Rig Veda 5.80.1: Mandala 5, Sukta 80, Mantra 1

Sukta 5.80

Rishi: Atri (Ātreya tradition) (traditional attribution for RV 5.80)

Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Jagatī (probable for many verses in RV 5.80; exact metrical scan may vary by pada)

Samhita Patha (Devanagari)

द्युतद्यामानं बृहतीमृतेन ऋतावरीमरुणप्सुं विभातीम् । देवीमुषसं स्वरावहन्तीं प्रति विप्रासो मतिभिर्जरन्ते ॥

Recitation with translationRig Veda 5.80.1

Transliteration

dyutá-dyāmānaṃ bṛhatīm ṛténa ṛtā́varīm aruṇá-psuṃ vibhātīm | devīm uṣásaṃ svàr-āvahantīṃ práti víprāso matíbhir jarante ||

Translation

Toward the Dawn-Power, shining in her heaven-wide radiance, vast by the law of Truth, a strong upholder of ṛta, crimson-flashing and breaking forth in light—toward the Goddess Ushas who brings the Swar (the luminous world) into our front, the seers press forward and kindle her with their awakened thoughts.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्युतद्या॑मानम्: shining in the sky / having a shining sky-course
• द्युतद्या॑मानम्: कर्म (स्तुत्य-वस्तु/उद्देश्य-रूपेण ‘उषसम्’)
• Type: Adjective (compound)
• Root: द्युतत्- (कृदन्त, √द्युत् ‘दीप्तौ’) + द्यामन्- (प्रातिपदिक ‘आकाश/दिन’)

• बृह॒तीम्: the great, lofty
• बृह॒तीम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहती- (प्रातिपदिक; ‘महती/विस्तीर्णा’)

• ऋ॒तेन॑: by/with ṛta (cosmic order, truth)
• ऋ॒तेन॑: करण (येन/यथा—‘ऋतेन’ = by/with ṛta)
• Type: Noun
• Root: ऋत- (प्रातिपदिक; ‘ऋत/सत्य-नियम’)

• ऋ॒ताव॑रीम्: the ṛta-guarding / true-ordered
• ऋ॒ताव॑रीम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: ऋतावरी- (प्रातिपदिक; ‘ऋतस्य आवरी/पालयित्री’)

• अरु॒णप्सुम्: of ruddy beauty / with ruddy form
• अरु॒णप्सुम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: अरुण- (प्रातिपदिक ‘रक्त/अरुण’) + प्सु- (प्रातिपदिक; ‘रूप/आकृति/शोभा’—वेदिक)

• विभा॒तीम्: shining forth, dawning
• विभा॒तीम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (present-participial sense)
• Root: वि-√भा (भा ‘दीप्तौ’) → विभाती (वर्तमान-कृदन्त/विशेषण) अथवा ‘विभाति’ से स्त्री-द्वितीया एकवचन विशेषणरूप

• दे॒वीम्: the goddess
• दे॒वीम्: कर्म (स्तुत्य-वस्तु = उषसम्)
• Type: Noun
• Root: देवी- (प्रातिपदिक; ‘देवी’)

• उ॒षसम्: Uṣas, the Dawn
• उ॒षसम्: कर्म (यां स्तुवन्ति/जपन्ति)
• Type: Noun
• Root: उषस्- (प्रातिपदिक; ‘उषा/प्रभात’)

• स्व॑र-आ॒वह॑न्तीम्: bringing the light/brightness
• स्व॑र-आ॒वह॑न्तीम्: कर्म (उषसम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound participle)
• Root: स्वर- (प्रातिपदिक ‘प्रकाश/स्वर/सूर्य-दीप्ति’) + आ-√वह् (वह् ‘वहने/आनयने’) → आवहन्ती (वर्तमान-कृदन्त, स्त्री)

• प्रति: towards, in return
• प्रति: (क्रियाविशेषण/दिशा) ‘towards, in response’
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/निपात)

• विप्रा॑सः: the inspired seers/poets
• विप्रा॑सः: कर्तृ (जरन्ते इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: विप्र- (प्रातिपदिक; ‘ऋषि/कवि/प्रज्ञावान्’)

• म॒तिभिः: with thoughts, with hymns/insights
• म॒तिभिः: करण (याभिः—by means of thoughts/hymns)
• Type: Noun
• Root: मति- (प्रातिपदिक; ‘मति/धिया/विचार/स्तोत्र-प्रज्ञा’)

• जरन्ते: they praise/celebrate (her)
• जरन्ते: क्रिया (कर्तृ = विप्रासः; कर्म = उषसम्)
• Type: Verb
• Root: √जर् (जर्/जॄ ‘स्तुतौ/क्षये’; वेदिक प्रयोगे ‘स्तुवन्ति/प्रशंसन्ति’)