse 60

बोद्धव्यवस्तुरूपं तु बिभर्ति भववल्लभा । देवस्स एव भगवान्बोद्धा मुग्धेन्दुशेखरः

Bhavavallabhā (Pārvatī), ái thê của Bhava (Śiva), quả thật mang lấy chính hình tướng của Thực Tại khả tri. Và chính vị Deva ấy—Bhagavān Śiva, đấng đội vầng trăng lưỡi liềm đầy mê hoặc—tự Ngài là Bậc Tri Giác, Bậc Khai Minh.

Verse 61

प्राणः पिनाकी सर्वेषां प्राणिनां भगवान्प्रभुः । प्राणस्थितिस्तु सर्वेषामंबिका चांबुरूपिणी

Đối với mọi loài hữu tình, Đấng Pinākī (Śiva) là chính Prāṇa—hơi thở sinh mệnh nội tại và là bậc Chủ Tể tối thượng. Và nền tảng nâng đỡ Prāṇa ấy nơi muôn loài là Ambikā (Pārvatī), hiện thân như nước—nuôi dưỡng, nâng đỡ và ban sự sống.

Verse 62

बिभर्ति क्षेत्रतां देवी त्रिपुरांतकवल्लभा । क्षेत्रज्ञत्वं तदा धत्ते भगवानंतकांतकः

Bấy giờ, Nữ Thần—người được Tripurāntaka (Śiva) yêu dấu—mang lấy địa vị của “kṣetra” (cánh đồng/thân giới). Còn Bhagavān Antakāntaka (Śiva, Đấng diệt Thần Chết) mang lấy địa vị của “kṣetrajña” (bậc biết cánh đồng).

Verse 63

अहः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया निशा । आकाशः शंकरो देवः पृथिवी शंकरप्रिया

Ban ngày là vị Thần mang vũ khí tam xoa; ban đêm là điều được Đấng cầm tam xoa yêu quý. Bầu trời là chính Śaṅkara, bậc Thiên Chủ; mặt đất là người được Śaṅkara thương mến.

Verse 64

समुद्रो भगवानीशो वेला शैलेन्द्रकन्यका । वृक्षो वृषध्वजो देवो लता विश्वेश्वरप्रिया

Đại dương là Bhagavān Īśa (Śiva); bờ biển là ái nữ của chúa tể núi non. Cây lớn là vị Deva có cờ hiệu mang hình bò (Śiva); còn dây leo là người được Viśveśvara yêu dấu (Pārvatī).

Verse 65

पुंल्लिंगमखिलं धत्ते भगवान्पुरशासनः । स्त्रिलिंगं चाखिलं धत्ते देवी देवमनोरमा

Đức Thế Tôn, Đấng chế ngự ba thành (Tripurāntaka), trọn vẹn mang lấy nguyên lý nam; và Nữ Thần, niềm hoan lạc của chư Thiên, trọn vẹn mang lấy nguyên lý nữ.

Verse 66

शब्दजालमशेषं तु धत्ते सर्वस्य वल्लभा । अर्थस्वरूपमखिलं धत्ते मुग्धेन्दुशेखरः

Đấng Nữ Thần, Người Yêu của muôn loài, nâng giữ toàn thể mạng lưới âm thanh (lời nói) vô biên. Chúa Tể đội vầng trăng—Śiva—nâng giữ trọn vẹn thực tại của ý nghĩa. Vì thế, âm và nghĩa an trú trong Cặp Đôi Thiêng như chính tự tánh của các Ngài.

Verse 67

यस्य यस्य पदार्थस्य या या शक्तिरुदाहृता । सा सा विश्वेश्वरी देवी स स सर्वो महेश्वरः

Bất cứ năng lực nào được tuyên nói là thuộc về bất kỳ pháp nào—mỗi năng lực ấy chính là Nữ Thần Viśveśvarī, Đấng Chủ Tể của vũ trụ; và chính pháp ấy, trong toàn thể của nó, là Mahādeva (Maheśvara) tự thân.

Verse 68

यत्परं यत्पवित्रं च यत्पुण्यं यच्च मंगलम् । तत्तदाह महाभागास्तयोस्तेजोविजृंभितम्

Điều tối thượng, điều thanh tịnh, điều tạo phước, và điều cát tường—các bậc hiền thánh phúc đức tuyên rằng tất cả ấy chính là quang huy rực rỡ bừng nở từ Hai Nguyên Lý thiêng liêng hợp nhất.

