बाणस्य शोकः शिवस्मरणं च — Bāṇa’s Grief and the Turn to Śiva-Remembrance

Verse 1

नारद उवाच । कृष्णे गते द्वारकायाम निरुद्धेन भार्यया । अकार्षीत्किं ततो बाणस्तत्त्वं वद महामुने

Nārada thưa: “Khi Kṛṣṇa đã trở về Dvārakā, Bāṇa đã làm gì tiếp theo đối với Aniruddha và người vợ của chàng? Ôi bậc đại hiền, xin hãy thuật lại sự thật cho con.”

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । कृष्णे गते द्वारकायामनिरुद्धेन भार्यया । दुःखितोऽभूत्ततो बाणस्स्वाज्ञानं संस्मरन्हृदा

Sanatkumāra nói: Khi Kṛṣṇa đã lên đường về Dvārakā, cùng Aniruddha và người vợ của chàng, thì Bāṇa bỗng chìm trong sầu khổ, trong lòng nhớ lại sự dại dột của chính mình do vô minh mà ra.

Verse 3

ततो नन्दीशिवगणो बाणं प्रोवाच दुःखितम् । दैत्यं शोणितदिग्धांगमनुता पसमन्वितम्

Bấy giờ Nandī—bậc đứng đầu trong đoàn gaṇa của Śiva—lên tiếng với Bāṇa đang sầu não; vị asura ấy thân mình bê bết máu, bị nỗi đau rực cháy bủa vây.

Verse 4

नन्दीश्वर उवाच । बाण शंकरसद्भक्त मानुतापं कुरुष्व भोः । भक्तानुकंपी शंभुर्वै भक्तवत्सलनामधृक्

Nandīśvara nói: «Hỡi Bāṇa, người tín đồ chân thật của Śaṅkara, chớ sầu muộn như kẻ phàm nhân. Śambhu vốn thương xót các bhakta, và Ngài mang danh ‘Bhaktavatsala’—đấng dịu hiền che chở những người thờ phụng Ngài».

Verse 5

तदिच्छया च यज्जातं तज्जातमिति चेतसा । मन्यस्व भक्तशार्दूल शिवं स्मर पुनःपुनः

Điều gì đã xảy ra thì đã xảy ra do ý chí của Ngài—hãy giữ niềm xác tín ấy vững chắc trong tâm. Hỡi bậc hổ trong hàng tín đồ, hãy chấp nhận như vậy và tưởng niệm Đức Śiva hết lần này đến lần khác.

Verse 6

मन आद्ये समाधाय कुरु नित्यं महो त्सवम् । भक्तानुकंपनश्चाऽस्य शंकरस्य पुनःपुनः

Trước hết, hãy an trú tâm trong định; rồi mỗi ngày hãy cử hành đại lễ thiêng liêng. Vì Śaṅkara—Đấng luôn thương xót các tín đồ—lại ban ân phúc hết lần này đến lần khác.

Verse 7

नन्दिवाक्यात्ततो बाणो द्विषा शीर्षकमात्रकः । शिवस्थानं जगामाशु धृत्वा धैर्यं महामनाः

Bấy giờ, ghi khắc lời Nandin trong lòng, Bāṇa—dẫu bị kẻ thù làm cho chỉ còn lại cái đầu—vẫn vững chí gom trọn dũng lực; với tâm hồn cao cả, ông mau chóng đi đến thánh địa của Đức Śiva.

Verse 8

गत्वा तत्र प्रभुं नत्वा रुरोदातीव विह्वलः । गतगर्वव्रजो बाणः प्रेमाकुलितमानसः

Đến nơi ấy, Bāṇa cúi đầu đảnh lễ Đức Chúa (Śiva). Bị xúc động đến bàng hoàng, ông khóc như bất lực; mọi kiêu mạn đều rơi rụng, tâm trí xao động và mềm lại bởi tình yêu và lòng sùng kính.

Verse 9

संस्तुवन्विविधैः स्तोत्रै स्संनमन्नुतितस्तथा । यथोचितं पादघातं कुर्वन्विक्षेपयन्करान्

Ông ca tụng Đức Chúa bằng muôn dạng thánh tụng, lại cúi lạy và dâng lời kính lễ. Theo đúng phép, ông bước những nhịp chân thích hợp, dậm đất theo tiết tấu, đồng thời đưa tay làm ấn và cử động theo điệu.

