Adhyaya 74: King Svarashtra, the Deer-Queen’s Curse, and the Rise of Tamasa Manu

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे त्रिसप्ततितमोऽध्यायः चतुःसप्ततितमोऽध्यायः—७४ । मार्कण्डेय उवाच । राजाभूद्विख्यातः स्वराष्ट्रो नाम वीर्यवान् । अनेकयज्ञकृत् प्राज्ञः संग्रामेष्वपराजितः ॥

Như vậy, trong Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, thuộc Auttama Manvantara, chương bảy mươi ba kết thúc; chương bảy mươi bốn bắt đầu. Mārkaṇḍeya nói: Có một vị vua lừng danh tên Svarāṣṭra, dũng mãnh phi thường—người đã cử hành nhiều tế lễ, trí tuệ, và bất khả chiến bại nơi chiến trận.

Verse 2

तस्यायुḥ सुमहत्प्रादात् मन्त्रिणाराधितो रविः । पत्नीणाञ्च शतं तस्य धन्यानामभवद् द्विज ॥

Mặt Trời (Ravi), được vị đại thần của vua thành tâm cầu đảo, đã ban cho ông một thọ mệnh vô cùng dài lâu. Và ông có một trăm hoàng hậu phúc đức, hỡi bậc nhị sinh (brāhmaṇa).

Verse 3

तस्य दीर्घायुṣः पत्न्यो नातिदीर्घायुṣो मुने । कालेन जग्मुर्निधनं भृत्यमन्त्रिजनास्तथा ॥

Bạch hiền giả, các hoàng hậu của vị vua trường thọ ấy lại không trường thọ; theo thời gian họ lần lượt qua đời—cũng như các gia nhân, đại thần và những người khác của ông.

Verse 4

स भार्याभिस्तथायुक्तो भृत्यैश्च सहजन्मभिः । उद्विग्नचेताः संप्राप वीर्यहानिमहर्निशम् ॥

Dẫu có các hoàng hậu và những gia nhân sinh cùng thời (bạn đồng hành lâu năm) ở bên, lòng ông vẫn bất an; ngày đêm ông suy giảm khí lực.

Verse 5

तं वीर्यहीनं निभृतैर्भृत्यैस्त्यक्तं सुदुःखितम् । अनन्तरो विमर्दाख्यो राज्याच्च्यावितवांस्तदा ॥

Khi ông đã trở nên suy kiệt—bị các bề tôi nhút nhát bỏ rơi và chìm trong nỗi sầu khổ lớn—thì Anantara, còn gọi là Vimarda, đã trục xuất ông khỏi vương quốc.

Verse 6

राज्याच्च्युतः सोऽपि वनं गत्वा निर्विण्णमानसः । तपस्तेपे महाभागे वितस्तापुलिने स्थितः ॥

Bị đuổi khỏi vương quốc, ông cũng vào rừng với tâm trí chán nản và tu khổ hạnh, đứng trên doi cát linh thiêng của sông Vitastā.

Verse 7

ग्रीष्मे पञ्चतमा भूत्वा वर्षास्वभ्रावकाशिकः । जलशायी च शिशिरे निराहारो यतव्रतः ॥

Vào mùa hạ ông tu khổ hạnh “năm ngọn lửa”; vào mùa mưa ông phơi mình dưới bầu trời trống; vào mùa đông ông nằm trong nước. Ông nhịn ăn và kiên định trong các lời nguyện.

Verse 8

ततस्तपस्यतस्तस्य प्रावृट्काले महाप्लवः । बभूवानुदिनं मेघैर्वर्षद्भिरनुसन्ततम् ॥

Rồi, khi ông đang tu khổ hạnh, vào mùa mưa đã dấy lên một trận lũ lớn, vì mây trút mưa liên tiếp ngày này qua ngày khác.

Verse 9

न दिग्विज्ञायते पूर्वा दक्षिणा वा न पश्चिमा । नोत्तरा तमसा सर्वमनुलिप्तमिवाभवत् ॥

Không thể phân biệt phương hướng—không đông, nam, tây hay bắc; mọi vật dường như bị bôi phủ bởi bóng tối.