Verse 69

यथा दीपस्य दीप्तस्य शिखा दीपयते गृहम् । तथा तेजस्तयोरेतद्व्याप्य दीपयते जगत्

Như ngọn lửa của chiếc đèn cháy sáng soi rọi một ngôi nhà, cũng vậy, quang minh lan tỏa của Hai Đấng—tràn khắp mọi nơi—chiếu sáng toàn thể thế gian.

Verse 70

तृणादिशिवमूर्त्यंतं विश्वख्यातिशयक्रमः । सन्निकर्षक्रमवशात्तयोरिति परा श्रुतिः

Từ một ngọn cỏ cho đến chính hình tướng của Śiva, người ta thấy có thứ bậc hơn kém về danh tiếng thế gian; nhưng theo mặc khải tối thượng, đối với cả hai (jīva và Śiva) có “tính như thế” do cấp độ gần kề—càng gần Chúa Tể, trạng thái ấy càng hiển lộ.

Verse 71

सर्वाकारात्मकावेतौ सर्वश्रेयोविधायिनौ । पूजनीयौ नमस्कार्यौ चिंतनीयौ च सर्वदा

Hai Đấng ấy là hiện thân của mọi hình tướng và là bậc ban phát mọi thiện tối thượng. Các Ngài luôn đáng được thờ phụng, đảnh lễ, và hằng nên được quán niệm.

Verse 72

यथाप्रज्ञमिदं कृष्ण याथात्म्यं परमेशयोः । कथितं हि मया ते ऽद्य न तु तावदियत्तया

Hỡi Kṛṣṇa, tùy theo khả năng lĩnh hội của ngươi, hôm nay ta đã nói cho ngươi về chân tánh và sự vĩ đại của Đấng Tối Thượng; nhưng vẫn chưa thể trình bày trọn vẹn hết thảy.

Verse 73

तत्कथं शक्यते वक्तुं याथात्म्यं परमेशयोः । महतामपि सर्वेषां मनसो ऽपि बहिर्गतम्

Làm sao có thể nói hết thực tại chân thật của các Đấng Tối Thượng? Điều ấy vượt ngoài cả tâm trí của mọi bậc vĩ nhân—siêu việt khỏi tầm với của tư duy.

Verse 74

अंतर्गतमनन्यानामीश्वरार्पितचेतसाम् । अन्येषां बुद्ध्यनारूढमारूढं च यथैव तत्

Đối với những ai quán niệm quay vào nội tâm, không dao động, và dâng trọn tâm ý lên Đấng Tự Tại (Śiva), chân lý này được an lập vững chắc trong trí tuệ. Còn với kẻ khác, nó vẫn như vậy: chưa được trí hiểu “thăng lên” tới, hoặc chỉ nắm bắt được phần nào.

Verse 75

येयमुक्ता विभूतिर्वै प्राकृती सा परा मता । अप्राकृतां परामन्यां गुह्यां गुह्यविदो विदुः

Sự hiển lộ (vibhūti) đã được nói đến đây quả thật thuộc về Prakṛti, nhưng vẫn được xem là “cao hơn”. Tuy vậy, những bậc thấu triệt giáo pháp bí mật biết một sự hiển lộ khác, tối thượng—phi vật chất, vượt ngoài Prakṛti, và thật sự ẩn mật.

Verse 76

यतो वाचो निवर्तंते मनसा चेन्द्रियैस्सह । अप्राकृती परा चैषा विभूतिः पारमेश्वरी

Thực tại ấy, nơi lời nói phải quay lui—cùng với tâm và các căn—chính là Vibhūti của Đấng Tối Thượng: siêu việt, vượt ngoài Prakṛti, và thật là Vibhūti tối cao (Parameśvarī).

Verse 77

सैवेह परमं धाम सैवेह परमा गतिः । सैवेह परमा काष्ठा विभूतिः परमेष्ठिनः

Ngay tại đây, chỉ trong Śiva là nơi cư ngụ tối thượng; chỉ trong Śiva là đích đến cao nhất. Chỉ trong Śiva là chỗ cùng tột—oai lực siêu việt (Vibhūti) của Đấng Tối Thượng, Parameṣṭhin.

Verse 78

तां प्राप्तुं प्रयतंते ऽत्र जितश्वासा जितेंद्रियाः । गर्भकारा गृहद्वारं निश्छिद्रं घटितुं यथा

Tại đây, những ai điều phục hơi thở và chế ngự các căn đều tinh tấn để đạt đến “Đó”—Thực tại tối thượng của Śiva. Như người thợ gốm lành nghề khéo lắp và bịt kín cửa nhà cho không còn khe hở, cũng vậy, các yogin làm cho con đường nội tâm vững chắc, liên tục, để đến với Ngài.

