Varaha Purana 28.4: Adhyaya 28, Shloka 4

The Manifestation of Māyā as Durgā/Kātyāyanī and the Slaying of Vaitrāsura

Devanagari script

प्रजापाल उवाच । कथं तस्य द्विजश्रेष्ठ शक्रेणापकृतं भवेत् । येनासौ तद्विनाशाय पुत्रमिच्छन् व्रते स्थितः ॥ २८.४ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 28.4

Transliteration

prajāpāla uvāca | kathaṃ tasya dvijaśreṣṭha śakreṇāpakṛtaṃ bhavet | yenāsau tadvināśāya putram icchan vrate sthitaḥ || 28.4 ||

Translation

پرجاپال نے کہا—اے برہمنوں میں افضل! شکر (اندرا) نے اس کا کیا نقصان کیا تھا کہ وہ اس کے ہلاک کرنے کے لیے بیٹے کی خواہش رکھ کر ورت میں ثابت قدم رہا؟

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्रजापालः: Prajāpāla
• प्रजापालः: Karta (कर्ता/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—प्रजानां पालः

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• द्विजश्रेष्ठ: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—द्विजानां श्रेष्ठः

• शक्रेण: by Indra
• शक्रेण: Kartr/Hetu (कर्ता/हेतु)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अपकृतम्: harm / wrongdoing
• अपकृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: अप + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘अपकृत’ = wrong done/harm done

• भवेत्: could be / would be
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• येन: by which / because of which
• येन: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• असौ: that man / he
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दूरवाचक सर्वनाम

• तत्: of that
• तत्: Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive) एकवचन (समासे पूर्वपदम्)

• विनाशाय: for destruction
• विनाशाय: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: वि + नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थे

• पुत्रम्: a son
• पुत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• इच्छन्: desiring
• इच्छन्: Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धि)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘असौ’ इत्यस्य विशेषणम्

• व्रते: in a vow / observance
• व्रते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• स्थितः: remaining / abiding
• स्थितः: Karta-bhava (कर्तृभाव)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Prajāpāla

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Indra (Śakra) Motif
• Sanskrit Philology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves a common Purāṇic narrative pattern in which Indra (Śakra) is implicated in obstructing or testing ascetic aims, reflecting the literary culture of vows (vrata) and their perceived efficacy in early Sanskrit narrative traditions.

Which geographic location is identified?

No geographic location is named in this verse; it is framed as a dialogue question about causation and agency (Indra’s involvement) rather than a tīrtha or place-description.

What is the primary ethical instruction?

The verse foregrounds ethical scrutiny of harmful action (apakṛta) and emphasizes the seriousness of vowed discipline (vrata) as a deliberate, goal-oriented commitment, inviting evaluation of intention and consequence.