Valmiki Ramayana 2.92.32: Ayodhya Kanda, Sarga 92, Shloka 32

भरद्वाजाश्रमात् चित्रकूटमार्गनिर्देशः · Directions from Bharadvaja’s Hermitage to Chitrakuta

Devanagari script

ततो वाजिरथान्युक्तान् दिव्यान्हेमपरिष्कृतान् ।

अध्यारोहत्प्रयाणार्थी बहून्बहुविधो जनः ॥३२॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.92.32

Transliteration

tato vāji-rathān yuktān divyān hema-pariṣkṛtān |

adhyārohat prayāṇārthī bahūn bahu-vidho janaḥ ||32||

Translation

پھر روانگی کے شوقین، مختلف مرتبوں کے بہت سے لوگ، جتے ہوئے عالی شان گھوڑا رتھوں پر سوار ہوئے—جو دیوی شان رکھتے تھے اور سونے کی آرائش سے مزین تھے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थ (adverb: ‘then/thereupon’)

• वाजिरथान्: horse-chariots
• वाजिरथान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वाजि (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (वाजिभिः युक्ताः रथाः/वाजीनां रथाः)

• युक्तान्: harnessed/yoked
• युक्तान्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘वाजिरथान्’ इति विशेषण

• दिव्यान्: splendid
• दिव्यान्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘वाजिरथान्’ इति विशेषण

• हेमपरिष्कृतान्: adorned with gold
• हेमपरिष्कृतान्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हेम (प्रातिपदिक) + परिष्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (हेमेन परिष्कृताः)

• अध्यारोहत्: mounted
• अध्यारोहत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अधि + रुह् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रयाणार्थी: desirous of departure
• प्रयाणार्थी: विशेषण (Qualifier of ‘जनः’)
• Type: Adjective
• Root: प्रयाण (प्रातिपदिक) + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (प्रयाणस्य अर्थी)

• बहून्: many
• बहून्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘वाजिरथान्’ इति विशेषण

• बहुविधः: of many kinds
• बहुविधः: विशेषण (Qualifier of ‘जनः’)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (बहवः विधाः यस्य)

• जनः: people
• जनः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

Different groups of people intending to depart harnessed excellent horse-chariots decorated with gold.

Characters & Entities

• people (jana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse reflects rājadharma in practice: orderly mobilization and disciplined departure of the populace/retinue for a collective purpose.

What is the narrative situation?

Bharata’s party prepares to depart; people mount harnessed and decorated chariots as the march begins.

Which character virtue is emphasized?

Collective discipline and readiness to act in service of duty (a community aligned toward a righteous objective).