Rig Veda 6.10.2: Mandala 6, Sukta 10, Mantra 2

Sukta 6.10

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)

Devata: Agni (Hotṛ), kindled by Manuṣa

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तमु द्युमः पुर्वणीक होतरग्ने अग्निभिर्मनुष इधानः । स्तोमं यमस्मै ममतेव शूषं घृतं न शुचि मतयः पवन्ते ॥

Recitation with translationRig Veda 6.10.2

Transliteration

tám u dyu-máḥ puru-aṇīka hotar agné agníbhir mánuṣa idhānā́ḥ | stómaṃ yám asmai mamatéva śū́ṣaṃ ghṛtáṃ na śúci matáyaḥ pavante ||

Translation

وہ اگنی، اے ہوتری، روشنی سے بھرپور اور کئی چہرے والا، لوگوں کی آگ سے روشن کیا جاتا ہے۔ اس کے لیے گیت بہتا ہے, جیسے کسی محبوب کا جذبہ, گھی کی طرح پاک؛ ہمارے خیالات روشن اور پاک بہتے ہیں۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him; that one (Agni)
• तम्: कर्म (स्तुत्य/प्राप्त्य-विषयः) / कर्म-निर्देशः
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed; and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• द्युमः: we, the radiant ones; (men) endowed with splendour
• द्युमः: कर्तृ (स्तुतिकर्तारः) / कर्तृ-समूहः
• Type: Adjective (used substantively) / Noun-like
• Root: द्युमत् (प्रातिपदिक) ← द्युत्/द्युम्न ‘splendour’

• पूर्वणीक: O one of ancient/foremost aspect; of old countenance
• पूर्वणीक: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: पूर्व-नीक (समास-प्रातिपदिक) [पूर्व ‘former’ + नीक ‘face/front, appearance’]

• होत॒र्: O Hotṛ; O priest (invoker)
• होत॒र्: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक) ← √हु ‘to sacrifice, offer’

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अग्निभिः: with (the) fires; with flames
• अग्निभिः: करण (साधनम्) / सहकारि-करणम्
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मनुषे: for Manu; for mankind (the Manuvian)
• मनुषे: सम्प्रदान (हित/प्रयोजनम्)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक) ← मनु (नाम) + ष्य (तद्धित)

• इधानः: being kindled; kindling
• इधानः: कर्तृ (स्वकर्तृ-भावे) / विशेषणम्
• Type: Participle
• Root: √इध् (इन्धे) ‘to kindle’

• स्तोमम्: a hymn; praise
• स्तोमम्: कर्म (पवन्ते/प्रवहन्ति इत्यस्य विषयः) / अर्प्य-वस्तु
• Type: Noun
• Root: स्तोम (प्रातिपदिक) ← √स्तु ‘to praise’

• यम्: which
• यम्: कर्म (यम्… पवन्ते = which they purify/bring forth)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ममतेव: as if with fondness; like (one’s) affection
• ममतेव: — (उपमान/उपमेय-सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable phrase (noun + particle)
• Root: ममता-इव (ममता ‘affection, fondness’ + इव) [समास/सन्धि-रूप]

• शूषम्: vigour; ardour
• शूषम्: कर्म (पवन्ते/प्रवहन्ति इत्यस्य सह-विषयः)
• Type: Noun
• Root: शूष (प्रातिपदिक) ‘vigour, strength, ardour’

• घृतम्: ghee; clarified butter
• घृतम्: — (उपमानम्)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक) ← √घृ ‘to sprinkle/anoint’ (निष्पन्न-नाम)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात) अथवा न (निषेध) — अत्र उपमायाम्

• शुचिम्: pure; bright
• शुचिम्: — (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) ‘bright, pure’

• मतयः: thoughts; inspirations
• मतयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक) ← √मन् ‘to think’

• पवन्ते: they purify/stream forth
• पवन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पू (पवते) ‘to purify, to flow/stream’