Adhyaya 123

Verse 1

ऑपन--माजल बछ। अकाल एकोनविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: कीड़ेका ब्राह्मणयोनिमें जन्म लेकर ब्रह्मलोकमें जाकर सनातनब्रह्माको प्राप्त करना भीष्म उवाच क्षत्रधर्ममनुप्राप्त: स्मरन्नेव च वीर्यवान्‌ । त्यक्त्वा स कीटतां राज॑ंश्वचार विपुलं तप:

Bhīṣma nói: “Hỡi Đại vương! Khi đã rũ bỏ thân phận loài côn trùng, hữu tình ấy—nhờ nhớ lại tiền kiếp—đạt được pháp của giai cấp Kṣatriya. Đầy dũng lực phi thường, rồi nó thực hành khổ hạnh rộng lớn.”

Verse 2

तस्य धर्मार्थविदुषो दृष्टवा तद्‌ विपुलं तपः । आजगाम द्विजश्रेष्ठ: कृष्णद्वैपषायनस्तदा

Thấy khổ hạnh rộng lớn và dữ dội của vị vương tử ấy—người am tường chân lý của dharma và artha—bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa, đã đến gặp chàng vào lúc bấy giờ.

Verse 3

व्यास उवाच क्षात्रं देवव्रतं कीट भूतानां परिपालनम्‌ । क्षात्रं देवव्रतं ध्यायंस्ततो विप्रत्वमेष्यसि

Vyāsa nói: “Hỡi kẻ từng là côn trùng ở tiền kiếp! Bảo hộ muôn loài là lời thệ nguyện của chư thiên, và đó chính là dharma của Kṣatriya. Suy niệm và thực hành điều ấy, ngươi sẽ đạt đến địa vị Bà-la-môn ở đời sau.”

Verse 4

पाहि सर्वा: प्रजा: सम्पक्‌ शुभाशुभविदात्मवान्‌ | शुभे: संविभजन्‌ कामैरशुभानां च पावनै:

Vyāsa nói: “Hãy bảo hộ hết thảy thần dân cho đúng đạo. Hãy tự chủ và sáng suốt trong việc phân biệt thiện–ác. Hãy phân phát những hưởng thụ và tài vật xứng đáng bằng phương cách chính đáng; và bằng các biện pháp thanh tịnh, hãy gột bỏ điều bất tường trong dân chúng. Nhờ chế ngự tâm và các căn, siêng năng không ngơi trong bổn phận của mình; rồi khi đã rời bỏ thân phận Kṣatriya, ngươi sẽ đạt đến địa vị Bà-la-môn.”

Verse 5

आत्मवान्‌ भव सुप्रीत: स्वधर्माचरणे रत: । क्षात्रीं तनुं समुत्सृज्य ततो विप्रत्वमेष्यसि

Vyāsa nói: “Hãy tự chủ, lòng đầy hoan hỷ an nhiên, chuyên tâm thực hành bổn phận của mình. Khi đã rời bỏ thân phận chiến sĩ Kṣatriya, ngươi sẽ đạt đến địa vị Bà-la-môn.”

Verse 6

भीष्म उवाच सो<प्यरण्यमनुप्राप्य पुनरेव युधिष्ठिर । महर्षेर्वचनं श्रुत्वा प्रजा धर्मेण पाल्य च

Bhīṣma nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira, bậc vương giả tối thượng! Sinh linh nhỏ bé ấy (xưa từng là con sâu), lại vào rừng, nghe lời chỉ dạy của bậc đại hiền, rồi cai trị và che chở muôn dân theo đúng dharma. Sau đó, nó trở lại rừng lần nữa, chẳng bao lâu liền qua đời, đi về cõi sau; và nhờ uy lực của dharma hộ dân, nó được tái sinh trong một dòng dõi Bà-la-môn.”

Verse 7

अचिरेणैव कालेन कीट: पार्थिवसत्तम | प्रजापालनधर्मेण प्रेत्य विप्रत्वमागत:

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc vương giả tối thượng! Chẳng bao lâu, sinh linh ấy—xưa là con sâu—nhờ giữ trọn bổn phận hộ dân, trị dân theo dharma, đã qua đời; và sau đó được sinh vào một dòng dõi Bà-la-môn. Ấy chính là uy lực của dharma trong sự trị vì chính trực.”

Verse 8

ततस्तं ब्राह्मणं दृष्टवा पुनरेव महायशा: । आजगाम महाप्राज्ञ: कृष्णद्वैपायनस्तदा,उसे ब्राह्मण हुआ जान महायशस्वी महाज्ञानी श्रीकृष्णद्वैपायन व्यास पुनः उसके पास आये

Bấy giờ, thấy người ấy đã thành một Bà-la-môn, bậc đại danh tiếng và đại trí Kṛṣṇa-Dvaipāyana (Vyāsa) lại đến gặp ông lần nữa.

Verse 9

व्यास उवाच भो भो ब्रद्यर्षभ श्रीमन्‌ मा व्यथिष्ठा: कथंचन । शुभकृच्छुभयोनीषु पापकृत्‌ पापयोनिषु

Vyāsa nói: “Này bậc thượng thủ trong hàng Bà-la-môn, người đáng kính! Chớ bận lòng chút nào. Kẻ làm thiện sinh vào những cảnh giới tốt lành; kẻ tạo ác sinh vào những cảnh giới tội lỗi.”

