Adhyaya 87

Verse 1

श्रीपरीक्षिदुवाच ब्रह्मन् ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणे गुणवृत्तय: । कथं चरन्ति श्रुतय: साक्षात् सदसत: परे ॥ १ ॥

Śrī Parīkṣit thưa: Bạch Bà-la-môn, làm sao các Veda có thể trực tiếp mô tả Chân Lý Tuyệt Đối Tối Thượng—Đấng không thể diễn tả bằng lời, là nơi nương tựa của bậc Bà-la-môn, và là nirguṇa—vượt ngoài mọi biểu hiện vật chất cùng các nguyên nhân của chúng? Vì Veda vốn giới hạn trong việc nói về hoạt động của các guṇa nơi tự nhiên vật chất, còn Ngài thì siêu việt mọi guṇa.

Verse 2

श्रीशुक उवाच बुद्धीन्द्रियमन:प्राणान् जनानामसृजत् प्रभु: । मात्रार्थं च भवार्थं च आत्मनेऽकल्पनाय च ॥ २ ॥

Śrī Śukadeva nói: Đấng Tối Thượng đã hiển lộ trí tuệ vật chất, các giác quan, tâm và prāṇa của chúng sinh, để họ thỏa mãn dục vọng hưởng thụ, tái sinh vì quả báo nghiệp, thăng tiến trong những đời sau và rốt ráo đạt giải thoát (mokṣa).

Verse 3

सैषा ह्युपनिषद् ब्राह्मी पूर्वेशां पूर्वजैर्धृता । श्रद्धया धारयेद् यस्तां क्षेमं गच्छेदकिञ्चन: ॥ ३ ॥

Đây chính là Upaniṣad Brahmī, tri kiến mật yếu mà cả những bậc tiền nhân trước các tiền nhân của chúng ta đã gìn giữ. Ai với lòng tín thành chuyên chú vào tri kiến này sẽ trở nên vô chấp trước và đạt an ổn tối hậu—mục đích cuối cùng của đời người.

Verse 4

अत्र ते वर्णयिष्यामि गाथां नारायणान्विताम् । नारदस्य च संवादमृषेर्नारायणस्य च ॥ ४ ॥

Trong mối liên hệ này, ta sẽ thuật cho ngươi một thánh truyện gắn với Nārāyaṇa: đó là cuộc đối thoại từng diễn ra giữa Ṛṣi Śrī Nārāyaṇa và Nārada Muni.

Verse 5

एकदा नारदो लोकान् पर्यटन् भगवत्प्रिय: । सनातनमृषिं द्रष्टुं ययौ नारायणाश्रमम् ॥ ५ ॥

Một lần, Nārada—vị thánh hiền được Bhagavān yêu mến—khi du hành qua các cõi, đã đến Nārāyaṇa-āśrama để yết kiến bậc hiền triết nguyên sơ Nārāyaṇa.

Verse 6

यो वै भारतवर्षेऽस्मिन् क्षेमाय स्वस्तये नृणाम् । धर्मज्ञानशमोपेतमाकल्पादास्थितस्तप: ॥ ६ ॥

Tại Bhārata-varṣa này, vì sự an ổn và phúc lành cho loài người, Ṛṣi Nārāyaṇa đã thực hành khổ hạnh từ thuở khởi đầu ngày của Brahmā, trọn vẹn trong dharma, jñāna và śama (tự chế).

Verse 7

तत्रोपविष्टमृषिभि: कलापग्रामवासिभि: । परीतं प्रणतोऽपृच्छदिदमेव कुरूद्वह ॥ ७ ॥

Tại đó, Nārada đến gần Đức Nārāyaṇa Ṛṣi đang ngồi giữa các hiền triết của làng Kalāpa. Sau khi đảnh lễ, hỡi dũng sĩ nhà Kuru, ngài đã hỏi đúng câu hỏi mà con vừa hỏi ta.

Verse 8

तस्मै ह्यवोचद् भगवानृषीणां श‍ृ‍ण्वतामिदम् । यो ब्रह्मवाद: पूर्वेषां जनलोकनिवासिनाम् ॥ ८ ॥

Khi các hiền triết đang lắng nghe, Đức Nārāyaṇa Ṛṣi đã thuật lại cho Nārada cuộc đối thoại cổ xưa về Chân Lý Tuyệt Đối, từng diễn ra giữa các cư dân Janaloka.

Verse 9

श्रीभगवानुवाच स्वायम्भुव ब्रह्मसत्रं जनलोकेऽभवत् पुरा । तत्रस्थानां मानसानां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् ॥ ९ ॥

Đức Bhagavān phán: Hỡi con của Brahmā tự sinh, thuở xưa tại Janaloka đã có một brahma-satra. Ở đó hiện diện các hiền triết—những người con do tâm của Brahmā sinh ra—đều là bậc giữ phạm hạnh trọn vẹn (ūrdhva-retas).

