
Kāmavrata (Guha-rūpeṇa Keśava-pūjā) Vidhiḥ
Ritual-Manual (Vrata-vidhi) / Royal-Ethics (Kingship restoration motif)
Sa balangkas ng pagtuturo nina Varāha at Pṛthivī, inilalahad sa adhyāyang ito ang isang vrata na itinuro ni Ṛṣi Agastya sa isang mahārāja/nṛpa upang makamit ang ninanais (kāma-siddhi). Itinatakda ang isang taong disiplina: pagkain ng prutas lamang (phala-āśana), pagpipigil sa pananalita o pananahimik (vāg-yata), at pagsunod sa mga tithi sa maliwanag na kalahati ng buwan ng Pauṣa. Sentro ng ritwal ang agni-kārya at ang pagsamba kay Keśava na iniisip “sa anyo ni Guha,” kalakip ang pagbigkas ng mga pangalan ni Ṣaṇmukha/Skanda/Kārttikeya. Sa wakas, ipinag-uutos ang pagpapakain sa mga brāhmaṇa at pag-aalay ng gintong imahen ni Ṣaṇmukha, kasunod ang mantraikong dāna. Sa pamamagitan ng mga halimbawa gaya ni Nala at iba pang napalayas na hari, ipinakikitang ang vrata ay daan sa pagbabalik ng kasaganaan, lahi, at katatagang pampolitika, at sa pagpapanatili ng kaayusang panlipunan ni Pṛthivī.
Verse 1
अगस्त्य उवाच । कामव्रतं महाराज शृणु मे गदतोऽधुना । येन कामाः समृद्ध्यन्ते मनसा चिन्तिता अपि ॥ ६१.१ ॥
Sinabi ni Agastya: “O dakilang hari, pakinggan mo ngayon ang aking pagsasalaysay tungkol sa kāma-vrata, ang panatang nagdudulot ng ganap na katuparan ng mga ninanais—kahit yaong naisip lamang sa isipan.”
Verse 2
षष्ठ्यां फलाशनो यस्तु वर्षमेकं व्रतं चरेत् । पौषमाससिते पक्षे चतुर्थ्यां कृतभोजनः ॥ ६१.२ ॥
Ang sinumang, sa ikaanim na araw ng buwan (ṣaṣṭhī), ay nabubuhay sa mga prutas at tumutupad ng panatang ito sa loob ng isang buong taon, at sa madilim na kalahati ng buwan ng Pauṣa ay kumakain sa ikaapat na araw (caturthī)—ito ang itinakdang paraan.
Verse 3
षष्ठ्यां तु पारयेद् धीमान् प्रथमं तु फलं नृप । ततो भुञ्जीत यत्नेन वाग्यतः शुद्धमोदनम् ॥ ६१.३ ॥
Sa ikaanim na araw, ang marunong ay dapat magtapos ng panata, O hari, na unang kumain ng prutas; pagkatapos, nang may pag-iingat at pagpipigil sa pananalita, kumain siya ng dalisay na kaning pinakuluan.
Verse 4
ब्राह्मणैः सह राजेन्द्र अथवा केवलैः फलैः । तमेेकं दिवसं स्थित्वा सप्तम्यां पारयेन्नृप ॥ ६१.४ ॥
O hari ng mga hari, maging kasama ang mga Brahmin o prutas lamang; matapos panatilihin ang pagsasagawa nang isang araw, tapusin ito sa ikapitong araw (saptamī), O pinuno.
Verse 5
अग्निकार्यं तु कुर्वीत गुहारूपेण केशवम् । पूजयित्वाभिधानॆन वर्षमेकं व्रतं चरेत् ॥ ६१.५ ॥
Dapat isagawa ang ritwal ng apoy; at matapos sambahin si Keśava sa anyong tinatawag na “Guharūpa,” isagawa ang panatang ito sa loob ng isang taon.
Verse 6
षड्वक्त्र कार्त्तिक गुह सेनानी कृत्तिकासुत । कुमार स्कन्द इत्येवं पूज्यो विष्णुः स्वनामभिः ॥ ६१.६ ॥
Sa mga pamagat na ito—“Ṣaḍvaktra, Kārttika, Guha, Senānī, Kṛttikāsuta, Kumāra, Skanda”—sa gayon, si Viṣṇu ay dapat parangalan sa pamamagitan ng sarili Niyang mga banal na pangalan.
Verse 7
समाप्तौ तु व्रतस्यास्य कुर्याद् ब्राह्मणभोजनम् । षण्मुखं सर्वसौवर्णं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ६१.७ ॥
Sa pagtatapos ng panatang ito, maghanda ng pagkain para sa isang Brahmin; at maghandog sa isang Brahmin ng imaheng Ṣaṇmukha na may anim na mukha, na ganap na yari sa ginto.