Verse 10

ततोऽतिपूरेण नृपः स नद्याः प्रेरितस्तटम् । प्रार्थयन्नापि नावाप ह्रियमाणो महीपतिः ॥

Bấy giờ, bị dòng lũ lớn của sông cuốn đẩy, nhà vua bị ép dạt về bờ; dù khẩn cầu, ngài vẫn không tìm được thuyền, và bậc chúa tể cõi đất đang bị nước cuốn trôi.

Verse 11

अथ दूरे जलौघेन ह्रियमाणो महीपतिः । आससाद जले रौहीं स पुच्छे जगृहे च ताम् ॥

Rồi, bị dòng nước xiết cuốn đi rất xa, nhà vua gặp một con rauhī (nai cái) giữa nước và nắm lấy đuôi nó.

Verse 12

तेन प्लवेन स ययावूध्यमानो महीतले । इतश्चेतश्चान्धकारे आससाद तटं ततः ॥

Lấy nó làm vật nổi, nhà vua trôi theo dòng, như được nâng qua mặt đất; bị quăng quật qua lại trong bóng tối, rồi ngài cũng tới được bờ.

Verse 13

विस्तारि पङ्कमत्यर्थं दुस्तरं स नृपस्तरन् । तथैव कृष्यमाणोऽन्यद्रम्यं वनमवाप सः ॥

Nhà vua lội qua một vùng bùn lầy trải rộng, khó bề vượt qua, lại vẫn bị dòng nước kéo đi, rồi đến được một khu rừng khác thật khả ái.

Verse 14

तत्रान्धकारे सा रौही चकर्ष वसुधाधिपम् । पुच्छे लग्नं महाभागं कृशं धमनिसन्ततौ ॥

Tại đó, trong bóng tối, con rauhī kéo vị chúa tể cõi đất—người vẫn bám chặt đuôi nó—cao quý nhưng gầy mòn, gân mạch nổi rõ.

Verse 15

तस्याश्च स्पर्शसम्भूतामवाप मुदमुत्तमाम् । सोऽन्धकारे भ्रमन् भूयो मदनाकृष्टमानसः ॥

Nhờ sự chạm của nàng, ông đạt được một niềm hoan lạc tối thượng; rồi lại lang thang trong bóng tối, tâm ông bị Kāma (dục vọng) lôi kéo.

Verse 16

विज्ञाय सानुरागं तं पृष्ठस्पर्शनतत्परम् । नरेन्द्रं तद्वनस्यान्तः सा मृगी तमुवाच ह ॥

Biết ông đầy luyến ái và toan chạm vào lưng nàng, con nai cái ấy, ngay trong rừng, đã nói với nhà vua.

Verse 17

किं पृष्ठं वेपथुमता करेण स्पृशसे मम । अन्यथैवास्य कार्यस्य सञ्जाता नृपते गतिः ॥

Vì sao ngài chạm vào lưng ta bằng bàn tay run rẩy? Ôi nhà vua, diễn tiến của việc này đã phát sinh theo một cách hoàn toàn khác.

Verse 18

नास्थाने वो मनो यातं नागम्याहं तवेश्वर । किन्तु त्वत्सङ्गमे विघ्नमेष लोलः करोति मे ॥

Tâm ngài đã hướng đến chỗ bất chính; ôi chúa thượng, ta không phải kẻ để ngài đến gần. Trái lại, sự thôi thúc thất thường này tạo chướng ngại cho ta trong việc kết giao với ngài.

Verse 19

माङ्कण्डेय उवाच इति श्रुत्वा वचस्तस्या मृग्याश्च जगतीपतिः । जातकौतूहलो रौहीमिदं वचनमब्रवीत् ॥

Mārkaṇḍeya nói: Nghe những lời của con nai cái ấy, bậc chúa tể cõi đất, lòng hiếu kỳ dấy lên, liền nói lời này với rauhī.

Verse 20

का त्वं ब्रूहि मृगी वाक्यं कथं मानुषवद्वदेत् । कश्चैव लोलो यो विघ्नं त्वत्सङ्गे कुरुते मम ॥

Nhà vua nói: “Ngươi là ai? Hãy nói cho ta, hỡi nai cái—vì sao ngươi nói năng như người? Và kẻ bạc bẽo kia là ai, kẻ đã gây chướng ngại khiến ta không được ở cùng ngươi?”