Verse 10

श्वेतद्वीपं गतवति त्वयि द्रष्टुं तदीश्वरम् । ब्रह्मवाद: सुसंवृत्त: श्रुतयो यत्र शेरते । तत्र हायमभूत् प्रश्न‍स्त्वं मां यमनुपृच्छसि ॥ १० ॥

Khi ấy, con đang đến Śvetadvīpa để yết kiến Đấng Tối Thượng—Đấng mà vào thời kỳ pralaya, các Veda nương nghỉ trong Ngài. Tại Janaloka, một cuộc luận bàn sôi nổi về bản tính của Chân Lý Tuyệt Đối đã dấy lên; và chính câu hỏi ấy cũng phát sinh—câu hỏi mà con đang hỏi Ta bây giờ.

Verse 11

तुल्यश्रुततप:शीलास्तुल्यस्वीयारिमध्यमा: । अपि चक्रु: प्रवचनमेकं शुश्रूषवोऽपरे ॥ ११ ॥

Dù các hiền triết ấy đều ngang nhau về học Veda, khổ hạnh và đức hạnh, lại nhìn bạn, thù và người trung lập với tâm bình đẳng, họ vẫn chọn một vị làm người thuyết giảng, còn những vị khác trở thành người nghe đầy khát ngưỡng.

Verse 12

श्रीसनन्दन उवाच स्वसृष्टमिदमापीय शयानं सह शक्तिभि: । तदन्ते बोधयां चक्रुस्तल्लिङ्गै: श्रुतय: परम् ॥ १२ ॥ यथा शयानं संराजं वन्दिनस्तत्पराक्रमै: । प्रत्यूषेऽभेत्य सुश्लोकैर्बोधयन्त्यनुजीविन: ॥ १३ ॥

Śrī Sanandana đáp: Sau khi thu nhiếp vũ trụ do chính Ngài đã tạo, Đấng Tối Thượng nằm một thời như đang ngủ; mọi śakti của Ngài cũng an tĩnh, tiềm ẩn trong Ngài. Khi đến kỳ sáng tạo mới, các Veda được nhân cách hóa đã ca tụng vinh quang để đánh thức Ngài—như các thi nhân phụng sự vua đến lúc bình minh, ngâm tụng chiến công để gọi vua dậy.

Verse 13

श्रीसनन्दन उवाच स्वसृष्टमिदमापीय शयानं सह शक्तिभि: । तदन्ते बोधयां चक्रुस्तल्लिङ्गै: श्रुतय: परम् ॥ १२ ॥ यथा शयानं संराजं वन्दिनस्तत्पराक्रमै: । प्रत्यूषेऽभेत्य सुश्लोकैर्बोधयन्त्यनुजीविन: ॥ १३ ॥

Như các thi nhân phụng sự vua đến lúc bình minh, ngâm những vần thơ đẹp về chiến công để đánh thức nhà vua, cũng vậy: khi Đấng Tối Thượng an nằm, các Śruti đã dùng những lời tán tụng biểu lộ dấu ấn vinh quang của Ngài mà đánh thức Ngài.

Verse 14

श्रीश्रुतय ऊचु: जय जय जह्यजामजित दोषगृभीतगुणां त्वमसि यदात्मना समवरुद्धसमस्तभग: । अगजगदोकसामखिलशक्त्यवबोधक ते क्व‍‍चिदजयात्मना च चरतोऽनुचरेन्निगम: ॥ १४ ॥

Các Śruti thưa: Chiến thắng, chiến thắng thuộc về Ngài, ô Đấng bất khả chinh phục! Tự tánh Ngài viên mãn mọi phúc lực và uy đức; xin Ngài khuất phục māyā—kẻ nắm giữ các guṇa để gieo lỗi lầm và khổ não cho chúng sinh bị trói buộc. Ô Đấng đánh thức mọi năng lực của các hữu thể có thân, động và bất động! Đôi khi, khi Ngài vui chơi (līlā) cùng các năng lực vật chất và linh thiêng bất khả thắng của Ngài, các Veda mới có thể nhận ra Ngài.

Verse 15

बृहदुपलब्धमेतदवयन्त्यवशेषतया यत उदयास्तमयौ विकृतेर्मृदि वाविकृतात् । अत ऋषयो दधुस्त्वयि मनोवचनाचरितं कथमयथा भवन्ति भुवि दत्तपदानि नृणाम् ॥ १५ ॥

Thế giới rộng lớn có thể tri giác này được nhận biết là nương tựa nơi Đấng Tối Thượng, vì Brahman là nền tảng tối hậu của mọi hiện hữu: muôn vật sinh từ đó và cuối cùng tan nhập vào đó, như các hình dạng từ đất sét sinh ra rồi lại hòa vào đất sét, còn đất sét vẫn không đổi. Vì vậy các bậc ṛṣi hướng trọn tâm, lời và hành vi về nơi Ngài. Làm sao dấu chân con người lại không chạm đất mà họ đang sống và bước đi?

