Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 25

बाणस्य शोकः शिवस्मरणं च — Bāṇa’s Grief and the Turn to Śiva-Remembrance

Devanagari script

दृगर्को जठरं वार्द्धिर्भुजेंद्रो धिषणा विधिः । प्रजापतिर्विसर्गश्च धर्मो हि हृदयं तव

Transliteration

dṛgarko jaṭharaṃ vārddhirbhujeṃdro dhiṣaṇā vidhiḥ | prajāpatirvisargaśca dharmo hi hṛdayaṃ tava

Translation

Mắt Ngài là Mặt Trời; bụng Ngài là đại dương; cánh tay Ngài là chúa tể loài rắn. Trí tuệ Ngài là pháp tắc vũ trụ. Ngài là Brahmā, là Prajāpati và chính là sự phát sinh tạo hóa; và quả thật, Dharma chính là trái tim của Ngài.

Word by Word

• दृक्: sight/eye
• दृक्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दृश् (धातु) → दृक् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; ‘दृक्’ = दृष्टिः (sight)

• अर्कः: sun
• अर्कः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• जठरम्: belly
• जठरम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जठर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• वार्द्धिः: ocean/expanse
• वार्द्धिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वार्द्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘समुद्रः/वृद्धिः’ अर्थे

• भुज-इन्द्रः: lord of arms (best/king among arms)
• भुज-इन्द्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुज (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भुजानाम् इन्द्रः)

• धिषणा: intellect
• धिषणा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धिषणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विधिः: Brahmā/ordinance
• विधिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रजापतिः: Prajāpati
• प्रजापतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विसर्गः: emission/creation
• विसर्गः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विसर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• धर्मः: dharma
• धर्मः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतुबोधक

• हृदयम्: heart
• हृदयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

Speaker

Suta Goswami (narrating the praise within the Yuddha Khanda context)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: stotra

Characters & Entities

• Shiva
• Brahma
• Shesha

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It presents Shiva as the inner reality of all cosmic powers—sun, ocean, serpent-lord, creator, and Dharma—guiding the devotee to perceive one Pati (Shiva) behind all functions, which stabilizes devotion and leads toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse supports Saguna contemplation: the devotee worships Shiva in a form accessible to mind and heart, recognizing that the Linga signifies the same all-pervading Lord who manifests as cosmic order (Dharma) and creative power.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A stuti-based dhyāna: while chanting Om Namaḥ Śivāya, contemplate Shiva as the indwelling presence in the sun-like eye (illumination), ocean-like belly (vastness), and Dharma in the heart; this aligns mind with Śiva-tattva during japa or Mahāśivarātri worship.