Rig Veda 5.49.3: Mandala 5, Sukta 49, Mantra 3

Sukta 5.49

Devata: A collective invocation: Pūṣan, Bhaga, Aditi, Uṣas (usrāḥ), and major gods (Indra, Viṣṇu, Varuṇa, Mitra, Agni)

Samhita Patha (Devanagari)

अदत्रया दयते वार्याणि पूषा भगो अदितिर्वस्त उस्रः । इन्द्रो विष्णुर्वरुणो मित्रो अग्निरहानि भद्रा जनयन्त दस्माः ॥

Recitation with translationRig Veda 5.49.3

Transliteration

adatrayā́ dayate vā́ryāṇi pūṣā́ bhágo áditiḥ vásta usrā́ḥ | índro víṣṇur váruṇo mitró agnír áhāni bhadrā́ janayanta dasmā́ḥ ||

Translation

ناقابل زوال عطا سے پوشن پسندیدہ نعمتیں عطا کرتا ہے؛ بھگ، ادیتی اور روشن شفقیں ہمیں اضافے میں لباس پہناتی ہیں۔ اندر، وشنو، ورون، متر، اگنی - یہ عمدہ طاقتیں مبارک دن پیدا کرتی ہیں۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अदत्रया: by (their) uninjuring/generous power
• अदत्रया: करण (हेतु/साधन-भाव; ‘अदत्रया’ = ‘अदत्र-भावेन/अदत्र-शक्त्या’)
• Type: विशेषण
• Root: अदत्र (प्रातिपदिक) < अ- + दत्र (दातृ/दत्र ‘दाता/दानशील’ से) अथवा ‘अदत्र’ (अ- ‘न’ + दत्र ‘क्षति/दोष’)

• दयते: gives, bestows
• दयते: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: क्रिया
• Root: √दा/दय् (वेद. ‘दयते’ = ‘वितरति/ददाति’)

• वार्याणि: choice boons, desirable gifts
• वार्याणि: कर्म
• Type: नाम/विशेषण
• Root: वार्य (प्रातिपदिक; √वृ/√वर् ‘वरण/वरणीय’ से)

• पूषा: Pūṣan
• पूषा: कर्तृ
• Type: नाम
• Root: पूषन् (देवनाम; प्रातिपदिक)

• भगः: Bhaga
• भगः: कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
• Type: नाम
• Root: भग (देवनाम/प्रातिपदिक)

• अदितिः: Aditi
• अदितिः: कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
• Type: नाम
• Root: अदिति (देवीनाम/प्रातिपदिक)

• वस्त: dwells, abides
• वस्त: क्रिया (उपवाक्य-क्रिया)
• Type: क्रिया
• Root: √वस् (वेद. ‘वस्त’ = ‘वसति/निवसति’)

• उस्रः: the radiant one (Dawn/bright one)
• उस्रः: कर्तृ (वस्त इति क्रियायाः)
• Type: नाम/विशेषण
• Root: उस्र (प्रातिपदिक; ‘उषस्/उषर्’ से सम्बन्ध; ‘प्रभात/दीप्त’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
• Type: नाम
• Root: इन्द्र (देवनाम/प्रातिपदिक)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
• Type: नाम
• Root: विष्णु (देवनाम/प्रातिपदिक)

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
• Type: नाम
• Root: वरुण (देवनाम/प्रातिपदिक)

• मित्रः: Mitra
• मित्रः: कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
• Type: नाम
• Root: मित्र (देवनाम/प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ (समुच्चित कर्तृ)
• Type: नाम
• Root: अग्नि (देवनाम/प्रातिपदिक)

• अहानि: days
• अहानि: कर्म (जनयन्त इति क्रियायाः)
• Type: नाम
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• भद्रा: auspicious, good
• भद्रा: कर्म-विशेषण
• Type: विशेषण
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)

• जनयन्त: generate, bring forth
• जनयन्त: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: क्रिया
• Root: √जन् (णिच्) ‘जनयति’

• दस्माः: wondrous, mighty (ones)
• दस्माः: कर्तृ-विशेषण
• Type: विशेषण
• Root: दस्म (प्रातिपदिक; ‘अद्भुत/शक्तिमान्’)