Verse 16

इति तव सूरयस्‍त्र्यधिपतेऽखिललोकमल-क्षपणकथामृताब्धिमवगाह्य तपांसि जहु: । किमुत पुन: स्वधामविधुताशयकालगुणा:परम भजन्ति ये पदमजस्रसुखानुभवम् ॥ १६ ॥

Vì thế, ô Chúa tể ba cõi, các bậc hiền trí dứt sạch khổ đau bằng cách lặn sâu vào đại dương cam lộ của những câu chuyện về Ngài, thứ rửa trôi mọi ô nhiễm của vũ trụ. Huống chi những ai, nhờ sức mạnh thiêng liêng, đã gột bỏ thói xấu trong tâm và vượt khỏi thời gian cùng các guṇa; ô Đấng Tối Thượng, họ thờ phụng bản tánh chân thật của Ngài và nếm trải niềm an lạc không gián đoạn nơi cảnh giới của Ngài.

Verse 17

द‍ृतय इव श्वसन्त्यसुभृतो यदि तेऽनुविधा महदहमादयोऽण्डमसृजन् यदनुग्रहत: । पुरुषविधोऽन्वयोऽत्र चरमोऽन्नमयादिषु य: सदसत: परं त्वमथ यदेष्ववशेषमृतम् ॥ १७ ॥

Chỉ khi trở thành kẻ theo Ngài với lòng trung tín thì họ mới thật sự sống; nếu không, hơi thở của họ như tiếng thở của ống bễ. Chỉ nhờ ân huệ của Ngài mà mahat-tattva, ngã chấp (ahaṅkāra) v.v. đã tạo nên “quả trứng” vũ trụ này. Trong các lớp bao như anna-maya v.v., Ngài cùng jīva đi vào bên trong và hiện lộ theo những hình tướng mà nó mang; vượt ngoài thô và tế, Ngài là thực tại nâng đỡ tất cả.

Verse 18

उदरमुपासते य ऋषिवर्त्मसु कूर्पद‍ृश: परिसरपद्धतिं हृदयमारुणयो दहरम् । तत उदगादनन्त तव धाम शिर: परमं पुनरिह यत् समेत्य न पतन्ति कृतान्तमुखे ॥ १८ ॥

Trong các pháp môn do các bậc đại hiền đặt ra, người thấy biết còn thô sơ thờ Đấng Tối Thượng ở vùng bụng; còn các Āruṇi thờ Ngài trong tim, tại trung tâm vi tế (dahara) nơi các mạch prāṇa tỏa ra. Từ đó, hỡi Chúa vô biên, họ nâng thức lên đỉnh đầu và trực nhận Ngài. Rồi vượt qua đỉnh đầu hướng về cảnh giới tối thượng, họ đến nơi không bao giờ còn rơi trở lại thế gian này, vào miệng của tử thần.

Verse 19

स्वकृतविचित्रयोनिषु विशन्निव हेतुतया तरतमतश्चकास्स्यनलवत् स्वकृतानुकृति: । अथ वितथास्वमूष्ववितथं तव धाम समं विरजधियोऽनुयन्त्यभिविपण्यव एकरसम् ॥ १९ ॥

Dường như đi vào các loài sai biệt do chính Ngài tạo ra với tư cách nguyên nhân, Ngài thúc đẩy các jīva hành động và tự hiển lộ theo địa vị cao thấp của họ, như lửa hiện khác nhau tùy hình dạng vật nó đốt. Vì thế, những người trí tuệ trong sạch, không vướng chấp, nhận ra Tự Thể của Ngài—không phân chia, không biến đổi—là thực tại thường hằng giữa các hình thái sống vô thường này.

Verse 20

स्वकृतपुरेष्वमीष्वबहिरन्तरसंवरणं तव पुरुषं वदन्त्यखिलशक्तिधृतोंऽशकृतम् । इति नृगतिं विविच्य कवयो निगमावपनं भवत उपासतेऽङ्‍‍घ्रिमभवं भुवि विश्वसिता: ॥ २० ॥

Jīva, tuy cư trú trong những thân vật chất do chính nghiệp của mình tạo nên, thật ra không bị che phủ bởi vật chất thô hay tế. Bởi như Veda nói, nó là phần thuộc về Ngài, Đấng nắm giữ mọi śakti. Xác định địa vị ấy của jīva, các hiền triết đầy tín tâm thờ phụng đôi chân sen của Ngài—đích đến của các tế lễ Veda trong đời này và nguồn mạch của giải thoát.