Verse 10

ननर्त तांडवं मुख्यं प्रत्यालीढादिशोभितम् । स्थानकैर्विविधाकारैरालीढप्रमुखैरपि

Ông múa điệu Tāṇḍava tối thượng, rực rỡ bởi thế pratyālīḍha và các thế dũng mãnh khác; lại bằng muôn dạng tư thế—ālīḍha và những thế còn lại—hiển lộ trong nhiều hình tướng.

Verse 11

सुखवादसहस्राणि भ्रूक्षेपसहितान्यपि । शिरःकम्पसहस्राणि प्राप्तानीकः सहस्रशः

Từng đợt vô số kéo đến: muôn ngàn lời tung hô êm dịu vang lên, kèm theo những cử chỉ nhướng mày; lại có muôn ngàn lần đầu rung động—đến dồn dập, trùng trùng.

Verse 12

वारीश्च विविधाकारा दर्शयित्वा शनैश्शनः । तथा शोणितधाराभिस्सिञ्चयित्वा महीतलम्

Dần dần, Ngài phô bày nước hiện ra muôn hình vạn trạng; rồi lại bằng những dòng huyết, Ngài tưới đẫm khắp mặt đất.

Verse 13

रुद्रं प्रसादयामास शूलिनं चन्द्र शेखरम् । बाणासुरो महाभक्तो विस्मृतात्मगतिर्नतः

Bāṇāsura—dẫu là bậc đại tín đồ—đã cúi đầu đảnh lễ, quên hết lo toan về số phận mình, và cầu xin ân sủng của Rudra, Đấng cầm Tam Xoa, Chúa tể đội vầng nguyệt trên đỉnh đầu.

Verse 14

ततो नृत्यं महत्कृत्वा भगवान्भक्तवत्सलः । उवाच बाणं संहृष्टो नृत्य गीतप्रियो हरः

Bấy giờ, Đấng Thế Tôn—luôn thương mến kẻ sùng tín—đã thực hiện một vũ điệu huy hoàng. Hara, bậc yêu vũ khúc và thánh ca, hoan hỷ cất lời với Bāṇa.

Verse 15

रुद्र उवाच । बाण तात बलेः पुत्र संतुष्टो नर्तनेन ते । वरं गृहाण दैत्येन्द्र यत्ते मनसि वर्तते

Rudra phán: “Hỡi Bāṇa yêu dấu, con của Bali! Ta hài lòng về điệu múa của ngươi. Hỡi chúa tể loài Daitya, hãy nhận một ân huệ—điều gì đang ngự trong tâm ngươi (điều ngươi ước nguyện).”

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंम्भोर्दैत्येन्द्रेण तदा मुने । बाणेन संवृणीतोऽभूद्वरस्तु व्रणरोपणे

Sanatkumāra thưa: “Bạch hiền giả, nghe lời của Śambhu như thế, khi ấy chúa tể loài Daitya bị Bāṇa làm cho choáng ngợp; tuy vậy, ân huệ ấy vẫn linh nghiệm trong việc chữa lành các vết thương của hắn.”

Verse 17

बाहुयुद्धस्य चोद्ध त्तिर्गाणपत्यमथाक्षयम् । उषापुत्रस्य राज्यं तु तस्मिञ्शोणितकाह्वये

Từ cuộc giao chiến tay đôi ấy phát sinh vương quyền bất hoại của Gaṇapati; và vương quốc của con trai Uṣā được thiết lập tại đó, trong thành nổi danh là Śoṇitaka.

Verse 18

निर्वैरता च विबुधैर्विष्णुना च विशेषतः । न पुनर्दैत्यता दुष्टा रजसा तमसा युता

Ngay cả chư thiên—đặc biệt là Viṣṇu—cũng an trụ trong trạng thái không oán thù; còn bản tính ác độc của loài asura thì không, vì bị ràng buộc bởi rajas và tamas.