Verse 79

संसाराशीविषालीढमृतसंजीवनौषधम् । विभूतिं शिवयोर्विद्वान्न बिभेति कुतश्चन

Vibhūti thiêng của Śiva như linh dược hồi sinh, có thể cứu sống cả người bị rắn độc saṃsāra cắn. Người trí, nương tựa nơi Vibhūti ấy, không sợ hãi điều gì từ bất cứ phương nào.

Verse 80

यः परामपरां चैव विभूतिं वेत्ति तत्त्वतः । सो ऽपरो भूतिमुल्लंघ्य परां भूतिं समश्नुते

Ai thật sự biết đúng như thật cả vibhūti cao và thấp của Đấng Chúa—người ấy vượt qua trạng thái thấp, đạt vibhūti tối thượng, tức hiệp nhất với Śiva vượt ngoài mọi trói buộc.

Verse 81

एतत्ते कथितं कृष्ण याथात्म्यं परमात्मनोः । रहस्यमपि योग्यो ऽसि भर्गभक्तो भवानिति

Hỡi Kṛṣṇa, ta đã giảng cho con chân tánh của Đấng Tối Thượng Ngã. Ngay cả giáo pháp bí mật này con cũng xứng đáng thọ nhận, vì con là người sùng kính Bharga (Śiva).

Verse 82

नाशिष्येभ्यो ऽप्यशैवेभ्यो नाभक्तेभ्यः कदाचन । व्याहरेदीशयोर्भूतिमिति वेदानुशासनम्

Chớ bao giờ tiết lộ vinh quang và thần lực thánh của Hai Đấng Chúa (Śiva và Śakti) cho người không phải đệ tử, cũng không cho đệ tử thiếu lòng sùng kính Śiva. Sự giữ gìn ấy được Veda răn dạy.

Verse 83

तस्मात्त्वमतिकल्याणपरेभ्यः कथयेन्न हि । त्वादृशेभ्यो ऽनुरूपेभ्यः कथयैतन्न चान्यथा

Vì thế, con chớ truyền dạy điều này cho kẻ không trọn lòng hướng về thiện tối thượng. Hãy nói chỉ với người như con—xứng đáng và tương ưng với đạo lộ này—chứ không khác.

Verse 84

विभूतिमेतां शिवयोर्योग्येभ्यो यः प्रदापयेत् । संसारसागरान्मुक्तः शिवसायुज्यमाप्नुयात्

Ai ban trao vibhūti thiêng của Śiva (tro thánh) cho người xứng đáng, người ấy được giải thoát khỏi biển luân hồi và đạt sāyujya—hiệp nhất trọn vẹn với Śiva.

Verse 85

कीर्तनादस्य नश्यंति महान्त्यः पापकोटयः । त्रिश्चतुर्धासमभ्यस्तैर्विनश्यंति ततो ऽधिकाः

Nhờ kīrtana (tụng niệm sùng kính) này, vô số ức tội lỗi lớn lao đều bị tiêu trừ. Khi thực hành lặp lại ba hay bốn lần, những khối tội còn lớn hơn nữa cũng tan rã vượt ngoài đó.

Verse 86

नश्यंत्यनिष्टरिपवो वर्धन्ते सुहृदस्तथा । विद्या च वर्धते शैवी मतिस्सत्ये प्रवर्तते

Kẻ thù hung hại và bất thiện bị tiêu diệt, còn những người bạn chân thành thì hưng thịnh. Tri kiến Shaiva tăng trưởng, và trí hiểu của người ấy được an trú trong chân lý.

Verse 87

भक्तिः पराः शिवे साम्बे सानुगे सपरिच्छिदे । यद्यदिष्टतमं चान्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम्

Lòng sùng kính tối thượng đối với Śiva—cùng với Ambā (Umā)—đối với Đấng Chúa có các tùy tùng hộ vệ và đầy đủ thần đức, chắc chắn ban cho người mộ đạo điều mình ưa muốn nhất; không hề nghi ngờ.

Verse 88

पुनः पुनः समभ्यस्येत्तस्य नास्तीह दुर्ल्लभम्

Nhờ thực hành đi thực hành lại, đối với người cầu đạo ấy, ở đời này không còn điều gì là khó đạt—đặc biệt là ân sủng của Śiva đưa vượt khỏi trói buộc.