Vyāsotpatti-kathana (Account of the Birth/Origin of Vyāsa)

Verse 1

मुनय ऊचुः । व्यासोत्पत्तिं महाबुद्धे ब्रूहि सूत दयानिधे । कृपया परया स्वामिन्कृतार्थान्निष्कुरु प्रभो

Các bậc hiền triết thưa rằng: “Ôi Sūta, bậc đại trí, biển cả của lòng từ mẫn—xin hãy nói cho chúng tôi về sự giáng sinh và nguồn gốc của Vyāsa. Nhờ ân điển tối thượng của ngài, ôi bậc tôn sư đáng kính, xin làm cho chúng tôi được viên mãn sở nguyện, ôi Chúa tể.”

Verse 2

व्यासस्य जननी प्रोक्ता नाम्ना सत्यवती शुभा । विवाहिता तु सा देवी राज्ञा शन्तनुना किल

Satyavatī cát tường được tuyên xưng là mẹ của Vyāsa. Quả thật, vị phu nhân đáng tôn kính ấy đã kết duyên cùng vua Śantanu.

Verse 3

तस्यां जातो महायोगी कथं व्यासः पराशरात् । सन्देहोऽत्र महाञ्जातस्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति

“Từ nàng ấy, bậc Đại Du-gi Vyāsa đã sinh ra qua Parāśara bằng cách nào? Nơi đây khởi lên mối nghi lớn; ngài xứng đáng dứt trừ điều nghi ấy.”

Verse 4

सूत उवाच । एकदा तीर्थयात्रायां व्रजन्योगी पराशरः । यदृच्छया गतो रम्यं यमुनायास्तटं शुभम्

Sūta thưa: Một lần kia, khi du-gi Parāśara đang lên đường hành hương đến các tīrtha (bến thánh), ngài tình cờ đến bờ sông Yamunā, nơi vừa mỹ lệ vừa cát tường.

Verse 5

निषादमाह धर्मात्मा कुर्वन्तं भोजनन्तदा । नयस्व यमुनापारं जलयानेन मामरम्

Bấy giờ bậc hiền giả chí đức nói với người Niṣāda đang sửa soạn bữa ăn: “Hãy lập tức đưa ta sang bờ bên kia sông Yamunā bằng thuyền.”

Verse 6

इत्युक्तो मुनिना तेन निषादस्स्वसुतां जगौ । मत्स्यगन्धाममुं बाले पारं नावा नय द्रुतम्

Được vị hiền triết ấy dặn bảo, người Niṣāda gọi con gái mình: “Này cô gái mang hương cá, hãy mau đưa bậc đáng kính này qua bờ bên kia bằng thuyền.”

Verse 7

तापसोऽयं महाभागे दृश्यन्तीगर्भसंभवः । तितीर्षुरस्ति मर्धाब्धिश्चतुराम्नायपारगः

Ô phu nhân phúc đức, vị khổ hạnh này—sinh từ thai của Dṛśyantī—mong vượt qua biển cả của cõi đời nhiễu nhương; ngài đã thông suốt bốn truyền thừa thánh điển và vững bền trong hạnh tu khổ hạnh.

Verse 8

इति विज्ञापिता पित्रा मत्स्यगन्धा महामुनिम् । संवाहयति नौकायामासीनं सूर्य्यरोचिषम्

Vâng theo lời cha dặn, Matsyagandhā bắt đầu ân cần hầu cận và xoa bóp nhẹ nhàng cho đại thánh hiền Sūryyarociṣ, khi ngài đang ngồi trên thuyền.

Verse 9

कालयोगान्महायोगी तस्यां कामातुरोऽभवत् । दृष्ट्वा योऽप्सरसां रूपं न कदापि विमोहितः

Do sự vận hành huyền nhiệm của Thời gian, vị đại Yogin ấy bỗng bị dục vọng đối với nàng khuấy động—người mà dẫu thấy sắc đẹp các apsarā trên trời cũng chưa từng mê lầm bao giờ.

Verse 10

ग्रहीतुकामः स मुनिर्दाशकन्यां मनोहराम् । दक्षिणेन करेणैतामस्पृशद्दक्षिणे करे

Muốn nắm lấy cô con gái người đánh cá xinh đẹp, vị hiền sĩ đưa tay phải ra và chạm vào bàn tay phải của nàng.

Verse 11

तमुवाच विशालाक्षीं वचनं स्मितपूर्वकम् । किमिदं क्रियये कर्म वाचंयम विगर्हितम्

Rồi ông nói với người thiếu nữ mắt lớn, mở đầu bằng nụ cười dịu: “Đây là việc gì mà nàng định làm—một hành vi đáng chê trách, không xứng với người biết tự giữ lời nói?”

Verse 12

वसिष्ठस्य कुले रम्ये त्वं जातोऽसि महामते । निषादजा त्वहम्ब्रह्मन्कथं संगो घटेत नौ

Hỡi bậc đại trí, ngài sinh ra trong dòng dõi Vasiṣṭha cao quý. Nhưng tôi, hỡi vị Bà-la-môn, vốn là con gái của người Niṣāda—làm sao sự kết hợp giữa chúng ta có thể xứng hợp?

Verse 13

दुर्लभं मानुषं जन्म ब्राह्मणत्वं विशेषतः । तत्रापि तापसत्वं च दुर्लभं मुनिसत्तम

Thân người khó đắc—đặc biệt là được sinh ra làm một Bà-la-môn. Ngay cả trong số đó, trạng thái khổ hạnh thực thụ (tāpasatva) lại càng hiếm hoi, hỡi bậc thánh giả tối thượng.

Verse 14

विद्यया वपुषा वाचा कुलशीलेन चान्वितः । कामबाणवशं यातो महदाश्चर्यमत्र हि

Được trang bị kiến thức, vẻ ngoài tuấn tú, lời nói tinh tế, dòng dõi cao quý và đức hạnh tốt đẹp, vậy mà ngài vẫn rơi vào quyền năng của những mũi tên của ái thần Kāma—thật là một điều kinh ngạc lớn lao.

Verse 15

प्रवृत्तमप्यसत्कर्म कर्तुमेनं न कोऽपि ह । भुवि वारयितुं शक्तः शापभीत्यास्य योगिनः

Dù ngài đã dấn thân vào một hành vi bất chính, không một ai trên thế gian có thể ngăn cản ngài—vì nỗi khiếp sợ trước lời nguyền của vị hành giả (yogin).

Verse 16

इति संचिन्त्य हृदये निजगाद महामुनिम् । तावद्धैर्यं कुरु स्वामिन्यावत्त्वां पारयामि न

Sau khi suy ngẫm trong lòng như vậy, người ấy thưa với vị đại thánh giả: “Hỡi lệnh bà cao quý, xin hãy kiên định và can đảm—cho đến khi tôi có thể đưa bà vượt qua an toàn, xin đừng nản lòng.”

Verse 17

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या योगिराजः पराशरः । तत्याज पाणिं तरसा सिन्धोः पारं गतः पुनः

Sūta nói: Nghe lời nàng như vậy, thánh hiền vương giả Parāśara—bậc tối thượng trong hàng yogin—liền buông tay nàng thật mau và lại vượt sông sang bờ xa lần nữa.

Verse 18

पुनर्जग्राह तां बालां मुनिं कामप्रपीडितः । कंपमाना तु सा बाला तमुवाच दयानिधिम्

Bị nỗi dày vò của dục vọng lại lấn át, vị hiền giả liền nắm lấy thiếu nữ lần nữa. Run rẩy, cô gái thưa với ngài—đấng vốn là kho tàng của lòng từ mẫn.