Verse 21

दुरवगमात्मतत्त्वनिगमाय तवात्ततनो- श्चरितमहामृताब्धिपरिवर्तपरिश्रमणा: । न परिलषन्ति केचिदपवर्गमपीश्वर ते चरणसरोजहंसकुलसङ्गविसृष्टगृहा: ॥ २१ ॥

Lạy Chúa của con, để truyền dạy khoa học về tự ngã khó dò theo Veda, Ngài hiển lộ các thân vị riêng và diễn bày līlā; và khi lặn vào đại dương cam lộ của những chuyện līlā ấy, vài linh hồn hữu phước được giải mỏi khỏi nhọc nhằn của đời luân hồi. Ôi Īśvara, những người hiếm hoi ấy còn chẳng cầu cả giải thoát; nhờ giao du với các bhakta như bầy thiên nga vui nơi hoa sen bàn chân Ngài, họ từ bỏ hạnh phúc nhà cửa gia đình.

Verse 22

त्वदनुपथं कुलायमिदमात्मसुहृत्प्रियव- च्चरति तथोन्मुखे त्वयि हिते प्रिय आत्मनि च । न बत रमन्त्यहो असदुपासनयात्महनो यदनुशया भ्रमन्त्युरुभये कुशरीरभृत: ॥ २२ ॥

Khi cơ thể con người này được sử dụng để phụng sự Ngài, nó đóng vai trò như bản thân, bạn bè và người yêu dấu. Nhưng thật không may, mặc dù Ngài luôn thể hiện lòng thương xót đối với các linh hồn, mọi người lại thờ phụng ảo ảnh và tự sát về mặt tâm linh.

Verse 23

निभृतमरुन्मनोऽक्षद‍ृढयोगयुजो हृदि य- न्मुनय उपासते तदरयोऽपि ययु: स्मरणात् । स्‍त्रिय उरगेन्द्रभोगभुजदण्डविषक्तधियो वयमपि ते समा: समद‍ृशोऽङ्‍‍घ्रिसरोजसुधा: ॥ २३ ॥

Chỉ bằng cách liên tục nghĩ về Ngài, kẻ thù của Chúa đã đạt được Chân lý Tối thượng giống như các hiền nhân tu tập yoga. Tương tự như vậy, chúng tôi, các Sruti, sẽ đạt được mật hoa từ đôi chân hoa sen của Ngài mà các người vợ của Ngài đang tận hưởng.

Verse 24

क इह नु वेद बतावरजन्मलयोऽग्रसरं यत उदगाद‍ृषिर्यमनु देवगणा उभये । तर्हि न सन्न चासदुभयं न च कालजव: किमपि न तत्र शास्‍त्रमवकृष्य शयीत यदा ॥ २४ ॥

Mọi người trên thế giới này đều mới sinh ra và sẽ sớm chết đi. Vậy làm sao ai có thể biết được Ngài, Đấng đã tồn tại trước vạn vật và đã sinh ra Phạm Thiên? Khi Ngài thu hồi mọi thứ vào trong chính mình, không còn gì tồn tại, kể cả thời gian hay kinh điển.

Verse 25

जनिमसत: सतो मृतिमुतात्मनि ये च भिदां विपणमृतं स्मरन्त्युपदिशन्ति त आरुपितै: । त्रिगुणमय: पुमानिति भिदा यदबोधकृता त्वयि न तत: परत्र स भवेदवबोधरसे ॥ २५ ॥

Những người được cho là có thẩm quyền tuyên bố rằng vật chất là nguồn gốc của sự tồn tại đều dựa trên những ý tưởng sai lầm. Quan niệm nhị nguyên cho rằng sinh vật được tạo ra từ ba phương thức của thiên nhiên chỉ là sản phẩm của sự vô minh. Ngài siêu việt mọi ảo tưởng.

Verse 26

सदिव मनस्‍त्रिवृत्त्वयि विभात्यसदामनुजात् सदभिमृशन्त्यशेषमिदमात्मतयात्मविद: । न हि विकृतिं त्यजन्ति कनकस्य तदात्मतया स्वकृतमनुप्रविष्टमिदमात्मतयावसितम् ॥ २६ ॥

Mặc dù những hiện tượng này có vẻ thực, nhưng chúng chỉ là sự phản chiếu sai lầm của thực tại tâm linh. Tuy nhiên, những người biết Chân ngã Tối cao coi toàn bộ sự sáng tạo vật chất là thực vì nó không khác biệt với Chân ngã. Cũng giống như những vật làm bằng vàng thực sự là vàng, thế giới này không khác biệt với Chúa.

