Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 74

शिवशक्त्यैक्य-तत्त्वविचारः / Inquiry into the Unity of Śiva and Śakti

Para–Apara Ontology

Devanagari script

अंतर्गतमनन्यानामीश्वरार्पितचेतसाम् । अन्येषां बुद्ध्यनारूढमारूढं च यथैव तत्

Transliteration

aṃtargatamananyānāmīśvarārpitacetasām | anyeṣāṃ buddhyanārūḍhamārūḍhaṃ ca yathaiva tat

Translation

Đối với những ai quán niệm quay vào nội tâm, không dao động, và dâng trọn tâm ý lên Đấng Tự Tại (Śiva), chân lý này được an lập vững chắc trong trí tuệ. Còn với kẻ khác, nó vẫn như vậy: chưa được trí hiểu “thăng lên” tới, hoặc chỉ nắm bắt được phần nào.

Word by Word

• अन्तर्गत: entered within, internal
• अन्तर्गत: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: अन्तर् + गत (धातु √गम्, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)

• मनन्यानाम्: of the exclusive (devotees)
• मनन्यानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive)
• Type: Noun
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; विशेष्य-समूह (of the non-other/unswerving ones)

• ईश्वरार्पितचेतसाम्: of those whose minds are offered to the Lord
• ईश्वरार्पितचेतसाम्: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर + अर्पित + चेतस् (प्रातिपदिक; अर्पित = धातु √अर्प्, क्त-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (ईश्वरे अर्पितं चेतः येषाम्)

• अन्येषाम्: of others
• अन्येषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• बुद्धि: in/with the intellect
• बुद्धि: अधिकरण (सप्तमी/Locative)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; (समासे पूर्वपदत्वेन)

• अनारूढम्: not ascended/ not attained
• अनारूढम्: विशेषण (Adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: अन्- + आरूढ (धातु √रुह् + आ-उपसर्ग, क्त-कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; नञ्-पूर्वक क्त-प्रत्ययान्त

• आरूढम्: ascended/attained
• आरूढम्: विशेषण (Adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: आरूढ (धातु √रुह् + आ-उपसर्ग, क्त-कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• यथा: as, just as
• यथा: प्रकार (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (comparative/according as)

• एव: indeed, exactly
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• तत्: that (state/thing)
• तत्: कर्म/विषय (Object/Topic)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that Shiva-realization is not merely conceptual: when the mind is inwardly gathered and surrendered to Īśvara (Pati), the teaching becomes established in buddhi; otherwise it stays unassimilated, reflecting the Shaiva Siddhanta emphasis on inner purification and grace-supported insight.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga/Saguna worship trains the devotee to offer the mind to Shiva; as the heart becomes steady and inward, the same Shiva who is worshipped with form is realized as the indwelling Lord, making the doctrine ‘ascend’ into lived understanding rather than remaining external.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice inward dhyāna with japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), mentally offering all thoughts to Shiva; support it with Shaiva disciplines like Tripuṇḍra (bhasma) and rudrākṣa as aids to steadiness and remembrance.