Verse 19

दुर्गन्धाहं मुनिश्रेष्ठ कृष्णवर्णा निषादजा । भवांस्तु परमोदारविचारो योगिसत्तमः

Con hôi hám, bạch bậc hiền giả tối thượng; da con đen sẫm và sinh từ dòng Niṣāda. Còn ngài thì có sự suy xét và hạnh kiểm cao quý bậc nhất, ôi bậc yogin tối thắng.

Verse 20

नावयोर्घटते सङ्गो काचकांचनयोरिव । तुल्यजात्याकृतिकयोः संगः सौख्यप्रदो भवेत्

Giữa hai người khác biệt, sự hòa hợp chân thật khó thể thành—như thủy tinh với vàng. Nhưng giao kết giữa những người đồng căn tính và đồng khí chất lại trở thành nguồn ban hạnh phúc.

Verse 21

इत्युक्तेन तया तेन क्षणमात्रेण कामिनी । कृता योजनगंधा तु रम्यरूपा मनोरमा

Được chàng nói như thế, người thiếu phụ diễm lệ ấy chỉ trong khoảnh khắc liền trở thành “hương thơm lan xa một do-tuần”, và nàng hóa nên tuyệt mỹ, duyên dáng, khiến lòng người say đắm khi chiêm ngưỡng.

Verse 22

पुनर्जग्राह तां बालां स मुनिः कामपीडितः । ग्रहीतुकामं तं दृष्ट्वा पुनः प्रोवाच वासवी

Bị dục vọng giày vò, vị hiền sĩ lại nắm lấy thiếu nữ ấy. Thấy ông toan giữ lấy mình, nàng Vāsavī lại cất lời lần nữa.

Verse 23

रात्रौ व्यवायः कर्तव्यो न दिवेति श्रुतिर्जगौ । दिवासंगे महान्दोषो निन्दा चापि दुरासदा

Thánh giáo (Śruti) dạy rằng sự hòa hợp phu thê nên thực hiện vào ban đêm, chớ làm ban ngày. Bởi giao hợp ban ngày gây nên lỗi lớn, lại chuốc lấy lời chê trách khó gột rửa.

Verse 24

तस्मात्तावत्प्रतीक्षस्व यावद्भवति यामिनी । पश्यन्ति मानवाश्चात्र पिता मे च तटे स्थितः

Vì thế, xin hãy đợi ở đây một lát cho đến khi đêm xuống. Người ta đang nhìn ở chốn này, và phụ thân ta cũng đang đứng trên bờ sông.

Verse 25

तयोक्तमिदमाकर्ण्य वचनं मुनिपुंगवः । नीहारं कल्पयामास सद्यः पुण्यबलेन वै

Nghe lời hai người nói, bậc thánh hiền tối thượng liền tạo ra một màn sương mờ ngay tức khắc—quả thật nhờ sức mạnh công đức tích tụ của ngài.

Verse 26

नीहारे च समुत्पन्ने तमसा रात्रिसंनिभे । व्यवायचकिता बाला पुनः प्रोवाच तम्मुनिम्

Khi sương mù dâng lên và bóng tối lan tỏa như đêm, thiếu nữ trẻ—bàng hoàng trước viễn cảnh ái hợp—lại cất lời với vị hiền giả ấy.

Verse 27

योगिन्नमोघवीर्य्यस्त्वं भुक्त्वा गन्तासि मां यदि । सगर्भा स्यां तदा स्वामिन्का गतिर्मे भवेदिति

“Ôi bậc Yogi, năng lực của ngài không hề sai chạy. Nếu sau khi hưởng ái ân cùng thiếp mà ngài định rời đi, thì nếu thiếp mang thai, bạch Chúa Tôn—số phận của thiếp sẽ ra sao?”

Verse 28

कन्याव्रतं महाबुद्धे मम नष्टं भविष्यति । हसिष्यति तदा लोकाः पितरं किं ब्रवीम्यहम्

Ôi bậc đại trí, lời thệ nguyện trinh nữ của con sẽ bị hủy hoại. Khi ấy người đời sẽ cười nhạo con—con biết thưa gì với phụ thân đây?

Verse 29

पराशर उवाच । रम बाले मया सार्द्धं स्वच्छन्दं कामजै रसैः । स्वीयाभिलाषमाख्याहि पूरयाम्यधुना प्रिये

Parāśara nói: “Này thiếu nữ, hãy vui đùa cùng ta một cách tự do, trong những khoái lạc sinh từ ái dục. Hãy nói điều nàng mong muốn; hỡi người yêu dấu, nay ta sẽ làm cho toại nguyện.”

Verse 30

मदाज्ञासत्यकरणान्नाम्ना सत्यवती भव । वन्दनीया तथाशेषैर्योगिभिस्त्रिदशैरपि

“Vì con đã khiến mệnh lệnh của Ta thành sự thật, hãy được biết đến với danh xưng Satyavatī. Hơn nữa, con sẽ đáng được tôn kính bởi tất cả—bởi các yogin, và cả chư thiên nữa.”

Verse 31

सत्यवत्युवाच । जानते न पिता माता न वान्ये भुवि मानवाः । कन्याधर्मो न मे हन्याद्यदि स्वीकुरु मान्तदा

Satyavatī thưa: “Cha mẹ con không hay biết, và những người khác trên cõi đất này cũng không biết. Nếu ngài nhận con ngay bây giờ, thì giới nguyện trinh bạch của con sẽ không bị tổn phạm.”

Verse 32

पुत्रश्च त्वत्समो नाथ भवेदद्भुतशक्तिमान् । सौगन्ध्यं सर्वदांगे मे तारुण्यं च नवंनवम्

“Ôi Chúa tể, xin cho con có một người con trai ngang bằng với Ngài, đầy quyền năng kỳ diệu. Lại xin cho hương thơm luôn tỏa khắp thân thể con, và tuổi xuân của con mãi mãi tươi mới, luôn được đổi mới.”

Verse 33

पराशर उवाच । शृणु प्रिये तवाभीष्टं सर्वं पूर्णं भविष्यति । विष्ण्वंशसंभवः पुत्रो भविता ते महायशाः

Parāśara nói: “Hỡi người yêu dấu, hãy lắng nghe—mọi điều nàng ước nguyện sẽ được viên mãn trọn vẹn. Một người con trai rạng danh, sinh từ dòng dõi của Viṣṇu, sẽ ra đời nơi nàng.”

Verse 34

किंचिद्वै कारणं विद्धि यतोऽहं कामपीडितः । दृष्ट्वा चाप्सरसारूपं नामुह्यन्मे नमः क्वचित्

Hãy biết đây là nguyên nhân chân thật: ta bị dục vọng giày vò. Dẫu nhìn thấy dung sắc của một apsaras, tâm ta vẫn không mê loạn—chẳng khi nào ta đánh mất lòng kính ngưỡng nội tâm.

Verse 35

मीनगन्धां समालक्ष्य त्वां मोहवशगोऽभवम् । न बाले भालपट्टस्थो ब्रह्मलेखोऽन्यथा भवेत्

Ngửi thấy mùi cá nơi nàng, ta liền rơi vào quyền lực của mê si. Hỡi thiếu nữ, số mệnh do Brahmā viết trên trán không thể trở thành khác đi.

Verse 36

पुराणकर्ता पुत्रस्ते वेदशाखाविभागकृत् । भविष्यति वरारोहे ख्यातकीर्तिर्जगत्त्रये

Hỡi người đẹp thắt lưng thon, con trai nàng sẽ trở thành người biên soạn các Purāṇa và phân chia các chi phái của Veda; danh tiếng của người ấy sẽ vang khắp ba cõi.

