Atharva Veda 6.21.1: Kanda 6, Anuvaka 3, Sukta 21, Mantra 1

Sukta 21

Sanskrit (Devanagari)

केशवर्धनी औषधिः। इ॒मा यास्ति॒स्रः पृ॑थि॒वीस्तासां॑ ह॒ भूमि॑रुत्त॒मा। तासा॒मधि॑ त्व॒चो अ॒हं भे॑ष॒जं समु॑ जग्रभम्

IAST Transliteration

keśavardhanī́ óṣadhiḥ | imā́ yā́s tisráḥ pṛthivī́s tāsā́ṃ ha bhū́mir uttamā́ | tāsā́m ádhi tváco aháṃ bheṣajáṃ sámu jagrabhám

English Translation (Griffith/Whitney)

The Hair-Increaser is a herb. Of these three earths, verily the soil is the highest; from their surface-skin have I wholly taken the remedy.

Translation

بال بڑھانے والی ایک جڑی بوٹی ہے۔ ان تینوں زمینوں میں سے، یقیناً مٹی سب سے اعلٰی ہے؛ ان کی اوپری جلد سے میں نے علاج کو پوری طرح لے لیا۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• केशवर्धनी: hair-growing (herb), ‘Keshavardhanī’
• केशवर्धनी: Kartā (वाक्य-आरम्भ में नाम/विशेष्य) / विषय-निर्देशक
• Type: Noun/Adjective
• Root: केश-वर्धनी (प्रातिपदिक; वर्ध्-धातु से निष्पन्न स्त्रीलिङ्ग) अथवा केशवर्धन- (विशेषण) + ई (स्त्री) प्रत्यय

• औषधिः: herb, medicinal plant
• औषधिः: Kartā (सम्बन्ध-वाक्य में विधेय/विषय)
• Type: Noun
• Root: औषधि- (प्रातिपदिक)

• इमाः: these
• इमाः: Kartā (याः… तिस्रः… इमाः = ‘these’ as subject)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• याः: which (who/that)
• याः: Kartā (सम्बन्धवाक्य-प्रवर्तक)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Kartā-विशेषण (पृथिवीः का विशेषण)
• Type: Numeral/Adjective
• Root: त्रि- (संख्या-प्रातिपदिक)

• पृथिवीः: earths, worlds (earth-realms)
• पृथिवीः: Kartā (सम्बन्धवाक्य का मुख्य कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी- (प्रातिपदिक)

• तासाम्: of those (of them)
• तासाम्: सम्बन्ध (genitive; ‘of them’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: — (वाक्य-सम्बन्धक/बल-प्रदर्शक)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• भूमिः: the earth, ground
• भूमिः: Kartā (तासाम्… भूमिः = ‘the earth is…’)
• Type: Noun
• Root: भूमि- (प्रातिपदिक)

• उत्तमा: highest, best
• उत्तमा: Kartā-विशेषण (भूमिः का विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम- (विशेषण; ‘उद्’ उपसर्ग + तमप्/तम)

• तासाम्: of those (of them)
• तासाम्: सम्बन्ध (genitive; ‘of them’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: Adhikaraṇa-सूचक (locative sense: ‘upon/over’)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय; here as preverb/preposition)

• त्वचः: of the skin; of the bark (of the plant)
• त्वचः: सम्बन्ध (genitive; ‘of the skin/bark’)
• Type: Noun
• Root: त्वच्- (प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: Kartā (जग्रभम् का कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम)

• भेषजम्: remedy, medicine
• भेषजम्: Karma (जग्रभम् का कर्म)
• Type: Noun
• Root: भेषज- (प्रातिपदिक)

• समु: together, completely (as preverb)
• समु: — (क्रिया-विशेषक; ‘completely/together’)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: सम् (उपसर्ग) + उ (वैदिक उपसर्ग-रूप; ‘समु’ = ‘सम्’ का वैदिक रूप)

• जग्रभम्: I have seized/taken (I took up)
• जग्रभम्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु) [परस्मैपद]; उपसर्ग: सम्- (समु)

Attribution

Rishi: Atharvanic seer tradition for oṣadhi hymns (often anonymous/collective in later indices).

Devata: Oṣadhi (the herb) and Bhūmi/Pṛthivī as source of medicinal power.

Chandas: Anuṣṭubh tendencies with prose-like opening label; metrical classification varies due to the initial rubric-like phrase.

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: adbhuta