Varaha Purana 97.21: Adhyaya 97, Shloka 21

The Glory of Rudra: The Origin of the Kapālamocana Pilgrimage Site and Rudra’s Expiatory Vow

Devanagari script

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तो ब्रह्माण्डं तीर्थकारणात्॥ तीर्थेतीर्थे हरः स्नात्वा कपालं त्यक्तुमिच्छति॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 97.21

Transliteration

punar abda-dvayaṃ bhrānto brahmāṇḍaṃ tīrtha-kāraṇāt || tīrthe tīrthe haraḥ snātvā kapālaṃ tyaktum icchati ||

Translation

پھر دو برس تک وہ تیرتھوں کے سبب اس برہمانڈ-انڈ (کائنات) میں بھٹکتا رہا۔ ہر تیرتھ پر اشنان کر کے ہَرَ کھوپڑی ترک کرنا چاہتا تھا۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• अब्दद्वयम्: two years
• अब्दद्वयम्: कर्म/कालाधिकरण (Extent of time)
• Type: Noun
• Root: अब्द + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास, नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाणम्

• भ्रान्तः: having wandered
• भ्रान्तः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: भ्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √भ्रम् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), √भ्रम्, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; हरः इत्यस्य विशेषणम्

• ब्रह्माण्डम्: the universe (cosmic egg)
• ब्रह्माण्डम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तीर्थकारणात्: because of the sacred-place reason / for the sake of tīrthas
• तीर्थकारणात्: हेतु/अपादान (Hetu/Reason; Ablative)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ṣaṣṭhī/सम्बन्ध: ‘cause/reason of tīrtha’ or ‘for the sake of tīrtha’), नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• तीर्थे: at a tīrtha
• तीर्थे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन

• तीर्थे: at (each) tīrtha
• तीर्थे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति—‘from tīrtha to tīrtha’

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (स्ना धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), √स्ना, अव्ययवत् प्रयोगः (indeclinable verbal)

• कपालम्: skull
• कपालम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: कपाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन

• त्यक्तुम्: to abandon
• त्यक्तुम्: कर्म (Karma/Infinitival object)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (त्यज् धातु)
• Form: तुमुनन्त (Infinitive), √त्यज्; इच्छति इत्यस्य कर्म-प्रवचनम् (complement of ‘wants’)

• इच्छति: wishes
• इच्छति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √इष् (इष् धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Cosmology
• Ancient Geography
• Pilgrimage Studies

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It combines cosmological language (brahmāṇḍa) with pilgrimage practice, illustrating how Purāṇas fuse spatial imagination with ritual itineraries.

Which geographic location is identified?

No single site is named here; the verse frames pilgrimage as spanning the 'brahmāṇḍa' (the inhabited world/cosmos).

What is the primary ethical instruction?

It presents disciplined practice (repeated bathing and travel) as a response to affliction, valuing sustained effort over immediate results.