Verse 37

इत्युक्त्वा तां सुरम्याङ्गीं भुक्त्वा योगविशारदः । वव्राज शीघ्रं यमुनाजले स्नात्वा महामुने

Nói xong với người phụ nữ có thân thể tuyệt mỹ ấy, bậc tinh thông Yoga dùng bữa; rồi—hỡi đại hiền—sau khi tắm trong dòng nước Yamunā, liền nhanh chóng ra đi.

Verse 38

सापि गर्भं दधाराशु द्वादशात्मसमप्रभम् । असूत सूर्य्यजाद्वीपे कामदेवमिवात्मजम्

Nàng cũng sớm thụ thai, mang trong mình ánh huy hoàng ngang với mười hai bậc uy lực; và tại đảo Sūryyajā-dvīpa, nàng sinh một người con trai tựa như chính thần Kāmadeva.

Verse 39

वामे कमण्डलुं बिभ्रद्दक्षिणे दण्डमुत्तमम् । पिशंगीभिर्जटाभिश्च राजितो महसां चयः

Ngài cầm bình nước kamandalu ở tay trái và cây trượng tối thượng ở tay phải; kho tàng quang huy ấy rực sáng, được điểm trang bởi những lọn tóc bện (jaṭā) màu hung vàng.

Verse 40

जातमात्रस्तु तेजस्वी मातरं प्रत्यभाषत । गच्छ मातर्यथाकामं गच्छाम्यहमतः परम्

Nhưng bậc rực sáng ấy, vừa mới sinh ra liền thưa với mẹ: “Mẹ hãy đi theo ý muốn; con sẽ rời nơi này để đến cảnh giới tối thượng ở bên kia.”

Verse 41

मातर्यदा भवेत्कार्यं तव किंचिद्धृदीप्सितम् । संस्मृतश्चागमिष्यामि त्वदिच्छापूर्तिहेतवे

“Mẹ ơi, hễ khi nào mẹ có việc cần làm, hay có điều gì lòng mẹ ước nguyện, chỉ cần mẹ nhớ đến con, con nhất định sẽ đến để thành tựu ý nguyện của mẹ.”

Verse 42

इत्युक्त्वा मातृचरणावभिवाद्य तपोनिधिः । जगाम च तपः कर्त्तुं तीर्थं पापविशोधनम्

Nói xong, bậc tích tụ kho tàng khổ hạnh ấy cúi lạy dưới chân mẹ, rồi lên đường đến một tīrtha linh thiêng—nơi sám tẩy tội lỗi—để thực hành tapas.

Verse 43

सापि पित्रन्तिकं याता पुत्रस्नेहाकुला सती । स्मरन्ती चरितं सूनोर्वर्णयन्ती स्वभाग्यकम्

Bà cũng đến trước mặt cha mình. Bị tình mẫu tử dành cho con làm cho xao động, người phụ nữ đức hạnh ấy luôn nhớ lại hạnh nghiệp của con và cất lời kể về phúc phần của chính mình.

Verse 44

द्वीपे जातो यतो बालस्तेन द्वैपायनोऽभवत् । वेदशाखाविभजनाद्वेदव्यासः प्रकीर्तितः

Vì đứa trẻ ấy sinh trên một hòn đảo (dvīpa) nên được gọi là Dvaipāyana; và vì đã phân chia Veda thành các nhánh, nên được tôn xưng là Vedavyāsa.

Verse 45

तीर्थराजं प्रथमतो धर्मकामार्थ मोक्षदम् । नैमिषं च कुरुक्षेत्रं गङ्गाद्वारमवन्तिकाम्

Trước hết, người ta tán dương “Vua của các thánh độ” (tīrtha tối thượng), đấng ban cho Dharma, Kāma, Artha và Mokṣa; rồi đến Naimiṣa, Kurukṣetra, Gaṅgādvāra (Haridvāra) và Avantikā (Ujjayinī).

Verse 46

अयोध्यां मथुरां चैव द्वारकाममरावतीम् । सरस्वतीं सिंधुसङ्गं गंगा सागरसंगमम्

Ayodhyā và Mathurā, lại nữa Dvārakā và Amarāvatī; sông Sarasvatī, nơi hợp lưu của Sindhu, và chốn Gaṅgā gặp biển cả—tất thảy những thánh địa ấy đều đáng tôn kính.

Verse 47

काञ्चीं च त्र्यम्बकं चापि सप्तगोदावरीतटम् । कालञ्जरं प्रभासं च तथा बदरिकाश्रमम्

Và (nên viếng) Kāñcī, lại nữa Tryambaka; bờ sông Godāvarī tại Saptagodāvarī; Kālañjara, Prabhāsa, và cũng như Badarikāśrama.

Verse 48

महालयन्तथोंकारक्षेत्रं वै पुरुषोत्तमम् । गोकर्णं भृगुकच्छं च भृगुतुंगं च पुष्करम्

“(Ngài nhắc đến) Mahālaya, và cũng thánh địa Oṃkāra-kṣetra; lại nữa Puruṣottama—cùng với Gokarṇa, Bhṛgukaccha, Bhṛgutuṅga và Puṣkara.”

Verse 49

श्रीपर्वतादितीर्थानि धारातीर्थं तथैव च । गत्वावगाह्य विधिना चचार परमन्तपः

Ngài đi đến các thánh địa, bắt đầu từ Śrīparvata, lại đến cả Dhārā-tīrtha; tắm gội nơi ấy đúng theo nghi thức, vị đại khổ hạnh—bừng cháy bởi tapas mãnh liệt—tiếp tục những hạnh tu nghiêm khắc của mình.

Verse 50

एवन्तीर्थान्यनेकानि नानादेशस्थितानि ह । पर्य्यटन्कालिकासूनुः प्रापद्वाराणसीम्पुरीम्

Như vậy, sau khi du hành qua vô số thánh địa tīrtha ở nhiều miền khác nhau, người con của Kālīkā rốt cuộc đã đến thành Vārāṇasī.

Verse 51

यत्र विश्वेश्वरः साक्षादन्नपूर्णा महेश्वरी । भक्तानाममृतन्दातुं विराजेते कृपानिधी

Tại đó, chính Viśveśvara và Annapūrṇā—Đại Nữ Thần—rạng ngời; cả hai là biển cả từ bi, ban cam lộ ân sủng cho hàng tín đồ.

Verse 52

प्राप्य वाराणसीतीर्थं दृष्ट्वाथ मणिकर्णिकाम् । कोटिजन्मार्जितं पापं तत्याज स मुनीश्वरः

Đến thánh địa Vārāṇasī rồi chiêm bái Maṇikarṇikā, bậc tôn sư giữa các hiền triết ấy đã rũ bỏ tội lỗi tích tụ qua hàng chục triệu kiếp.

Verse 53

दृष्ट्वा लिंगानि सर्वाणि विश्वेशप्रमुखानि च । स्नात्वा सर्वेषु कुण्डेषु वापीकूपसरस्सु च

Chiêm bái mọi thánh Liṅga, khởi đầu từ Viśveśa, và tắm gội trong tất cả các hồ thiêng, cùng các giếng, giếng bậc và ao hồ.

Verse 55

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान्स्तुत्वा प्रयत्नतः । आदिकेशवमुख्यांश्च केशवान्परितोष्य च

Với nỗ lực chí thành, ông tán dương các gaṇa, đứng đầu là vị thống soái Daṇḍanāyaka; lại cũng làm cho các Keśava, khởi đầu với Ādi-Keśava, được hoan hỷ mãn nguyện.