Verse 10

उपपसद्यति धर्मज्ञ यथापापफलोपगम्‌ । तस्मान्मृत्युभयात्‌ कीट मा व्यथिष्ठा: कथंचन

Hỡi người am tường dharma, quả báo của tội lỗi sẽ đến với con người đúng thời, y như nghiệp của họ đáng phải nhận. Vì thế, hỡi con sâu, chớ vì sợ cái chết mà ưu phiền chút nào.

Verse 11

कीट उवाच सुखात्‌ सुखतरं प्राप्तो भगवंस्त्वत्कृते हुहम्‌

Con côn trùng thưa: “Bạch bậc tôn kính, nhờ Ngài mà tôi đã đạt được một niềm an lạc còn vượt hơn cả thứ an lạc thường tình.”

Verse 12

भीष्म उवाच भगवद्धचनातू्‌ कीटो ब्राद्ाण्यं प्राप्प दुर्लभम्‌

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, theo lời thuật của bậc tôn kính Vyāsa, sinh linh ấy vốn chỉ là một con sâu đã đạt được địa vị hiếm có của một Bà-la-môn. Rồi nó dựng lên hàng trăm cột tế lễ, ghi dấu khắp mặt đất, thực hành những đại tế tự. Sau đó, trở thành bậc tối thượng trong hàng người biết Brahman, nó đạt đến cảnh giới đồng trú với Phạm Thiên—đến Brahmaloka và chứng ngộ Brahman vĩnh cửu.”

Verse 13

अकरोत्‌ पृथिवीं राजन्‌ यज्ञयूपशताड्किताम्‌ | ततः सालोक्यमगमद्‌ ब्रह्माणो ब्रद्मृवित्तम:

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, nó đã ghi dấu mặt đất bằng hàng trăm cột tế lễ. Rồi sau đó, trở thành bậc tối thượng trong hàng người biết Brahman, nó đạt đến cảnh giới đồng trú với Phạm Thiên.”

Verse 14

अवाप च पदं कीट: पार्थ ब्रह्म सनातनम्‌ | स्वकर्मफलनिर्व॑त्तं व्यासस्य वचनात्‌ तदा,पार्थ! व्यासजीके कथनानुसार उसने स्वधर्मका पालन किया था। उसीका यह फल हुआ कि उस कीटने सनातन ब्रह्मपद प्राप्त कर लिया

Bhīṣma nói: “Hỡi Pārtha, chính con côn trùng ấy đã đạt đến địa vị vĩnh cửu của Brahman. Kết quả này phát sinh từ quả báo của hành vi chính nó—bởi khi ấy, nó vâng theo lời Vyāsa và giữ trọn bổn phận được giao.”

Verse 15

ते5पि यस्मात्‌ प्रभावेण हता: क्षत्रियपुंगवा: । सम्प्राप्तास्ते गतिं पुण्यां तस्मान्मा शोच पुत्रक

Bhīṣma nói: “Những bậc kṣatriya kiệt xuất, bị hạ bởi dũng lực của người ấy, cũng đã đạt đến một đích đến thanh cao. Vì thế, con ta, chớ sầu muộn. Người xả thân nơi chiến địa, chết trong bổn phận kṣatriya, theo truyền thống được nhìn nhận là đi theo một lộ trình cao quý sau khi chết; cũng vậy, các dũng sĩ lẫy lừng đã ngã xuống trên chiến trường này, phô bày sức mạnh của mình, đều đã đến một cảnh giới công đức—vậy nên không hợp để than khóc cho họ.”

Verse 106

धर्मलोपभयं ते स्यात्‌ तस्माद्‌ धर्म चरोत्तमम्‌ | धर्मज्ञ! मनुष्य जैसा पाप करता है

Vyāsa nói: “Nỗi sợ của ngươi chỉ nên là sợ dharma bị suy mất; vì thế hãy thực hành dharma tối thượng. Hỡi người am tường dharma, con người phải thọ nhận quả báo đúng theo tội lỗi mình đã gây. Bởi vậy, hỡi kẻ xưa kia từng là con sâu, chớ vì sợ chết mà phiền não theo bất cứ cách nào. Trái lại, ngươi quả thật nên sợ sự suy đồi của dharma—nên hãy tiếp tục sống theo hạnh kiểm tốt đẹp và cao quý nhất.”

Verse 113

धर्ममूलां श्रियं प्राप्य पाप्मा नष्ट इहाद्य मे । भूतपूर्व कीटने कहा--भगवन्‌! आपके ही प्रयत्नसे मैं अधिकाधिक सुखकी अवस्थाको प्राप्त होता गया हूँ। अब इस जन्ममें धर्ममूलक सम्पत्ति पाकर मेरा सारा पाप नष्ट हो गया

Con sâu nói: “Bạch Thế Tôn, nhờ đạt được phú quý đặt nền trên dharma, tội lỗi của con hôm nay đã bị tiêu diệt ngay tại đây. Chính do nỗ lực của Ngài mà con cứ lần lượt đạt đến những trạng thái hạnh phúc ngày càng lớn; nay, trong kiếp này, nhờ có của cải chân chính, mọi nghiệp bất thiện trước kia của con đều đã được gột sạch.”

Verse 119

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि कीटोपाख्याने एकोनविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong bộ Śrī Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva—đặc biệt trong phần nói về dharma của bố thí (dāna-dharma)—ở thiên truyện mang tên “Chuyện Con Côn Trùng”, chương thứ một trăm mười chín kết thúc. (Đây là lời kết chương, xác nhận sự khép lại và đặt giáo huấn vào khuôn khổ đạo đức của bố thí và hạnh kiểm chính trực.)