Rig Veda 10.64.2: Mandala 10, Sukta 64, Mantra 2

Sukta 10.64

Rishi: Uncertain from provided excerpt alone

Devata: The gods collectively as the sole source of true ‘marḍ’ (gladness/grace)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

क्रतूयन्ति क्रतवो हृत्सु धीतयो वेनन्ति वेनाः पतयन्त्या दिशः । न मर्डिता विद्यते अन्य एभ्यो देवेषु मे अधि कामा अयंसत ॥

Recitation with translationRig Veda 10.64.2

Transliteration

kratūyánti krátavo hṛtsú dhītáyo vénanti venā́ḥ patáyanty ā́ díśaḥ | ná marḍitā́ vidyate anyá ebhyo devéṣu me ádhi kā́mā ayaṃsata ||

Translation

کام کی مرادیں موسم کے ساتھ دل میں چلتی ہیں؛ الہامی خیال تڑپتے ہیں اور خواہشیں سمتوں میں اڑتی ہیں۔ ان کے علاوہ کوئی اور خوشی دینے والا نہیں ملتا: دیوتاؤں پر ہی میری تمنائیں جمی ہیں۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• क्रतूयन्ति: they act with resolve / they exercise will
• क्रतूयन्ति: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक) + √यम् (यच्छति/यम) (denominative: क्रतूयति)

• क्रतवः: the resolves / intentions
• क्रतवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• हृत्सु: in the hearts
• हृत्सु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: हृत् (प्रातिपदिक)

• धीतयः: the thoughts / hymnic insights
• धीतयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: धीति (प्रातिपदिक; from √धी ‘to think’)

• वेनन्ति: they desire / they seek
• वेनन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वन्/वेन (वेनति) ‘to desire/seek, to strive for’

• वेनाः: the seekers / inspired ones (venas)
• वेनाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वेन (प्रातिपदिक)

• पतयन्त्याः: flying / speeding
• पतयन्त्याः: Kartā
• Type: Participle (Adjective) used substantively
• Root: √पत् ‘to fly’ → पतयन्ती (वर्तमान कृदन्त/शतृ-स्त्री) (प्रातिपदिक: पतयन्ती)

• दिशः: the directions
• दिशः: Kartā (apposition to पतयन्त्याः)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• मर्डिता: a pardoner / one who shows mercy
• मर्डिता: Kriyā-viśeṣaṇa (of implied ‘is’)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √मृड्/मर्ड् ‘to be gracious/forgive’ → मर्डित (PPP) (प्रातिपदिक: मर्डित)

• विद्यते: is found / exists
• विद्यते: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √विद् (विद्यते) ‘to be found/exist’

• अन्यः: another
• अन्यः: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• एभ्यः: than these / from these
• एभ्यः: Apādāna
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवेषु: among the gods
• देवेषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अधि: upon / over; in addition
• अधि: —
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: अधि

• कामाः: desires
• कामाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)

• अयंसत: they have reached/extended themselves (towards)
• अयंसत: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √यम् ‘to extend/offer/strive’ with preverb आ- (आयंसते/आयंसत)