Verse 56

लोलार्कमुख्यसूर्यांश्च प्रणम्य च पुनःपुनः । कृत्वा पिण्डप्रदानानि सर्वतीर्थेष्वतन्द्रितः

Hết lần này đến lần khác, ông đảnh lễ Mặt Trời, bắt đầu từ Lolārka; và không hề biếng trễ, ông cúng dường các piṇḍa tại mọi thánh địa tắm gội (tīrtha).

Verse 57

स्थापयामास पुण्यात्मा लिंगं व्यासेश्वराभिधम् । यद्दर्शनाद्भवेद्विप्र नरो विद्यासु वाक्पतिः

Bậc thiện đức ấy đã an vị một Liṅga mang danh Vyāseśvara. Này hỡi brāhmaṇa, chỉ cần chiêm bái nó thôi, một người liền trở thành bậc chủ về ngôn từ trong các khoa học và mọi ngành tri thức.

Verse 58

लिंगान्यभ्यर्च्य विश्वेशप्रमुखानि सुभक्तितः । असकृच्चिन्तयामास किं लिगं क्षिप्रसिद्धिदम्

Sau khi thành kính thờ phụng các Śiva-liṅga, bắt đầu từ Viśveśa, ông lại suy niệm mãi: “Liṅga nào ban cho sự thành tựu tâm linh mau chóng nhất?”

Verse 59

यमाराध्य महादेवं विद्याः सर्वा लभेमहि । पुराणकर्तृताशक्तिर्ममास्तु यदनुग्रहात्

Sau khi thờ phụng Mahādeva, nguyện cho chúng con đạt được mọi tri thức thiêng liêng; và nhờ ân sủng của Ngài, xin cho nơi con khởi sinh năng lực soạn tác một bộ Purāṇa.

Verse 60

श्रीदमोंकारनाथं वा कृत्तिवासेश्वरं किमु । केदारेशन्तु कामेशं चन्द्रेशं वा त्रिलोचनम्

Hoặc là đấng Oṃkāranātha tôn kính, hoặc Kṛttivāseśvara—còn cần nói gì nữa? Tại Kedāra, Ngài được ca tụng là Kāmeśa; nơi khác là Candreśa, hay là Chúa Tể ba mắt (Trilocana).

Verse 61

कालेशं वृद्धकालेशं कालशेश्वरमेव वा । ज्येष्ठेशं जम्बुकेशं वा जैगीषव्येश्वरन्तु वा

Người ta có thể thờ phụng (Śiva) với danh hiệu Kāleśa, Vṛddha-Kāleśa, hay chính là Kālaśeśvara; hoặc với danh hiệu Jyeṣṭheśa, Jambukeśa, hay Jaigīṣavyeśvara.

Verse 62

दशाश्वमेधमीशानं द्रुमिचण्डेशमेव वा । दृक्केशं गरुडेशं वा गोकर्णेशं गणेश्वरम्

(Người tu nên thờ phụng hoặc tưởng niệm) Īśāna, bậc được tôn xưng là Daśāśvamedha; hoặc Drumicaṇḍeśa; hoặc Dṛkkeśa; hoặc Garuḍeśa; và Gokarṇeśa—Gaṇeśvara, Chúa tể của các Gaṇa.

Verse 63

प्रसन्नवदनेशं वा धर्म्मेशं तारकेश्वरम् । नन्दिकेशं निवासेशं पत्रीशं प्रीतिकेश्वरम्

Hoặc người ta có thể thờ phụng (Śiva) bằng cách tưởng niệm các thánh danh này: Đấng có dung nhan an tịnh, Chúa tể của Dharma, Tāreśvara, Chúa tể của Nandin, Chúa tể của nơi cư ngụ, Patrīśa, và Prītikeśvara.

Verse 64

पर्वतेशं पशुपतिं हाटकेश्वरमेव वा । बृहस्पतीश्वरं वाथ तिलभाण्डेशमेव वा

Người ta có thể thờ phụng (Đức Chúa) như Parvateśa, như Paśupati, hoặc quả thật như Hāṭakeśvara; hoặc như Bṛhaspatīśvara; hay lại như Tilabhāṇḍeśa.

Verse 65

भारभूतेश्वरं किं वा महालक्ष्मीश्वरं तु वा । मरुतेशन्तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम्

Hoặc (có thể thờ phụng) Bhārabhūteśvara; hoặc quả thật Mahālakṣmīśvara; cũng vậy Maruteśa, Mokṣeśa, Gaṅgeśa và Narmadeśvara—những Īśvara ấy chính là Śiva, hiện thân làm Liṅga tại các thánh địa.

Verse 66

कृष्णेशं परमेशानं रत्नेश्वरमथापि वा । यामुनेशं लांगलीशं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम्

Người mộ đạo có thể thờ lạy Śiva như Kṛṣṇeśa, như Parameśāna, hay như Ratneśvara; cũng vậy như Yāmuneśa, như Lāṅgalīśa, và như Viśveśvara rực rỡ—Đấng Tối Thượng bao trùm khắp mọi nơi.

Verse 67

अविमुक्तेश्वरं वाथ विशालाक्षीशमेव वा । व्याघ्रेश्वरं वराहेशं विद्येश्वरमथापि वा

Hoặc có thể thờ Avimukteśvara, hay chính Viśālākṣīśa; cũng vậy Vyāghreśvara, Varāheśa, hoặc cả Vidyeśvara—đều là những hình tướng tôn kính của Śiva, đáng được hướng đến bằng lòng sùng tín.

Verse 68

वरुणेशं विधीशं वा हरिकेशेश्वरन्तु वा । भवानीशं कपर्द्दीशं कन्दुकेश मजेश्वरम्

Người mộ đạo có thể thờ Śiva như Varuṇeśa, hoặc như Vidhīśa (Chúa tể của Brahmā), hoặc như Harikeśeśvara; cũng vậy như Bhavānīśa (Chúa của Bhavānī), như Kaparddīśa (Đấng có tóc bện), như Kandukeśa và như Majeśvara.

Verse 69

विश्वकर्मेश्वरं वाथ वीरेश्वरमथापि वा । नादेशं कपिलेशं च भुवनेश्वरमेव वा

Hoặc (có thể thờ) Viśvakarmēśvara, hay Vīrēśvara; hoặc Nādeśa, Kapilēśa, hay chính Bhuvaneśvara—tất cả đều là những hình tướng/lin-ga được tôn kính của Đấng Chúa Tể.

Verse 70

बाष्कुलीशं महादेवं सिद्धीश्वरमथापि वा । विश्वेदेवेश्वरं वीरभद्रेशं भैरवेश्वरम्

“Hãy thờ/niệm Bāṣkulīśa, Mahādeva và cả Siddhīśvara; hãy thờ/niệm Viśvedeveśvara, Vīrabhadreśa và Bhairaveśvara.”

Verse 71

अमृतेशं सतीशं वा पार्वतीश्वरमेव वा । सिद्धेश्वरं मतंगेशं भूतीश्वरमथापि वा

Dù người thờ Ngài với danh hiệu Amṛteśa (Chúa của bất tử), hay Satīśa (Chúa của Satī), hay Pārvatīśvara (Chúa của Pārvatī); hoặc Siddheśvara (Chúa của bậc thành tựu), Mataṅgeśa, hay lại Bhūtīśvara (Chúa của các chúng hữu tình)—tất cả đều là những thánh danh của cùng một Đấng Tối Thượng, Śiva.

Verse 72

आषाढीशं प्रकामेशं कोटिरुद्रेश्वरन्तथा । मदालसेश्वरं चैव तिलपर्णेश्वरं किमु

“(Ngài còn nhắc đến) Āṣāḍhīśa, Prakāmeśa, và cả Koṭirudreśvara; lại thêm Madālaseśvara, và cả Tilaparṇeśvara nữa—còn cần nói gì thêm?”