Verse 19

शंभुभक्तिर्विशेषेण निर्विकारा सदा मुने । शिवभक्तेषु च स्नेहो दया सर्वेषु जंतुषु

Hỡi bậc hiền triết, lòng sùng kính đối với Śambhu, trên hết thảy, luôn bất biến và không hề méo lệch. Nó biểu lộ thành tình thân ái đối với các tín đồ của Śiva, và thành lòng từ bi đối với mọi loài hữu tình.

Verse 20

कृत्वा वराञ्शंभोर्बलिपुत्रो महाऽसुरः । प्रेम्णाऽश्रुनयनो रुद्रं तुष्टाव सुकृतांजलिः

Sau khi nhận được các ân phúc từ Śambhu, vị đại asura—con trai của Bali—mắt đẫm lệ vì tình yêu, đã tán dương Rudra, chắp tay thành một añjali trang nghiêm.

Verse 21

बाण उवाच । देवदेव महादेव शरणा गतवत्सल । त्वां नमामि महेशान दीनबन्धो दयानिधे

Bāṇa thưa rằng: “Ôi Thần của các thần, ôi Mahādeva—Đấng thương xót những ai nương tựa nơi Ngài—hỡi Maheśāna, con cúi lạy Ngài, bạn của kẻ khốn cùng, biển cả của lòng từ mẫn.”

Verse 22

कृता मयि कृपातीव कृपासागर शंकर । गर्वोपहारितस्सर्वः प्रसन्नेन मम प्रभो

Ôi Śaṅkara, biển cả của lòng bi mẫn! Ngài đã ban ân sủng dồi dào cho con. Nhờ ân huệ hiền từ của Ngài, bạch Chúa tể của con, mọi kiêu mạn trong con đều đã bị dẹp tan.

Verse 23

त्वं ब्रह्म परमात्मा हि सर्वव्याप्यखिलेश्वरः । ब्रह्मांडतनुरुग्रेशो विराट् सर्वान्वितः परः

Chính Ngài là Brahman—Đại Ngã tối thượng—đấng thấm khắp muôn loài, là Chúa tể của tất cả. Ôi bậc Quân vương uy mãnh, thân Ngài chính là vũ trụ; Ngài là Virāṭ (thân vũ trụ), đấng dung nhiếp hết thảy, và là Tối thượng vượt trên mọi điều.

Verse 24

नाभिर्नभोऽग्निर्वदनमंबु रेतो दिशः श्रुतिः । द्यौश्शीर्षमंघ्रिरुर्वी ते मनश्चन्द्रस्तव प्रभो

Bạch Chúa tể, rốn Ngài là hư không; miệng Ngài là lửa; nước là tinh chủng của Ngài. Mười phương là đôi tai Ngài. Trời là đầu Ngài; đất là chân Ngài; và trăng là tâm ý của Ngài.

Verse 25

दृगर्को जठरं वार्द्धिर्भुजेंद्रो धिषणा विधिः । प्रजापतिर्विसर्गश्च धर्मो हि हृदयं तव

Mắt Ngài là Mặt Trời; bụng Ngài là đại dương; cánh tay Ngài là chúa tể loài rắn. Trí tuệ Ngài là pháp tắc vũ trụ. Ngài là Brahmā, là Prajāpati và chính là sự phát sinh tạo hóa; và quả thật, Dharma chính là trái tim của Ngài.

Verse 26

रोमाण्यौषधयो नाथ केशा जलमुचस्तव । गुणास्त्रयस्त्रिनेत्राणि सर्वात्मा पुरुषो भवान्

Ôi Chúa tể! Lông trên thân Ngài là những dược thảo chữa lành; tóc bện (jaṭā) của Ngài là mây mang mưa. Ba guṇa chính là ba con mắt của Ngài. Ngài là Tự Ngã nội tại của muôn loài, là Đấng Purusha tối thượng.

Verse 27

ब्राह्मणं ते मुखं प्राहुर्बाहुं क्षत्रियमेव च । ऊरुजं वैश्यमाहुस्ते पादजं शूद्रमेव च

Người ta tuyên rằng miệng của Ngài là Brāhmaṇa; đôi tay của Ngài chính là Kṣatriya. Họ nói đùi của Ngài là Vaiśya, và bàn chân của Ngài là Śūdra—qua đó diễn tả bốn đẳng cấp xã hội như phát sinh từ Thân Vũ Trụ của Ngài, là những chức năng phân biệt trong một toàn thể thiêng liêng duy nhất.