Verse 21

मृग्युवाच अहं ते दयिता भूप ! प्रागासमुत्पलावती । भार्या शताग्रमहिषी दुहिता दृढधन्वनः ॥

Nai cái thưa: “Muôn tâu Đại vương, trước kia thiếp từng là ái nhân của bệ hạ—Utpalāvatī. Thiếp là thê tử của Śatāgra, vị chánh hậu, và là ái nữ của Dṛḍhadhanvan.”

Verse 22

राजोवाच किन्तु यावत्कृतं कर्म येनेमां योनिमागता । पतिव्रता धर्मपरा सा चेत्थं सथमीदृशी ॥

Nhà vua hỏi: “Do nghiệp nào mà nàng phải vào thai này? Nếu nàng một lòng phụng sự phu quân và chuyên tâm nơi pháp (dharma), cớ sao lại hóa thành như thế?”

Verse 23

मृग्युवाच अहं पितृगृहे बाला सखीभिः सहिता वनम् । रन्तुं गता ददर्शैकं मृगं मृग्या समागतम् ॥

Nai cái thưa: “Khi thiếp còn là thiếu nữ trong nhà phụ thân, thiếp cùng bạn bè vào rừng vui chơi. Tại đó, thiếp thấy một con nai đực đang giao hợp với một con nai cái.”

Verse 24

ततः समीपवर्तिन्या मया सा ताडिता मृगी । मया त्रस्ता गतान्यत्र क्रुद्धः प्राह ततो मृगः ॥

“Rồi khi thiếp đến gần, thiếp đã đánh con nai cái ấy. Nó sợ thiếp nên chạy sang nơi khác; bấy giờ con nai đực nổi giận và cất lời.”

Verse 25

मूढे किमेवं मत्तासि धिक्ते दौः शील्यमीदृशम् । आधानकालो येनायं त्वया मे विफलीकृतः ॥

“Này cô gái ngu muội—sao ngươi lại phóng túng như thế? Thật đáng hổ thẹn vì hạnh kiểm xấu xa ấy! Bởi hành vi này, ngươi đã làm cho thời khắc thụ thai của ta trở nên vô ích.”

Verse 26

वाचं श्रुत्वा ततस्तस्य मानुषस्येव भाषतः । भीता तमब्रुवं कोऽसीत्येतां योनिमुपागतः ॥

“Nghe lời nói của hắn, như thể một người đang nói, ta liền sợ hãi và thưa với hắn: ‘Ngươi là ai, đã đến trong bào thai này (dưới hình dạng con nai)?’”

Verse 27

ततः स प्राह पुत्रोऽहमृषेर्निर्वृतिचक्षुषः । सुतपा नाम मृग्यान्तु साभिलाषो मृगोऽभवम् ॥

“Bấy giờ hắn nói: ‘Ta là con trai của hiền triết Nirvṛticakṣuṣ. Tên ta là Sutapā. Vì khát vọng đối với con nai cái, ta đã trở thành nai đực.’”

Verse 28

इमाञ्चानुगतः प्रेम्णा वाञ्छितश्चानया वने । त्वया वियोजिता दुष्टे तस्माच्छापं ददामि ते ॥

“Ta theo nàng ấy vì tình ái, và trong rừng nàng cũng ham muốn ta. Ngươi đã chia lìa chúng ta, hỡi cô gái độc ác; vì thế ta ban cho ngươi một lời nguyền.”

Verse 29

मया चोक्तं तवाज्ञानादपराधः कृतो मुने । प्रसादं कुरु शापं मे न भवान् दातुमर्हति ॥

“Và ta thưa: ‘Bạch hiền giả, do vô minh mà con đã phạm lỗi. Xin thương xót—xin ngài đừng giáng lời nguyền lên con.’”

Verse 30

इत्युक्तः प्राह मां सोऽपि मुनिरित्थं महीपते । न प्रयच्छामि शापं ते यद्यात्मानं ददासि मे ॥

Được nói như vậy, vị hiền triết ấy bảo tôi: “Hỡi Đại vương, ta sẽ không rút lại lời nguyền của ngươi—trừ khi ngươi hiến thân cho ta.”

Verse 31

मया चोक्तं मृगी नाहं मृगरूपधरा वने । लप्स्यसेऽन्यां मृगीन्तावन्मयि भावो निवर्त्यताम् ॥

Và tôi nói: “Ta không phải là nai cái—(ta là) kẻ đã mang hình nai trong rừng. Ngài sẽ gặp một nai cái khác; cho đến lúc ấy, xin hãy dứt lòng đối với ta.”

