Vāyu Saṃhitā

Trong cấu trúc bảy bộ của Śiva Purāṇa, Vāyu Saṃhitā (gồm phần Pūrva và Uttara) được đặt như một đỉnh điểm hướng về giải thoát. Tác phẩm nhấn mạnh Paśupati-tattva: Đức Śiva là Chúa tể của các linh hồn bị ràng buộc (paśu) và cũng là Chúa tể của những sợi trói (pāśa) quy định mọi kinh nghiệm hữu hạn. Phần Pūrva làm nổi bật các pháp tu chuẩn bị: kỷ luật đạo đức, lòng sùng kính (bhakti), trì tụng thần chú (mantra-japa), nội cúng (thờ phụng bên trong), và an trụ thiền định. Đời sống trong thân xác không bị xem là chướng ngại, mà là cánh đồng thanh lọc, nơi nghiệp và tập khí được chuyển hóa bằng sự tưởng niệm và hiến dâng lên Śiva. Phần Uttara đẩy mạnh chiều sâu siêu hình và cứu cánh học. Sự trói buộc được truy nguyên từ vô minh (avidyā) và điều kiện hóa bởi nghiệp; giải thoát (mokṣa) được trình bày như sự chứng ngộ Śiva, đạt được nhờ trí phân biệt (viveka), thiền định bền bỉ, và ân sủng (anugraha) của Đấng Tối Thượng. Xuyên suốt cả hai phần, yoga không chỉ là kỹ thuật, mà là con đường Śaiva trọn vẹn, nơi bhakti, jñāna và thực hành có kỷ luật hội tụ. Kết cuộc là sự nhận ra Śiva như Tự Ngã nội tại và như nền tảng siêu việt của muôn loài—tinh yếu thiêng liêng của Vāyu Saṃhitā.