Verse 27

तव परि ये चरन्त्यखिलसत्त्वनिकेततया त उत पदाक्रमन्त्यविगणय्य शिरो निर्ऋतेः । परिवयसे पशूनिव गिरा विबुधानपि तां- स्त्वयि कृतसौहृदा: खलु पुनन्ति न ये विमुखा: ॥ २७ ॥

Những người sùng kính thờ Ngài như nơi nương tựa của muôn loài thì coi thường tử thần và đặt chân lên đầu Diêm Vương. Nhưng bằng lời Veda, Ngài trói buộc kẻ quay lưng, dù họ là học giả uyên thâm, như trói loài vật. Chỉ những bhakta đầy tình thân với Ngài, không ngoảnh mặt, mới tự thanh tịnh và thanh tịnh người khác; kẻ thù nghịch thì không.

Verse 28

त्वमकरण: स्वराडखिलकारकशक्तिधर- स्तव बलिमुद्वहन्ति समदन्त्यजयानिमिषा: । वर्षभुजोऽखिलक्षितिपतेरिव विश्वसृजो विदधति यत्र ये त्वधिकृता भवतश्चकिता: ॥ २८ ॥

Dù không có giác quan vật chất, Ngài vẫn tự chiếu sáng và nâng đỡ mọi năng lực giác quan. Chư thiên và cả prakrti dâng cống phẩm lên Ngài, đồng thời hưởng cống phẩm do người thờ phụng họ dâng—như các chư hầu trong vương quốc nộp thuế cho vị vua tối thượng, chủ của đất đai, mà vẫn hưởng lợi từ thần dân mình. Vì thế các đấng tạo tác vũ trụ thi hành phận sự được giao với lòng kính sợ Ngài.

Verse 29

स्थिरचरजातय: स्युरजयोत्थनिमित्तयुजो विहर उदीक्षया यदि परस्य विमुक्त तत: । न हि परमस्य कश्चिदपरो न परश्च भवेद् वियत इवापदस्य तव शून्यतुलां दधत: ॥ २९ ॥

Ôi Chúa siêu việt, tự do vĩnh hằng! Năng lượng vật chất của Ngài khiến các loài hữu tình động và bất động xuất hiện bằng cách khơi dậy dục vọng vật chất, nhưng chỉ khi Ngài vui chơi với nàng qua một cái liếc nhìn thoáng qua. Ngài là Ngôi Vị Tối Thượng; Ngài không xem ai là bạn thân hay kẻ xa lạ, như hư không không dính mắc với các phẩm tính có thể nhận biết. Theo nghĩa ấy, Ngài như tựa khoảng không.

Verse 30

अपरिमिता ध्रुवास्तनुभृतो यदि सर्वगता- स्तर्हि न शास्यतेति नियमो ध्रुव नेतरथा । अजनि च यन्मयं तदविमुच्य नियन्तृ भवेत् सममनुजानतां यदमतं मतदुष्टतया ॥ ३० ॥

Nếu vô lượng chúng sinh đều khắp mọi nơi và mang hình thể không bao giờ đổi thay, hỡi Đấng bất biến, Ngài không thể là bậc thống trị tuyệt đối của họ. Nhưng vì họ là những sự mở rộng có giới hạn của Ngài và hình thể họ biến đổi, nên Ngài quả thật điều khiển họ. Điều gì cung cấp chất liệu cho sự sinh thành của một sản phẩm tất yếu là kẻ điều ngự nó, vì sản phẩm không tồn tại tách khỏi nguyên nhân chất liệu. Do đó, nghĩ rằng ‘ta biết Thượng Đế Tối Cao’ bằng tri thức vật chất bất toàn chỉ là ảo tưởng.

Verse 31

न घटत उद्भ‍व: प्रकृतिपूरुषयोरजयो- रुभययुजा भवन्त्यसुभृतो जलबुद्बुदवत् । त्वयि त इमे ततो विविधनामगुणै: परमे सरित इवार्णवे मधुनि लिल्युरशेषरसा: ॥ ३१ ॥

Cả prakrti lẫn linh hồn muốn hưởng thụ nàng đều không hề “sinh ra”, nhưng thân thể hữu tình xuất hiện khi hai điều ấy kết hợp, như bọt nước hình thành nơi nước gặp không khí. Và như các con sông hòa vào đại dương, hay mật ngọt từ muôn hoa hòa thành mật ong, cũng vậy mọi chúng sinh bị điều kiện hóa này rốt cuộc hòa nhập trở lại nơi Ngài, Đấng Tối Thượng, cùng với các tên gọi và phẩm tính đa dạng của họ.