Verse 73

किं वा हिरण्यगर्भेशं किं वा श्रीमध्यमेश्वरम् । इत्यादिकोटिलिंगानां मध्येऽहं किमुपाश्रये

“Con nên nương tựa Hiraṇyagarbheśa, hay nương tựa Madhyameśvara cát tường? Giữa vô lượng vô số Liṅga như thế, con phải dựa vào và thờ phụng Liṅga nào?”

Verse 74

इति चिन्तातुरो व्यासः शिवभक्तिरतात्मवान् । क्षणं विचारयामास ध्यानसुस्थिरचेतसा

Vì thế, Vyāsa—bậc có tự tâm chuyên nhất trong lòng sùng kính thờ phụng Śiva—bỗng ưu tư bối rối; và trong chốc lát, ngài suy niệm, tâm an trụ vững vàng trong thiền định.

Verse 75

आज्ञातं विस्मृतं तावन्निष्पन्नो मे मनोरथः । सिद्धैः संपूजितं लिंगं धर्म्मकामार्थमोक्षदम्

Chừng nào còn bị che khuất và bị quên lãng, chí nguyện yêu dấu của ta vẫn chưa thành. Nhưng Liṅga này—được chính các bậc Siddha tôn thờ—ban cho dharma, kāma, artha và mokṣa.

Verse 76

दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य चेतो निर्मलतामियात् । उद्धाटितं सदैवास्ति द्वारं स्वर्गस्य यत्र हि

Chỉ cần chiêm bái và chạm đến sự hiện diện linh thiêng ấy, tâm liền trở nên thanh tịnh. Vì tại nơi đó, cánh cửa thiên giới quả thật luôn rộng mở.

Verse 77

अविमुक्ते महाक्षेत्रे सिद्धक्षेत्रे हि तत्परम् । यत्रास्ते परमं लिंगं मध्यमेश्वरसंज्ञकम्

Tại Avimukta—thánh địa vĩ đại, quả là vùng linh thiêng đã thành tựu—nơi ấy ngự Liṅga tối thượng, được tôn xưng danh hiệu Madhyameśvara.

Verse 78

न मध्यमेश्वरादन्यल्लिंगं काश्यां हि विद्यते । यद्दर्शनार्थमायान्ति देवाः पर्वणिपर्वणि

Tại Kāśī, quả thật không có Liṅga nào khác ngoài Madhyameśvara—Đấng mà vì darśana (thánh kiến) của Ngài, chư thiên cũng đến, lễ hội này qua lễ hội khác, kỳ trai giới này qua kỳ trai giới khác.

Verse 79

अतः सेव्यो महादेवो मध्यमेश्वरसंज्ञकः । अस्याराधनतो विप्रा बहवः सिद्धिमागताः

Vì vậy, Mahādeva, được xưng là Madhyameśvara, đáng được tôn thờ. Nhờ phụng thờ Ngài, nhiều bậc Bà-la-môn hiền thánh đã đạt thành tựu tâm linh và viên mãn.

Verse 80

यः प्रधानतया काश्या मध्ये तिष्ठति शङ्करः । स्वपुरीजन सौख्यार्थमतोऽसौ मध्यमेश्वरः

Chính Śaṅkara, với tư cách là Đấng Tối Thượng, an trụ ngay giữa Kāśī, vì an lạc và sự an ổn tâm linh cho dân chúng trong thành của Ngài; bởi thế Ngài được gọi là Madhyameśvara, “Chúa Tể ở Trung Tâm”.

Verse 81

तुम्बुरुर्नाम गंधर्वो देवर्षिर्नारदस्तथा । अमुमाराध्य संपन्नो गानविद्याविशारदौ

Tumburu, vị Gandharva, và thánh hiền Nārada cũng vậy—nhờ chí thành thờ phụng Ngài (Đức Śiva)—được viên mãn phúc đức và trở thành bậc tinh thông bậc nhất về khoa học ca nhạc.

Verse 82

अमुमेव समाराध्य विष्णुर्मोक्षप्रदोऽभवत् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च स्रष्टृपालकहारकाः

Chỉ nhờ thờ phụng duy một Ngài (Đức Śiva), Viṣṇu trở thành đấng ban giải thoát. Brahmā, Viṣṇu và Rudra lần lượt là đấng sáng tạo, đấng bảo hộ và đấng tiêu trừ (vũ trụ).

Verse 83

धनाधीशः कुबेरोऽपि वामदेवो हि शैवराट् । खट्वांगो नाम भूपालोऽनपत्योऽपत्यवानभूत्

Ngay cả Kubera, chúa tể tài bảo, và Vāmadeva, bậc vương giả giữa hàng tín đồ Śaiva—cũng vậy, một vị vua tên Khaṭvāṅga, tuy trước kia không con, đã được ban phúc có con cháu (nhờ ân Śiva).

Verse 84

अप्सराश्चन्द्रभामाख्या नृत्यन्ती निजभावतः । सदेहा कोकिलालापा लिंगमध्ये लयं गता

Một Apsarā tên Candrabhā, múa trong niềm hoan lạc tự nhiên của mình—với thân hình hữu thể và giọng ngọt như chim cu gáy—đã tan hòa, nhập diệt ngay giữa lòng Liṅga.

Verse 85

श्रीकरो गोपिकासूनुः सेविता मध्यमेश्वरम् । गाणपत्यं समालेभे शिवस्य करुणात्मनः

Śrīkara, con của Gopikā, đã chí thành thờ phụng Madhyameśvara; nhờ ân từ bi của Đức Śiva, ông đạt được địa vị và con đường Gaṇapatya, tức pháp môn sùng kính Gaṇeśa.

Verse 86

भार्गवो गीष्पतिश्चोभौ देवौ दैत्यसुरार्चितौ । विद्यापारंगमौ जातौ प्रसादान्मध्यमेशितुः

Bhārgava (Śukra) và Gīṣpati (Bṛhaspati)—hai vị thần được cả Daitya lẫn Deva tôn kính—nhờ ân phúc của Chúa tể cõi trung giới mà trở thành bậc tinh thông viên mãn về thánh học.

Verse 87

अहमप्यत्र संपूज्य मध्यमेश्वरमीश्वरम् । पुराणकर्तृताशक्तिं प्राप्स्यामि तरसा धुवम्

Ngay tại đây, do thành kính thờ phụng Madhyameśvara—Đấng Tối Thượng, bậc Chúa tể—ta sẽ mau chóng và chắc chắn đạt được năng lực và khả năng để soạn một bộ Purāṇa.

Verse 88

इति कृत्वा मतिं धीरो व्यासः सत्यवतीसुतः । भागीरथ्यम्भसि स्नात्वा जग्राह नियमं व्रती

Sau khi đã quyết định như vậy trong tâm, hiền thánh Vyāsa, con của Satyavatī, với ý chí kiên định, tắm trong dòng nước Bhāgīrathī (sông Gaṅgā) và, như một hành giả giữ giới, thọ nhận niyama—pháp hành được quy định.

Verse 89

क्वचित्पर्णाशनो भूत्त्वा फलशाकाशनः क्वचित् । वातभुग्जलभुक्क्वापि क्वचिन्निरशनव्रती

Có lúc ngài sống bằng lá cây; có lúc ăn trái và rau. Khi thì chỉ nương vào khí, khi thì chỉ uống nước; lại có lúc giữ đại nguyện tuyệt thực hoàn toàn—tự chế khắc nghiệt để chứng ngộ Śiva.

