Rig Veda 10.1.3: Mandala 10, Sukta 1, Mantra 3

Sukta 10.1

Rishi: Same hymn rishi as RV 10.1 (traditional assignment varies).

Devata: Vishnu appears within an Agni hymn segment; here Vishnu as guardian of the ‘third’ step/domain.

Chandas: Triṣṭubh (likely).

Samhita Patha (Devanagari)

विष्णुरित्था परममस्य विद्वाञ्जातो बृहन्नभि पाति तृतीयम् । आसा यदस्य पयो अक्रत स्वं सचेतसो अभ्यर्चन्त्यत्र ॥

Recitation with translationRig Veda 10.1.3

Transliteration

víṣṇur itthā́ paramám asya vidvā́ñ jā́to bṛhánn abhí pāti tṛtī́yam | āsā́ yád asya páyo ákrata sváṃ sacétaso abhy-à́rcanty átra ||

Translation

اس طرح وشنو، اس کے اعلیٰ کو جانتے ہوئے، وسیع پیدا ہو کر تیسرے دائرے کی حفاظت کرتا ہے۔ جب بیدار دلوں نے اس کا دودھ اپنی تمنا سے بنا لیا، تو یہاں اس کی عبادت اور ستائش کرتے ہیں۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: कर्तृ
• Type: Noun (proper)
• Root: विष्णु- (प्रातिपदिक)

• इत्था: thus, in this manner
• इत्था: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत्था (अव्यय)

• परमम्: the highest (place/state)
• परमम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: परम- (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/this
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: कर्तृ (विष्णोः विशेषणम्)
• Type: Participle (adjectival)
• Root: विद् (धातु) → विद्वस्- (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्तवत्)

• जातः: born, arisen
• जातः: कर्तृ (विष्णोः विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: जन् (धातु) → जात- (कृदन्त, क्त)

• बृहन्: great, lofty
• बृहन्: कर्तृ (विष्णोः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त्- (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, over
• अभि: —
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• पाति: protects, guards
• पाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पा (धातु, ‘पालने’)

• तृतीयम्: the third (step/region)
• तृतीयम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: तृतीय- (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)

• आसा: so, indeed; just so (emphatic particle)
• आसा: —
• Type: Indeclinable
• Root: आसा (अव्यय/निपात; वैदिक)

• यत्: which, that which
• यत्: कर्म (अक्रत इत्यस्य)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of him
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पयः: milk; nourishing fluid
• पयः: कर्म (अक्रत इत्यस्य; यत्-सम्बन्धेन)
• Type: Noun
• Root: पयस्- (प्रातिपदिक)

• अक्रत: they made, they fashioned
• अक्रत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु, ‘करणे’)

• स्वम्: their own
• स्वम्: कर्म (अक्रत इत्यस्य)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: स्व- (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• सचेतसः: the like-minded, of one intent
• सचेतसः: कर्तृ (अक्रत/अभ्यर्चन्ति इत्यस्य)
• Type: Adjective (substantival, plural)
• Root: स-चेतस्- (प्रातिपदिक; ‘सम्+चित्’ भाव)

• अभ्यर्चन्ति: they praise, they worship
• अभ्यर्चन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु, ‘पूजायाम्’) + अभि (उपसर्ग)

• अत्र: here, in this place
• अत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)