Verse 8
सर्वे कामाः समृद्ध्यन्तां मम देव कुमारक । त्वत्प्रसादादिमं भक्त्या गृह्यतां विप्र माचिरम् ॥ ६१.८ ॥
Nawa’y matupad ang lahat ng aking mga hangarin, O banal na kabataan. Sa iyong biyaya, O brāhmaṇa, tanggapin mo ito nang may debosyon—huwag mag-atubili.
Verse 9
अनेन दत्त्वा मन्त्रेण ब्राह्मणाय सयुग्मकम् । ततः कामाः समृद्ध्यन्ते सर्वे वै इह जन्मनि ॥ ६१.९ ॥
Sa pamamagitan ng mantrang ito, kapag naibigay ang (handog) kasama ang kapareha nito sa isang brāhmaṇa, saka sinasabing uunlad ang lahat ng ninanais dito mismo sa buhay na ito.
Verse 10
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद्राज्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ ६१.१० ॥
Ang walang anak ay magkakaroon ng anak; ang dukha ay magkakamit ng yaman; at ang nawalan ng kaharian ay muling magkakamit ng paghahari—dito’y walang dapat pag-alinlangan.
Verse 11
एतद् व्रतं पुरा चीर्णं नलेन नृपसत्तम । ऋतुपर्णस्य विषये वसता व्रतचर्यया ॥ ६१.११ ॥
O pinakamainam sa mga hari, ang panatang ito ay dating isinagawa ni Nala, nang siya’y naninirahan sa lupain ni Ṛtuparṇa at tinutupad ang disiplina ng panata.
Verse 12
तथा राज्यच्युतैरन्यैर्बहुभिर्नृपसत्तमैः । पौराणिकं व्रतं चैव सिद्ध्यर्थं नृपसत्तम ॥ ६१.१२ ॥
Gayundin, O pinakamainam sa mga hari, marami pang ibang dakilang hari na napatalsik sa paghahari ang nagsagawa rin ng ‘Paurāṇika’ na panatang ito upang makamit ang tagumpay.
Within the Varāha–Pṛthivī teaching frame, the discourse turns to a pragmatic royal question: how a ruler (or any seeker) may regain stability, prosperity, and desired ends through disciplined observance. Agastya is introduced as the authoritative transmitter of a kāma-siddhi vrata to an unnamed mahārāja/nṛpa.
Agastya lays out a year-long vrata structured by (1) regulated diet (phala-āhāra), (2) restraint of speech (vāg-yama), and (3) tithi-governed observance in the bright fortnight of Pauṣa. The ritual core is an agni-kārya and worship of Keśava identified with Guha/Kumāra, accompanied by a litany of Ṣaṇmukha/Skanda names that function as praise and invocation.
The observance culminates in a formal completion (pāraṇa/pārayet) around the specified tithis (notably ṣaṣṭhī with transitions through caturthī and saptamī), followed by brāhmaṇa-bhojana and dāna. The climactic gift is a golden Ṣaṇmukha icon, sealed by a mantraic donation—marking the transfer of merit and the social reintegration of the vow’s fruits.
The chapter’s stated fruit is kāma-siddhi broadly construed—restoration of rājya, prosperity, lineage-continuity, and political steadiness. Exempla (Nala and other rājya-cyuta kings) serve as an implicit phalaśruti: those who were displaced regain fortune and standing through this vrata.
Cultural-historical setting references include the narrative association with Nala and Ṛtuparṇa (Itihāsa-linked royal milieu).
The chapter frames disciplined self-regulation (dietary restraint, controlled speech, and calendrically ordered practice) as a means to stabilize personal aims and social order; it further presents dāna and feeding brāhmaṇas as completion acts that redistribute resources, supporting communal equilibrium understood as beneficial to Pṛthivī’s sustained order.
The vrata is to be observed for one year (varṣam ekaṃ). Specific tithis are named: ṣaṣṭhī (as a key fasting/fruit regimen day and also as a concluding marker), caturthī in the śukla pakṣa of Pauṣa (Pauṣamāsa-site pakṣe) with kṛta-bhojana, and saptamī as a completion/transition point (pārayet).
Although it does not explicitly discuss landscapes or ecology in the provided verses, the text implicitly links Pṛthivī’s balance to human conduct: regulated consumption (phala-āhāra), restraint (vāg-yama), and structured giving (dāna, brāhmaṇa-bhojana) are presented as practices that reduce excess, formalize resource circulation, and reinforce social stability—an indirect model of terrestrial stewardship within the Purāṇic ethic.
Agastya appears as the instructing sage. The exemplum cites King Nala (nṛpa-sattama) and mentions Ṛtuparṇa (as the ruler in whose domain Nala resided), along with a generalized reference to other kings who had lost their kingdoms (rājya-cyuta) and sought success through the vrata.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.