Verse 32

इत्युक्तः कोपरक्ताक्षः स प्राह स्फुरिताधरः । नाहं मृगी त्वयेत्युक्तं मृगी मूढे भविष्यसि ॥

Được nói như vậy, mắt đỏ vì giận và môi run rẩy, ông ta nói: “Ngươi nói ‘ta không phải nai cái’—vậy nên, hỡi kẻ ngu, ngươi sẽ trở thành nai cái.”

Verse 33

ततो भृशं प्रव्यथिता प्रणम्य मुनिमब्रुवम् । स्वरूपस्थमतिक्रुद्धं प्रसीदेति पुनः पुनः ॥

Bấy giờ, vô cùng khổ não, tôi cúi lạy vị hiền triết và hết lần này đến lần khác thưa với ông—dẫu ông vẫn mang hình dạng cũ nhưng giận dữ tột độ—rằng: “Xin thương xót, xin thương xót!”

Verse 34

बालानभिज्ञा वाक्यानां ततः प्रोक्तमिदं मया । पितर्यसति नारीभिर्व्रियते हि पतिः स्वयम् ॥

Rồi tôi nói điều này, vì còn trẻ và vụng lời: “Quả thật, khi người cha không hiện diện, phụ nữ tự chọn chồng cho mình.”

Verse 35

सति ताते कथञ्चाहं वृणोमि मुनिसत्तम । सापराधाथवा पादौ प्रसीदेश नमाम्यहम् ॥

“Khi phụ vương của con còn sống, làm sao con có thể tự chọn phu quân, hỡi bậc hiền triết tối thượng? Dù con có lỗi hay không, con xin cúi lạy dưới chân ngài; xin đức tôn chủ rủ lòng thương.”

Verse 36

प्रसीदेति प्रसीदेति प्रणतायाः महामते । इत्थं लालप्यमानायाः स प्राह मुनिपुङ्गवः ॥

Nàng cúi lạy và cứ thưa mãi: “Xin thương xót, xin thương xót,” hỡi bậc trí giả; khi nàng khẩn cầu như vậy, vị hiền thánh—bậc tráng kiện nhất giữa các đạo sĩ—liền cất lời.

Verse 37

न भवत्यन्यथा प्रोक्तं मम वाक्यं कदाचन । मृगी भविष्यसि मृता वनेऽस्मिन्नेव जन्मनि ॥

“Lời ta đã nói không bao giờ sai khác. Ngươi sẽ hóa thành nai cái và sẽ chết ngay trong khu rừng này, trong chính kiếp sống này.”

Verse 38

मृगत्वे च महाबाहुस्तव गर्भमुपैष्यति । लोलो नाम मुनेः पुत्रः सिद्धवीर्यस्य भामिनि ॥

“Và khi ngươi ở trong thân nai, một bậc dũng lực, tay mạnh sẽ đến với thai tạng của ngươi. Hỡi người đẹp, con trai của hiền sĩ Siddhavīrya sẽ được đặt tên là Lolo.”

Verse 39

जीतिस्मरा भवित्री त्वं तस्मिन्गर्भमुपागते । स्मृतिं प्राप्य तथा वाचं मानुषीमीrayiṣ्यसि ॥

“Khi sự thụ thai ấy thành tựu, ngươi sẽ còn giữ ký ức về tiền kiếp; khi đã khôi phục sự nhớ lại, ngươi cũng sẽ thốt ra lời nói của loài người.”

Verse 40

तस्मिन् जाते मृगीत्वात् त्वं विमुक्ता पतिनार्चिता । लोकानवाप्स्यसि प्राप्या ये न दुष्कृतकर्मभिः ॥

Khi người ấy ra đời, nàng sẽ được giải thoát khỏi thân phận nai cái; được phu quân tôn kính, nàng sẽ đạt đến những cõi giới mà những người không vấy bẩn bởi nghiệp ác được đến.

