Atharva Veda 4.5.7: Kanda 4, Anuvaka 1, Sukta 5, Mantra 7

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

स्वप्न॑ स्वप्नाभि॒कर॑णेन॒ सर्वं॒ नि स्वापया॒ जन॑म्। ओ॒त्सू॒र्यम॒न्यान्त्स्वा॒पया॑व्यु॒षं जा॑गृताद॒हमिन्द्र॑ इ॒वारि॑ष्टो॒ अक्षि॑तः

Sanskrit recitationAtharva Veda 4.5.7

IAST Transliteration

svapná svapnābhikarā́ṇena sárvaṃ ní svāpayā jánam | út sū́ryam anyā́nt svāpayāvyúṣaṃ jā́gṛtād ahám índra ivā́riṣṭo ákṣitaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

O Sleep, by thy dream-working enchantment lull down to slumber all the folk. Till the Sun rise, lull thou the others: from wakefulness am I awake—like Indra, unhurt, unconsumed.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• स्वप्न: O Sleep (personified)
• स्वप्न: सम्बोधन (कर्तृ-प्रेरणासम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक) < √स्वप्

• स्वप्नाभिकरणेन: with the sleep-causing instrument/means
• स्वप्नाभिकरणेन: करण
• Type: Noun
• Root: स्वप्नाभिकरण (प्रातिपदिक; स्वप्न + अभि + करण) < √कृ

• सर्वम्: all (of them), everything
• सर्वम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सर्व (सर्व-शब्द)

• नि: down, completely (prefix)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• स्वापय: put to sleep!
• स्वापय: (कर्तृ-प्रेरणा) क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्वप् (णिच्) → स्वापय

• जनम्: the people, the person(s)
• जनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• उत्: up, out (prefix)
• उत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत् (उपसर्ग/अव्यय)

• सूर्यम्: the sun
• सूर्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• अन्यान्: the others
• अन्यान्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• स्वापय: put to sleep!
• स्वापय: (कर्तृ-प्रेरणा) क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्वप् (णिच्) → स्वापय

• अव्युषम्: the one not yet dawned/awake (i.e., still in night/sleep)
• अव्युषम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अव्युष (प्रातिपदिक; a- + व्युष) < √वस्/√उष् (व्युष् ‘to dawn, to become bright’)

• जागृतात्: from the wakeful/awake state
• जागृतात्: अपादान
• Type: Adjective/Participle
• Root: जागृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जागृ)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (उपमान-आश्रय) / विशेषण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• अरिष्टः: unharmed, uninjured
• अरिष्टः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अरिष्ट (प्रातिपदिक)

• अक्षितः: undiminished, imperishable
• अक्षितः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अक्षित (प्रातिपदिक; a- + क्षित) < √क्षि/√क्षय (क्षि ‘to perish, diminish’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (attribution varies by anukramaṇī)

Devata: Svapna (Sleep/Dream), with Indra as protective paradigm

Chandas: Mixed/irregular (Atharvanic; approximates anuṣṭubh cadence but not strictly)

Mantra Rasa

Primary: bhayankara

Secondary: vira