Verse 32

नृषु तव मयया भ्रमममीष्ववगत्य भृशं त्वयि सुधियोऽभवे दधति भावमनुप्रभवम् । कथमनुवर्ततां भवभयं तव यद् भ्रुकुटि: सृजति मुहुस्‍त्रिनेमिरभवच्छरणेषु भयम् ॥ ३२ ॥

Những bậc trí giả hiểu rõ Māyā của Ngài mê hoặc loài người thế nào, dâng lên Ngài—đấng ban giải thoát khỏi sinh tử—một lòng bhakti yêu thương mãnh liệt. Làm sao nỗi sợ luân hồi có thể chạm đến người đã nương tựa Ngài? Trái lại, cái chau mày của Ngài—bánh xe thời gian ba vành—lại nhiều lần làm kinh hãi kẻ khước từ nơi nương tựa nơi Ngài.

Verse 33

विजितहृषीकवायुभिरदान्तमनस्तुरगं य इह यतन्ति यन्तुमतिलोलमुपायखिद: । व्यसनशतान्विता: समवहाय गुरोश्चरणं वणिज इवाज सन्त्यकृतकर्णधरा जलधौ ॥ ३३ ॥

Dẫu đã điều phục giác quan và hơi thở, tâm vẫn như con ngựa bất kham, cực kỳ phóng túng, khó chế ngự. Những ai ở đời cố thuần hóa tâm không điều phục nhưng lại bỏ chân của vị đạo sư, sẽ gặp trăm điều chướng ngại trong các pháp tu khổ nhọc. Ôi Đấng Vô Sinh, họ như thương nhân lênh đênh giữa biển mà không có người cầm lái.

Verse 34

स्वजनसुतात्मदारधनधामधरासुरथै- स्त्वयि सति किं नृणां श्रयत आत्मनि सर्वरसे । इति सदजानतां मिथुनतो रतये चरतां सुखयति को न्विह स्वविहते स्वनिरस्तभगे ॥ ३४ ॥

Với người nương tựa nơi Ngài, Ngài tự hiển lộ như Paramātmā, hiện thân của mọi vị lạc siêu việt. Với những bhakta ấy, còn ích gì tôi tớ, con cái hay thân xác, vợ, tiền của, nhà cửa, đất đai, sức khỏe hoặc xe cộ? Còn kẻ không hiểu chân lý về Ngài mà cứ đuổi theo khoái lạc ái dục, trong thế gian vốn tự nó hướng đến hoại diệt và rỗng nghĩa này, có gì có thể ban cho họ hạnh phúc chân thật?

Verse 35

भुवि पुरुपुण्यतीर्थसदनान्यृषयो विमदा- स्त उत भवत्पदाम्बुजहृदोऽघभिदङ्‍‍घ्रिजला: । दधति सकृन्मनस्त्वयि य आत्मनि नित्यसुखे न पुनरुपासते पुरुषसारहरावसथान् ॥ ३५ ॥

Các hiền triết không còn ngã mạn sống trên đời này bằng cách thường lui tới những thánh địa và những nơi Thượng Đế đã hiển lộ līlā. Vì họ giữ chân sen của Ngài trong tim, nước rửa chân họ có năng lực diệt trừ tội lỗi. Ai chỉ một lần hướng tâm về Ngài—Ātman luôn hỷ lạc—thì không còn tận tụy với đời sống gia đình tại nhà, vốn chỉ cướp mất những phẩm chất tốt đẹp của con người.

Verse 36

सत इदमुत्थितं सदिति चेन्ननु तर्कहतं व्यभिचरति क्व‍ च क्व‍ च मृषा न तथोभययुक् । व्यवहृतये विकल्प इषितोऽन्धपरम्परया भ्रमयति भारती त उरुवृत्तिभिरुक्थजडान् ॥ ३६ ॥

Nếu cho rằng thế gian này vĩnh viễn là thật vì nó sinh từ Thực Tại vĩnh cửu, thì lập luận ấy có thể bị bác bỏ bằng lý luận. Có khi sự “không khác” giữa nhân và quả không đúng; có khi sản phẩm của cái thật lại là ảo. Vì vậy thế gian không thể là thật vĩnh viễn, bởi nó mang cả tính chất của Thực Tại tuyệt đối lẫn tính chất của Māyā che phủ Thực Tại ấy. Thật ra, các hình tướng thấy được chỉ là sự sắp đặt tưởng tượng do dòng truyền của kẻ vô minh dựng lên để tiện cho việc đời. Và lời Veda của Ngài, với nhiều tầng nghĩa và hàm ý, làm mê hoặc những người trí đã đần độn vì chỉ nghe các thần chú nghi lễ tế tự.