Verse 41

सोऽपि लोलो महावीर्यः पितृशत्रून् निपात्य वै । जित्वा वसुन्धरां कृत्स्नां भविष्यति ततो मनुः ॥

Lolo ấy, dũng lực phi thường, nhất định sẽ giết các kẻ thù của phụ vương; sau khi chinh phục toàn cõi địa cầu, về sau người sẽ trở thành một Manu.

Verse 42

एवं शापमहं लब्ध्वा मृता तिर्यक्त्वमागता । त्वत्संस्पर्शाच्च गर्भोऽसौ संभूतो जठरे मम ॥

Vì thế, do mắc phải lời nguyền, ta đã chết và rơi vào cảnh giới loài vật; và do sự tiếp xúc của ngài, bào thai ấy đã phát sinh trong dạ ta.

Verse 43

अतो ब्रवीमि नास्थाने तव यातं मनो मयि । न चाप्यगम्या गर्भस्थो लोलो विघ्नं करोत्‍यसौ ॥

Vì vậy ta nói: tâm ý của ngài đã hướng về ta một cách không đúng đắn. Cũng chớ nên đến gần ta—Lolo đang trú trong bào thai nhất định sẽ tạo ra chướng ngại.

Verse 44

मार्कण्डेय उवाच एवमुक्तस्ततः सोऽपि राजा प्राप्य परां मुदम् । पुत्रो ममारिञ्जित्वेति पृथिव्यां भविता मनुः ॥

Mārkaṇḍeya nói: Được nói như vậy, nhà vua ấy liền đạt niềm hoan hỷ tối thượng, nghĩ rằng: “Con trai ta sẽ là một Manu trên mặt đất, sau khi chiến thắng kẻ thù.”

Verse 45

ततस्तं सुषुवे पुत्रं सा मृगी लक्षणान्वितम् । तस्मिन् जाते च भूतानि सर्वाणि प्रययुर्मुदम् ॥

Bấy giờ con nai cái ấy sinh ra một người con trai đầy đủ các tướng lành; và khi đứa trẻ ra đời, muôn loài đều hoan hỷ.

Verse 46

विशेषतश्च राजासौ पुत्रे जाते महाबले । सा विमुक्ता मृगी शापात् प्राप लोकाननुत्तमान् ॥

Và đặc biệt, nhà vua ấy càng vui mừng khi người con trai hùng mạnh ra đời. Con nai cái ấy, được giải thoát khỏi lời nguyền, đã đạt đến những cõi giới vô song.

Verse 47

ततस्तस्यर्षयः सर्वे समेत्य मुनिसत्तम । अवेक्ष्य भाविनीमृद्धिं नाम चक्रुर्महात्मनः ॥

Bấy giờ tất cả các ṛṣi đều tụ hội, hỡi bậc hiền triết tối thượng; thấy trước sự thịnh vượng sẽ đến, các ngài ban cho vị đại tâm ấy một danh xưng.

Verse 48

तामसीं भजमानायां योनिं मातर्यजायत । तमसा चावृते लोके तामसोऽयं भविष्यति ॥

Ngài được sinh từ người mẹ đã đi vào một thai tạng thuộc tính tamas; và vì thế gian bị bóng tối che phủ, nên ngài sẽ được gọi là Tāmasa.

Verse 49

ततः स तामसस्तेन पित्रा संवर्धितो वने । जातबुद्धिरुवाचेदं पितरं मुनिसत्तम ॥

Bấy giờ Tāmasa ấy, được cha nuôi dưỡng trong rừng, khi trí hiểu đã thức tỉnh, liền thưa với cha những lời này, hỡi bậc hiền triết tối thượng.

Verse 50

कस्त्वं तात कथं वाहं पुत्रो माता च का मम । किमर्थमागतश्च त्वमेतत् सत्यं ब्रवीहि मे ॥

“Hỡi người thân yêu, nàng là ai? Và vì sao ta lại là con của nàng, mẹ ta là ai? Nàng đến đây vì mục đích gì? Xin hãy nói cho ta biết sự thật.”

Verse 51

मार्कण्डेय उवाच । ततः पिता यथावृत्तं स्वराज्यच्यवनादिकम् । तस्याचष्टे महाबाहुः पुत्रस्य जगतीपतिः ॥

Mārkaṇḍeya nói: Bấy giờ người cha đã thuật lại cho con tất cả những điều đã xảy ra, bắt đầu từ việc chính mình mất vương quốc. Vị chúa tể cánh tay hùng mạnh của thế gian đã giảng giải mọi sự ấy cho con trai.

