Nirvana Upanishad: Verse 43
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥३७–४८॥
मनः-निरोधिनी कन्था। योगेन सदा-आनन्द-स्वरूप-दर्शनम्। आनन्द-भिक्षा-आशी। महा-श्मशाने अपि आनन्द-वने वासः। एकान्त-स्थानम्। आनन्द-मठम्। उन्मनी-अवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मल-गात्रम्। निरालम्ब-पीठम्। अमृत-कल्लोल-आनन्द-क्रिया। पाण्डर-गगनम्। महा-सिद्धान्तः। शम-दम-आदि-दिव्य-शक्त्य्-आचरणे क्षेत्र-पात्र-पटुता। पर-अवर-संयोगः। तारक-उपदेशाः। अद्वैत-सदा-आनन्दः देवता।
mano-nirodhinī kanthā | yogena sadānanda-svarūpa-darśanam | ānanda-bhikṣā-āśī | mahāśmaśāne 'py ānanda-vane vāsaḥ | ekānta-sthānam | ānanda-maṭham | unmanī-avasthā | śāradā ceṣṭā | unmanī gatiḥ | nirmala-gātram | nirālamba-pīṭham | amṛta-kallolānanda-kriyā | pāṇḍara-gaganam | mahā-siddhāntaḥ | śama-damādi-divya-śakty-ācarane kṣetra-pātra-paṭutā | parāvara-saṃyogaḥ | tārakopadeśāḥ | advaita-sadānando devatā ||37–48||
وہ چادر جو من کو روکے۔ یوگ کے ذریعے سدا آنندمَی حقیقی سوروپ کا درشن۔ آنند کی بھکشا پر جینے والا۔ مہا شمشان میں بھی آنند کے بن میں واس۔ ایکانت استھان۔ آنند مٹھ۔ اُन्मنی کی اوستھا۔ شاردہ کی چیشٹا۔ اُन्मنی کی گتی۔ نرمل گاتر۔ نرالَمب آسن۔ امرت کی لہروں جیسی آنند کریا۔ پاندُر/سفید آکاش۔ مہا سدھانْت۔ شَم اور دَم سے آغاز ہونے والی دیوی شکتیوں کے آچرن میں کھیتر اور پاتر کی پٹوتا۔ پر اور اَور کا سنگم۔ تارک اُپدیش۔ دیوتا ادویت، سدا آنند ہے۔
A cloak (kanthā) that restrains the mind. By yoga, the vision of the ever-blissful essential nature. One who lives on the alms of bliss. Dwelling, even in the great cremation-ground, in the grove of bliss. A solitary place. A monastery of bliss. The state of unmanī. The activity (ceṣṭā) of Śāradā. The movement/going of unmanī. A purified body. A seat without support. The blissful activity of nectar-waves. The white/pure sky. The great doctrine. Skillfulness (paṭutā) as a field and vessel in the practice of the divine powers beginning with śama and dama. The conjunction of the higher and the lower. The tāraka instructions. The deity is non-dual ever-bliss.
- मनोनिरोधिनी = मनः + निरोधिनी (विसर्ग/ओ-आदेश)
- महाश्मशानेऽपि = महाश्मशाने + अपि (एऽ)
- आनन्दभिक्षाशी = आनन्द + भिक्षा + आशी (समास)
- सदानन्दस्वरूपदर्शनम् = सदानन्द + स्वरूप + दर्शनम्
- आनन्दवने = आनन्द + वने
- आनन्दमठम् = आनन्द + मठम्
- उन्मन्यवस्था = उन्मनी + अवस्था (ई+अ→य)
- निरालम्बपीठम् = निरालम्ब + पीठम्
- अमृतकल्लोलानन्दक्रिया = अमृत + कल्लोल + आनन्द + क्रिया
- पाण्डरगगनम् = पाण्डर + गगनम्
- महासिद्धान्तः = महा + सिद्धान्तः
- शमदमादि… = शम + दम + आदि + दिव्य + शक्ति + आचरणे
- तारकोपदेशाः = तारक + उपदेशाः
- अद्वैतसदानन्दो = अद्वैत + सदानन्दः (ओऽवग्रहः)
About this Verse
- Central concept
- Moksha (jīvanmukti) through mano-nirodha culminating in Advaita-sadānanda (non-dual bliss)
- The mahavakyas
- Implicitly supports ‘Aham Brahmāsmi’ and ‘Tat tvam asi’ by identifying the realized ‘deity’ as Advaita-sadānanda (non-dual Brahman/Ātman) rather than a separate object of worship.
- Veda
- Atharva
- Chandas
- Prose (gadya; aphoristic/nominal style)
Yoga and practice
Emphasizes mano-nirodha (cessation of mental modifications), unmanī-avasthā (mind-transcending absorption), solitary practice (ekānta), non-dependence (nirālamba), and cultivation of śama-dama (tranquility and restraint) as prerequisites for stable non-dual realization.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