Verse 37

न यदिदमग्र आस न भविष्यदतो निधना- दनुमितमन्तरा त्वयि विभाति मृषैकरसे । अत उपमीयते द्रविणजातिविकल्पपथै- र्वितथमनोविलासमृतमित्यवयन्त्यबुधा: ॥ ३७ ॥

Vì vũ trụ này trước khi tạo hóa thì không có, và sau khi hoại diệt cũng chẳng còn, nên trong khoảng giữa nó chỉ là sự hiển lộ được tưởng tượng như đang thấy trong Ngài—Đấng có hỷ lạc linh thiêng một vị không đổi. Nó được ví như các chất vật chất biến thành muôn hình; kẻ cho rằng bóng dáng do tâm vẽ ấy là thực tại vững chắc thì trí tuệ kém.

Verse 38

स यदजया त्वजामनुशयीत गुणांश्च जुषन् भजति सरूपतां तदनु मृत्युमपेतभग: । त्वमुत जहासि तामहिरिव त्वचमात्तभगो महसि महीयसेऽष्टगुणितेऽपरिमेयभग: ॥ ३८ ॥

Linh hồn vi tế bị a-jā—māyā huyễn lực—quyến rũ mà ôm lấy nàng; hưởng các guṇa của nàng, nó mang những hình tướng cấu thành bởi các guṇa ấy. Rồi nó mất mọi phẩm chất linh thiêng và phải chết đi sống lại. Còn Ngài, như rắn bỏ lớp da cũ, Ngài tránh xa năng lực vật chất; rực rỡ với tám thần thông, Ngài thọ hưởng uy lực và phú quý vô lượng.

Verse 39

यदि न समुद्धरन्ति यतयो हृदि कामजटा दुरधिगमोऽसतां हृदि गतोऽस्मृतकण्ठमणि: । असुतृपयोगिनामुभयतोऽप्यसुखं भगव- न्ननपगतान्तकादनधिरूढपदाद् भवत: ॥ ३९ ॥

Nếu các vị xuất gia không nhổ tận gốc những vết tích cuối cùng của dục vọng trong tim, họ vẫn bất tịnh; vì thế Ngài không cho họ hiểu Ngài. Dẫu Ngài hiện diện trong tim họ, đối với họ Ngài như viên ngọc đeo nơi cổ mà chủ nhân đã quên hẳn. Lạy Bhagavān, kẻ tu yoga chỉ để thỏa mãn giác quan phải chịu khổ cả đời này lẫn đời sau: tử thần không buông, và vương quốc của Ngài họ cũng không thể đạt tới.

Verse 40

त्वदवगमी न वेत्ति भवदुत्थशुभाशुभयो- र्गुणविगुणान्वयांस्तर्हि देहभृतां च गिर: । अनुयुगमन्वहं सगुण गीतपरम्परया श्रवणभृतो यतस्त्वमपवर्गगतिर्मनुजै: ॥ ४० ॥

Khi một người chứng ngộ Ngài, người ấy không còn bận tâm phúc họa do nghiệp thiện ác quá khứ, vì chính Ngài điều khiển phúc họa ấy. Người ấy cũng chẳng màng lời bàn của phàm nhân. Mỗi ngày, người ấy lấp đầy tai bằng vinh quang của Ngài—được truyền tụng qua mọi thời đại bởi dòng truyền thừa không gián đoạn của hậu duệ Manu—và như thế Ngài trở thành con đường giải thoát tối hậu của người ấy.

Verse 41

द्युपतय एव ते न ययुरन्तमनन्ततयात्वमपि यदन्तराण्डनिचया ननु सावरणा: । ख इव रजांसि वान्ति वयसा सह यच्छ्रुतय-स्त्वयि हि फलन्त्यतन्निरसनेन भवन्निधना: ॥ ४१ ॥

Vì Ngài vô hạn, ngay cả các chúa tể cõi trời cũng không thể chạm đến tận cùng vinh quang của Ngài; và chính Ngài cũng không đạt đến “cuối” của sự huy hoàng ấy. Vô số vũ trụ, mỗi cái được bao bọc bởi lớp vỏ riêng, bị bánh xe thời gian cuốn đi và lang thang trong Ngài như bụi bay giữa trời. Các śruti, theo phương pháp phủ định mọi điều tách rời Tối Thượng, thành tựu bằng cách hiển lộ Ngài như kết luận tối hậu của mình.

Verse 42

श्रीभगवानुवाच इत्येतद् ब्रह्मण: पुत्रा आश्रुत्यात्मानुशासनम् । सनन्दनमथानर्चु: सिद्धा ज्ञात्वात्मनो गतिम् ॥ ४२ ॥

Đức Thế Tôn phán: Nghe lời chỉ dạy về Paramātmā, các con của Brahmā hiểu rõ đích đến tối hậu của mình. Họ trở thành bậc siddha, lòng mãn nguyện, và cung kính thờ phụng Sanandana.