Verse 52

श्रुत्वा तत् सकलं सोऽपि समाराध्य च भारस्करम् । अवाच दिव्यान्यस्त्राणि ससंहाराण्यशेषतः ॥

Nghe xong tất cả, ông cũng thờ phụng Bhāraskara (Thần Mặt Trời) và nhận được trọn vẹn các vũ khí thần linh, cùng với các phép thức để thu hồi và triệu hồi chúng.

Verse 53

कृतास्त्रस्तानरीन् जित्वा पितुरानीय चान्तिकम् । अनुज्ञातान् मुनोचाथ तेन स्वं धर्ममास्थितः ॥

Được trang bị những vũ khí ấy, ông chinh phục các kẻ thù và dẫn họ đến trước mặt cha mình. Rồi khi được cho phép, ông thả họ ra, và nhờ vậy vẫn an trú trong dharma của chính mình.

Verse 54

पितापि तस्य स्वान् लोकांस्तपोयज्ञसमार्जितान् । विसृष्टदेहः संप्राप्तो दृष्ट्वा पुत्रमुखं सुखम् ॥

Và người cha cũng đạt đến các cõi giới của mình—được thành tựu nhờ khổ hạnh và tế tự—rũ bỏ thân xác, hoan hỷ sau khi được thấy mặt con trai.

Verse 55

जित्वा समस्तां पृथिवीं तामसाख्यः स पार्थिवः । तामसाख्यो मनुरभूत्तस्य मन्वन्तरं शृणु ॥

Sau khi chinh phục toàn cõi địa cầu, vị vua mang danh Tāmasa đã trở thành Manu được gọi là Tāmasa. Nay hãy lắng nghe về Manvantara của ngài.

Verse 56

ये देवा यत्पतिर्यश्च देवेन्द्रो ये तथर्षयः । ये पुत्राश्च मनोस्तस्य पृथिवीपरिपालकाः ॥

Trong thời kỳ ấy, có những nhóm chư thiên nào, ai là chúa tể của họ—ai là Indra—có những bậc hiền thánh (ṛṣi) nào; và những người con nào của Manu ấy đã trở thành kẻ hộ trì địa cầu—tất cả sẽ được thuật lại.

Verse 57

सत्यास्तथान्ये सुधियः सुरूपा हरयस्तथा । एते देवगणास्तत्र सप्तविंशतिकाः मुने ॥

Tại đó, các nhóm chư thiên là Satyas, Anyas, Sudhiyas, Surūpas và cũng vậy Harayas. Hỡi bậc hiền thánh, các thiên chúng ấy có hai mươi bảy vị.

Verse 58

महाबलो महावीर्यः शतयज्ञोपलक्षितः । शिखिरीन्द्रस्तथा तेषां देवानामभवद्विभुः ॥

Hùng mạnh về sức lực, hùng mạnh về dũng khí, và nổi bật bởi một trăm lễ tế—Śikhirī đã trở thành Indra, bậc quân vương của các vị thần ấy.

Verse 59

ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रोऽग्निर्वलकस्तथा । पीवरश्च तथा ब्रह्मन् ! सप्त सप्तर्षयोऽभवन् ॥

Jyotis, Dharma, Pṛthu, Kāvya, Caitra, Agni, Valaka và cũng vậy Pīvara—đó là bảy vị Saptarṣi, hỡi bậc Bà-la-môn.

Verse 60

नरः क्षान्तिः शान्तदान्तजानुजङ्घादयस्तथा । पुत्रास्तु तामसस्यासन् राजानः सुमहाबलाः ॥

Nara, Kṣānti, cũng như Śānta, Dānta, Jānu, Jaṅghā và những vị khác là các con của Tāmasa; họ đã trở thành những bậc quân vương có sức mạnh vô cùng lớn lao.

Verse 61

इत्येतत्तामसं विप्र मन्वन्तरमुदाहृतम् । यः पठेत् शृणुयाद्वापि तमसा स न बाध्यते ॥

Như vậy, hỡi brāhmaṇa, Manvantara của Tāmasa đã được tuyên thuyết. Ai tụng đọc—hoặc chỉ cần nghe—thì không bị khổ bởi bóng tối (tamas).