Verse 90

इत्यादि नियमैर्योगी त्रिकालं मध्यमेश्वरम् । पूजयामास धर्म्मात्मा नानावृक्षोद्भवैः फलैः

Như thế, giữ các niyama và phép tiết chế ấy, vị yogin có tâm đạo đã thờ phụng Madhyameśvara ba lần mỗi ngày, dâng cúng những trái quả sinh từ nhiều loài cây khác nhau.

Verse 91

इत्थं बहुतिथे काले व्यतीते कालिकासुतः । स्नात्वा त्रिपथगातोये यावदायाति स प्रगे

Như vậy, sau khi thời gian dài trôi qua, con trai của Kālikā đã tắm trong dòng nước Tripathagā (Gaṅgā chảy qua ba cõi) rồi đến nơi ấy vào lúc rạng đông.

Verse 92

मध्यमेश्वरमीशानं भक्ताभीष्टवरप्रदम् । तावद्ददर्श पुण्यात्मा मध्येलिंगं महेश्वरम्

Bấy giờ, người có phúc đức ấy thấy ở chính giữa Đại Chúa hiện làm Liṅga—Īśāna được gọi là Madhyameśvara—Đấng ban cho người sùng kính những ân phúc như họ ước nguyện.

Verse 93

उमाभूषितवामांगं व्याघ्रचर्म्मोत्तरीयकम् । जटाजूटचलद्गंगातरंगैश्चारुविग्रहम्

Bên trái của Ngài được Umā (Pārvatī) tô điểm; Ngài khoác da hổ làm áo choàng; và thân tướng mỹ lệ của Ngài được điểm trang bởi những làn sóng Gaṅgā gợn chảy qua búi tóc bện (jaṭā) của Ngài.

Verse 94

लसच्छारदबालेन्दुचन्द्रिकाचन्दितालकम् । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं कर्पूरार्जुनविग्रहम्

Tóc Ngài rạng ngời như được tắm trong ánh trăng của vầng trăng non mùa thu; toàn thân Ngài phủ bụi bhasma (tro thiêng); và thân tướng Ngài trắng sáng, óng ánh như long não và vỏ cây Arjuna nhạt màu—ấy là tướng saguna cát tường của Đức Śiva.

Verse 95

कर्णान्तायतनेत्रं च विद्रुमारुणदच्छदम् । पंचवर्षाकृति बालं बालकोचितभूषणम्

Ngài là một hài nhi chừng năm tuổi, đôi mắt dài như vươn tới tai; y phục mang sắc đỏ san hô trong trẻo, và được trang sức bằng những đồ trang sức hợp với một bé trai.

Verse 96

दधानं कोटिकन्दर्प्पदर्पहानि तनुद्युतिम् । नग्रं प्रहसितास्याब्जं गायन्तं साम लीलया

Ngài mang ánh quang vi tế làm khuất phục kiêu mạn của vô số Kāma-deva; thân trần tự tại, gương mặt như hoa sen mỉm cười hiền hòa, Ngài thong dong cất tiếng hát các thánh ca Sāman.

Verse 97

करुणापारपाथोधिं भक्तवत्सलनामकम् । आशुतोषमुमाकान्तं प्रसादसुमुखं हरम्

Con kính lễ Hara—đại dương từ bi vô bờ—đấng nổi danh là người thương yêu kẻ sùng tín; Aśutoṣa, vị Chúa dễ hoan hỷ, người yêu của Umā, gương mặt luôn hiền hòa ban ân phúc.

Verse 98

समालोक्य स्तुतिं चक्रे प्रेमगद्गया गिरा । योगीनामप्यगम्यन्तं दीनबन्धुं चिदात्मकम्

Vừa chiêm ngưỡng Ngài, ông dâng lời tán tụng bằng giọng nghẹn vì yêu kính—kính dâng Đấng mà ngay cả các yogin cũng khó đạt tới, Người Bạn của kẻ khốn cùng, bản thể chính là Chân Thức thanh tịnh.

Verse 99

वेदव्यास उवाच । देवदेव महाभाग शरणागतवत्सल । वाङ्मनः कर्मदुष्पाप योगिनामप्यगोचर

Vedavyāsa thưa: “Ôi Thần của các thần, bậc đại phúc; Đấng thương kẻ nương tựa nơi Ngài. Ngài vượt ngoài tầm đạt của cả các yogin, và không hề vướng lỗi do lời nói, ý nghĩ và hành động.”

Verse 100

महिमानं न ते वेदा विदामासुरुमापते । त्वमेव जगतः कर्ता धर्ता हर्ता तथैव च

Ô Chúa tể của Umā, ngay cả các Veda cũng chưa thể biết trọn vẹn uy linh của Ngài. Chỉ một mình Ngài là Đấng tạo dựng vũ trụ, Đấng gìn giữ, và cũng là Đấng thu nhiếp (tiêu dung) muôn loài.

Verse 101

त्वमाद्यः सर्वदेवानां सच्चिदानंद ईश्वरः । नामगोत्रे न वा ते स्तः सर्वज्ञोऽसि सदाशिव

Ngài là Đấng nguyên thủy của hết thảy chư thiên, là Īśvara có tự tánh Sat–Cit–Ānanda (Hữu–Tri–Lạc). Với Ngài không có những giới hạn như danh xưng hay dòng tộc; ô Sadāśiva, Ngài là bậc toàn tri.

Verse 102

त्वमेव परमं ब्रह्म मायापाशनिवर्तकः । गुणत्रयैर्न लिप्तस्त्वं पद्मपत्रमिवांभसा

Chỉ một mình Ngài là Phạm Thiên Tối Thượng (Paramabrahman), Đấng tháo gỡ xiềng xích của Māyā. Dẫu hiện diện giữa ba guṇa, Ngài vẫn không nhiễm—như lá sen không dính nước.

Verse 103

न ते जन्म न वा शीलं न देशो न कुलं च ते । इत्थं भूतोपीश्वरत्वं त्रिलोक्याः काममावहे

Ngài không có sinh ra, không có “tính cách” theo thế tục, không có quê xứ hay dòng tộc. Thế mà, chính Ngài tự do đảm nhận quyền Chúa tể của ba cõi, thành tựu mọi ý nguyện theo thánh ý.

Verse 104

न च ब्रह्मा न लक्ष्मीशो न च सेन्द्रा दिवौकसः । न योगीन्द्रा विदुस्तत्त्वं यस्य तं त्वामुपास्महे

Không phải Brahmā, cũng không phải Viṣṇu—Chúa tể của Lakṣmī; không phải chư thiên cõi trời cùng với Indra; ngay cả các bậc yogin tối thượng cũng chẳng thật biết được thực tại cốt lõi của Ngài—chính là Ngài. Vì thế, chúng con chỉ một lòng thờ phụng Ngài.

Verse 105

त्वत्तः सर्वं त्वं हि सर्वं गौरीशस्त्वं पुरान्तकः । त्वं बालस्त्वं युवा वृद्धस्तं त्वां हृदि युनज्म्यहम्

Từ Ngài mà muôn loài phát sinh; quả thật Ngài chính là tất cả. Ngài là Chúa của Gaurī, là Purāntaka—Đấng diệt thành Tam Thành. Ngài là trẻ thơ, là thanh niên, là bậc lão niên—Ngài, Đấng trùm khắp, con kết hiệp trong tim mình.

Verse 106

नमस्तस्मै महेशाय भक्तध्येयाय शम्भवे । पुराणपुरुषायाद्धा शंकराय परात्मने

Đảnh lễ Mahādeva, Mahēśa—Śambhu, Đấng được người mộ đạo quán niệm; đảnh lễ Purāṇa-Puruṣa, Bậc Nguyên Sơ, thanh tịnh không tì vết; đảnh lễ Śaṅkara, Paramātman, Chân Ngã tối thượng, thực tại nội tại của muôn loài.