Verse 28

त्वमेव सर्वदोपास्यस्सर्वैर्जीवैर्महेश्वर । त्वां भजन्परमां मुक्तिं लभते पुरुषो ध्रुवम्

Lạy Maheśvara, chỉ riêng Ngài muôn đời xứng đáng được mọi hữu tình tôn thờ. Ai chí tâm phụng thờ Ngài, ắt chắc chắn đạt được giải thoát tối thượng.

Verse 29

यस्त्वां विसृजते मर्त्य आत्मानं प्रियमीश्वरम् । विपर्ययेन्द्रियार्थार्थं विषमत्त्यमृतं त्यजन्

Kẻ phàm nhân nào lìa bỏ Ngài—Đấng Chủ Tể yêu dấu nhất và là Tự Ngã nội tại của chính mình—rồi do nhận thức đảo điên mà chạy theo các đối tượng của giác quan, kẻ ấy từ bỏ cam lộ bất tử và lại chọn thứ độc đắng của trói buộc.

Verse 30

विष्णुर्ब्रह्माऽथ विबुधा मुनयश्चामलाशयाः । सर्वात्मना प्रपन्नास्त्वां शंकरं प्रियमीश्वरम्

Viṣṇu, Brahmā, chư thiên và các bậc hiền triết tâm ý thanh tịnh đã đem trọn thân tâm nương tựa nơi Ngài—Śaṅkara, Đấng Chủ Tể yêu dấu và bậc Tối Thượng cai quản.

Verse 31

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा बलिपुत्रस्तु विरराम शरासुरः । प्रेमप्रफुल्लितांगश्च प्रणम्य स महेश्वरम्

Sanatkumāra nói: Nói xong như vậy, Śarāsura—con trai của Bali—liền dừng lại; và với thân tâm nở rộ bởi tình kính mộ, hắn cúi đầu đảnh lễ Maheśvara (Chúa Śiva).

Verse 32

इति श्रुत्वा स्वभक्तस्य बाणस्य भगवान्भवः । सर्वं लभिष्यसीत्युक्त्वा तत्रैवांतरधीयत

Nghe lời của chính người sùng kính mình là Bāṇa, Đức Thế Tôn Bhava (Śiva) phán: “Ngươi sẽ đạt được tất cả,” rồi ngay tại chỗ ấy Ngài liền ẩn mất khỏi tầm thấy.

Verse 33

ततश्शंभोः प्रसादेन महाकालत्वमागतः । रुद्रस्यानुचरो बाणो महाप्रमुदितोऽभवत्

Sau đó, nhờ ân sủng của Śambhu, Bāṇa đạt đến địa vị Mahākāla. Là tùy tùng của Rudra, Bāṇa hoan hỷ vô cùng.

Verse 34

इति किल शरनाम्नः शंकरस्यापि वृत्तं सकलगुरु जनानां सद्गुरोश्शूलपाणेः । कथितमिह वरिष्ठं श्रोत्ररम्यैर्वचोभिस्सकलभुवनमध्ये क्रीडमानस्य नित्यम्

Như vậy, quả thật, thánh truyện về Śaṅkara—tại đây được gọi là Śara—của Đấng cầm Tam Xoa, bậc Chân Sư của mọi bậc thầy, đã được thuật lại nơi này bằng những lời lẽ tối thượng, êm tai; về Ngài, Đấng hằng vui chơi trong thần lila giữa muôn thế giới.

Verse 56

इति श्रीशिवमहापुराणे द्विती यायां रुद्रसंहितायां पं० युद्धखंडे बाणासुरगणपत्वप्राप्तिवर्णनं नाम षट्पंचाशत्तमोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa, phần thứ hai—trong Rudra Saṃhitā, thuộc Yuddha Khaṇḍa—kết thúc chương thứ năm mươi sáu, mang nhan đề: “Tường thuật việc Bāṇāsura đạt được địa vị làm Gaṇa của Śiva.”