Rig Veda 1.64.3: Mandala 1, Sukta 64, Mantra 3

Sukta 1.64

Rishi: Nodha Gautama

Devata: Maruts/Rudras

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युवानो रुद्रा अजरा अभोग्घनो ववक्षुरध्रिगावः पर्वता इव । दृळ्हा चिद्विश्वा भुवनानि पार्थिवा प्र च्यावयन्ति दिव्यानि मज्मना ॥

Recitation with translationRig Veda 1.64.3

Transliteration

yúvāno rudrā́ ajárā abhoggháno vavakṣúr ádhri-gāvaḥ párvatā iva | dṛḷhā́ cid víśvā bhúvanāni pārthivā́ prá cyāvayanti divyā́ni májmanā ||

Translation

وہ جوان ردر ہیں، بڑھاپے سے پاک، قوت کے لطف میں نہ تھکنے والے، اپنی طاقت کو اٹھائے ہوئے، پہاڑوں کی طرح مستحکم۔ اپنی عظمت سے وہ مضبوط زمینی مسکنوں کو بھی حرکت میں لاتے ہیں اور دیوی دنیاؤں کو نئے نظام میں ہلاتے ہیں۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• युवानः: young
• युवानः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: युवन्- (प्रातिपदिक)

• रुद्राः: the Rudras (Maruts)
• रुद्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: रुद्र- (प्रातिपदिक)

• अजराः: unaging, undecaying
• अजराः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: अ-जर- (प्रातिपदिक; नञ्-समास)

• अभोग्घनः: slaying (all) enjoyment/comfort; destroying pleasures (of foes)
• अभोग्घनः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: अ-भोग-घ्न- (प्रातिपदिक; नञ् + भोग + √हन् ‘to strike/kill’ > घ्न ‘slaying’)

• ववक्षुः: have grown strong / have waxed
• ववक्षुः: क्रिया (कर्तृ=रुद्राः)
• Type: Verb
• Root: √वक्ष्/√वह् (वेद. ‘to grow strong, to wax; to carry’), परोक्ष-परिपूर्ण (reduplicated perfect) आधार

• अध्रिगावः: having firm/unyielding ‘cows’ (i.e., steeds/teams); with steadfast teams
• अध्रिगावः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: अध्रि-गाव- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय: ‘अध्रि’ + ‘गाव’)

• पर्वताः: mountains
• पर्वताः: उपमान (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: पर्वत- (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• दृळ्हाः: firm, solid
• दृळ्हाः: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: दृळ्ह- (प्रातिपदिक; √दृंह्/√दृढ् ‘to make firm’)

• चित्: even
• चित्: अवधारण/अपि-अर्थ
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• विश्वा: all
• विश्वा: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: worlds, beings/realms
• भुवनानि: कर्म (यत् प्रच्यावयन्ति)
• Type: Noun
• Root: भुवन- (प्रातिपदिक; √भू ‘to be’)

• पार्थिवा: earthly, terrestrial
• पार्थिवा: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: पार्थिव- (प्रातिपदिक; पृथिवी-सम्बन्धी)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण (प्रच्यावयन्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• च्यावयन्ति: they set in motion, shake, dislodge
• च्यावयन्ति: क्रिया (कर्तृ=रुद्राः; कर्म=भुवनानि)
• Type: Verb
• Root: √च्यु (to move, fall, dislodge) + णिच् (causative) → च्यावयति

• दिव्यानि: heavenly, divine
• दिव्यानि: क्रियाविशेषण/साधन-भाव (अर्थतः ‘दिव्येन’)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य- (प्रातिपदिक; दिव् ‘heaven’)

• मज्मना: by (their) might, with greatness
• मज्मना: करण
• Type: Noun
• Root: मज्मन्- (प्रातिपदिक; ‘might, greatness’)