Verse 107

इति स्तुत्वा क्षितौ यावद्दण्डवन्निपपात सः । तावत्स बालो हृष्टात्मा वेदव्यासमभाषत

Sau khi tán tụng như vậy, ông phủ phục xuống đất, đảnh lễ trọn vẹn như cây gậy. Ngay lúc ấy, cậu bé lòng tràn hoan hỷ liền thưa chuyện với hiền thánh Vedavyāsa.

Verse 108

वरं वृणीष्व भो योगिन्यस्ते मनसि वर्तते । नादेयं विद्यते किंचिद्भक्ताधीनो यतोऽस्म्यहम्

Hỡi Yoginī, hãy chọn ân phúc đang ngự trong tâm nàng. Không có điều gì là không thể ban—vì Ta bị ràng buộc bởi bhakti và ở dưới quyền của người sùng kính Ta.

Verse 109

तत उत्थाय हृष्टात्मा मुनिर्व्यासो महातपाः । प्रत्यब्रवीत्किमज्ञातं सर्वज्ञस्य तव प्रभो

Bấy giờ, đại khổ hạnh thánh hiền Vyāsa đứng dậy, lòng hoan hỷ, thưa rằng: “Bạch Chúa Tể, đối với Ngài—Đấng Toàn Tri—có điều gì lại có thể là chưa biết?”

Verse 110

सर्वान्तरात्मा भगवाञ्छर्वः सर्वप्रदो भवान् । याञ्चां प्रतिनियुङ्क्ते मां किमीशो दैन्यकारिणीम्

Ngài là Bhagavān Śarva, Chân Ngã nội tại trong muôn loài, đấng ban mọi ân phúc. Vậy cớ sao Chúa Tể lại sai con—kẻ chỉ gây nên khốn khổ—phải đi xin?

Verse 111

इति श्रुत्वा वचस्तस्य व्यासस्यामलचेतसः । शुचि स्मित्वा महादेवो बालरूपधरोऽब्रवीत्

Nghe những lời ấy của Vyāsa, bậc tâm ý thanh tịnh, Mahādeva—trong hình tướng một đứa trẻ—mỉm cười hiền hòa rồi cất lời.

Verse 112

बाल उवाच । त्वया ब्रह्मविदां श्रेष्ठ योऽभिलाषः कृतो हृदि । अचिरेणैव कालेन स भविष्यत्यसंशयः

Đứa trẻ nói: “Ôi bậc tối thắng trong hàng người biết Brahman, ước nguyện ông đã khởi lên trong lòng sẽ sớm được thành tựu, chắc chắn không nghi.”

Verse 113

कण्ठे स्थित्वा तव ब्रह्मन्नन्तर्याम्यहमीश्वरः । सेतिहासपुराणानि सम्यङ्निर्यापयाम्यहम्

Hỡi Brahmā, Ta—Śiva, Đấng Tối Thượng—ngự nơi cổ họng của ngươi như Nội Tại Chủ (Antaryāmin). Ta sẽ đúng pháp mà khai mở và sắp đặt cho viên mãn các Itihāsa và các Purāṇa, cùng mọi truyền thuyết được truyền thừa.

Verse 114

अभिलाषाष्टकं पुण्यं स्तोत्रमेतत्त्वयेरितम् । वर्षं त्रिकालं पठनात्कामदं शम्भुसद्मनि

Bài thánh tụng «Abhilāṣāṣṭaka» này là công đức, do chính ngươi tuyên thuyết. Ai trì tụng ba thời mỗi ngày suốt trọn một năm, sẽ được ban thành tựu sở nguyện trong thánh cư xứ và ân sủng của Śambhu (Đức Śiva).

Verse 115

एतत्स्तोत्रस्य पठनं विद्याबुद्धिविवर्द्धनम् । सर्वसंपत्करं प्रोक्तं धर्मदं मोक्षदं नृणाम्

Việc tụng đọc bài thánh tụng này được nói là làm tăng trưởng minh tri và chánh trí. Lại được tuyên rằng nó ban mọi phúc lộc cát tường; đối với con người, nó trao dharma và dẫn đến mokṣa (giải thoát).

Verse 116

प्रातरुत्थाय सुस्नातो लिंगमभ्यर्च्य शांकरम् । वर्षं पठन्निदं स्तोत्रं मूर्खोऽपि स्याद्बृहस्पतिः

Sáng sớm thức dậy, tắm gội thanh sạch, rồi lễ bái Liṅga của Śaṅkara; nếu tụng bài thánh tụng này trọn một năm, thì dẫu kẻ ngu độn cũng trở nên trí tuệ như Bṛhaspati (bậc thầy của chư thiên).

Verse 117

स्त्रिया वा पुरुषेणापि नियमाल्लिंगसन्निधौ । वर्षं जप्तमिदं स्तोत्रं बुद्धिं विद्याञ्च वर्द्धयेत्

Dù là nữ hay nam—thực hành đúng kỷ luật trước Thánh Liṅga của Śiva—bài thánh tụng này, nếu trì tụng trọn một năm, sẽ làm tăng trí phân biệt và minh triết thiêng liêng.

Verse 118

इत्युक्त्वा स महादेवो बालो लिंगे न्यलीयत । व्यासोऽपि मुंचन्नश्रूणि शिवप्रेमाकुलोऽभवत्

Nói xong như vậy, Mahādeva—hiện thân như một hài nhi—hòa nhập vào Liṅga. Vyāsa cũng rơi lệ, lòng tràn ngập tình yêu đối với Śiva.

Verse 119

एवं लब्धवरो व्यासो महेशान्मध्यमेश्वरात । अष्टादश पुराणानि प्रणिनाय स्वलीलया

Vì thế, Vyāsa, sau khi nhận ân phúc từ Maheśa—Đấng Chúa Tể nội tại, ngự ở trung tâm của mọi hữu tình và mọi cõi—đã theo lối thần du hí của mình mà soạn tác mười tám bộ Purāṇa.

Verse 120

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवञ्च शैवं भागवतं तथा । भविष्यं नारदीयं च मार्कंडेयमतः परम्

“(Đó là) các Purāṇa: Brāhma, Pādma, Vaiṣṇava, Śaiva, và cả Bhāgavata; lại có Bhaviṣya, Nāradiya, rồi tiếp đến Mārkaṇḍeya.”

Verse 121

आग्नेयं ब्रह्मवैवर्त लिंगं वाराहमेव च । वामनाख्यं ततः कौर्मं मात्स्यं गारुडमेव च

(Đó là) Āgneya, Brahmavaivarta, Liṅga, Vārāha, bản gọi là Vāmana; rồi đến Kaurma, Mātsya, và cả Gāruḍa (các Purāṇa).

Verse 122

स्कान्दं तथैव ब्रह्माण्डाख्यं पुराणं च कीर्तितम् । यशस्यं पुण्यदं नॄणां श्रोतॄणां शांकरं यश

Cũng vậy, Purāṇa Skanda và Purāṇa mang danh Brahmāṇḍa được tuyên xưng. Với người lắng nghe, chúng ban danh tiếng và công đức; và vinh quang Śaiva—lời tán dương Śaṅkara—trở nên vang danh giữa những người nghe.

Verse 123

सूत उवाच । अष्टादशपुराणानाम्पूर्वं नामोदितन्त्वया । कुरु निर्वचनं तेषामिदानीं वेदवित्तम

Sūta nói: “Trước đây ngài đã nêu danh xưng của mười tám Purāṇa. Nay, hỡi bậc tối thắng trong hàng người thông Veda, xin hãy trình bày nguồn gốc danh xưng và lời giải thích đúng đắn của chúng.”

