Shloka 11

अयोध्याकाण्डे चतुर्थः सर्गः

Rāma Summoned; Pushya Coronation Decision

Devanagari script

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः।प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत्।।2.4.11।।

Transliteration

praṇamantaṃ samutthāpya taṃ pariṣvajya bhūmipaḥ | pradiśya cāsmai ruciram āsanaṃ punar abravīt || 2.4.11 ||

Translation

بادشاہ نے اسے جھکتے دیکھ کر اٹھایا، گلے لگایا، اس کے لیے ایک دلکش نشست مقرر کی، پھر دوبارہ کلام فرمایا۔

Word by Word

• प्रणमन्तम्: (Rama) bowing
• प्रणमन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: कृदन्त (शतृ, present participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘(him) who was bowing’

• समुत्थाप्य: having lifted up
• समुत्थाप्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + उत् + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा/ल्यप्, gerund), ‘having raised up’

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परिष्वज्य: having embraced
• परिष्वज्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + स्वज् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा/ल्यप्, gerund), ‘having embraced’

• भूमिपः: the king
• भूमिपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूमिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समासः भूमेः पः/पालकः = भूमिपः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• प्रदिश्य: having offered
• प्रदिश्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + दिश् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा/ल्यप्, gerund), ‘having offered/assigned’

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान), एकवचन

• रुचिरम्: splendid
• रुचिरम्: Karma-dharma (कर्मधर्म/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आसनस्य विशेषणम्

• आसनम्: seat
• आसनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

As he (Rama) was bending (with reverence), Dasaratha lifted him up and embraced him. Thereafter, he offered him a splendid seat and said again:

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It shows dharma through reciprocal respect: the son honors the father, and the father responds with protection, affection, and proper hospitality.

What is the narrative situation?

Daśaratha welcomes Rāma formally and affectionately before beginning an important conversation.

Which character virtue is emphasized?

Parental compassion and dignity—Daśaratha’s warm, orderly reception of his son.