Rig Veda 1.164.45: Mandala 1, Sukta 164, Mantra 45

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Aucathya

Devata: Vāk (Speech) as multi-level power

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः । गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.164.45

Transliteration

catvā́ri vāk párimitā padā́ni tā́ni vidur brāhmaṇā́ yé manīṣíṇaḥ | guhā́ trī́ṇi níhitā néṅgayanti turī́yaṃ vā́co manuṣyā́ vadanti ||

Translation

Speech has four measured levels; the discerning brahmans know them. Three are hidden in the secret cave and do not stir; the fourth level of speech is what human beings speak.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चत्वारि: four
• चत्वारि: विशेषण (पदानि इति)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: चतुर् (संख्याप्रातिपदिक) → चत्वारि

• वाक्: speech
• वाक्: सम्बन्ध/षष्ठी-सम्बन्ध (पदानि इति—‘वाचः’ अर्थे) अथवा विषय-निर्देश
• Type: Noun
• Root: वाच् (स्त्री. प्रातिपदिक)

• परिमिता: measured, delimited
• परिमिता: विशेषण (पदानि इति)
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: परि-मा (धातु) → परिमित (कृदन्त) → परिमिता

• पदानि: steps; words/quarters (of speech)
• पदानि: कर्तृ (विदुः इत्यस्य) / विषय
• Type: Noun
• Root: पद (नपुं. प्रातिपदिक)

• तानि: those
• तानि: कर्म (विदुः इत्यस्य) / अनुवर्त्य
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• विदुः: know
• विदुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु, ‘जानाति’)

• ब्राह्मणाः: Brahmins; sacred knowers
• ब्राह्मणाः: कर्तृ (विदुः) तथा ‘ये’ इत्यस्य विशेष्य
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (पुं. प्रातिपदिक)

• ये: who
• ये: कर्तृ (मनीषिणः) / सम्बन्धक
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम)

• मनीषिणः: wise, insightful
• मनीषिणः: कर्तृ (ये…); ब्राह्मणाः इत्यस्य विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: मनीषिन् (पुं. प्रातिपदिक; ‘मनीषा’ से) अथवा मनीषिन्- (विशेषण)

• गुहा: in hiding; in the secret place
• गुहा: अधिकरण (निहिताः/नेङ्गयन्ति)
• Type: Indeclinable (locatival adverb) / Noun used adverbially
• Root: गुहा (स्त्री. प्रातिपदिक) अव्ययीभावे ‘गुहायाम्’ अर्थे

• त्रीणि: three
• त्रीणि: कर्म/विशेषण (निहिताः—‘three [of them]’)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक) → त्रीणि

• निहिताः: placed, hidden
• निहिताः: कर्तृ-विशेषण (नेङ्गयन्ति इत्यस्य) / अवस्था
• Type: Adjective/Participle (PPP)
• Root: नि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त) → निहिताः

• नेङ्गयन्ति: do not move/stir
• नेङ्गयन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: निङ्ग्/इङ्ग् (धातु ‘चलने’) + न- (निषेध) → नेङ्गयति (कारयति/प्रयोजक)

• तुरीयम्: the fourth
• तुरीयम्: कर्म (वदन्ति—‘the fourth [part]’) / विशेष्य-अनुवृत्ति (पदम्)
• Type: Adjective (ordinal)
• Root: तुरीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)

• वाचः: of speech
• वाचः: सम्बन्ध (तुरीयम्—‘of speech’)
• Type: Noun
• Root: वाच् (स्त्री. प्रातिपदिक)

• मनुष्याः: humans
• मनुष्याः: कर्तृ (वदन्ति)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (पुं. प्रातिपदिक)

• वदन्ति: speak, utter
• वदन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु ‘भाषणे’)