Verse 124

व्यास उवाच । अयमेव कृतः प्रश्नस्तण्डिना ब्रह्मयोनिना । नन्दिकेश्वरमुद्दिश्य स यदाह ब्रवीमि तत्

Vyāsa nói: “Chính câu hỏi này đã được Taṇḍin, vị hiền triết sinh từ Brahmā, nêu ra. Hướng về Nandikeśvara, những điều ông đã nói khi ấy—nay ta sẽ thuật lại.”

Verse 125

नन्दिकेश्वर उवाच । यत्र वक्ता स्वयन्तण्डे ब्रह्मा साक्षाच्चतुर्मुखः । तस्माद्ब्रह्मं समाख्यातं पुराणं प्रथमं मुने

Nandikeśvara nói: “Purāṇa nào mà trong Svayaṃtāṇḍava (vũ điệu tự-hiển của Chúa Tể), người trực tiếp thuyết giảng chính là Brahmā bốn mặt—thì, hỡi hiền giả, Purāṇa ấy được tuyên xưng là bậc nhất trong các Purāṇa, gọi là ‘Brahma Purāṇa’.”

Verse 126

पद्मकल्पस्य माहात्म्यन्तत्र यस्यामुदाहृतम् । तस्मात्पाद्मं समाख्यातं पुराणं च द्वितीयकम्

Trong (Purāṇa) ấy, sự vĩ đại của Padma-kalpa được tuyên dương. Vì thế, nó được gọi là Pādma Purāṇa, và là thứ hai (trong sự liệt kê này).

Verse 127

पराशरकृतं यत्तु पुराणं विष्णुबोधकम् । तदेव व्यासकथितं पुत्रपित्रोरभेदतः

Purāṇa do Parāśara trước tác, truyền trao tri kiến về Viṣṇu, chính là Purāṇa mà Vyāsa đã thuật lại—bởi trong chân lý, cha và con không khác nhau về bản thể cốt yếu.

Verse 128

यत्र पूर्वोत्तरे खण्डे शिवस्य चरितं बहु । शैवमेतत्पुराणं हि पुराणज्ञा वदन्ति च

Purāṇa nào mà ở cả phần trước lẫn phần sau đều thuật kể dồi dào về hạnh nghiệp và thánh tích của Śiva—các bậc thông hiểu Purāṇa đều xác quyết rằng Purāṇa ấy thật sự mang tính chất Śaiva.

Verse 129

भगवत्याश्च दुर्गायाश्चरितं यत्र विद्यते । तत्तु भागवतं प्रोक्तं ननु देवीपुराणकम्

Bộ Purāṇa nào ghi chép những hạnh nghiệp thiêng liêng của Thánh Mẫu Durgā thì được tuyên xưng là “Bhāgavata”; quả thật, đó chính là Devī-Purāṇa.

Verse 130

नारदोक्तं पुराणन्तु नारदीयं प्रचक्षते । यत्र वक्ताऽभवत्तण्डे मार्कण्डेयो महामुनिः

Bộ Purāṇa do Nārada thuyết giảng được gọi là Nāradiya Purāṇa; và trong hội chúng linh thiêng ấy, đại thánh Mārkaṇḍeya đã trở thành người thuật giảng.

Verse 131

मार्कण्डेयपुराणं हि तदाख्यातं च सप्तमम् । अग्नियोगात्तदाग्नेयं भविष्योक्तेर्भविष्यकम्

Quả thật, Mārkaṇḍeya Purāṇa được tuyên xưng là bộ thứ bảy. Vì liên hệ với Agni nên gọi là Āgneya; và vì chứa những lời tiên tri về điều sẽ đến nên gọi là Bhaviṣya.

Verse 132

विवर्तनाद्ब्रह्मणस्तु ब्रह्मवैवर्तमुच्यते । लिंगस्य चरितोक्तत्वात्पुराणं लिंगमुच्यते

Vì giảng dạy về những biến hóa (vaivarta) liên hệ đến Brahmā—nguyên lý sáng tạo—nên gọi là Brahma‑vaivarta. Và vì thuật lại thánh tích cùng vinh quang của Liṅga của Chúa Śiva, bộ Purāṇa ấy được gọi là Liṅga (Purāṇa).

Verse 133

वराहस्य च वाराहं पुराणं द्वादशं मुने । यत्र स्कन्दः स्वयं श्रोता वक्ता साक्षान्महेश्वरः

Hỡi hiền triết, đối với Varāha có Vārāha Purāṇa, bộ thứ mười hai—nơi ấy chính Skanda là người lắng nghe, còn người thuyết giảng là Mahādeva (Maheśvara) đích thân hiện diện.

Verse 134

तत्तु स्कान्दं समाख्यातं वामनस्य तु वामनम् । कौर्मं कूर्मस्य चरितं मात्स्यं मत्स्येन कीर्तितम्

Quả thật, điều ấy được tuyên xưng là Skanda Purāṇa; còn Vāmana Purāṇa là bộ thuộc về Vāmana. Kūrma Purāṇa kể các công hạnh của Hóa thân Rùa, và Mātsya Purāṇa được chính Hóa thân Cá tuyên thuyết.

Verse 135

गरुडस्तु स्वयं वक्ता यत्तद्गारुडसंज्ञकम् । ब्रह्माण्डचरितोक्तत्वाद्ब्रह्माण्डं परिकीर्तितम्

Vì chính Garuḍa là người thuật lại, nên phần ấy được gọi là “Gāruḍa”. Và vì nó kể chuyện về Brahmāṇḍa (quả trứng vũ trụ), nên được tôn xưng là “Brahmāṇḍa”.

Verse 136

सूत उवाच । अयमेव मयाऽकारि प्रश्नो व्यासाय धीमते । ततः सर्वपुराणानां मया निर्वचनं श्रुतम्

Sūta nói: “Chính câu hỏi này ta đã từng thưa hỏi bậc trí Vyāsa. Rồi từ Ngài, ta được nghe lời giải thích có thẩm quyền về tất cả các Purāṇa.”

Verse 137

एवं व्याससमुत्पन्नः सत्यवत्यां पराशरात् । पुराणसंहिताश्चक्रे महाभारतमुत्तमम्

Như vậy, Vyāsa được sinh ra từ Parāśara qua Satyavatī. Rồi Ngài biên soạn các bộ tổng tập Purāṇa và cũng sáng tác thiên anh hùng ca tối thượng, Mahābhārata.

Verse 138

पराशरेण संयोगः पुनः शन्तनुना यथा । सत्यवत्या इव ब्रह्मन्नः संशयितुमर्हसि

Hỡi Bà-la-môn, ngươi có thể nghi ngờ cũng là phải—như Satyavatī đã kết duyên trước với Parāśara rồi sau lại kết duyên với Śantanu.

Verse 139

सकारणेयमुत्पत्तिः कथिताश्चर्य्यकारिणी । महतां चरिते चैव गुणा ग्राह्या विचक्षणैः

Vậy là câu chuyện kỳ diệu về sự phát sinh này—cùng các nguyên nhân của nó—đã được thuật lại. Và trong hành trạng của bậc vĩ nhân, người sáng suốt nên nắm lấy và noi theo những đức hạnh mà họ biểu hiện.

Verse 140

इदं रहस्यं परमं यः शृणोति पठत्यपि । स सर्वपापनिर्मुक्त ऋषिलोके महीयते

Ai nghe bí mật tối thượng này—hoặc dù chỉ tụng đọc—đều được giải thoát khỏi mọi tội lỗi, và được tôn vinh trong cõi của các bậc ṛṣi (hiền thánh).