Rig Veda 10.55.2: Mandala 10, Sukta 55, Mantra 2

Sukta 10.55

Devata: Indra or a supreme formative principle within the hymn; requires hymn-level confirmation

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

महत्तन्नाम गुह्यं पुरुस्पृग्येन भूतं जनयो येन भव्यम् । प्रत्नं जातं ज्योतिर्यदस्य प्रियं प्रियाः समविशन्त पञ्च ॥

Recitation with translationRig Veda 10.55.2

Transliteration

mahát tán nā́ma gúhyaṃ puru-spṛ́g yéna bhūtáṃ jánayo yéna bhávyam | prátnam jātáṃ jyótir yád asya priyáṃ priyā́ḥ sám aviśanta páñca ||

Translation

عظیم ہے وہ چھپا ہوا نام، بہت سی چیزیں چھونے والا، جس سے تم جو ہوا ہے اسے پیدا کرتے ہو اور جس سے جو ہونے والا ہے۔ وہ قدیم روشنی جو پیدا ہوئی، اس کا پیارا مقام جس میں پانچ پیارے ایک ساتھ داخل ہوتے ہیں۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महत्: great
• महत्: Karma (तत् का विशेषण) / विधेय-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक; मह् ‘to be great’ से)

• तत्: that (thing, principle)
• तत्: Karma (वस्तु/तत्त्व) / विषय
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नाम: name
• नाम: Karma (apposition to तत्) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)

• गुह्यम्: secret, hidden
• गुह्यम्: Karma (नाम का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुह्य (गुह् ‘to hide’ से; कृत्/विशेषण-प्रातिपदिक)

• पुरुस्पृग्येन: by/with the widely-reaching (power)
• पुरुस्पृग्येन: Karaṇa (येन… भूतम्—करण/हेतु-भाव)
• Type: Adjective (instrumental qualifier)
• Root: पुरुस्पृग्य (प्रातिपदिक; ‘many-touching/ widely-reaching’)

• भूतम्: become, come into being
• भूतम्: Karma/विधेय (तत्/नाम के लिए ‘become/come-to-be’)
• Type: Participle (past passive) used adjectivally
• Root: भू (धातु) → भूत (कृदन्त; भूत = ‘become’)

• जनयः: begetters, progenitors
• जनयः: Kartā (समविशन्त का कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जनय (प्रातिपदिक; जन ‘to be born’ से; ‘begetters/creators’)

• येन: by which
• येन: Karaṇa (येन… भव्यं—‘by which’)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भव्यम्: what is to be, future
• भव्यम्: Karma/विधेय (तत्/नाम के लिए ‘that which is to be’)
• Type: Adjective/participle (future sense)
• Root: भू (धातु) → भव्यम् (कृदन्त; भविष्यत्-अर्थ ‘to be, future’)

• प्रत्नम्: ancient, primeval
• प्रत्नम्: Karma (जातं का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्न (प्रातिपदिक)

• जातम्: born, arisen
• जातम्: Karma/विधेय (तत्/ज्योतिः के लिए ‘born’)
• Type: Participle (past passive)
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त; PPP)

• ज्योतिः: light
• ज्योतिः: Karma/विशेष्य (जातम् का विशेष्य; ‘light’)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• यत्: which, that
• यत्: Karma/सम्बन्ध (यद्… प्रियं—‘which/that’)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/it
• अस्य: सम्बन्ध (genitive: ‘of him/it’)
• Type: Pronoun (genitive)
• Root: इदम्/अदस्-सम्बद्ध सर्वनाम ‘अस्य’ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रियम्: dear, beloved
• प्रियम्: Karma (समविशन्त का कर्म; ‘the dear (thing)’)
• Type: Adjective/Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)

• प्रियाः: the dear ones, beloved (ones)
• प्रियाः: Kartā (समविशन्त का कर्ता; ‘the dear ones’)
• Type: Adjective used substantively
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)

• समविशन्त: entered together, came into
• समविशन्त: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + विश् (धातु) ‘to enter’

• पञ्च: five
• पञ्च: विशेषण (प्रियाः/जनयः का संख्याविशेषण)
• Type: Numeral (indeclinable in Vedic usage here)
• Root: पञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)