Verse 43

इत्यशेषसमाम्नायपुराणोपनिषद्रस: । समुद्‍धृत: पूर्वजातैर्व्योमयानैर्महात्मभि: ॥ ४३ ॥

Vì thế, các bậc thánh hiền cổ xưa du hành nơi cõi trời đã chưng cất tinh túy mật ngọt, kín nhiệm, của toàn bộ Veda, Purāṇa và Upaniṣad.

Verse 44

त्वं चैतद् ब्रह्मदायाद श्रद्धयात्मानुशासनम् । धारयंश्चर गां कामं कामानां भर्जनं नृणाम् ॥ ४४ ॥

Và này con của Brahmā, khi con du hành trên đất theo ý muốn, hãy giữ gìn với lòng śraddhā lời dạy về khoa học của bản ngã này; nó thiêu rụi mọi dục vọng vật chất của loài người.

Verse 45

श्रीशुक उवाच एवं स ऋषिणादिष्टं गृहीत्वा श्रद्धयात्मवान् । पूर्ण: श्रुतधरो राजन्नाह वीरव्रतो मुनि: ॥ ४५ ॥

Śukadeva nói: Được Śrī Nārāyaṇa Ṛṣi truyền dạy như vậy, hiền giả Nārada—tự chủ và giữ lời nguyện như bậc dũng sĩ—đón nhận với śraddhā kiên cố. Tâu Đại vương, ghi khắc điều đã nghe và thành tựu mục đích, ngài đáp lời Thượng Đế như sau.

Verse 46

श्रीनारद उवाच नमस्तस्मै भगवते कृष्णायामलकीर्तये । यो धत्ते सर्वभूतानामभवायोशती: कला: ॥ ४६ ॥

Śrī Nārada thưa: Con xin đảnh lễ Bhagavān Kṛṣṇa, Đấng có danh tiếng thanh tịnh không tì vết, Đấng hiển lộ vô số kalā và các sự mở rộng bản thân để mọi chúng sinh đạt giải thoát.

Verse 47

इत्याद्यमृषिमानम्य तच्छिष्यांश्च महात्मन: । ततोऽगादाश्रमं साक्षात् पितुर्द्वैपायनस्य मे ॥ ४७ ॥

Nói xong, Nārada đảnh lễ Śrī Nārāyaṇa Ṛṣi, bậc tối thượng trong hàng hiền triết, cùng các đệ tử thánh thiện của Ngài; rồi trở về am thất của phụ thân ta, Dvaipāyana Vyāsa.

Verse 48

सभाजितो भगवता कृतासनपरिग्रह: । तस्मै तद् वर्णयामास नारायणमुखाच्छ्रुतम् ॥ ४८ ॥

Vyāsadeva, hóa thân của Bhagavān, kính cẩn tiếp đón Nārada Muni và dâng chỗ ngồi; Nārada nhận lấy. Rồi ngài thuật lại cho Vyāsa điều mình đã nghe từ miệng Śrī Nārāyaṇa Ṛṣi.

Verse 49

इत्येतद् वर्णितं राजन् यन्न: प्रश्न‍: कृतस्त्वया । यथा ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणेऽपि मनश्चरेत् ॥ ४९ ॥

Tâu Đại vương, như vậy ta đã đáp lời câu hỏi của ngài: làm sao tâm có thể chạm đến Chân Lý Tuyệt Đối, vốn vượt ngoài lời nói vật chất và không mang các phẩm tính vật chất.

Verse 50

योऽस्योत्प्रेक्षक आदिमध्यनिधने योऽव्यक्तजीवेश्वरो य: सृष्ट्वेदमनुप्रविश्य ऋषिणा चक्रे पुर: शास्ति ता: । यं सम्पद्य जहात्यजामनुशयी सुप्त: कुलायं यथा तं कैवल्यनिरस्तयोनिमभयं ध्यायेदजस्रं हरिम् ॥ ५० ॥

Ngài là Hari, Đấng hằng quan sát vũ trụ này, hiện hữu trước, trong và sau khi nó hiển lộ. Ngài là chủ tể của năng lực vật chất chưa biểu lộ và của linh hồn. Sau khi phóng xuất tạo hóa, Ngài đi vào trong đó cùng từng sinh linh, tạo nên thân xác vật chất và ở lại như Đấng điều ngự. Ai quy phục Ngài sẽ thoát khỏi vòng ôm của māyā, như người đang mộng quên mất thân mình. Kẻ cầu giải thoát khỏi sợ hãi hãy luôn thiền niệm Hari, Đấng trọn vẹn, vượt ngoài mọi sinh ra trong vật chất.